Part 32

ADVERBIA cumað êac of ǣlcum getele: _semel legi_ #ǣne ic rǣdde#, _bis legi_ #tuwa ic rǣdde#, _ter_ #þriwa#, _quater_ #fêower sîðon#. þâ ôðre geendjað ealle on 15 langne _es_: _quinquies_ #fîf sîðon#, _sexies_ #syx sîþon#, _septies_ #seofon sîðon#, _octies_ #eahta sîðon#, _nouies_ #nigon sîðon#, [[286]] _decies_ #tŷn sîðon#, _uicies_ #twentigon sîðon#, _tricies_ #þrîtigon sîðon#, _quadragies_ #fêowertigon sîðon#, _quinquagies_ #fîftigon sîðon#, _sexagies_ #syxtigon sîðon#, _septuagies_ #hundseofontigon sîþon#, _octuagies_ #hundeahtatigon sîðon#, _nonagies_ #hundnigontigon sîðon#, 5 _centies mentitur uersipellis_ #hund sîðon lŷhð se lêas brêdenda#, _ducenties_ #twâ hund sîðon#, _tricenties_ #þrêo hund sîþon#, _quadringenties_ #fêower hund sîðon#, _quingenties_ #fîf hund sîðon#, _sexcenties_ #syx hund sîðon#, _septingenties_ #seofon hund sîðon#, _octingenties_ 10 #eahta hund sîðon#, _nongenties_ #nigon hund sîðon#, _milies_ #ðûsend sîðon#. þâm ungeendodum getelum man set _n_ betwux: _quotiens legisti?_ #hû oft rǣddest ðû?# eft _quotiens uolui!_ #lâ, hû oft ic wolde!# _totiens_ #swâ oft#, _multotiens_ #forwel oft#, _aliquotiens_ #on sumne sǣl#. 15

13 _kein absatz_ ‖ getæle _FH_ ‖ s. l.] semellej _h_ ‖ i _in_ legi _aus_ e _O_ 14 _1._ ræ(d)de _3. corr. h_, ræde _CU_ ‖ bis _doppelt W_ ‖ t. ic r. _f. W_ ‖ twuwa _H_ ‖ rǣde _U_, r _aus_ w _H_ ‖ þreowa _D_, legi _W_ 15 siðan (-þ- _H_) _Hh_ ‖ þâ--17 seofon sîðon _f. CU_ ‖ geændiaþ _H_, endeþ _W_ 16 longne _h_, lagne _H_ ‖ n _in_ quinquies _aus_ m _O_ ‖ sexies--17 seofon sîðon _f. H_ ‖ sex:ies _D_, sexsies _F_ ‖ septies--286^1 decies _ü. f. W_ 17 _1._ sifon _D_ ‖ octiges _J_ ‖ ehta siðan _O_ ‖ no:uies _O_, nouiges _H_ 1 twyntigon _mit ausnahme des ersten_ t _auf r. D_ 2 þrittigon _CFHJU_, þryttigon _D_, þritti _W_ ‖ qua.--5 non. _ü. f. W_ ‖ quadraies _H_ 2. 3 (f. s. qu.) _O_ 2 f-an siþan _H_ 3 quinquaies _H_, quinquies _O_ ‖ f-an siþan _H_ ‖ s. siþan _H_ 4 h-an _H_ ‖ siþan _H_, syþan _F_ ‖ octoagies _J_ 5 nonagies _aus_ nan- _O, davor_ ealswa _H_ ‖ _ü. f. H_ ‖ siðan _h_ 6 hundseouenti siþe _W_ ‖ li _in_ lihð _auf r. D_, hlihð _h_ ‖ se] sio _H_ ‖ lêas _f. J_ 7 brendenda _h_ ‖ duc.--11 nongenties _ü. f. W_ ‖ ducentius _U_ ‖ twâ _auf r. D_ ‖ trecenties _R_, tricentiis _aus_ -tius? _U_, -cies _W_ ‖ þrio _H_, þry _D_ 8 quadri(n)genties _D_ ‖ IIII _F_, feor _h_ ‖ siþon _aus_ -þan _H_ 9 quingenti:es (g _rad. u._ ngen _auf r._) _O_ ‖ siþan _H_ ‖ x _in_ sexc- _auf r. R_, sex:c- (s _rad._) _h_, sesc- _O_, sessc- _FW_, -ti(e)s _C_ 10 sept. s. h. s. _v. 3. corr. am r._ (es _und_ ðon _abgeschnitten_) _h_ ‖ septingentes (_letztes_ e _aus_ i) _J_ ‖ seofan _H_, syfan _h_ ‖ siþan _H_ 11 ehta _O_ 12 millies _O_ ‖ siðo(n) _R_, -an _H_ ‖ ungeendedum _CDU_, ungeændedum _H_ ‖ getælum _FH, aus_ getele? _h_ 13 n] .II. _F_, a _J_ ‖ betwyx _CHJ_, -twix _U_ ‖ quotiens--14 eft _f. J_ ‖ rædest _h_ 15 on sum tide _W_ ‖ on _aus_ of _H_ ‖ n _in_ sumne _aus_ s _H_

Gyt synd manega getel on mislîcum getâcnungum: _simplum_ #be ânfealdum# ic forgylde, _duplum_ #be twŷfealdum#, _triplum_ #be þrîmfealdum#, _quadruplum_ #be [[287]] fêowerfealdum#, _centuplum_ #be hundfealdum#. _simplex_ #ânfeald#, _duplex_ #twŷfeald#, _triplex_ #þrŷfeald#, _multiplex_ #menigfeald# and word of ðisum: _duplico_ #ic twŷfylde#, _triplico_ #ic ðrŷfylde#, _multiplico_ #ic menigfylde#. 5

16 _kein absatz_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ ‖ getæl _F_, getæle _H_ ‖ mistli[che--simp]lum _W_ ‖ mistlicum _H_ 17 symplum _U_ ‖ be anf. ic f. _in d. z. R_ 17. 18 two[folde--287^1 hundfol]de _W_ 18 tripum _D_ ‖ þriom- _H_ ‖ quadrup(l)um _C_ 1 cen _von_ centuplum _z. t. weg H_ 2 tryplex _O_ 3 mæni(g)- _H_ ‖ and of þissen is word _W_ ‖ word] wordum _U_ ‖ du:plico _R_, dupplico _DHW_ 4 twy _auf rad._ mænig _J_ ‖ þryfealde _H_

Man cweð êac _undeuiginti_ #ân læs twentig#, _duodeuiginti_ #twâm læs twentig#, _duodetriginta_ #twâm læs þrittig# ET CETERA.

6 _kein absatz_ ‖ cwið _U_, cwyð (y _auf r._) _C_, cwyþ _H_, cw̄ _J_, cwæð (-þ _h_) _Fh_ ‖ un(un)deuiginti _3. corr.? h_, unum de uiginti _W_ ‖ ân] un _h_ ‖ twen _von_ twentig _auf r. O_ 6. 7 duo(de)uigintig _O_ 7 -trigintig _J_ 8 þritig _ChR_ ‖ et cetera _f. HW_

_Vniformis_ #ânes hiwes#, _biformis_ #twŷhiwede#, _triformis_ #ðrŷhiwede# ET CETERA. 10

9 _kein absatz_ ‖ uniformis--10 cetera _f. U_ 10 tr. ðr. _f. C_ ‖ þreo- _F_ ‖ et cetera _f. H_

_Anniculus_ #ânes geâres cild# oððe #lamb#. _annuus_ #geârlîc#, _annua festiuitas_ #geârlîc frêolsdæg#, _annuum tempus_ #geârlîc tîd#. _biennis_ #twŷwintre#, _triennis_ #þrŷwintre#, _quadriennis_ #fêowerwintre#, _quinquennis_ #fîfwintre#. _biennium_ #for twâm geârum# oððe #twegra 15 geâra fyrst#, _triennium_ #þrêora geâra fyrst#, _quadriennium_ #fêower geâra fæc#, _quinquennium_ #fîf geâra fæc# ET CETERA. eft _bimus_ #twŷwintre#, _trimus_ #þrŷwintre#, _quadrimus_ #fêowerwintre#.

11 _kein absatz_ ‖ aniculus _O_ ‖ o. l. _in d. z. R_ 12 festifitas _O_ ‖ annu(u)m _C_ 13. 14 ðrywintra _J_, -tre|tre _F_ 14 quadrigennis _DH_, -inennis _J_, -i(ni)ennis _O_, -ingennis _CU_ 15. 16 o. t. g. f. _in d. z. R_ 16 _1._ fyrst] færst _J_, fæc _F_ ‖ þrêora] feower (_unter jedem_ e _ein punct_) _J_ 16. 17 quadrigennium _R_, -i(ni)ennium _O_, -inennium _FJ_ 17 fêo. g. f. _f. W_ ‖ feowe(r) _C_ ‖ fec _J_, fyrst _O_ ‖ fîf] .V. _F_ 18 first _W_ ‖ et c. _f. W_ ‖ binus _FJ_ 18. 19 þrywintra _J_ 19 a bimatu fram twiwintre fæce _hinter_ f. _H_

_Bipes_ #twŷfête#, _tripes_ #þrŷfête#, _quadrupes_ #fyþerfête#, 20 _decempes_ (lôc, hwæt hæbbe tŷn fêt).

20 _kein absatz_ ‖ twyfeate _J_ ‖ ðryfeate _J_, þrifotede _W_ ‖ feðer- _R_, feþer- _J_, feower- _U, f. W_ 21 loc _usw. in d. z. R_ ‖ loca _HW_ ‖ fæt _JW_

[[288]] _Biduum_ #twegra daga fæc#, _triduum_ #þrêora daga fæc#, _quatriduum_ #fêower daga fæc#. _biduanum ieiunium_ #twegra daga fæsten#, _triduanum_ #þrêora#. _binoctium_ #twegra nihta fæc#, _trinoctium_ #ðrêora nihta fæc#, _quadrinoctium_ #fêower nihta fæc#. 5

1 _kein absatz_ ‖ triduum--2 _2._ fæc _f. JW_ ‖ þr.--2 quatr. _f. CU_ ‖ þriora _H_ 2 quadruum _F_ ‖ um _von_ ieiunium _auf r. H_ 3 þriora _H_ 4 tr.--fæc _f. J_ ‖ dr.--5 nihta _ü. der zeile mit verweisung hinter_ trinoctium, _doch stand_ ðr. n. f. _schon in der zeile, daher über der zeile getilgt, so dass die verweisung nun unrichtig ist O_ ‖ þriora _H_ ‖ nihta fæc _f. DHW_ 5 quadrinnoctium (_aber das 2._ n _getilgt_) _O_ ‖ _erstes_ e _in_ feower _aus_ o _O_, feow(er) _C_ ‖ fæc _f. HhJOW_

Eft _bipatens_ #twŷhlydede#, _tripatens_ #ðrŷhlidede#. _bilinguis_ #twŷsprǣce# oððe #sê ðe hæfð twâ tungan#, _trilinguis_ #sê ðe hæfð þrêo#.

6 _kein absatz_ ‖ [tr]ipatens þry[h]lydede _am rande 3. corr. h_ 7 li:linguis (g _rad._) _O_ ‖ oððe--tungan _in d. z. R_, ł twotungode _W_ ‖ ðe _f. J_ 8 se þe h. þ. _gl. R_ ‖ þrio _H_

Eft _biuium_ #twegra wega gelǣtu#, _triuium_ #þrêora#. _bifidus_ #twŷstrenge# oððe #twŷgǣrede#, _trifidus_ #þrŷ-#, 10 _quadrifidus_ #fêower-#. _bisulcus_ #twŷsnæcce# oððe #twŷfyrede#, _trisulcus_: _trisulcam linguam habet serpens_ #þrŷsnece tungan hæfð sêo næddre#. _geminus_ #getwysa#, _tergeminus_ #þǣr ðǣr bêoð þrêo tôgædere#. _unimanus_ #ânhynde#. _unicus_ #âncenned#. _unitas_ #ânnyss#. _uniuersus 15 populus_ #eal folc#. ealswâ _cunctus exercitus_ #eall [[289]] se here# oððe #fyrd#, _procinctus_ #fyrding#. _unio_ (_unis_) oðþe _uno_ (_unas_) #ic geânlǣce#. _biiugus_ #on twâ geiht#, _triiugus_ #on ðrêo geiht#, _quadriiugus_ #on fêower#. _triangulus_ #þrŷhyrnede#, _quadrangulus_ #fyþerscŷte#, _quinquangulus_ #fîfecgede#, _sexangulus_ #sixecgede#. þâs synd 5 MOBILIA: _triangula_, _triangulum_, and fela ðǣr beforan.

9 _kein absatz_ ‖ eft _f. J_ ‖ biui:um _D, aus_ bifium _O_, bifium _H_ ‖ tweira weia ilṭeta _W_ ‖ gelæta _J_, lætu _H_ ‖ þriora _H_ 10 biuidus _O_, gyfidus _F_ ‖ twistrænge _H_, -strencge _hR_ ‖ o. twygære(de) _in d. z. R_ ‖ twyferclede _J_ ‖ triuidus _O_ ‖ þreo _R_, þrio _H_, .III. _CDFhUW_ 11 quatrifidus _O_ ‖ r _in_ feower _aus_ w _J_, .IIII. _CDFhUW_ ‖ :::: bisulcus _W_ ‖ twi- _HU_, -snæ:ce (c _rad.?_) _F_, -snæce _HhU_, -snæce: _C_, twynecce _J_ 11. 12 o. t. _in d. z. R_ ‖ -ferede _DF_, -fy::rede (þe _r._) _H_, -fyþerede _C_, twifeðerede _U_ 12 trisulcus _f. FH, dah._ þry _J, darü._ þryfyrede _R_ ‖ -lcum _F_ ‖ þreo- _DU_, þrio- _H_ 13 -snæce _FU_, -snæce: _C_, -snæcce _DJ_ ‖ sio _H_ ‖ nædre _Fh_ ‖ gem. _doppelt CU_ (_das 2. mit a. t. getilgt U_) 14 bioþ _H_ ‖ þrio _H_ ‖ togadere _F_ 15 _aus_ -hyrde _O_, -hende _DH_, -hande _U_, onhondode _W_ ‖ a(n)c- _O_, -cænned _H_, -cynned _JR_ 15. 16 -(v)ersus _aus_ -fersus _O_ 16 p.--eals.] ⁊ _W_ ‖ cuntus _W, 1._ u _aus_ n? _O_, n _u._ us _z. t. u._ t _gz. weg H_ 1 procunctus _O_ ‖ fyrdung _J_, furþung _W_ 2 oðþe] ł _J_ ‖ ic geanlæce _ü._ unio _R_, ic anlæce _O_ ‖ twâ] twi _H_ ‖ ge:îht (h _rad._) _h_, gehiht _J_, geihte _C_, geyhte _U_, ieiht _W_, yht _H_ 3 triiugus _aus_ triuigus _O_ ‖ þrio _H_ ‖ ieiht _W_, yht _H, f. J_ ‖ quadri(iu)gus _H_, quadriugus _C_ ‖ _hinter_ feower _noch_ geiht _R_, yht _H_ 4 þreo- _D_, þrio- _H_ ‖ feþer- _H_; -scete _R_ 5 six ecged _O_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ 6 [mob.--10 stef]creft _W_ ‖ mobilia _aus_ -lio _O_ ‖ triangula] triangulus triangula (us _auf rasur und dahinter am rande_ triangula _v. ds. hd. C_) _CU_ ‖ fela _aus_ feala _H_; feala _F_ ‖ þara _D_

TRIGINTA DIVISIONES GRAMMATICAE ARTIS.

GRAMMA on grêcisc is LITTERA on lêden and on englisc #stæf#, and GRAMMATICA is #stæfcræft#. se cræft geopenað 10 and gehylt lêdensprǣce, and nân man næfð lêdenbôca andgit befullon, bûton hê þone cræft cunne. se cræft is ealra bôclîcra cræfta ordfruma and grundweall. GRAMMATICVS is, sê ðe can ðone cræft grammatican befullan. and se cræft hæfð þrîtig tôdâl. 15

7. 8 _überschrift f._ (_aber eine zeile leer_) _J_ 7 gramatice _C_ 8 aris _F_ 9 lyttera: _C_ ‖ læden _H_ ‖ ænglis _H_ 10 and :: _C_ ‖ gammatica _O_, gramatica _J_ 11 _1._ and _nachträglich C_ ‖ halt _W_ ‖ læden- _H_ 11. 12 leden[b. and]ȝit _W_ 11 ledenboc _H_ 12 -fullan _CHU_ ‖ _2._ cræf(t) _a. hd.? h_ 13 [crefta ord]frumæ _W_ ‖ grundwæl _J_, -weall: _D_ 13. 14 g(r)ammaticus _O_ 14 grammatica[n beful]lan _W_ ‖ grammaticam _RU_ ‖ befullon _J_ 15 þrittig _CDFHJU_, þritti _W_ ‖ a _in_ todal _auf r. O_

[[#stæf#, and GRAMMATICA is #stæfcræft#. text has “stæfcræft” in plain type]]

(I) Þæt forme tôdâl is VOX #stemn#, (II) þæt ôðer [[290]] LITTERA #stæf#, (III) þæt þridde is SILLABA #stæfgefêg#. be þisum ðrîm tôdâlum wê âwriton on forewerdre þyssere bêc. æfter ðisum wê tellað OCTO PARTES ORATIONIS, þæt synd #þâ eahta dǣlas lêdensprǣce#, be ðâm þe þêos bôc is geset, ac wê secgað hêr, þæt fêower ðǣra dǣla 5 synd DECLINABILIA, þæt is #declinigendlîce#. þâ ðrŷ man gebîgð on casum: NOMEN and PRONOMEN and PARTICIPIVM. VERBVM bið gebîged IN MODIS, þæt is #on gemetum# oððe #on ðǣre sprǣce wîson#. þâ ôðre fêower: ADVERBIVM, CONIVNCTIO, PRAEPOSITIO, INTERIECTIO, sindon 10 INDECLINABILIA, þæt is #undeclinigendlîce#. hêr synd nû geteald endlufan tôdâl.

16 _kein absatz_ ‖ --296^8 _die ziffern stehen im text H, am rande_ (_doch s. zu_ 291^1) _FhR und von_ XX _an_ (_doch z. t. weggeschnitten_) _C, fehlen DJOUW u. bis_ XVIIII _C_ (_doch s. anm._ 291^1) 16. 290^1 I II III _f. H_ 16 forme _aus_ -ma _H_ ‖ uox _aus_ nox _O_ ‖ stæmn _HR_ 16. 290^1 oþ[er l.] _W_ 1 III _f. F_ ‖ ðride _h_, ðridda _J_ ‖ is _f._ (_wegradiert?_) _J_ ‖ syllaba _CDU_ ‖ -gefæg _O_, -gefege (_letztes_ e _nachgetragen C_) _CU_, stæffeg _F_, steffeih _W_ 2 þissum _U_ ‖ þriom _H_ ‖ aw[riton] _W_ ‖ foreweardre _HJ_, -wyrdre _D_ ‖ þisse _H_ 3 ðissum _J_ ‖ [oratio]nis _W, zu_ -nes _O_; -nes _J_ 4 siond _H_, beoþ _W_ ‖ þâ _f. W_ ‖ ðâm] ham _W_ ‖ þe _f. OW_ ‖ þios _H_ 5 a[c we] _W_ ‖ (ac) _O_ ‖ þara _H_ ‖ dæla _doppelt_ (_das erste mal getilgt_) _U_ 6 siond _H_, þe synd _U_, beoþ _W_ ‖ þ. is d. _f. W_ ‖ ðreo _D_ 7 men gebygð _J_ ‖ _ursprünglich_ gebygð (_dann_ i _ü. ungetilgtem_ y) _O_, [ibei]ȝeþ _W_ ‖ _beide mal_ et _J_ 7. 8 particium _W_ 8 beoð _U_, is _W_ ‖ þ. is on g. _gl. R_ ‖ [on ime]tum _W_ 9 oð.--w. _in d. z. R_ ‖ oþer _W_ ‖ wisan _H_, wison _aus_ sison _U_, sison _C_ ‖ oþer foure _W_ ‖ feawær _urspr._ (_aber_ a _zu_ o _und es scheint auch an_ æ _radiert worden zu sein_) _O; f. J_ 10 [preposi]tio _W_ ‖ interiectio _RW_, (interiectio) _D, f. CFHhJOU_ ‖ siondon _H_, beoþ _W_ 11 þ. is u. _gl. R, f. W_ ‖ -lic _O_ ‖ synd:: _C_, siond _H_, beoþ _W_ 12 nú _auf r. C_ ‖ geteald: (e _rad._) _R_ ‖ ændlifan _H_, -leofan _F_, -lyfan _J_, -lufon _CDU_, elleouene _W_

[[3 ... -nes _O_; -nes _J_ text has : for ;]]

(XII) Sume tôdâl sindon PEDES, þæt synd #fêt#, and þǣra fôta is fela: mid ðâm setton POETAE, þæt sind #gelǣrede sceopas#, heora lêoðcræft on bôcum. 15

13 _kein absatz_ ‖ XI _F_ ‖ (sume dal) _O_ ‖ [sum]me _W_ ‖ siondon _H_, beoþ _W_ ‖ þ. s. f. _gl. R_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ 14 þara _Hh_, þære _FJ_ ‖ feala _FJ_ ‖ ðâm] ham _W_ ‖ settan _J_ ‖ [poete] _W_ 14. 15 þæt s. g. sc. _in d. z. R_ 14 siond _H_, beoþ _W_ 15 scopas _H_, -as _aus_ -es _U_ ‖ leoðcræt _F_

(XIII) Sum tôdâl is ACCENTVS, þæt is #swêg#, on hwilcum stæfgefêge ǣlc word swêgan sceal.

16 _kein absatz_ ‖ accent[us þet] _W_ ‖ þ. is s. _gl. R_ 17 sceall _R_

[[291]] (XIIII) Sume sind POSITVRAE, þâ sind on ôðre wîson gehâtene DISTINCTIONES, þæt sind #tôdâl#, hû man tôdǣlð þâ fers on rǣdinge. se forma prica on þâm ferse is gehâten MEDIA DISTINCTIO, þæt is #on middan tôdâl#. se ôðer hâtte SVBDISTINCTIO, þæt is #undertôdâl#. se þridda 5 hâtte DISTINCTIO oððe PERIODOS, sê belŷcð þæt fers. DISTINCTIO is #tôdâl#, and PERIODOS is #clŷsing# oððe #geendung þæs ferses#.

1 _kein absatz_ ‖ XIIII _im texte auch hO_ ‖ synt _C_, siond _H_, beoþ _W_ ‖ po[situ]re _W_ ‖ ðâ _nachträglich D_, þæt (_abgekürzt_) _J_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ ‖ oðre] ðære _J_ ‖ wisan _HJ_ 2 þ. s. t. _gl. R_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ ‖ [todælþ] _W_ 3 þ(a) _R_ ‖ f _in_ fers _auf r. C_, uers _DhW_ ‖ rædincge _HhJR_ ‖ pricca _W_ ‖ f _in_ ferse _auf r. U_, uerse _CDFHhW_ 4 di[stinctio] _W_ ‖ þ. is on m. t. _gl. R_ ‖ se--5 undertôdâl _f. CU_ 5 þ. is u. _gl. R_ ‖ -todo[l þe] _W_ 6 hattæ (_unter_ æ _punct_) _O_ ‖ oþer _W_ ‖ peridos _O_, periodas _CDFHhUW_ ‖ y _in_ belycð _auf r. U_ ‖ færs _h_, fyrs _D_ 7 is t. _in d. z. R_ ‖ tod[ol ⁊ peri]odas _W_ ‖ peridos _O_, periodas _CDFHhU_, [peri]odas _W_ ‖ is cl. _usw. in d. z. R_ ‖ clysingc _J_, clusung _W_ ‖ oþer _W_ 7. 8 geændung _H_, endung _J_ 8 fyrses _D_

(XV) Sum ðǣra dǣla is gehâten NOTA, þæt is #mearcung#. þǣra mearcunga sind manega and mislîce gesceapene 10 ǣgðer gê on sangbôcum gê on lêoðcræfte gê on gehwylcum gesceâde. scêawige, sê ðe wylle.

9 _kein absatz_ ‖ [nota] _W_ ‖ þ. is m. _in d. z. R_ 9. 10 mærcung _J_ 10 ðara _CD_, þara _H_ ‖ meacunga _O_, mærc- _J_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ ‖ mistlice _H_ 10. 11 gescapena _H_, isceap[ene] _W_ 11 -cræfte _aus_ -wisan _O_ 12 hwilcum _J_ ‖ gescade _H_, sceade _W_ ‖ sceaw[ie þe] þe _W_

(XVI) Sum is gecweden ORTOGRAPHIA on grêcisc, þæt is on lêden RECTA SCRIPTVRA and on englisc #riht gewrit#. ic cweðe nû gewislîcor. sê þe wrît _ad_, gif hê 15 byð PRAEPOSITIO, þonne sceal hê settan _d_ æfter þâm _a_, and, gif hit bið _at_ CONIVNCTIO, wrîte hê _t_ tô ðâm _a_. eft _apud_ PRAEPOSITIO sceal habban _d_ on æfteweardan, and [[292]] _caput_ #hêafod# sceal habban _t_. _haud_ ADVERBIVM, þæt is on englisc #nâtes hwôn#, sceal habban _h_ on forewerdan and _d_ on æfteweardan, and _aut_ CONIVNCTIO nimð _t_ on æfteweardan and nânne _h_ ætforan. _fedus_ #fûllîc# næfð nǣnne _o_, and _foedus_ #wedd# nimð _o_ ætforan þâm _e_ and 5 ealswâ _poena_ #wîte# and _foenum_ #gærs# and _moenia_ #weallas#.

13 _kein absatz_ ‖ XVI _f. F_ ‖ gecwyden _D_ ‖ ortogra:|phia _J_ 14 þ. is on l. _in d. z. R_ ‖ læden _H_ ‖ [scrip]tura _W_ ‖ and--15 gewrit _in d. z. R_ ‖ ænglisc _H_ 15 nu þe _J_ ‖ wrît ad] writað _J_ ‖ (he) _C, f. FHh_, hit _W_ 16 [biþ] _W_, beoð _U_ ‖ sceall _R_ ‖ (he) _C_ ‖ þā _DF_, þan _hJOR_ 17 beoð _U_ ‖ w[rite] _W_ 18 apud _aus_ aput _C_ ‖ prepositio _aus_ prop- _C_; prop- (_aus_ propis- _O_) _FO_ ‖ sceall _R_ ‖ -werdan _R_ 1 capud _JO_ ‖ [hea]fod _W_ ‖ sceall _R_ ‖ þæt _usw. in der zeile R_ 2 ænglisc _H_ ‖ sceall _hR_ ‖ ha[bben] _W_ ‖ on f.] biforan _W_ ‖ -weardan _CDFHhJU_ 3 on æ.] bæften _W_ ‖ -werdan _R_ ‖ t _auf r. U_ 4 nenn[e h æt]foran _W_ ‖ nænne _ausser O_ ‖ (ætforan--5 _1._ o) _3. corr. h_ ‖ onforan _H_ ‖ næfð _f. HO_ 5 þe[n e and] _W_ 6 (ealswa) _O_ ‖ fenum _C_

¶ _pene_ #forneân# ADVERBIVM næfð nǣnne _o_. _hora_ #tîd# hæfð _h_, and _ora_ #læppa# oððe #ende# næfð nǣnne. ealswâ _honor_ #wurðmynt# nimð _h_, and _onus_ #byrðen# gebyrað bûtan _h_. _quid_ #hwæt# hæfð _d_, and of ðâm worde _queo_ 10 #ic mæg# (_quis_ #ðû miht#) _quit_ #hê mæg# scel geendjan on _t_. _sed_ CONIVNCTIO geendað on _d_, and word geendjað on _t_: _cum esset_ #ðâ þâ hê wæs#, _cum amasset_ #ðâ ðâ hê lufode# ET CETERA.

7 forn(e)an _O_ ‖ aduerbi[um naueþ] _W_ 8 læppe _D_ ‖ oððe e. _in d. z. R_ ‖ ænde _H_ ‖ neenne _R, dahinter_ h _HR und corr. U_ (nænne h _am rande widerholt corr. U_) ‖ [also--12 on] d _W_ 9 ho _von_ honor _auf r. C_ ‖ wvrð- _aus_ wyrð- _O_, wyrð- _ChRU_; -mynd _C_, -mind _U_, -ment _D_ ‖ byrðen] byr|ðær _J_ ‖ gebir(i)að _v. ds. hd.? U_ 10 buton _HR_ ‖ h _f. FJ_ 11 qui(t) t _ü. r. O_ ‖ meg _R_ ‖ sceal _ausser O_ ‖ geændian _H, davon_ endia _auf r. h_ 12 t] t: (e _rad.?_) _O_, te _J_ ‖ sed] seo _aus_ sed _O_, seo _J_, se _H_ ‖ geændaþ _H_, -diað _CDJU_ ‖ geændiað _H_, endeþ endeþ _W_ 13 t] set _H_ ‖ wæss _R_ ‖ _2._ hê _f. F_ 14 lufade _H_, [lufede] _W_

[[geændiað _H_, endeþ endeþ _W_ repeated word at line break: expected form “doppelt endeþ”]]

(XVII) Sum ðǣra dǣla hâtte ANALOGIA on grêcisc, 15 þæt is on lêden SIMILIVM RERVM COMPARATIO and on englisc #gelîccra ðinga wiðmetenys#. gif ðû nâst sumne lêdennaman, hwilces cynnes hê sŷ on ðâm cræfte, þonne scêawa þû be sumum ôðrum, ðe him gelîc sŷ, and þû [[293]] wâst þonne, gyf ðû smêast þonne, hwylces cynnes hê sŷ. _funis_ #râp#, þonne bið _panis_ #hlâf# him gelîc on declinunge, and hî begen synd MASCVLINI GENERIS and swâ gehwylce ôðre.

15 _kein absatz_ ‖ þara _H_ ‖ is gehaten (aten _z. t. weg_) _H_ ‖ anologia _CDFhOR_, anoloia _J_ ‖ þæt _usw. in d. z. R_ 16 læden _H_ ‖ simili[um rerum] _W_ ‖ comparatiuo _J_ ‖ and--17 ðinga _f. H_ 17 gelicra _h_ ‖ (wiðm.--18 -naman) _R_ ‖ -tennys _C_, -tennyss _FR_, -tynnyss _h_, -tynnes _D_, -tennesse _JW_ 17. 18 su[me lede]n. _W_ 17 sume _alle, auf r. F_ 18 læden- _H_ ‖ cynnes _am rande D_ ‖ beo _W_ 19 sceawe _J_, loke _W_ ‖ [sume oþ]re _W_ ‖ iliche beo _W_ 1 a _in_ wast _aus_ æ _R_ ‖ þenchest _W_ ‖ [kunnes] _W, f. J_ ‖ (he) _C, f. DFHhJW_ 2 beo _W_ ‖ funi:s _R_ ‖ is _W_ ‖ iliche _W_ 3 [beiȝen] _W_ ‖ siond _H_, beoþ _W_ ‖ swâ _f. W_ 4 hwylce _H_

(XVIII) Sum þǣra hâtte ETHIMOLOGIA, þæt is #namena 5 ordfruma and gesceâd, hwî hî swâ gehâtene sind#. _rex_ #cyning# is gecweden A REGENDO, þæt is #fram recendôme#, forðan ðe se cyning sceal mid micelum wîsdôme his lêode wissjan and bewerjan mid cræfte. _homo_ #mann# is gecweden fram HVMO, þæt is fram #moldan#, forþan 10 ðe sêo eorðe wæs þæs mannes antimber; and swâ gehwylce ôðre.

5 _kein absatz_ ‖ þara _H_ ‖ ęthimologia _CD_ ‖ þæt _usw. in d. z. R_ ‖ [þet is n]omene _W_ ‖ namana _C_, naman _U_ 6 gescad _DH_ ‖ synd _vor_ swa _J_, sy _auf r. D_, beoþ _W_ 7 kyni(n)g _R_, -nc _H_ ‖ iho[ten a r]egendo _W_ 7. 8 þ. is f. r. _in d. z. R_ ‖ reccen- _R_, re(c)cen- _H_, o _aus e. a. D_ 8 forðan ðe--wîsdôme _f. F_ ‖ -þam _H_ ‖ cynincg _R_, -nc _H_, cyng _D_ ‖ sceall _R_ ‖ micclum _DJRU_, miclum _h_, mycclum _C_, myclum _H_, mu[chele] _W_ 10 [icweþ]en _W_ ‖ fram] ab _CDU, f. H_ ‖ hvmo _aus_ homo _O_ ‖ þæt _usw. in d. z. R_ 10. 11 forþen þe eorþe _W_ 10 -þam _U_ 11 sio _H_, se _J, f. F_ ‖ þes _J_ ‖ mon[nes an]timber _W_ 11. 12 gehw.] gelice _J_

(XVIIII) Sum ðǣra is GLOSSA, þæt is #glêsing#, þonne man glêsð þâ earfoðan word mid êðran lêdene. _faustus_ is on ôðrum lêdene _beatus_, ðæt is #êadig#. _fatuus_ 15 is on ôðrum lêdene _stultus_, þæt is #stunt#; and swâ gehwylce ôðre.

13 _kein absatz_ ‖ XIX _H_ ‖ þara _H_ ‖ glo:sa (s _r._) _O_, glosa _FH, dah._ gehaten _H_ ‖ þ. is gl. _gl. R_ ‖ glesincg _hR_, glysing _D_ 14 þon[ne mo]n _W_ ‖ glesað _H_, glysþ _D_ ‖ mid _f. O_ ‖ eaðran _ausser OW_ ‖ lædene _H_, d _aus_ n _O_ 15 fustus _F_ ‖ s _in 1._ ys _nachträglich C_ ‖ lædene _H_, [leden]e _W_ ‖ ð. is e. _gl. R_ ‖ fatuus--16 lêdene _f. H_ ‖ fa:tuus _O_ 16 l _in_ stultus _auf r._ n _D_ ‖ þ. is st. _gl. R_ 16. 17 a. s. g. ô. _f. H_ ‖ [and so ih]wulke _W_

(XX) Sum ðǣra is DIFFERENTIA, þæt is #tôdâl betwux twâm þingum#. ic cweþe nû _rex_ #cyning#, [[294]] þæt is sê ðe gemetfæstlîce his folc gewissað. gif hê þonne mid his rîccetere hî ofsit, þonne bið hê _tyrannus_, þæt is #rêðe# oððe #wælhrêow#.

18 _kein absatz_ ‖ þara _H_ ‖ þ. is t. _gl. R_ 19 b. t. þ. _in d. z. R_ ‖ betwyx _CHU_, bitwuxen _W_ ‖ twâm] þam _CDJU_ ‖ [þinge]s _W_ ‖ cynincg _h_, -nc _H_, kynig _R_ 1 þæt _usw. in d. z. R_ ‖ metfæstlice _J_, -fæslice _CU_ ‖ folce _CDHU_ ‖ wisseþ _W_ 1. 2 [he þo]nne _W_ 2 ricetere _CJhU_, riccere _O_ ‖ ofersitt _D_ ‖ bið] (ys) _C_, ys _U_, is _W_ ‖ tirannus _HW_ 3 þ. is r. _gl. R_ ‖ hreþe _J_ ‖ o. w. _in d. z. R_ ‖ wælreow _CHJ_, [wælre]ow _W_, reðe wælriow _H_ (_also_ reðe _doppelt_)

(XXI) Sum ðǣra is BARBARISMVS, þæt is #ânes wordes gewemmednyss#, gif hit byð miswriten oððe 5 miscweden of þâm rihtan cræfte.

4 _kein absatz_ ‖ þara _H_ ‖ barbaris:mus _U_ 4. 5 þæt is a. w. g. _in d. z. R_ 4 þæt is _f. H_ 5 gewæmmed- _DHR_, -wêmed- _h_, -wemed- _O_ ‖ [bip mis]writen _W_ ‖ beoð _U_

(XXII) Sum ðǣra is SOLOCISMVS, þæt is miscweden word on endebyrdnysse þǣre rǣdinge of ðâm rihtan cræfte. BARBARISMVS bið on ânum worde, and SOLOCISMVS bið sum lêas word on ðâm ferse. swâ ðêah ne gebyrjað 10 þâs twegen dǣlas tô ðâm cræfte, ac hî becumað of þâm sâmlǣredum lêaslîce geclypode oððe âwritene.

7 _kein absatz_ ‖ ðara (þ- _H_) _Hh, f. CU_ ‖ solo(e)cismus _corr. U_ ‖ þæt _usw. in d. z. R_ ‖ miscwyden _D_, [miscw]eþen _W_ 8 ændebyrdnesse _H_, -berd- _D_ ‖ rædincge _HJ_ ‖ þan _U_ ‖ a _in_ rihtan _aus_ e _H_ 9 cræfte _f. W_ ‖ barba[rismu]s _W_, barbaris|:mus _U_ ‖ beoð _U_ ‖ solo(e)cismus _corr. U_ 10 læs _J_ ‖ uerse _DFHhJRW_ ‖ [þauh] _W_ ‖ buriaþ _W_ 11 tô] on _U_ ‖ cumaþ _J_ 12 sam::l- _D_, -lærdum _H_, [saml]ærede _W_ ‖ _zweites_ l _in_ leaslice _durch wurmstich z. t. weg U_ ‖ gecliopode _H_ ‖ gewritene _J_, iwritene _W_

(XXIII) Sume sind gecwedene VITIA, þæt synd #leahtras# on lêdensprǣce on manegum wîsum miswritene oððe miscwedene. þâm eallum wê sceolon wiðcweðan, 15 gyf wê cunnon þæt gesceâd.

13 _kein absatz_ ‖ beoþ ihotene _W_ ‖ siond _H_ 13. 14 þæt s. l. _in d. z. R_ ‖ [beoþ leah]tras _W_ 13 siond _H_ 14 læden- _H_; -sprece _U_ 15 oþer _W_ ‖ midcweþene _W_ ‖ [þam] _W_ ‖ sce(o)lon _O_, sculon _CDH_, scullen _W_ 16 g _in_ gif _auf r. h_ ‖ cu(n)non _U_ ‖ gescad _H_

(XXIIII) Sum þǣra dǣla is METAPLASMVS, þæt is #âwend sprǣc tô ôðrum hiwe# hwîlon for fægernysse, hwîlon for nêode, swâswâ is _audacter_ #dyrstelîce#: hit [[295]] sceolde bêon _audaciter_, gyf hit môste; and swâ gehwilce ôðre.