Part 24

1 Dag vrouw, dag man, dag al te gaêr! ik kom u wenschen een nieuw jaer. deur dik, deur din ik kom loopen: heb ge niet een wafertje of twee? ik en gaen ze niet verkoopen. 2 't Is een goed vrouwtje die me dat geeft, 't is te wenschen dat ze nog 't naeste jaer leeft. goed vrouwtje, goed vrouwtje, heb ge niet een wafertje of twee? ik steken ze al in mijn mouwtje.

Vlämisch: Chants populaires des Flamands de France, par de Coussemaker Nr. 33. aus Dünkirchen.

¶ 1, 4. wafertje, wafeltje, Waffel--2, 5. mouwtje, Ermel.

¶ Nr. 184.

AMMENLIED.

1 Daar was er eens een mannetje, dat was niet wijs, en die bouwde-n-een huisje al op het ijs, en hij wou dat hij een hoentje had. tjiptjip mijn hennetje, 's avonds in de korte kooi en 's morgens in het rennetje. 2 Toen wou hij dat hij een haantje had. kokkelekaan zoo heet mijn haan, tjiptjip mijn hennetje enz. 3 Toen wou hij dat hij een schaapje had. blê heet mijn schaapjé, kokkelekaan heet mijn haan enz. 4 Toen wou hij dat hij een kalf had. ducdalf zoo heet mijn kalf, blê heet mijn schaapjé enz. 5 Toen wou hij dat hij een koe had. nametoe zoo heet mijn koe, ducdalf zoo heet mijn kalf enz. 6 Toen wou hij dat hij een paard had. vlasstaart zoo heet mijn paard, nametoe zoo heet mijn koe enz. 7 Toen wou hij dat hij een wagen had. welbehagen zoo heet mijn wagen, vlasstaart zoo heet mijn paard enz. 8 Toen wou hij dat hij een knecht had. alberecht zoo heet mijn knecht, welbehagen zoo heet mijn wagen enz. 9 Toen wou hij dat hij een meid had. wel bereid zoo heet mijn meid, alberecht zoo heet mijn knecht enz. 10 Toen wou hij dat hij een vrouw had. zeer getrouw zoo heet mijn vrouw, wel bereid zoo heet mijn meid enz. 11 Toen wou hij dat hij een kind had. wel bemind zoo heet mijn kind, zeer getrouw zoo heet mijn vrouw, wel bereid zoo heet mijn meid, alberecht zoo heet mijn knecht, welbehagen zoo heet mijn wagen, vlasstaart zoo heet mijn paard, nametoe zoo heet mijn koe, ducdalf zoo heet mijn kalf, blê heet mijn schaapjé, kokkelekaan zoo heet mijn haan, tjiptjip mijn hennetje, 's avonds in de korte kooi en 's morgens in het rennetje.

Holländisch: De Navorscher 2. jaarg. bl. 90, mündlich aus Aardenburg in Seeland.

¶ 1, 8. rennetje, ein umgitterter Gang für die Hühner, der durch eine Fallthür mit dem Hühnerbehälter (de korte kooi) in Verbindung steht; das Ganze heißt het kippenhok--4, 2. ducdalf, Duc d'Alba--5, 2. nametoe d. i. na mij toe, nach mir zu, komm zu mir!--6, 2. vlasstaart, Flachsschweif--8, 2. al berecht, richte alles aus!

¶ Nr. 185.

WEIHNACHTSLIED.

1 O nacht, o blyde nacht, o nacht vol wonderheden! Messias, lang verwacht, komt nu tot ons getreden. hy omkleedt zynen troon, hy komt uit 's hemels woon hier op het aerdsche dal voor onze zonden al. 2 Maria, zuivre maegd, in weenen en in zuchten heeft naer logiest gevraegd, ze en wiste niet waer vlugten: in Bethleëm in den stal voor ons verlossing al gebaerd heeft een klein kind in grooten kouden wind. 3 Joseph heeft dan met vlyt voor onzen grooten koning een krebbeken bereid al in een beesten woning. op een weinig hooi en strooi tusschen ezel en koei lag 't kindje Emmanuël, de vorst van Israël. 4 De herderkens verheugd van vreugde zy opsprongen, zy hebben daer met vreugd den Gloria gezongen. drie koningen van ver, gekomen door een ster, zy hebben met ootmoed het kindeken gegroet.

Vlämisch: Willems Nr. 191, wird noch jetzt gesungen zur Weihnachtszeit in der Umgegend von Gent.

¶ Nr. 186.

WEIHNACHTSLIED.

1 In 't stalleken van Bethlehem is deze nagt geboren den koning van Jerusalem, Messias uitverkoren; hy leit in hooi, hy leit in strooi, in doekskens klein gewonden, o mensch, om uwe zonden. 2 De engels zingen met jolyt: den grooten heer der heeren zy glorie nu en t' aller tyt, wilt zynen lof vermeeren. komt, lieven mensch, want uwen wensch die is geheel vol komen, uw zond wordt weg genomen. 3 Gaet met de herders vlytelyk dit kleine kind aenbidden en zoekt geen uitvlugt arm of ryk, ziet god leit in een kribbe zeer armelyk, om't hemelryk u eeuwelyk te geven, daer gy altyd zult leven.

Vlämisch: Oude en nieuwe lof-sangen, t' Amst. 1718. blz. 52.

¶ 2, 6. vol komen, erfüllt.

¶ Nr. 187.

WEIHNACHTSLIED.

1 Maria die zoude naer Bethlehem gaen, kersavond voor den noene, sint Joseph zoud al met haer gaen, om haer gezelschap te houden. 2 Het hageld', het sneeuwde, het maekte kwaed weêr, de rym lag op de daken, sint Joseph tegen Maria sprak: 'Maria, wat zullen wy maken?' 3 Maria die zeî: 'ik bender zoo moê, laet ons een weinig rusten! laet ons een weinig verder gaen, aen een huizeken zullen wy rusten!' 4 Zy kwamen een weinig verder gegaen tot aen een boereschure, waer heere Jesus geboren werd, en zy sloten noch vensters noch deuren, 5 Sint Joseph die moeste om waterken gaen, en de Leye was toe vervrozen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Cecilia kwam daer gegaen al met haer handekens reine, zy sloeg haer oogen ten hemelwaert als zy hoorde dat kleen kindje weenen. 7 Dat kleen kindje weende op Marias schoot, komt engels van hier boven! komt, kroont dees maegd, 't is meer als tijd, want zy heeft er den heere ontvangen.

Vlämisch: mündlich aus Kortryk, wo es noch jedes Jahr auf den Straßen gesungen wird, Willems Nr. 189.

¶ 1, 4. gezelschap houden, Gesellschaft leisten. Das ou klingt in den westl. Gegenden wie oe--2, 2, rym, Reif--5, 2. Leye, Fluss in Flandern.

¶ Nr. 188.

WEIHNACHTSLIED.

1 Laet uw schaepkens, herderkens, hoort de stem van d' engelkens! zy verkonden met hun monden u voorwaer hier de alderbeste maer. 2 Sa dan, spoedt u naer den stal by den grooten god van al! wilt hem zoeken daer in doeken, herderkens want god is geworden mensch! 3 Herderinnekens, spoedt u wat, trekt naer Bethlehem naer de stad! een verkoren kind geboren in de nacht, hier zoo lang van u verwacht. 4 Komt met zuiker, brood en zaen! wilt wat pappeken maken gaen! herderinne, treed dog binne by het kind! want het u zoo zeer bemint. 5 Ach hoe is het hier gesteld! hier en is geen brood nog geld. ach de leden zyn doorsneden van dit kind door het snyden van de wind! 6 Die het al geschapen heeft hier van groote koude beeft, god den heere zonder kleêre in het hooi leit hier op een bussel strooi. 7 Ziet het os en 't ezelken die verwermt het kindeken! ziet het beven, zuchtjens geven in dees kou en daer en is vier nog schouw. 8 Corydon, och lieven maet, wel wat hout dog kappen gaet! haelt dog torven met heel korven! ras brengt hout! want dat kindjen is zoo koud. 9 Amarillis stookt wat vier! want het veel te koud is hier. haelt wat kolen, 't is u bevolen, ras komt aen! want men 't kind moet bakeren gaen. 10 Nymphkens die zoo zeer bemind, komt, wermt de doekjens van het kind! komt gy lieden, pappeken zieden! komt ras aen! Joseph zal het roeren gaen. 11 Brengt een wiegsken uit de stad, en komt wiegt het kindjen wat! uwen heere kryt zoo zeere. zingt sa sa, Jesus kindjen na na na! 12 O gy lieve moederken, geeft hem dog een mammeken! ziet het dorsten naer uw borsten, zuiver maegd, want zyn hertjen naer u jaegt. 13 Oorlof Jesus, liefste kind, die zoo zeer den mensch bemint, wilt ons geven in dit leven nu te gaer een goed zalig nieuwe jaer!

Vlämisch: Oude ende Nieuwe Lof-sangen, Amst. 1718. bl. 45-47. Aus dem 17. Jahrh.

¶ 1, 4. maer, maere, Botschaft--4, 1. zaen, Sahne, Schmant, Rahm--7, 4. schouw, Schornstein, Kamin--8, 1. maet, Geselle--8, 2. kappen, abhauen--9, 1. vier stooken, Feuer anmachen--9, 4. het kind bakeren, das Kind in Windeln wickeln, erwärmen--11, 3. kryten, schreien.

¶ Nr. 189.

WEIHNACHTSLIED.

1 Maekt plaets, o herderkens, komt uit den stal! ziet eens uit oostland dit groot getal! 't loopt al naer Bethlehem al nae den stal. ziet de dry koningen met groot getal! de sterr' op 't kribbeken blyft stille staen, en zy schamen hun niet in te gaen. wellekom, koningen, wellekom al, wellekom, wellekom in dezen stal! doet offerhanden en laet wierook branden voor 't kindeken zoet! het zal 't u loonen met eeuwige kroonen voor tydelyk goed. wellekom, koningen, wellekom al! wellekom, wellekom in dezen stal! 2 Haer kroonen worpen zy voor 't kindeken, de voetjens kussen zy aen 't kribbeken. en zeggen: wellekom in 't stalleken! het kleine kindeken dat lacht hun aen. ziet hoe het grabbelt in de gulde schael! ziet eens hoe vlytig dat zyn oogskens staen! wellekom, koningen, wellekom al enz. 3 Naer d'offerhande ziet het kindeken geeft zynen zegen aen de koningen met zyn gebenedyd handeken; daer naer het keert hem om, het krege dorst, het worpt hem aen zyn moedersborst, trekt daer een teugsken uit voor zynen dorst. de koningen ziende het zuigende kind, zy roepen: den koning, den koning drinkt! den stal is vol vreugden, en iegelyk zingt: den koning die drinkt! wilt u ook verheugen en zingen met vreugden: den koning die drinkt! den koning die drinkt! den koning die drinkt! den koning die drinkt! den koning die drinkt!

Vlämisch: De alder-nieuwste Leyssem Liedekens, Antw. 1684. bl. 51. Oude en Nieuwe Lof-sangen, Amst. 1718. bl. 39. (danach bei Willems Nr. 203.)

Ob das: Den koning die drinkt, eine tiefere Bedeutung hat, weiß ich nicht. Bei dem folgenden Liede findet sich folgende Anmerkung: "Deslyons, Doctoor der Sorbonne, schreef een geleerd tractaet: Paganisme du roi boit. In de Gazette van Gent stond voor eenigen tyd een feuilleton: Oorsprong van: Den koning drinkt."

¶ Nr. 190.

UNSER KÖNIG TRINKT.

1 Wy zyn dry koningen ryk aen magt, en wy gaen zoeken dag en nacht al over berg en over dal, om te vinden waer wy van wisten, regt over berg en over dal, om te vinden den god van al. 2 Jaspar, Melchior, Balthasar kwamen by dit kindeken daer; zy knielden met ootmoed, offeranden, wierrook branden, zy knielden met ootmoed voor dit kindeken Jesuken zoet. 3 Geheel de stal die was vol vreê, 't kindeken en de beestekens meê. dan roepen zy dat 't klinkt: vivat, vivat, vivat! dan roepen zy dat 't klinkt: vivat, vivat! onze koning drinkt!

Vlämisch: Wolf's Wodana bl. 187. 188. mündlich.

¶ Nr. 191.

WEIHNACHTSLIED.

1 Dry koningen groot van macht reizende by dag en nacht door bergen en bosch en dal, om te zoeken in de hoeken door bergen en bosch en dal, om te zoeken den heer van al. 2 Gaspard, Melchior, Balthazar, dry koningen al te gaêr, ze gingen al met ootmoed met offranden, wierook branden, ze gingen al met ootmoed met offrand voor 't kindje zoet. 3 Zoete kindje, weet je wel, in dees winters koude fel wie dat er voor de deure staet? 't zyn dry koningen met belooningen, wie dat er voor de deure staet? zeg, dat ze maer binnen gaen. 4 Komt maer binnen, komt maer in! 't gaet wel naer 't Jesuken zin. 't Jesuke die lacht en grimt, ziet dat schaepje, 't eet wel papje! 't Jesuke die lacht en grimt, 't Jesuke is een zoete kind. 5 't Joseph maekt uw keuksken net, vaegt uw vloerken, maekt uw bed, maekt dat zoete, zoete, zoet, hooi en strooi, vive le roi! maekt dat zoete, zoete, zoet, maekt dat mooi om 't kindje zoet.

Vlämisch: de Coussemaker, Chants populaires Nr. 31, mündlich aus Dünkirchen.

¶ Nr. 192.

DREIKÖNIGSLIED.

1 Daer kwamen dry koningen uit verre landen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- om god te doen een offerande. doen waren zy vro. 2 Zy kwamen van oosten, zy kwamen van verre, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- al door de klaerheid van eender sterre. des waren zy vro. 3 Maer toen zy binnen Jerusalem kwamen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- de klaerheid der sterre zy niet vernamen. des waren zy droef. 4 Toen zy over tafel waren gezeten, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- toen kwam gods engel al in secreten. des waren zy vro. 5 Gy heeren en moget niet langer beiden! nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- Herodes die doet zyn peerd bereiden. des waren zy droef. 6 Wel op, gy heeren, laet staen uw eten! nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- Herodes is op zyn peerd gezeten. des waren zy droef. 7 Toen zy buiten Jerusalem kwamen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- de klaerheid der sterre zy weder vernamen. bly waren zy toen. 8 Zy volgden de sterre in korten stonden nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- tot Bethlehem, daer zy 't kindeken vonden. bly waren zy toen. 9 Den eenen ging voren den anderen staen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- om eerst te komen offeren gaen. des waren zy vro. 10 Zy vielen daer t'saemen op der aerden, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- zy loofden den koning van grooter waerden. des waren zy vro. 11 Zy offerden myrrhe, wierook en goud, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy-- zy loofden dat kindeken menigvoud. des waren zy vro.

Vlämisch: Chants populaires par E. de Coussemaker Nr. 29. mündlich aus Furnes. Dr. 11, 3. menig fonds. Auch in holländ. Gesangbüchern, hie u. da nur etwas abweichend, vgl. Oude en Nieuwere Kerstliederen, bewerkt door Alberd. Thijm Nr. 81.

Aus dem Kehrvers: nu wiegen wy, muss man schließen, dass dies Lied früher in den Kirchen beim sogenannten Kindelwiegen gesungen wurde, s. meine Geschichte des deutschen Kirchenliedes 2. Ausg. S. 416. ff.

¶ Nr. 193.

DREIKÖNIGSLIED.

1 Wij komen getreden met onze starre, Lauwerier de Cransio wij zoeken heer Jesus, wij hadden hem gaarne. Lauwerier de knier zijn Karels konings kinderen, Pater bonne Franselijn, Jeremie. 2 Wij kwamen al voor Herodes zijn deur, Herodes den koning kwam zelver veur. 3 Herodes die sprak met valscher hart: 'hoe ziet er de jongste van drie zoo zwart?' 4 Al is hij wat zwart, hij is wel bekend, hij is de koning uit Orient. 5 Wij kwamen den hoogen berg op gaan, daar zag men de star zoo stille staan. 6 O starre, je moet er zoo stille niet staan, je moet er met ons na Bethlehem gaan. 7 Te Bethlehem inne de schoone stad daar Maria met haar klein kindeken zat. 8 Hoe kleinder kind en hoe grooter god, een zalig nieuwjaar verleen ons god!

Holländisch: De Marsdrager, of nieuwe Toverlantaren 1754. (Hor. belg. 2, 69). Auch vlämisch vorhanden, s. Snellaert zu Willems bl. 436. Dasselbe Lied, zu 30 Strophen ausgesponnen, in französisch Flandern: Chants populaires par E. de Coussemaker Nr. 28. Dahin gehört auch Nr. 30. daselbst.

Vgl. das deutsche Lied in meiner Geschichte des deutschen Kirchenliedes 2. Ausg. Nr. 259.

¶ Nr. 194.

DREIKÖNIGSLIED.

1 Wij komen hier heen met onze sterre, wij zoeken heer Jesus, wij hadden zoo gerre. 2 Wij kwamen al voor Herodes zijn deur, Herodes de koning kwam zelve veur. 3 Herodes de koning sprak met een valsch hart: 'hoe ziet er de jongste van de drieën zoo zwart?' 4 Al is hij wat zwart, hij is wel bekend, het is er de jongste uit Orient, 5 Het is er de jongste uit vreemden landen, daar alle die sterren zoo stil staan branden. 6 Wel sterre sta stil en verroer je niet meer, het is er een teeken van god den heer. 7 Wel sterre je moet er zoo stille niet staan, gij moet er met ons naar Bethlehem gaan, 8 Naar Bethlehem die schoone stad, daar Maria met haar klein kindeke zat. 9 Hoe kleinder kind, hoe grooter god, daar alle de joden meê hebben gespot. 10 Wij hebben gezongen al voor dit huis, geef ons er de penning al met een goed kruis! 11 Al is het geen kruis, laat het wezen een munt, geeft gij er de penning die gij er ons gunt!

Holländisch: De Navorscher 1. jaarg. bl. 169, mündlich aus Noordwijk in Südholland. Kinder singen dies Lied und begleiten es mit Rommelpotten.--Dr. 1, 2. wij zoeken Herodes, wij hebben zoo gerre.

¶ 10, 2. kruis, die rechte, die Vorderseite der Münze, früher meistens mit einem Kreuze bezeichnet; daher kruis oft munte worpen, Kil. und noch jetzt, unser Kopf oder Schrift, frz. jouer à croix ou à pile.

¶ Nr. 195.

DREIKÖNIGSLIED.

1 Caspar, Melchior en Balthazaer, zy gingen alle drie te gaêr, maer 't was om te gaen zoeken het kindjen in de doeken liggende in eenen verworpen stal voor ons groote zondaren al. 2 Geheel den stal die was vol vreugd, alle de beestjens knielden daer neêr, den ezel en den os die waren vry en los, ze warmde dat kindeken al in zyn teêre ledekens.

Vlämisch: Willems bl. 436, mündlich aus Kortryk durch Snellaert.

¶ Nr. 196.

WEIHNACHTSLIED.

1 Zijt welkom lang verwachte leeuw uit Jacob's, Juda's groot geslacht geboren, tot stutting van Jehova's toren zoo overlang gewenscht van eeuw tot eeuw! o werelds heiland groot van macht, zijt duizendvoudig welkom in der nacht! de dag ontzag uw komst en is geweken, de zon verdween en is bezweken, toen uw schijnsel scheen. 2 Zijt welkom licht der middernacht, voor dat gij ons in 't duister komt verschijnen en doet de duisterheid verdwijnen, en licht ons middagklaar met groote kracht! zijt welkom Tetragrammaton, zijt welkom licht, veel meerder als de zon, zijt nog tien duizend malen wellekomen, o licht van licht, tot schijn der vromen in der nacht gesticht! 3 Zijt welkom machtig koningszoon, uit Davids ouden koningsstam gesproten, beroemdste adel van de grooten, zijt welkom uit uw vaders hoogen troon! doet op uw poort, Jerusalem! uw koning is alreeds te Bethlehem, 't is David's rechte nazaat; ziet, uw koning leit in een stal, geen slechter woning is er in dit dal. 4 Zijt welkom groote wereldsvorst, zijt welkom die uw slaven komt bezoeken, gelijk een kind in slechte doeken omwonden en sober uitgedorst. helaas! ik heb geen welkom gaaf, want ziet, ik ben maar uwen armen slaaf en zijt gij zelf die daar ik moet van leven; het is mij smart, 'k heb niet te geven als alleen mijn hart. 5 Hoe nu, grootmachtig vorst, hoe nu? verlaat gij 't rijk? veracht gij zoo de troonen, om in mijn hart zoo klein te wonen? ei, wacht een weinig, bid ik, 't is te ruw; ei, laat het eerst uw dienaar zijn en zuiver maken, 'k zal uw helper zijn. o wonder, 't is in weinig oogenblikken wel na mijn zin--ei, wilt niet schrikken, komt er nu vrij in! 6 Maar ach! helaas! ik ben te slecht, ik ben niet waardig om zoo grooten koning t' ontvangen in zoo slechten woning; maar ach! ik bid, heb deernis met uw knecht! ik bid, spreek maar een eenig woord, opdat het na uw zin mijn ziele hoort! mijn hart zal door dat woord zoo heerlijk wezen als geen paleis ooit was voor dezen; ei, voldoet mijn eisch! 7 Nu machtig koning, is 't bekwaam, zoo laat mij toe om na 't geluk te trachten, u in mijn harte te verwachten! ei, komt er in, in uwen eigen naam, ei, zoo mijn vorst, ei, zoo mijn heer! hoe minlijk doet gij uwes knechts begeer! hoe kan mij grooter hemelsvreugd ontmoeten? gij schenkt uw slaaf een hemelszoeten, ja veel grooter gaaf. 8 Zijt welkom vorst Athanatos, zijt welkom goeden koning Adonia, zijt welkom vredevorst Sodia, zijt welkom wereld-heiland Ischyros, zijt welkom heer Homousion, zijt welkom grooten Tetragrammaton, zijt welkom grooten overal-regeerder, o Emanuël, ja nog veel meerder, held Ezechiël! 9 Gij die des hemels hoog bestier verlaat om 't heil der wereldlijke menschen, die na haer zielen welvaart wenschen, erbarmt u over mij ellendig dier! blijft altijd bij mij tot mijn end en hoedt mij voor des vijands helsch torment! ei, laat ons door den Satan niet verleiden! blijft bij ons, heer, opdat wij scheiden mogen nimmermeer! 10 O goddelijke majesteit, op kersnacht uit een suivre maagd geboren, die nooit haar maagdom heeft verloren; o grooten priester in der eeuwigheid, zijt welkom in uw eigen goed! wij vallen nu voor uwe krib te voet, en schoon gij schijnt een kind, o heer der heeren, gij zijt ons lot, ik wil u eeren als mijn groote god. 11 Gij komt van passe met uw macht, om in ons hart een vredevuur te stichten en ons in 't duister te verlichten; dat is, o heer, de rechte tijd bij nacht: de nacht der boosheid door uw licht verdwijnt en klaart zich, wijl het duister zwicht, den heldren dageraad die moet verschijnen, de donkerheid die moet verdwijnen, wijlze uw schijnsel mijdt. 12 Verlicht, o kind van Bethlehem, ons hart en ziel, ons gansch gemoed en zinnen, opdat wij u te recht beminnen, en leid ons in het hoog Jerusalem! laat in mijn hart uw kribbe zijn, en blijft in eeuwigheid altijd bij mijn, laat u de zorg voor mij zijn aanbevolen! mijn hart is teêr, maar zal niet dolen, zoo gij 't hoedt, o heer.

Holländisch: De Smakelyke Vermakelyke Minnebroers Sak, Amsterdam 1799, bl. 125-128.--Dr. 3, 2. fehlt Davids ouden--4, 4. soberlijk (sober)--6, 9. eis--9, 2. wereldsche.

Wie die Perle im Schlamme liegt das reine schöne Lied mitten im Schmutze von Liedern voll der frechsten Gemeinheit und rohesten Sinnlichkeit. Es scheint der Mitte des 17. Jahrhunderts anzugehören und einer besonderen Richtung der religiösen Poesie wie sie etwas früher in Deutschland hervorgerufen wurde durch die beiden wunderbaren Lieder Philipp Nicolai's vom J. 1598: Wie schön leucht uns der Morgenstern, und: Wachet auf! ruft uns die Stimme. Vgl. Gervinus, Gesch. der deutschen Dichtung 4. Aufl. 3. Bd. S. 37. 38.

Le Jeune, Volkszangen 1828. bl. 41. kennt unser Lied, stellt es aber andern geistlichen gleich, aus denen der Mangel eines guten Geschmacks, besonders wegen Eiumengung fremder Wörter, hervortritt.

Snellaert hat es aus den Hor. belg. 2, 55. aufgenommen bei Willems Nr. 204. In Betreff der griechischen Beiwörter des Erlösers in Str. 2 und 8 bemerkt er, dass in einigen Kirchen vor Weihnachten eine Octave gefeiert wird, worin während der Predigt und des Lobgesanges ein Transparent auf dem Hochaltare ausgestellt ist und dass darin täglich ein Attribut des Heilands, der Bibel entlehnt, angezeichnet steht. Zu diesen Attributen gehören die hier vorkommenden Beiwörter.

Jos. Alb. Alberdingk Thijm hat in die mit seinem Bruder herausgegebenen "Oude en Nieuwere Kerst-Liederen" (Amst. 1852) unser Lied unter Nr. 32 aufgenommen. Da es ihm lediglich auf kirchliche Zwecke ankam, so hat er sich allerlei Änderungen erlaubt. Str. 6 und 7 hat er in Eine verschmolzen u. Str. 8 ganz weggelassen. Hie und da hat er ganz neue Verse gemacht:

4, 4. gewonden, op de knieë die u torst 9, 4. ontsteekt in mij uw hoogste liefdevuur 10, 3. op alle vrouwen uitverkoren