Part 37

Participium ys dǣl nimend. hê nymð ânne dǣl of naman and ôðerne of worde. of naman hê nymð casus, þæt is, declinunge, and of worde hê nymð tîde and getâcnunge. of him bâm hê nymð getel and hiw. amans lufjende cymð of ðâm worde amo ic lufige: þonne nymð hê of ðâm naman him ealle ðâ syx casus: nominatiuum, genitiuum, datiuum, accussatiuum, uocatiuum, ablatiuum; et pluraliter and menigfealdlîce. ðes participium is ðrêora cynna: hic amans uir þes lufjenda wer; haec amans femina þis lufjende wîf; hoc amans mancipium þes lufjenda þêowa man; et cetera. coniunctio is geðêodnys oððe fêging. þes dǣl ne mæg nâht þurh hine sylfne, ac hê gefêgð tôgædere ǣgðer gê naman gê word. gif ðû befrinst: quis equitat in ciuitatem? hwâ rît intô ðâm port?, ðonne cweð hê: rex et episcopus se cyningc and se bisceop. se et, þæt is, and, ⁊, is coniunctio: ego et tu ic and ðû. word hê gefêgð þus: stat et loquitur hê stent and sprycð; et cetera. praepositio is foresetnyss. sê byð geðêod naman and worde and stent ǣfre on foreweardan. ab illo homine fram ðâm men: hêr is se ab praepositio. apud regem sum ic eom mid ðâm cyninge: hêr is se apud praepositio. ad regem equito ic rîde tô cyninge, et cetera. interiectio is betwuxâworpennyss. se dǣl lîð betwux ôðrum wordum and geswutelað þæs môdes styrunge. heu geswutelað môdes sârnysse: heu mihi wâmmê. pape geswutelað wundrunge, atat geswutelað ôgan, racha geswutelað ǣbylignysse, et cetera. witodlîce on ðisum eahta dǣlum is eal lêdensprǣc belocen, and ðæt englisc geðwǣrlǣcð tô eallum ðâm dǣlum, swâswâ wê nû sceortlîce trahtnodon. on ðisum eahta dǣlum synd ðâ mǣstan and ðâ mihtigostan nomen et uerbum, þæt is, nama and word. mid ðâm naman wê nemnað ealle ðing and mid ðâm worde wê sprecað be eallum ðingum. sume naman synd primitiua, þæt synd frumcennede oððe fyrmyste, swâswâ ys scola on englisc scôl, mons dûn, ciuitas ceaster. sume synd diriuatiua, þæt synd, ðâ ðe cumað of ôðrum namum: scolasticus sê ðe on scôle ys, montanus dûnlendisc, ciuis ceastergewara. sume synd âgene naman, swâswâ is êadgâr, dûnstân; sume gemǣnelîce: cyning, bisceop, homo man. sume synd incorporalia, þæt is, unlîchamlîce, swâswâ is angelus engel, michael, gabriel, raphael. sume synd omonima, id sunt uniuoca, ðâ getâcnjað mâ þinga mid ânre clypunge: acies egc oððe se ord on here oððe scearp gesihð; aries byð ram betwux sceâpum and ram tô wealgeweorce and aries ys ân ðâra twelf tâcna. sume synd sinonima, id sunt pluriuoca, ðâ getâcnjað ân ðing mid menigfealdre clypunge, swâswâ ys ensis swurd, gladius swurd, mucro swurd; terra eorðe, tellus eorðe. sume synd adiectiua, þæt synd, ðâ ðe bêoð geîhte tô ôðrum namum and getâcnjað oððe herunge oððe tâl: iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs, bonus homo gôd man, malus homo yfel mann. sume synd accidentia, þæt synt gelimplîce, þe gelimpað ânum gehwylcum: niger coruus blac hrem, profundum mare dêop sǣ, prudens snoter, albus hwît, longus lang, breuis sceort. sume syndon ad aliquid dicta, ðâ synd gecwedene tô sumum þinge and ne magon bêon gecwedene bûton ðâm ðinge: filius sunu, seruus ðêowa. þonne ðû cwest sunu, þonne byð se fæder þǣr tô understanden and se hlâford tô þâm ðêowan. sume syndon forneân þisum gelîce: dies dæg, nox niht; dexter swîðra, sinister wynstra; calor hǣtu, frigus cŷle. sume syndon gentilia, þâ getâcnjaþ, hwylcere þêode hê sîg: graecus grêcisc, anglus englisc. sume synd patriae, þâ geswuteljað þæs mannes êþel: romanus rômanisc, lundoniensis lundenisc, wiltuniensis wiltûnisc. sume synd interrogatiua, þæt synd âxjendlîce: quis hwâ, qualis hwylc, quantus hû micel, quot hû fela, quotus hwylces geteles on endebyrdnysse, se forma oððe se ôðer. sume synd collectiua, þâ getâcnjað on ânfealdum getele mycele meniu: populus folc: menig mann byð on folce; exercitus here, legio îored, congregatio gegaderung. sume synd diuidua, þâ getâcnjað tôdâl mid edlesendre sprǣce: uterque heora ǣgðer, quisque gehwâ, singuli ǣnlîpige, bini getwinne oððe twŷfealde, terni ðrŷfealde, deni tŷnfealde, uiceni twentigfealde, triceni þrittigfealde, centeni hundfealde. sume synd ordinalia, þâ geswuteljað endebyrdnysse: primus fyrmest, secundus ôðer, tertius ðridda; et cetera. sume syndon numeralia, þâ geswuteljað getel: unus ân, duo twegen, tres ðrŷ; et cetera. sume syndon facticia, þâ synd geworhte æfter gelîcnysse âgenes swêges: tintinnabulum belle, turtur turtle, clangor cyrm, bos oxa, grus cran. sume synd generalia, þæt synd gemǣnelîce: animal nŷten: animal is ǣlc ðingc, ðe orðað; arbor ǣlces cynnes trêow, gemma ǣlces cynnes gymstân. sume syndon specialia, þæt synd synderlîce, þâ ðe bêoð tôdǣlede fram þâm gemǣnelîcum. animal is ǣlc ðing, ðe orðað: ðonne is synderlîce homo man, equus hors, ouis scêp. gemǣnelîce arbor trêow; synderlîce uitis wîntrêow, laurus lawerbêam, corilus hæsel, abies æps, quercus âc, malus apuldre. gemǣnelîce gemma gimstân; synderlîce cristallum, topazius, berillus. sume syndon absolutiuae, þæt synd ungebundene, þâ ne behôfjað nânre tîginge ôðres naman: deus god, ratio gesceâd, mens môd. sume syndon temporalia, þæt synd tîdlîce, þâ ætêowjað tîman: annus geâr, mensis mônoð, ebdomada wucu, dies dæg. sume syndon localia, þæt synd stôwlîce, þâ geswuteljað gehendnysse oððe ungehendnysse: propinquus gehende oððe mǣg, longinquus fyrlen, proximus neâxð, medioximus midlen. sume syndon patronomica, þæt synd fæderlîce naman, æfter grêciscum þêawe, ac sêo lêdensprǣc næfð þâ naman. hî synd swâ ðêah on engliscre sprǣce: penda and of ðâm pending and pendingas, cwicelm and of ðâm cwicelmingas and fela ôðre. sume synd possessiua, þæt synd geâgnigendlîce, þâ geswuteljað þâ þing, þė bêoð geâgnode: regius honor cynelîc wurðmynt; pater fæder, paternus fæderlîc; mater môdor, maternus môdorlîc; frater brôðor, fraternus brôðorlîc. of ôðrum antimbre ferrum îsen, ferreus îsen; aurum gold, aureus gylden; argentum seolfor, argenteus sylfren; stagnum tin, stagneus tinen; aes bræs oððe âr, aeneus bræsen oþþe ǣren; plumbum lêad, plumbeus lêaden; uitrum glæs, uitreus glæsen; lapis stân, lapideus stǣnen; lignum trêow, ligneus trêowen; et cetera. sume hî synd comparatiua, þæt synd wiðmetenlîce, þâ geswuteljað mâran oððe beteran: maior mâre, melior betere. sume synd superlatiua, þæt synd oferstîgendlîce, þâ geswuteljað ðâ mǣstan and ðâ betstan: maximus se mǣsta, optimus se sêlosta. positiuus is se forma stæpe: iustus rihtwîs. comparatiuus ys se ôðer stæpe: iustior rihtwîsre. superlatiuus is se ðridda stæpe: iustissimus ealra rihtwîsost. bonus gôd, melior betere, optimus sêlost; malus yfel, peior wyrse, pessimus ealra wyrst; magnus mycel, maior mâre, maximus mǣst; paruus lytel, minor læsse, minimus læst; facilis êaðelîc, facilior êaðre, facillimus ealra êaðost; difficilis earfoðe, difficilior earfoðre, difficillimus ealra earfoðust; gracilis smæl, gracilior smælre, gracillimus ealra smælst; humilis êadmôd, humilior êadmôdre; humillimus ealra êadmôdust; similis gelîc, similior gelîcre, simillimus ealra gelîcost; ealswâ dissimilis ungelîc; agilis hræd oððe glæd, agilior hræddre, agillimus ealra hradost. of eallum ðisum stæpum cumað aduerbia: bene wel, melius bet, optime sêlost (hê dêð); facile êaðelîce, facilius êaðelîcor, facillime ealra êaðelîcost (hê dêð); et cetera. sume naman synd diminutiua, þæt synd wanjendlîce, þâ geswuteljað wanunge, nâ wiðmetennysse: rex cyning, regulus lytel cyning oððe undercyning; frater brôðor, fraterculus lytel brôðor; puer cild, puerulus lytel cild; pater fæder, paterculus lytel fæder; mater môdor, matercula lytel môdor; mulier wîf, muliercula lytel wîf; soror swustor, sororcula lytel swustor; opus weorc, opusculum lytel weorc; corpus lîchama, corpusculum lytel lîchama; ager æcer, agellus lytel æcer; liber bôc, libellus lytel bôc; homo mann, homunculus lytel man and omuncio et cetera. gyt ðǣr is ân hiw denominatiuum gecîged. denominatiuum is gecweden eal, þæt of naman cymð, and on ðâm hiwe synd belocene patronomica and possessiua and comparatiua and superlatiua and diminutiua and manega ôðre naman tô êacan ðisum. bonus ys nama, þonne byð of ðâm bonitas gôdnys denominatiuum of ðâm naman. eft iustus rihtwîs, iustitia rihtwîsnys; socius gefêra, societas gefêrrǣden; frater brôðor, fraternitas brôðorrǣden; uetus eald, uetustas ealdnys; castus clǣne, castitas clǣnnys; sanctus hâlig, sanctitas hâlignys; uir wer, uirilis werlîc; mulier wîf, muliebris wîflîc; puer cild, puerilis cildlîc; puella mǣden, puellaris mǣdenlîc; uirgo mǣden, uirginalis mǣdenlîc; caelum heofen, caelestis heofonlîc; terra eorðe, terrestris eorðlîc. witodlîce ealle ðâ naman, þe of ôðrum namum cumað, ealle hî synd denominatiua gecwedene, and ðâra ys forneân ungerîm.

DE GENERIBVS.

I. Æfter gecynde syndon twâ cyn on namum, masculinum and femininum, þæt is, werlîc and wîflîc. werlîc cyn byð hic uir þes wer, wîflîc haec femina þis wîf. þâs twâ cyn synd gecyndelîce on mannum and on nŷtenum.

II. Nû ys gecweden æfter cræfte gemǣne cyn, þæt is, ǣgðer gê werlîc gê wîflîc: hic et haec diues ðes and þêos welega: ǣgðer byð welig gê wer gê wîf; hic et haec heres þes and þêos yrfenuma; et cetera.

III. Neutrum is nâðor cynn, nê werlîces nê wîflîces, on cræftsprǣce, ac hit byð swâ ðêah oft on andgyte, swâswâ ys hoc mancipium ðes weal, hoc animal þis nŷten: ǣlc nŷten byð oððe hê oððe hêo. ac swâ ðêah ðis cyn gebyrað oftost tô nâðrum cynne, swâswâ ys hoc uerbum þis word, hoc lumen þis lêoht. ys êac tô witenne, þæt hî bêoð oft ôðres cynnes on lêden and ôðres cynnes on englisc. wê cweðað on lêdyn hic liber and on englisc þêos bôc; eft on lêden haec mulier and on englisc ðis wîf, nâ ðêos; eft on lêden hoc iudicium and on englisc ðes dôm, nâ ðis.

IIII. Ys gyt ân cynn commune trium generum, þæt is, gemǣnelîce þrêora cynna: hic et haec et hoc sapiens þes and ðêos and ðis wîse, hic sapiens rex þes wîsa cyning, haec sapiens regina þêos wîse cwên, hoc sapiens mancipium þes wîsa weal. ealswâ hic et haec et hoc felix þes and ðêos and þis gesǣlige et cetera.

V. Sum cyn is gecweden epicena, þæt is on lêden promiscua and on englisc gemenged: hic coruus ðes hremn, swâ hwæðer swâ hit byð, swâ hê, swâ hêo; hic miluus ðes glida, ǣgðer gê hê gê hêo; haec aquila ðes earn, ǣgðer gê hê gê hêo. ealswâ mustela wesle et cetera.

VI. Sume synd gecwedene dubii generis, þæt is, twŷlîces cynnes. hî bêoð gemêtte on bôcum hwîlon æfter werlîcum cynne, hwîlon æfter wîflîcum: hic finis þes ende and eft haec finis; hic silex þes flint and eft haec silex; hic margo ðes ôfer and eft haec margo; et cetera.

VII. Sume synd mobilia, þæt synd âwendendlîce, forðan ðe hî bêoð âwende fram cynne tô cynne: hic sanctus ðes hâlga, haec sancta þêos hâlige, hoc sanctum ðis hâlige; ealswâ iustus rihtwîs, iusta, iustum; bonus gôd, bona, bonum; et cetera. filius sunu, filia dohtor.

VIII. Sume synd mobilia, þæt synd âwendendlîce, on gecynde and on getâcnunge, nâ on stemne: hic pater þes fæder, haec mater ðêos môdor; frater brôðor, soror swustor; patruus fædera, amita faðu; auunculus êam, matertera môddrje.

VIIII. Oftost on trêowcynne bêoð ðâ trêowa getealde feminini generis and se wæstm neutri generis: haec pirus þêos pyrige, hoc pirum sêo peru; haec malus ðêos apuldre, hoc malum se æppel; haec prunus ðis plûmtrêow, hoc prunum sêo plŷme. ac hit ne bið swâ ðêah swâ be eallum trêowum: haec buxus þis boxtrêow, hoc buxum forcorfen box.

INCIPIVNT QVINQVE DECLINATIONES NOMINVM.

Omnia nomina quibus latina utitur eloquentia, quinque declinationibus inflectuntur ealle naman, ðǣra ðe lêdensprǣc brîcð, bêoð gebîgede on fîf declinungum. sêo forme declinatio, þæt is, sêo forme declinung, macað hire genitiuum on ae: huius poetae þises sceopes. sêo ôðer declinatio geendað hire genitiuum on langne i: huius episcopi þises bisceopes. sêo ðridde declinatio âwent hire genitiuum on scortne is: huius regis þises cyninges. sêo fêorðe declinatio macað hire genitiuum on langne us: huius exercitus þises heres. sêo fîfte declinatio gebîgð hire genitiuum on e and i tôdǣledlîce: huius rei þises ðinges.

Wê fôð nû gewislîcor on ðâ forman declinunge. nominatiuo hic citharista ðes hearpere, genitiuo huius citharistae þises hearperes, datiuo huic citharistae þisum hearpere, accussatiuo hunc citharistam þisne hearpere, uocatiuo o citharista êalâ ðû hearpere, ablatiuo ab hoc citharista fram ðisum hearpere; et pluraliter and menigfealdlîce nominatiuo hi citharistae þâs hearperas, genitiuo horum citharistarum ðissera hearpera, datiuo his citharistis ðisum hearperum, accussatiuo hos citharistas þâs hearperas, uocatiuo o citharistae êalâ gê hearperas, ablatiuo ab his citharistis fram ðisum hearperum.

Nominatiuus ys nemnjendlîc: mid ðâm casu wê nemnað ealle ðing, swylce ðû cweðe: hic homo equitat þes man rît. genitiuus is gestrŷnendlîc oððe geâgnjendlîc: mid þâm casu byð geswutelod ǣlces ðinges gestrêon oþþe ǣhta: huius hominis filius þises mannes sunu uel huius hominis equus oððe ðises mannes hors. datiuus ys forgyfendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod ǣlces ðinges gifu: huic homini do equum ðisum men ic forgyfe hors; quid das mihi? hwæt gyfst ðû mê? unum librum do tibi âne bôc ic ðê gife. accussatiuus ys wrêgendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, hû men sprecað be ǣlcum þinge: hunc hominem accuso ðysne man ic wrêge; hunc hominem amo þysne man ic lufige; hanc rem apprehendi þis ðing ic gelæhte. uocatiuus ys clypjendlîc oððe gecîgendlîc: mid ðâm casu wê clypjað tô ǣlcum ðinge: o homo, ueni huc êalâ ðû man, cum hider; o homo, loquere ad me êalâ ðû man, sprec tô mê; o magister, doce me aliquid êalâ ðû lârêow, tǣce mê sum ðing. ablatiuus ys ætbrêdendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, swâ hwæt swâ wê ætbrêdað ôðrum oððe swâ hwæt swâ wê underfôð æt ôðrum oððe hwanon wê farað: ab hoc homine pecuniam accepi fram þisum men ic underfêng feoh; ab hoc magistro audiui sapientiam fram ðisum lârêowe ic gehŷrde wîsdôm; ab illa ciuitate equitaui fram ðǣre byrig ic râd; a rege ueni fram cyninge ic côm. þâs syx casus befôd and belûcað, swâ hwæt swâ men embe sprecað, gif ðǣr bêoð word tô geîhte. ealswâ ðû miht hî gebîgean tô menigfealdum getele: nominatiuo hi pueri discunt þâs cild leornjað; genitiuo horum puerorum doctrina ðissera cildra lâr; datiuo his pueris ministro þisum cildum ic ðênige; accussatiuo hos pueros flagello ðâs cild ic swinge; uocatiuo o pueri, cantate bene êalâ gê cild, singað well; ablatiuo ab his pueris doctus sum fram ðisum cildum ic eom gelǣred; ab his poetis audiui carmina fram ðisum sceopum ic gehŷrde lêoð.

Sêo forme declinatio hæfð tres terminationes, þæt synd ðrêo geendunga: a and as and es. ðâ naman, þe geendjað on a, gif hî gebyrjað tô wǣpmanna þênunge, þonne synd hî masculini generis: hic poeta þes sceop, huius poetae þises sceopes; hic scriba ðes bôcere; leuita diacon; sophista ûðwita; nauta rêðra; pirata wîcing oððe scegðman; trapezeta mynetere; proreta ancerman; et cetera. ðâ ôðre naman, ðe of wordum cumað, synd communis generis: hic et haec agricola sê ðe æcer begǣð; hic et haec aduena þes and ðêos ælðêodige; conuiua gebêor; collega gefêra; homicida manslaga; parricida mǣgslaga; et cetera. þâ ôðre ealle, þe on a geendjað þissere declinunge, synd feminini generis: haec regina ðêos cwên, huius reginae þissere cwêne, huic reginae þissere cwêne, hanc reginam þâs cwêne, o regina êalâ ðû cwên, ab hac regina fram ðissere cwêne; et pluraliter hae reginae, harum reginarum, his reginis, has reginas, o reginae, ab his reginis. ealswâ gâð ðâs: haec terra þêos eorðe; erba gærs; aqua wæter; pluuia rên; arena sandceosol; uia weg; semita pað; silua wudu; luna môna; stella steorra; ianua geat; petra stân; unda ŷð; pagina tramet; littera stæf; ancilla wyln; gallina henn; auca gôs; aneta ened; columba culfre; ciconia storc; uacca cû; scroffa sugu; uita lîf; olla crocca; fuscinula âwul; andena brandîsen and ealle naman lêdensprǣce, ðe on a geendjað: ealle hî syndon feminini generis. âgene naman, gif hî tô wǣpmannum gebyrjað, hî bêoð þonne masculini generis: hic silla, hic seneca, hic beda. gif hî tô wîfmannum gebyrjað, hî bêoð ðonne feminini generis. ne bið nân neutri generis on ðǣre forman declinunge.

On as geendjað âgene naman: hic aeneas, huius aeneae, huic aeneae, hunc aeneam, o aenea, ab hoc aenea. nis ðǣr nâ menigfeald getel, forðan ðe hit is âgen nama. ealswâ gǣð hic andreas apostolus, hic thomas, hic matthias, hic barnabas; et cetera.

On es geendjað grêciscra manna naman: hic anchises, huius anchisae, huic anchisae, hunc anchisam, o anchises, ab hoc anchisa. nis nâ menigfeald getel on âgenum namum.

Sume naman þissere declinunge macjað heora menigfealdan datiuum and ablatiuum on bus. ðâ naman cumað of ðâm masculinum, þe nabbað nânne neutrum: haec anima þêos sâwul, his animabus ðisum sâwlum et ab his animabus; filia dohtor, filiabus; equa myre, equabus; asina assa, asinabus; et cetera, for ðâm gesceâde, þæt hî nǣron gelîce þâm masculinum, þe hî of cumað.

Secunda declinatio habet terminationes sex: er, ir, ur, us, eus, um; sêo ôðer declinatio hæfð syx geendunga, þâ þe wê nû namedon. þâ naman, þe on er geendjað þissere declinunge, synd masculini generis, bêon hî âgene naman, bêon hî elles gemǣnelîce, swâswâ is faber smið. nominatiuo hic faber ðes smið, genitiuo huius fabri þises smiþes, datiuo huic fabro þisum smiðe, accussatiuo hunc fabrum þysne smið, uocatiuo o faber êalâ ðû smiþ, ablatiuo ab hoc fabro fram ðisum smiðe; et pluraliter nominatiuo hi fabri þâs smiðas, genitiuo horum fabrorum þissera smiða, datiuo his fabris þisum smiðum, accusatiuo hos fabros þâs smiðas, uocatiuo o fabri êalâ gê smiþas, ablatiuo ab his fabris fram ðisum smiðum. ealswâ gâð þâs ôðre: fiber befor, ager æcer, liber bôc, culter culter, aper bâr, coluber snaca, cancer crabba, auster sûðdǣl, oleaster êlebêam, apiaster merce, alexander âgen nama, sacer hâlig, niger sweart, ater blac, teter blac, dexter and dextera swîðra, sinister and sinistra wynstra.

Þâs macjað heora genitiuum on ôðre wîsan: hic puer ðis cild, huius pueri þises cildes; socer swêor; gener âðum; miser earming; adulter forligr; lucifer lêohtberend; signifer tâcnberend; frugifer wæstmbǣre; belliger wîgbora; clauiger cǣgbora; corniger hornbǣre; armiger wǣpnbora; graniger cornbǣre; et similia.

On ir geendjað masculini generis hic uir þes wer, huius uiri þises weres et cetera; hic leuir tâcor; semiuir healfmann; duumuir twegra ceorla ealdor; triumuir þrêora ceorla ealdor; quinqueuir fîf ceorla ealdor; septemuir seofon ceorla ealdor; decemuir tŷn manna ealdor; centumuir hundtêontigra manna ealdor. on ðissere geendunge ys ân nama neutrum: hoc ir ðis handbred indeclinabile ungebîgendlîc.

On ðǣre geendunge ur ys ân nama masculini generis: hic satur þes fulla man, huius saturi. of ðâm byð femininum haec satura.

Þâ naman, þe on us geendjað, synd masculini generis: hic campus þes feld, huius campi þises feldes et cetera; ortus orceard oððe wyrtûn; nidus nest; fundus wurðig; ludus plega; lucus holt; fumus smîc; uterus wîfes innoð; uentus wind; cetus hwæl; taurus fearr; ircus bucca; porcus swŷn; uitulus cealf; ceruus heort; hinnulus hindcealf; haedus ticcen; agnus lamb; equus hors; pullus fola oððe brid; camelus olfend; mulus mûl; asinus uel asina assa; chorus chor; populus folc and eft populus byrc; infernus hell; miluus glida; gallus cocc; coruus hremn.

Of ðisum synd neutri generis: hoc pelagus þêos wîdsǣ, huius pelagi; hoc uulgus þis ceorlfolc uel hic uulgus; hoc uirus þis wyrms indeclinabile; hoc pus ðêos forrotednyss indeclinabile.

Þâ ôðre naman þissere geendunge synd adiectiua, þæt synd tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on us and femininum on a and neutrum on um: hic bonus homo ðes gôda man, haec bona mulier þis gôde wîf, hoc bonum uerbum þis gôde word. ealswâ gâð þâs: malus yfel, iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs, magnus mycel, paruus lytel, longus lang, modicus gehwǣde, sanctus hâlig, almus hâlig, clarus beorht, egregius æðele, doctus gelǣred et omnia istius modi and ealle þus gerâde. êac swylce âgene naman: martinus, benedictus, augustinus et cetera. ealle ôðre naman þissere geendunge synd feminini generis: haec tirus ânre burge nama; haec ciprus ôðer burh.

Trêowa naman: haec cedrus ðes cederbêam; fagus bôctrêow; fraxinus æsc; pirus pyrige; et cetera.

Syndon êac sume naman, þe synd ǣgðer gê ðissere declinunge gê ðǣre fêorðan: haec quercus þêos âc; laurus laurbêam; pinus pîntrêow; ficus fîctrêow; haec domus þis hûs; colus distæf.

Gyt âne fêawa naman þissere declinunge synd feminini generis: haec abyssus þêos niwelnys, huius abyssi, huic abysso, hanc abyssum, o abysse, ab hac abysso; et pluraliter hae abyssi, harum abyssorum, his abyssis, has abyssos, o abyssi, ab his abyssis. ealswâ gǣð haec sinodus þis witena gemôt, huius sinodi; humus molde; heremus wêsten; herebus hell; aluus innoð; fusus spinl.

Þâ naman, þe geendjað on eus, synd âgene naman and grêcisce ealle mǣst: hic titheus, huius tithei; pentheus, penthei; matheus se godspellere, mathei, uocatiuo o mathee et cetera.

Þâ naman, þe geendjað on um, synd neutri generis: hoc templum ðis templ; hoc uerbum þis word, huius uerbi þises wordes, huic uerbo þisum worde, hoc uerbum ðis word, o uerbum êalâ ðû word, ab hoc uerbo fram þisum worde; et pluraliter haec uerba þâs word, horum uerborum þissera worda, his uerbis ðisum wordum, haec uerba þâs word, o uerba êalâ gê word, ab his uerbis fram ðisum wordum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc fundamentum þes grundweal, tectum hrôf, ouum ǣg, pomum æppel, regnum rîce, telum flâ, bellum gefeoht, biuium twegra wega gelǣte, triuium þrêora wega gelǣtu, competum fela gelǣtu, tugurium hulc, scabellum scamel, ostium duru, signum tâcn, scutum scyld, candelabrum candelstæf, indicatorium æstel, triticum hwǣte, ordeum bere, granum corn, uinum wîn, oleum êle, aurum gold, argentum seolfor, auricalcum goldmæstlingc, stagnum tin, plumbum lêad, ferrum îsen, lignum âhêawen trêow, otium ǣmethwîl, spatium fæc, interuallum lytel hwîl et cetera.

Is êac tô witenne, þæt ðêos declinatio ne macað nâ hire uocatiuum on eallum namum on âne wîsan. ðâ naman, þe geendjað on er oððe on ir oððe on um, þâ macjað heora uocatiuum, swâswâ heora nominatiuus byð: o puer êalâ ðû cild; o uir êalâ ðû wer; o caelum êalâ ðû heofen. âgene naman, þe geendjað on ius, wurpað aweg þæt stæfgefêg us and macjað heora uocatiuum on langne i: uirgilius, o uirgili; laurentius, o laurenti; dionisius, o dionisi; mauricius, o maurici. gemǣnelîce naman macjað heora uocatiuum on scortne e: socius gefêra, o socie; egregius æðele, o egregie; magnus mycel, o magne. filius sunu macað on twâ wîsan: o fili and o filie. êac hwîlon byð geset nominatiuus for uocatiuum, swâswâ lucanus cwæð: degener o populus êalâ ðû âbroðene folc. uirgilius cwæð: o fluuius êalâ ðû flôd for fluuie. þus byð êac on mâ stôwum.

DE TERTIA DECLINATIONE.

Tertia declinatio habet terminationes septuaginta octo. sêo ðridde declinatio ys mâre, þonne ealle ðâ ôðre, and hêo hæfð eahta and hundseofontig geendunga oððe mâ.

I. Sêo forme geendung is on scortne a . on ðǣre geendjað grêcisce naman and neutri generis: nominatiuo hoc poema ðes lêoðcræft, genitiuo huius poematis ðises lêoðcræftes, datiuo huic poemati ðisum lêoðcræfte, accusatiuo hoc poema þisne lêoðcræft, uocatiuo o poema êalâ ðû lêoðcræft, ablatiuo ab hoc poemate fram ðisum lêoðcræfte; et pluraliter nominatiuo haec poemata ðâs lêoðcræftas, genitiuo horum poematum ðissera lêoðcræfta, datiuo his poematibus ðisum lêoðcræftum, accusatiuo haec poemata ðâs lêodcræftas, uocatiuo o poemata êalâ gê lêoðcræftas, ablatiuo ab his poematibus fram ðisum lêoðcræftum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc cauma swôloð, thema antimber, scema hiw, onoma nama, malagma cliða, agalma anlîcness, aenigma rǣdels, plasma gesceaft, baptisma fulluht, dogma lâr, scisma geflit et his similia and þisum gelîce.