Part 26

1 Wi willen heden vrolic sijn op desen hoghen dach met onsen vader Franciscus, die men niet volprisen en mach, want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 2 Hi dede uit sijn clederen, die hi te draghen plach, hi werpse voor sijns vaders voeten, de werelt was hem een caf. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 3 Franciscus sach op sinen voet ghelijc dat doet die pauwe, hi liet sinken sinen hoghen moet ende dede aen die cleder grauwe. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 4 Hi is seer goedertieren in sinen ommeganc, sijn hertken bloeit van binnen ghelijc een wijngaertranc. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 5 Doen dese heilighe vader dus vast in duechden ghinc, wert hi so vierich in Christus minne dat hi die vijf wonden ontfinc. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 6 Hi is seer goedertieren van duechden op aertrijc, van binnen ende ooc van buten so en is niemant sijns ghelijc. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 7 Nu is hi op ghevaren hier boven int hemelsche lant, al in dat choor der seraphinnen bi Christus rechter hant. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot! 8 Nu latet ons hem bidden met groter innicheit, dat hi ons wil verwerven die duecht der ootmoedicheit. want hi is waerlic groot: o heilighe vader Franciscus, staet ons bi in onser noot!

Liedekens ende Leysenen, Antw. 1539. bl. XV.a (Hor. belg. 2, 48).

¶ 2, 4. een caf d. i. gar nichts--4, 1. 6, 1. goedertieren, liebreich, vgl. Hor. belg. 3, 138--8, 4. ootmoedicheit, Demuth.

¶ Nr. 204.

DAS GEUZEMÄDCHEN.

1 Wie wil horen een liet eerbaer? en dat sal ic gaen singhen al van een meisje van seventien jaer, die de waerheit wou volbringhen. 2 Si wiert tAntwerpen binnen ghebracht, ghevanghen en cort ghedwonghen, maer doe si voor de poorte quam, si heeft vrimoedich ghesonghen: 3 'Och broeders, wilt vast op Christum staen en wilt daervan niet keren! dat ic so swaer ghebonden moet gaen is om het woort des Heren.' 4 In de vierschaer bracht mense ras, om dat meisken tondervraghen. om datse so jonc van jaren was, si meendense te vervaren. 5 Maer doe si voor de heren quam, hoort wat si ghinc ghewaghen: 'och mijn heren, hoe sidi op mi so gram! heb ic u iet ontdraghen?' 6 Wat sprac de godlose partij, om dat meisken te verbloden? 'neen, ghi moet aflaten uw ketterij, of wi sullen u doden.' 7 'Och mijn heren! dat wil ic gaerne doen, cont ghi mi anders betoghen: de woorden die Christus ghesproken heeft coen daer nae sal ic mi poghen.' 8 De heren antwoorden nae haer verstant, haer sententie si daer hoorde, dat si sou worden aen een stake verbrant, en dat met corte woorden. 9 'Och mijn heren! ghi sijt van herten quaet, hoe condi dat ghedoghen, te niet te brenghen dat vroulijc saet claghic met wenende oghen.' 10 Met dien quam daer een capitein, die de werelt wou becleiden, vijf hondert goutgulden boot hi voor haer, mocht hise met hem leiden. 11 'In niemant en hebbic ghene lust, do werelt wil ic verlaten, mijn siel is in den here gherust: gaet wandelen uwer straten!' 12 Nae de merct wiert si gheleit, te branden aen een stake. si boot den scherprechter haren mont, si custe hem aen sijn caken. 13 Hi stac het vier int houte coen, si riep so luit: 'o heer verheven! al die mi dese tormenten aen doen, o heer, wilt hun vergheven!' 14 Si stont te branden in het vier, si riep al met verlanghen: 'o hemelsche vader! nu scheidic van hier, wilt doch mijn siel ontfangen!'

Nach einem LB.: 't Nieuw Groot Harpje, im Besitz des Hrn. J. J. Nieuwenhuijzen zu Amsterdam, mitgetheilt bei Willems Nr. 230.

¶ 4, 1. vierschaer, das peinliche Gericht, das ursprünglich aus vier Personen, einem Richter und drei Schöffen bestand, hier das Ketzergericht. Die Inquisition nannte sich die heilige vierschaer--4, 2. ondervraghen, verhören--4, 4. vervaren, einschüchtern--5, 2. ghewaghen, sagen, s. Hor. belg. 3, 137.--5, 4. ontdraghen, entwenden--6, 2. verbloden, blöde, zaghaft machen--7, 2. betoghen, betonen, beweisen--7, 4. poghen, trachten--8, 3. stake, Pfahl--9, 2. ghedoghen, zugeben--9, 3. vroulijc saet, weiblich Wesen--10, 2. der die Welt wollte bekleiden, soll wol heißen: der die Schmach der Welt bedecken wollte--11, 3. is in den here gherust, ruht im Herrn, verlässt sich auf Gott--12, 4. caken, Wangen.

¶ Nr. 205.

WALLFAHRERLIED.

1 Komt, pelgrims, komt, volght my naer! wy willen onse reise beghinnen, wy sullen gaen groeten te Kevelaer die soete koninghinne. 2 Komt, volght my naer met kloeken moet en neemt van daegh een couragie, op dat wy altemael te voet voldoen ons pelgrimagie. 3 Wy syn doch pelgrims allegaer, wy hebben hier gheen vaste steden; 't is hier al droefheit voor en naer, so langh wy sijn beneden. 4 Hoe menigh son is opghestaen, die my met droefheit sach bevanghen! hoe dickwils vont de bleke maen noch tranen op mijn wanghen! 5 Wat is het leven van ons al dan hier eens komen, dan weer scheiden? den wegh loopt door het tranendal, die ons naer huis sal leiden. 6 O vaderlant, o vaderlant! wanneer sult ghy my eens ontvanghen? tot u ist dat mijn herte brant en sucht met groot verlanghen. 7 Och datter eenen enghel waer die mijn stappen wilde schrijven! al viel de reis my noch so swaer, dat sou mijn swakheit stijven. 8 Wel aen dan, pelgrims, kloeken moet, sa altemael goet couragie! op dat wy altemael te voet voldoen ons pelgrimagie.

Een Geestelijck Lust Hofken, Kevelaer 1683. bl. 283; auch bei Le Jeune Nr. 78, aber etwas geändert.

¶ 2, 1. kloek, tapfer--6, 4. suchten, seufzen--7, 2. stap, Fusstritt--7, 4. stijven, stärken.

¶ Nr. 206.

LEB WOHL, O KEVELAER!

1 Adieu, adieu! wy scheiden, adieu, o Kevelaer! al trecken wy ter heiden, wy laten therte daer. Adieu, o maghet soet, die ons bewaren moet! 2 Wy sullen ons ghesellen, als wy sijn weerghekeert, tot uwen lof vertellen, hoe ghy hier wordt gheeert. Adieu, o maghet soet, die ons bewaren moet! 3 Die aen de Samber wonen en die van Kempenlant, om eer aen u te tonen, sijn daer ghelijker hant. Adieu, o maghet soet, die ons bewaren moet! 4 Wy hebben daer ghelaten van die sijn boven Rijn, als ook van die u haten en die beneden sijn. Adieu, o maghet soet, die ons bewaren moet! 5 De Maes moet ook belijden, dat sy siet op de baen de pelgrims tallen tijden so vlijtigh naer u gaen. Adieu, o maghet soet, die ons bewaren moet! 6 Adieu, adieu! wy scheiden, adieu dan Kevelaer! adieu! wy gaen ter heiden, maer laten therte daer. Adieu, o maghet soet, die ons bewaren moet!

Een Gheestelijck Lust Hofken, Kevelaer 1683. bl. 261. (Hor. belg. 2, 54. Willems Nr. 217).

¶ 4, 4. beneden, unten d. i. am Niederrhein--5, 1. belijden, bekennen.

LIEDERANFÄNGE.

Nr. Ach gheldeloos, ghi doet mi pijn, 170. Adieu, adieu! wy scheiden, 206. Adieu Antwerpen, ghenoechlic plein, 110. Al ben ic van den schamel ghesellen, 168. Als al de ekelen ripen, 78. Als de jonghe meiskens hijlicken, 92.

Bonjour, ma petite mignonne, 131.

Daar ging een jager uit jagen, 13. Daer ging een pater langs het land, 141. Daar ging een patertje langs de kant, 140. Daar is een vrouw maget vroeg opgestaan, 39. Daer kwamen dry koningen uit verre landen, 192. Daar lag een schoon vrouw maget, 61. Daar quamen drie landsknechten, 73. Daar reed een heer met zijn schildknecht, 38. Daar reed er een ridder al door het riet, 29. Daer staet een clooster in Oostenrijc, 71. Daar waren drie gezelletjes fijn, 45. Daer was een meisjen in haer kasteel, 33. Daer was een schryver, een ryke schryver, 44. Daer was een sneeuwwit vogeltje, 90. Daer was eens een maegdeken jong en teêr, 201. Daar was er een oolijken schachelaar, 11. Daer was er eens een mannetje, 184. Daer was lestmael een ruiter, 77. Daar zou er een magetje vroeg opstaan, 26. Dag vrouw, dag man, dag al te gaêr, 183. Dans, nonneken, dans, 144. Danst, danst, kwezelken!, 145. Dat alle berghen goude waren, 12. Dat meisken opter laden lach, 74. Dat ruiterken in der schuren lach, 69. De koekoek in de mei, 179. De koude winter is nu verdwenen, 146. De mey, de mey, de mey, 137. De trom maakt ieder 't hart vol moed, 167. De velden stonden groen ende daer toe breit, 37. De zon is ondergegangen, 106. De zondag is wel na mijn zin, 157. Den dach en wil niet verborghen sijn, 64. Den kreupelen zou uit vreugde ry'n, 51. Den winter is een onweert gast, 108. Des winters als het reghent, 53. Die mei is so ghenoechliken tijt, 95. Die mi te drinken gave, 8. Die voghelkens in der muten, 86. Die winter is een onweert gast, 109. Die winter is verganghen, 63. Die zeidt: wy zyn van reuzen gekomen, 180. Doen ick was een jonghe dochter, 42. Dry koningen groot van macht, 191.

Een jonc herteken goet van prise, 120. Een oude man sprac een meisken an, 121. Een ridder ende een meisken jonc, 15. Een ruitertjen jonc van jaren, 65. Ei wy zingen de mei, sasa, 142. En mach hier niet een meisken jonc, 5. Ende doen ic door dat wout reet, 132. Ende wil wi tavont ghenoechlic sijn, 171.

Gheldeloos, ghi doet mi pijn, 169. Ghenade mach hi verwerven, 127. Ghequetst ben ic van binnen, 97. Ghestadighe minne draghe ic altijt, 91.

Hanselijn over der heide reet, 68. Heer Halewyn zong een liedeken klein, 10. Heer Halewyn zong een liedekyn, 9. Hei wie wil horen singhen, 46. Het daghet in den oosten, 16. 57. Het eerste dachjen int nieuwe jaer, 115. Het gheviel op enen donderdach, 49. Het ghinghen drie ghespeelkens goet, 118. Het ghinghen twee ghespelen, 102. Het jaer doe ic een out wijf nam, 122. Het is gheleden jaer ende dach, 7. Het is goet vrede in alle duitsche landen, 23. Het meisje al over de vallebrug reed, 32. Het quamen drie ruiters ghelopen, 72. Het soude een fier Margrietelijn, 67. Het spruit een roosjen aen gheen lantsdouwe, 28. Het spruiten drie boomkens in ghenen dal, 89. Het staet een casteel, een rijc casteel, 202. Het viel een hemels douwe, 62. Het voer een moninc naer sijnre cluis, 48. Het voer een vischer vischen, 52. Het waren twee conincskinderen, 27. Het waren twee koningskinderen goed, 14. Het was een gheselleken was goet van prijs, 119. Het was een jagher een weiman goet, 43. Het was een meisken vroech op ghestaen, 54. Het was op eenen avond laet, 125. Het wijntje dat is er zoo zoet van smaak, 172. Het windje dat uit den oosten waait, 126. Het zou er een boer zijn dochter uit geve, 165. Hi sprak: lief, wiltu mijns ghedinken, 98. Hier beghinnen wi nu an, 47. Hoort toe al die van liefde zijt, 199. Hoort toe, gy arm en ryk, 2. Hoort vrienden, luistert naer dit lied, 200.

Jan myne man zou ruiter worden, 162.

Ik arrem haesken in 't wilde woud, 163. Ic draghe in minen herte, 101. Ik ging op hoogen bergen staen, 20. Ic had een alderliefste, 60. Ik heb de groene straetjens, 148. Ik heb een wagen vol geladen, 150. Ic hebbe ghedraghen wel seven jaer, 82. Ik hoor wat nieuws in deze tijd, 160. Ic hoorde een watertje ruiselen, 34. Ic clommer den boom al op, 112. 113. Ic quam tot enen danse, 135. Ic reet mi uit op avonturen, 83. Ic sal ende ic moet scheiden, 94. Ic sech adieu, wi twee mi moeten sch., 99. 100. Ic sie die morghensterre, 58. Ic sie die morghensterre breit, 36. Ic stont op hoghe berghen, 18. 19. Ic weet een vrouken wel bereit, 87. Ic wil mi gaen vermeiden, 198. Ic wil te lande riden, 1. Ik wil van dezen avond, 123. Ik wou dat alle de boomkens bloeiden, 88. In de eeuw van Adams tijden, 173. In enen boomgaert quam ic ghegaen, 6. In Oostenrijk daar staat een huis, 25. In Oostlant wil ic varen, 103. Int soetste van den meie, 40. In 't stalleken van Bethlehem, 186. Isser iemand uit Oostindien gekomen, 174.

Caspar, Melchior en Balthazaer, 195. Claes molenaer en sijn minnekijn, 55. Klompertjen en zijn wijfjen, 133. Komt die wilt hooren in een lied, 50. Komt hier al by en hoort een klucht, 161. Komt, pelgrims, komt, volght my naer, 205.

Laet uw schaepkens, herderkens, 188. Lest een kuipertje ips en fyn, 152. Lestmael op eenen zomerschen dag, 197. Liefste Rosalinde, waerom weende gy, 124.

Maekt plaets, o herderkens, 189. Maria die zoude naer Bethlehem gaen, 187. Martijn! turref in de murref, 181. Meideken jong, meideken fier, 154. Meisken jong, myn maegdeken teêr, 155. Mijn here van Malleghem, 21. Mijn hert heeft altijt verlanghen, 96. Mynheerken van Maldeghem, 22. Moeder, lieve moeder, 134.

Na Oostlant wil ic varen, 104. Naer Oostland willen wy ryden, 105. Nu laat ons allegaâr dankbaar zijn, 177. Nu wil ik eens ommegaan, 138.

O nacht, o blyde nacht, 185. Och Elsje, seide hi, Elsje, 76. Och lichdi nu en slaept, 84. Och moeder, seide si, moeder, 70. Om een die liefste die ic beminne, 93.

Rijc god, verleent ons avonture, 59. Rijc god, wie sal ic claghen, 116.

Schoon lief, hoe ligt gy hier en slaept, 85. Si ghinc den bogaert omme, 56. Sidi een crigher oft sidi een boer, 178. Sint Niklaas, kapoentje, 182. 's Maendags en 's maendags, 158.

Te Bruinswijc staet een casteel, 17. Te Gherbeken binnen, 30. Te Kieldrecht, te Kieldrecht, 136. Te Leiden op het galgeveld, 81. Te mei haddic een bloemken, 111. Te Uitert voor die poorte, 114. Tis al verkeert dat plach te sijn, 117.

Veel geld, veel geld, wat zou dat baten?, 176. Vreucht en deucht mijn hert verheucht, 107.

Waakt op, waakt op, 't is meer dan tijd, 129. Waar bistou, Lambert mijn knecht?, 164. Waar staat jou vaders huis en hof?, 153. Wat benne wij slegte minnaars dom, 79. Wat mag daar wezen, wat mag daar zijn, 75. Wat zullen ons Patriootjens eeten?, 166. Wel man, gy moet naer huis toegaen, 147. Wy boeren en boerinnen, 175. Wi groeten mijn heer met groter eer, 159. Wy komen getreden met onze starre, 193. Wij komen hier heen met onze sterre, 194. Wi willen heden vrolic sijn, 203. Wy zyn dry koningen ryk aen magt, 190. Wij willen nog niet scheiden, 128. Wie drommel klopt hier aan mijn huis, 156. Wie wil horen een goet nieu liet (heiml. Liebe), 31. Wie wil horen een goet nieu liet (zwei Gespielen), 66. Wie wil hooren een historie, 151. Wie wil horen een liet eerbaer, 204. Wie wil horen een nieu liet (Graf Floris), 3. Wie wil horen een nieu liet (Gesellen v. Rosenthal), 24. Wie wil hooren een nieuw lied (Ostindienfahrer), 130. Wie wil hooren een nieuw lied (Peter u. Käthel), 149. Wie wil horen singhen (Zimmermann), 35. Wie wil horen singhen (Hauptmannstochter), 41. Wildi horen een goet nieu liet (Herr Daniel), 4.

Zeg, kwezelken, wilde gy dansen?, 143. Zekeren deugeniet van 'nen Wael, 80. Zijt welkom lang verwachte leeuw, 196. Zou ik niet mogen ingaen?, 139.

ANMERKUNGEN.

[1] Ist eine Erneuerung des alten: Een boerman hadde enen dommen sin (Antw. LB. Nr. 35; ein anderer alter Text bei Willems Nr. 113). War auch deutsch vorhanden, Ende des 15. Jahrh., s. Mone Anzeiger 1837. Sp. 170.

[2] Druck: half verwegen.

[3] Im Druck: Al waar ik mijn lief weer zag.

[4] Holländische Volkslieder. Gesammelt und erläutert. Breslau 1833. enthält nur 31 weltl. Lieder.

[5] Uebersicht der niederländ. Volksliteratur unter Nr. 294. 305. 308. 314. 320. oder S. 207-214, 220-222, 224-226, 231-236. Mone nimmt alle Lieder auf, und weiß sie sogar in Tanzlieder, Wächterlieder, Romanzen zu scheiden!

[6] Der Montag nach heil. 3 König, s. Kilianus v. verloren.

[7] Hänslein dagegen führte sein Gretlein ins Wirthshaus, Uhland Nr. 256. A.

Nun wirtin, liebe wirtin, schaut uns umb külen wein! die kleider dises Gretlein müßen verschlemmet sein.

[8] Sogar in einem Siebenbürgischen Liede, Firmenich 2, 827.

[9] Daraus die Lesart 10, 3. naer regten für maer regt en.

[10] Den Willems weglässt: dan eenen man was oudt.

[11] Gewiss war die ursprüngliche Lesart: Naer O. wil ik varen, naer Oostland wil ik gaen. Den Anfang hatte dies Lied gewiss mit vielen andern Liebesliedern gemein, s. vorher Nr. 103.

[12] Im Reineke Fuchs heißt Martin der Affe u. Lampe der Hase.