Entstehung und Ausbreitung der Alchemie, mit einem Anhange
Part 92
[371] Or. 99, 159; ~Bouché-Leclerq~, „l’Astrologie grecque“ (Paris 1899), 519; s. weiter unten.
[372] „Satyricon“ cap. 88.
[373] „Briefe“, Nr. 90; nach ~Poseidonios~.
[374] ~Diels~ „Fragmente der Vorsokratiker“ (Berlin 1912), 2, 130 ff.
[375] „Vitae philosophorum“ lib. 9, cap. 7.
[376] Or. 77, 155.
[377] Ein Exemplar dieses äußerst seltenen Werkes erhielt ich aus der Göttinger Universitäts-Bibliothek; daß diese es besitzt, erwähnt ~Kopp~. Ein teilweiser Nachdruck erschien 1717 in Nürnberg.
[378] „Beitr.“ 137-143.
[379] Daß ~Berthelot~ dieses erst aufgefunden habe (Or. 150), ist ein Irrtum, denn schon ~Salmasius~ kannte und veröffentlichte es, wie ~Berthelot~ an anderer Stelle selbst anführt (Or. 357).
[380] Coll. II, 43.
[381] Coll. III, 4 ff.
[382] Beitr. 493.
[383] Text: Coll. II, 41 ff.
[384] Beitr. 108 ff.; Coll. II, 43.
[385] Coll. II, 47.
[386] ebd. II, 53.
[387] ebd. II, 242.
[388] ebd. II, 70 ff.; Intr. 70.
[389] Coll. II, 45.
[390] ebd. II, 43, 44.
[391] ebd. II, 52.
[392] Or. 229; Coll. III, 167.
[393] Coll. II, 11; III, 11.
[394] ebd. II, 49.
[395] ebd. II, 8.
[396] Arsen ist, wie Asbest, Amethyst, Smaragd, .... ein ursprünglich orientalisches Wort; bei der Entnahme wurden solche Ausdrücke meist volksetymologisch umgedeutet, und zwar sehr oft ganz falsch (~Schmidt~, „Kulturhistor. Beiträge z. Kunde des griech. u. röm. Altertums“; Leipzig 1906; 1, 10; 2, 73). Die orientalische Herkunft des Wortes Amethyst bestreitet jedoch ~Diels~ („Zeitschrift f. vergleichende Sprachforschung“ 1916; 47, 203).
[397] Coll. II, 50.
[398] ebd. II, 51.
[399] ~Beckmann~, „Beiträge z. Geschichte d. Erfindungen“ (Leipzig 1792; 3, 214); ~Lobeck~, „Aglaophamos“ (Königsberg 1829, 1312).
[400] Coll. I, 264; Or. 242.
[401] Coll. II, 41 ff., 54.
[402] Coll. II, 55 u. öfter.
[403] ebd. I, 264; Or. 242.
[404] ebd. II, 239, 241; III, 45.
[405] ebd. II, 264; III, 253.
[406] ebd. II, 52, 55.
[407] ebd. II, 47 ff.
[408] ebd. II, 51 u. sehr oft.
[409] ebd. II, 47; der Satz „corpora non agunt, nisi fluida“ (oder soluta) geht auf ~Aristoteles~ zurück.
[410] ebd. II, 47 ff.
[411] ebd. II, 43, 44.
[412] ebd. II, 45.
[413] ebd. III, 49.
[414] ebd. II, 54.
[415] ebd. II, 9, 11, 12.
[416] ebd. II, 51, 50, 48.
[417] ebd. II, 51; 17.
[418] Diese Ausdrücke gebrauchen schon ~Platon~ und ~Aristoteles~.
[419] Coll. II, 46; 5, 6, 7, 15.
[420] ebd. II, 277.
[421] ebd. II, 150.
[422] ebd. II, 49.
[423] ebd. II, 50, 55.
[424] ebd. II, 55.
[425] ebd. II, 55.
[426] ebd. II, 53 u. sehr oft.
[427] ebd. II, 48, 52.
[428] Coll. II, 425, 453.
[429] ebd. II, 426 ff.
[430] ebd. II, 168; III, 167.
[431] ebd. II, 91, 94, 99.
[432] ebd. II, 154, 178.
[433] ebd. II, 154, 159.
[434] ebd. II, 397, 410.
[435] ebd. II, 153.
[436] ebd. II, 261.
[437] ebd. II, 254.
[438] Coll. II, 148, 149.
[439] ebd. II, 157.
[440] ebd. II, 254.
[441] ebd. II, 399.
[442] ebd. II, 150, 151.
[443] ebd. II, 199.
[444] ebd. II, 192 ff.
[445] ebd. II, 123.
[446] ebd. II, 150, 151, 123.
[447] ebd. II, 150, 151.
[448] ebd. II, 148, 149, 150, 151.
[449] ebd. II, 150.
[450] ebd. II, 258, 259, 260.
[451] Coll. II, 254.
[452] ebd. II, 260.
[453] ebd. II, 259.
[454] ebd. II, 277.
[455] ebd. II, 146, 147, 165.
[456] ebd. II, 99.
[457] ebd. II, 123.
[458] ebd. II, 146, 147, 165.
[459] ebd. II, 165 ff.
[460] ebd. II, 275.
[461] Breslau 1884; 2, 516.
[462] Or. 27, 107.
[463] Mâ. I, Vorr. 7.
[464] Mâ. I, Vorr. 17; I, 181.
[465] Diese Schrift ist aber in Wahrheit dem ~Avicenna~ untergeschoben!
[466] Mâ. I, Vorr. 44.
[467] ebd. Vorr. 22.
[468] ebd. Vorr. 45.
[469] Mâ. I, 38.
[470] ebd. I, 19 ff.
[471] ebd. I, 83.
[472] ebd. I, 69, 74.
[473] Daher der „servus fugitivus“ (flüchtiger Knecht) der späteren Alchemisten.
[474] Wegen seiner Giftigkeit?
[475] Mâ. I, 83, 84.
[476] ebd. I, 85; ~Pibêchios~ lebte aber erst im 4. Jahrhundert.
[477] Mâ. I, 31, 77, 28.
[478] ebd. I, 28.
[479] ebd. I, 60, 62.
[480] S. die Vorschrift Coll. II, 37.
[481] Mâ. I, 85, 86.
[482] Vgl. Coll. II, 37.
[483] Mâ. I, 47, 48, 63, 68.
[484] ebd. I, 73.
[485] ebd. I, 62.
[486] ebd. I, 87 ff.
[487] ebd. I, 19, 77 u. sehr oft.
[488] ebd. I, 53, 63.
[489] ebd. I, 60.
[490] ebd. I, 65.
[491] ebd. I, 41; diese Beinamen gebraucht u. a. schon ~Plinius~.
[492] ebd. I, 75, 123.
[493] ebd. I, 89.
[494] Mâ. I, 47.
[495] Intr. 32.
[496] Mâ. I, 39, 52, 61.
[497] ebd. I, 28, 70.
[498] ebd. I, 66.
[499] ebd. I, 43, 60.
[500] ebd. I, 63.
[501] ebd. I, 76, 80; 46.
[502] ebd. I, 39.
[503] ebd. I, 72.
[504] Mâ. I, 49, 61; vgl. Coll. III, 280, 401.
[505] Mâ. I, 81.
[506] ebd. I, 29.
[507] ebd. I, 41; vgl. Coll. II, 38; daselbst Verwechslung des rötlichen asiatischen Braunsteines mit rotem Zinnober und mit Hämatit, der das „indische Eisen“ gibt.
[508] Mâ. I, 204 ff., 216.
[509] ebd. I, 55.
[510] ebd. I, 42.
[511] ebd. I, 270, 267.
[512] Mâ. I, 283.
[513] ebd. I, 274, 83, 288.
[514] ebd. I, 270, 273.
[515] ebd. I, 269.
[516] ebd. I, 290.
[517] ebd. I, 281.
[518] ebd. I, 287, 281.
[519] ebd. I, 275, 276; dieses Verfahren empfiehlt schon zu Beginn unserer Zeitrechnung ~Vitruv~.
[520] ebd. I, 275 ff.
[521] ebd. I, 275.
[522] ebd. I, 278.
[523] ebd. I, 85, 278.
[524] ebd. I, 138, 204.
[525] ebd. I, 65.
[526] ebd. I, 77, 62.
[527] ebd. I, 77.
[528] ebd. I, 80.
[529] ebd. I, 53, 63.
[530] ebd. I, 44.
[531] ebd. I, 68.
[532] Mâ. I, 88, 77.
[533] ebd. I, 205, 208.
[534] ebd. I, 313 ff.
[535] ebd. I, 319.
[536] ebd. I, 314.
[537] ebd. I, 320.
[538] ebd. I, 315.
[539] Intr. 86.
[540] Mâ. I, 320.
[541] Mâ. I, 275; Vorr. 5.
[542] ebd. 316 ff.
[543] Beitr. 506; Or. 155.
[544] Arch. 296; Intr. 24, 66.
[545] ~Tacitus~, „Annalen“ lib. 16, cap. 14; ~Aelian~, „Tiergeschichten“ lib. 16, cap. 42.
[546] Beitr. 506; Or. 167.
[547] Beitr. 402; ~Reitzenstein~, „Poimandres“ (Leipzig 1904) 183, 187.
[548] Vgl. „Gespräche des ~Markos~“, Mâ. III, 124 ff.
[549] Mâ. III, 28 ff.
[550] Or. 56, 171.
[551] Mâ. III, 89.
[552] Coll. II, 146, 170.
[553] ebd. II, 92.
[554] ebd. II, 93, 94.
[555] ebd. II, 192, 197.
[556] ebd. II, 96.
[557] ebd. II, 148, 149; Mâ. I, 242.
[558] ebd. II, 172; III, 172.
[559] Coll. II, 157.
[560] ebd. II, 99, 103.
[561] Mâ. I, 281.
[562] Coll. II, 170.
[563] ebd. II, 199.
[564] ebd. II, 103, 171.
[565] Mâ. III, 92 ff., 109; III, 97, 91.
[566] Coll. II, 99, 103 (nach ~Olympiodoros~).
[567] Coll. II, 149.
[568] ebd. II, 169, 273.
[569] ebd. II, 93, 94; 273.
[570] ebd. II, 404; III, 389.
[571] Mâ. II, 260.
[572] Coll. II, 146.
[573] ebd. II, 224 ff.
[574] ebd. II, 226, 237.
[575] Coll. II, 201.
[576] ebd. II, 224.
[577] Coll. II, 224, 236; Intr. 142 ff.
[578] ebd. I, 139, 161. βίκος (βῖκος) ist ein aus dem Semitischen entlehntes Wort, das bei ~Herodot~, ~Xenophon~, und seit dem 4. Jahrhundert auch bei Dichtern vorkommt (~Robert~, PW. 3, 470; ~Reil~, „Beiträge zur Kenntnis des Gewerbes im hellenistischen Ägypten“, Leipzig 1913, 43); ἄμβιξ (ἄμβυξ) ist bei ~Dioskurides~ ein Deckel oder ein als solcher dienendes Gefäß, bei ~Athenaeus~ (um 225 n. Chr.) eine Flasche oder ein Kolben, bei den späteren Chemikern bald dieser, bald jener Teil ihrer Apparate, namentlich der zur Destillation benützten (~Kopp~, „Beitr.“ 231 ff.).
[579] Coll. II, 224, 225, 226; III, 218.
[580] ebd. II, 224, 234; III, 218.
[581] ebd. II, 225, 226, 237; neuere Abbildungen in den Werken von ~Hoefer~ (1866), ~Kopp~ (1869) und ~Berthelot~ (1885 ff.).
[582] ebd. II, 224, 234.
[583] Intr. 142 ff., 148.
[584] lib. 35, cap. 31.
[585] Coll. I, 144; Intr. 142 ff.
[586] Intr. 147.
[587] Intr. 142 ff.; Coll. I, 145, 170, 171.
[588] Vgl. ~Lippmann~, „Zur Geschichte des Wasserbades“, „Abh.“ 2, 185.
[589] Intr. 271.
[590] Beitr. 411; Coll. II, 315, 316; III, 302; ~Riess~, PW. 1, 1338.
[591] Or. 131; Mâ. III, 28 ff.
[592] ~Hoffmann~, bei ~Ladenburg~ II, 528.
[593] Or. 173.
[594] Beitr. 411; Or. 173.
[595] Beitr. 415.
[596] Coll. II, 316.
[597] ebd. I, 257; II, 316 ff.; Intr. 169.
[598] Coll. II, 316 ff.
[599] ebd. II, 319.
[600] Intr. 128, 131 ff., 155.
[601] Beitr. 417; Or. 173.
[602] Coll. II, 292 ff.
[603] Coll. II, 289 ff.; III, 243, 279; Mâ. II, 355; ~Riess~, PW. 1, 1351.
[604] Beitr. 418.
[605] Coll. II, 296.
[606] ebd. II, 291.
[607] ebd. II, 298, 299, 294.
[608] ebd. II, 296, 298.
[609] ebd. II, 292, 293.
[610] ebd. II, 299; ~Berthelot~, der die äthiopische Erde für ägyptische erklärt (ebd. III, 286), hat das hier Wesentliche nicht richtig verstanden (s. unten).
[611] ebd. II, 292, 293.
[612] ebd. II, 296; Vorr. 30.
[613] ebd. II, 296.
[614] ebd. II, 297, 296, 298.
[615] ebd. II, 293.
[616] Beitr. 417, 449.
[617] Coll. II, 293, 294 ff., 299.
[618] ebd. II, 292, 293.
[619] Mâ. I, 26; ~Stephanides~, „A. Nat.“ 3, 183.
[620] So im „Fihrist“, Mâ. III, 27 ff.; Näheres s. weiter unten.
[621] ~Ed. Meyer~, „Geschichte des Altertums“ (Stuttgart 1909), I (2), 185, 204, 226.
[622] ~Brugsch~, „Religion und Mythologie der alten Ägypter“ (Leipzig 1891), 111, 168; 101.
[623] ~Brugsch~, ebd. 508.
[624] ~Brugsch~, „Rel. u. Myth.“, 85; „Ägyptologie“ (Leipzig 1897), 413, 414.
[625] ~Otto~, „Priester und Tempel im hellenistischen Ägypten“ (Leipzig 1905), 2, 120.
[626] ~Ed. Meyer~, a. a. O., 158.
[627] ~Brugsch~, „Rel. u. Myth.“ 112, 146, 169, 298, 505.
[628] ~Ed. Meyer~, a. a. O. 85, 93, 98.
[629] ~Brugsch~, „Rel. u. Myth.“, 446 ff.
[630] ~A. Wiedemann~, „Altägyptische Sagen und Märchen“ (Leipzig 1906), 11, 15; 120.
[631] ~Brugsch~, a. a. O., 446 ff., 450.
[632] ~Erman~, „Die ägyptische Religion“ (Berlin 1909), 252.
[633] Beitr. 368; Or. 39 ff.
[634] ~Otto~, a. a. O. 2, 218 ff.
[635] Beitr. 94, 371 ff.
[636] Beitr. 367; ~Hoefer~ I, 252 ff.; Coll. II, 230; nach einer bei ~Eusebius~ (264 bis 338) erhaltenen Notiz des ~Sanchuniathon~ (?) war ~Hermes~ bereits „Sekretär des Gottes ~Kronos~“ (~Cory~, „Ancient Fragments“, ed. ~Hodges~, London 1876, 11)!
[637] Beitr. 368; Coll. II, 424; Mâ. I, 327.
[638] Mâ. I, 239.
[639] Intr. 16.
[640] Mâ. I, 328.
[641] Beitr. 385.
[642] ebd. 375 ff.
[643] ebd. 377.
[644] Or. 135.
[645] Beitr. 282.
[646] ~Schmieder~, „Geschichte der Alchemie“ (Halle 1832), 30 ff.
[647] ebd. 31; nach ~Celsus~ (lib. 5, cap. 18) heißt das Pflaster „smaragdinum“, „weil es so schön grün ist“, und auch der spätgriechische Arzt ~Paulos Aigineta~ (7. Jahrhundert n. Chr.) versteht unter „Kitrinon“ einfach ein zitronengelbes Heilmittel (lib. 8, cap. 18; Üb. ~Berendes~, Leiden 1914, 810).
[648] Coll. II, 99, 218; Mâ. I, 327.
[649] Coll. II, 281.
[650] Coll. II, 101.
[651] ebd. II, 188; III, 190.
[652] ebd. III, 389.
[653] ebd. II, 99.
[654] Intr. 291; Mâ. III, 80; Or. 134.
[655] Mâ. III, 99, 111, 114.
[656] Mâ. III, 87.
[657] Coll. II, 85, 89, 188; III, 190.
[658] ebd. II, 61, 62.
[659] ebd. II, 408.
[660] Mâ. I, 328.
[661] ebd. III, 124 ff.
[662] Coll. II, 420.
[663] Dies führt noch eine der echten Schriften ~Albert des Grossen~, gegen 1200, als Zitat aus der sog. „Alchemie“ des ~Hermes~ an (Beitr. 383).
[664] Mâ. I, 328.
[665] Coll. II, 101.
[666] ebd. II, 229 ff.
[667] Mâ. III, 90.
[668] ebd. I, 239.
[669] ebd. I, 232, 213.
[670] Coll. II, 80.
[671] ~Cory~, a. a. O., 111.
[672] ~Hoffmann~, bei ~Ladenburg~ 2, 529; Or. 136; Intr. 10.
[673] ~Rohde~, „Psyche“ (Tübingen 1903), 254 ff., 242.
[674] ~Rohde~, a. a. O., 244.
[675] ~Otto~ 2, 320, 326.
[676] Intr. 16.
[677] Coll. II, 80.
[678] Mâ. I, 212.
[679] ~Diodor~, lib. 1, cap. 96; s. auch ~Ed. Meyer~, „Alt.“ 1, 11.
[680] Coll. II, 268 ff.; III, 243, 257.
[681] ebd. II, 269.
[682] ebd. II, 269, 206.
[683] ebd. II, 268, 269, 271.
[684] ebd. II, 269, 271.
[685] Coll. II, 80; III, 27.
[686] ebd. II, 18 ff.
[687] ebd. II, 93, 94.
[688] ebd. II, 21; III, 22.
[689] ebd. II, 18, 151.
[690] ebd. II, 150.
[691] ebd. II, 19.
[692] Beitr. 388, 506 ff.; Coll. II, 367; Or. 136.
[693] ed. ~Friedlieb~ (Leipzig 1852), 14.
[694] S. das „νόει με“ im Vers 141, = „nun rate“ (buchstäblich: „erkenne mich“), worin aber, dem Geiste der Zeit entsprechend, vielleicht auch eine Anspielung auf den Namen ~Noah~ steckt.
[695] Vgl. ~Zosimos~, Coll. II, 17; Mâ. I, 265 ff., 242.
[696] Beitr. 511.
[697] ebd. 514 ff.
[698] Beitr. 388; Coll. II, 28.
[699] Beitr. 391.
[700] Coll. III, 31.
[701] ~Erman~, „Ägypt. Rel.“ 172.
[702] ~Hoffmann~, 516; bei ~Lucius~, „Die Anfänge des Heiligenkults“ (Tübingen 1904, 264), heißt der Ort Menuthis; nach ~Asmus~ (A. Med. 7, 38) und ~Roeder~ (PW. 9, 2120) war dies ein Dorf nächst Kanopos, bei Abukir, woselbst ~Isis~ besonders auch in ihrer Eigenschaft als Heilgöttin verehrt wurde.
[703] Coll. II, 29; Beitr. 94.
[704] Prophétes und Archiereús waren die hellenistischen Titel des zweiten und ersten Beamten der Tempel (~Otto~, a. a. O., 1, 38 ff., 80 ff.).
[705] Beitr. 391, 520 ff.
[706] Beitr. 524, 526; Coll. II, 28.
[707] Coll. II, 30 ff.; Beitr. 388 ff.
[708] Coll. II, 28; III, 31.
[709] Beitr. 389.
[710] ~Ed. Meyer~, „Alt.“ 1, 266.
[711] ~Plinius~, lib. 36, cap. 25.
[712] +So+ im „Fihrist“; ~Hoffmann~ 521; Or. 78, 131, 167; Mâ. III, 28 ff.
[713] Beitr. 77, 361; Coll. II, 183; II, 169, 172, 182; II, 84; Intr. 294.
[714] Den eingeklammerten Satz gibt, nach einem Pariser Manuskripte, ~Salmasius~ an („Exercitationes Plinianae“, Paris 1629 und Utrecht 1689; 1098).
[715] ~Hoffmann~ 529, 521.
[716] Or. 167.
[717] ~Erman~, „Ägypt. Rel.“, 11, 34.
[718] ebd. 24.
[719] ~Herodot~, lib. 7, cap. 61.
[720] Nach ~Diogenes Laërtius~ und ~Suidas~ soll sogar „Ostanes“ = „Magier“ gewesen sein (Beitr. 407), was erklären würde, daß die Litteratur mehrere Ostanes aus verschiedenen Zeitaltern kennt.
[721] ~Hoffmann~, 524.
[722] ~Plinius~, lib. 30, cap. 2; ohne Anspielung auf Alchemie!
[723] Beitr. 407; Or. 52, 163 ff.; Mâ. III, 28.
[724] Beitr. 124, 350, 361; Or. 163 ff.
[725] Beitr. 129, 407; Or. 164; Coll. II, 58, 61.
[726] lib. 5, cap. 16; ~Hoffmann~, 523.
[727] Beitr. 130.
[728] ~Hoffmann~ 528; Coll. II, 128.
[729] Coll. II, 261 ff.; III, 250.
[730] ebd. II, 292, 293, 262.
[731] ebd. II, 397.
[732] ebd. II, 262; Or. 166.
[733] Mâ. I, 327, 318 ff.
[734] ebd. III, 130.
[735] Intr. 216; Mâ. III, 116 ff.
[736] Beitr. 433; Or. 168, 191, 159.
[737] Coll. II 416, 417.
[738] Intr. 68.
[739] Mâ. I, 239.
[740] ebd. I, 259.
[741] Coll. II, 287.
[742] ebd. II, 286, 288, 289; III, 277.
[743] ebd. II, 285; III, 275.
[744] Coll. II, 301; III, 288: „Der Schöpfer verleiht Erfolg und langes Leben.“
[745] Mâ. III, 27.
[746] lib. 30, cap. 2.
[747] ~Apuleius~, „Apologie“, cap. 90; ~Blau~, „Das altjüdische Zauberwesen“ (Budapest 1898), 31.
[748] Beitr. 396 ff.
[749] Coll. II, 304.
[750] ebd. II, 315; III, 293; II, 305, 313.
[751] ebd. II, 304, 307.
[752] ebd. II, 307.
[753] ebd. II, 301, 309.
[754] ebd. II, 305.
[755] ebd. II, 301, 311.
[756] ebd. II, 38, 39; über Kalaïs oder Kallaïs s. weiter unten.
[757] ebd. II, 303.
[758] ebd. II, 307, 311.
[759] ebd. II, 304.
[760] Coll. II, 302, 303.
[761] ebd. II, 301, 313.
[762] ebd. II, 301.
[763] ebd. II, 182, 183.
[764] ~Riess~, PW. 1, 1388.
[765] Coll. II, 263 ff.; III, 243.
[766] ebd. II, 264.
[767] ebd. II, 263; III, 252.
[768] ebd. II, 266.
[769] ebd. II, 265; III, 254.
[770] ebd. II, 264, 262.
[771] Or. 36, 130.
[772] ~Diels~ (Zitat verloren gegangen).
[773] Coll. II, 266; III, 254, 255.
[774] ebd. II, 424.
[775] ebd. III, 406.
[776] „Altägypt. Sagen und Märchen“ (Leipzig 1906), 113.
[777] Beitr. 392, 350. -- ~Stephanides~ liest statt τυθία θυία = Mörser, und denkt an einen Mörser im Tempel-Laboratorium, dessen Leiter ~Johannes~ war! (A. Nat. 3, 180, 185).
[778] Beitr., 3. Stück, 60; Mâ. II, 301.
[779] Beitr. 394.
[780] „Dogmengeschichte“ (Tübingen 1905), 332.
[781] ed. ~Gautier~ (Paris 1894), 94.
[782] ebd. 157, 187, 222.
[783] ~Hennecke~, „Neutestamentliche Apokryphen“ (Leipzig 1904), 340, 424.
[784] „Legenda aurea“, ed. ~Graesse~ (Breslau 1890), 90, 57 ff.
[785] ~Perdrizet~, A. Rel. 14, 55; 8, 305 ff.
[786] Üb. ~Schlechta~ (Wien 1852), 175.
[787] Arch. 222 ff.
[788] ebd. 228.
[789] ebd. 225.
[790] ebd. 229.
[791] ebd. 231; Wiener Akad. Denkschr. 42 (2), 53.
[792] Coll. III, 265.
[793] Arch. 226.
[794] ebd. 226.
[795] ebd. 225; bei ~Plinius~ (lib. 37, cap 33 u. 56) ist Kallais ein blaßgrüner, dem Smaragd ähnlicher Edelstein des fernsten Indiens; ~Martial~ dagegen (lib. 4, 39; lib. 14, 95) spricht von Gold aus Kallais, und versteht hierunter die hispanische Provinz Galizien oder Spanien überhaupt.
[796] Arch. 231.
[797] Intr. 312.
[798] Arch. 227.
[799] ebd. 223.
[800] Or. 84; Intr. 9 ff., 17 ff.
[801] Coll. I, 7, 19.
[802] Intr. 86.
[803] Coll I, 13.
[804] ebd. I, 12.
[805] Or. 86.
[806] ebd. 90, 91.
[807] Coll. I, 12.
[808] Beitr. 360, 40; Intr. 110, 175.
[809] ~Cory~, „Ancient Fragments“, ed. ~Hodges~ (London 1876), 97; Or. 187.
[810] ~Harnack~, „Mission und Ausbreitung des Christentums in den ersten drei Jahrhunderten“ (Leipzig 1902), 269, 411.
[811] ~Jülicher~, PW. 6, 1377; ~Jacoby~, PW. 6, 1570; ~Ed. Meyer~, „Alt.“ 1, 12, 166. Vgl. ~Krüger~, „Geschichte der altchristlichen Litteratur“ (Freiburg 1895), 154.
[812] Mâ. II, 374.
[813] Beitr. 40; ~Berthelot~ hielt es seiner Gänze nach für echt (Mâ. III, 95).
[814] ~Hoffmann~ 521; die betreffende Notiz soll nach ~Georgios Synkellos~ dem ~Eusebius Pamphilos~ entlehnt sein, in dessen armenischer Übersetzung sie aber fehlt; vielleicht stammt sie aus den Schriften des ~Panodoros~, eines gegen 400 lebenden griechischen Mönches.
[815] Beitr. 360.
[816] Coll. III, 169.
[817] Intr. 68.
[818] Intr. 282; Coll. II, 75.
[819] ~Meyer~, „Geschichte der Botanik“ (Königsberg 1854), 2, 220; 3, 345; ~Afrikanos~ wird in ihnen auch als Tierarzt angeführt (~Gossen~, PW. 8, 1714).
[820] „Geoponika“ lib. 7, cap. 14 nach ~Harnack~ (~Knaack~, A. Rel. 3, 94); s. daselbst über Funde von Bleirollen mit analogen Inschriften in Weinbergen auf Rhodus, und über ähnliche neuere Gebräuche in Bayern.
[821] ~Ed. Meyer~, a. a. O.
[822] Beitr. 162 ff.
[823] ~Hoffmann~ 523.
[824] Intr. 200 ff.
[825] „Die Mission und Ausbreitung des Christentums in den ersten drei Jahrhunderten“ (Leipzig 1902), 457.
[826] Beitr. 187; Or. 177; Intr. 201.
[827] Coll. II, 107 ff.
[828] Beitr. 196.
[829] Or. 182.
[830] Beitr. 167, 212; s. „Tutia zum Weißen des Kupfers“ (Coll. II, 227, 137; Intr. 152); ὄξος aus χάλκανθος (Coll. II, 113; III, 121); usf.
[831] Beitr. 163, 183.
[832] „L’Astrologie grecque“ (Paris 1899), 52.
[833] Coll. II, 251.
[834] ebd. II, 241, 242; Intr. 200.
[835] Coll. II, 243; III, 234.
[836] ebd. II, 178.
[837] Coll. II, 210.
[838] ebd. II, 209.
[839] ebd. II, 209.
[840] ebd. II, 124; 145, 199; 188; 127; 114.
[841] Beitr. 94; Coll. II, 25, 214.
[842] Coll. II, 244, 245; 398.
[843] ebd. II, 190; 211,, 212, 233.
[844] ebd. II, 229.
[845] ebd. II, 107, 110, 156.
[846] ebd. II, 108, 227, 229 ff., 232; III, 225.
[847] ebd. II, 108, 115 ff.
[848] ebd. II, 251.
[849] ebd. II, 206, 230.
[850] ebd. II, 206.
[851] ebd. II, 146, 157.
[852] ebd. II, 128, 143, 229 ff.
[853] ebd. II, 128, 143.
[854] ebd. II, 169, 172, 182, 183.
[855] ebd. II,“ 182, 183; ~Stephanos~ (137) und ~Pibêchios~ (184) sind später eingeschoben.
[856] Coll. II, 138 ff., 214; s. die „Maza“ des ~Moses~ (182, 183); βίβλος χυμευτική ist byzantinischer Zusatz aus dem 7. oder 8. Jahrhunderte (II, 220; III, 360).
[857] ebd. II, 213.
[858] ebd. II, 230. Über die Tempel-Bibliotheken s. ~Otto~ „Priester und Tempel im hellenistischen Ägypten“ (Leipzig 1905) 1, 338; 2, 21 u. 119 ff.
[859] Coll. II, 213, 214; der Ausdruck „Auge der Welt“ ist ägyptischer Herkunft.
[860] ebd. II, 146, 213.
[861] ebd. II, 168.
[862] ebd. II, 214; III, 207.
[863] ebd. II, 188 ff.
[864] ebd. II, 192, 197.
[865] ebd. II, 188 ff.
[866] ebd. II, 202, 197.
[867] ebd. II, 192.
[868] ebd. II, 216.
[869] ebd. II, 192 ff.; 169.
[870] Coll. II, 192, 193; 202, 223.
[871] ebd. II, 107, 112; 129, 130.
[872] ebd. II, 129, 130.
[873] ebd. II, 155.
[874] ebd. II, 246.
[875] ebd. II, 243, 207, 215.
[876] ebd. II, 157.
[877] ebd. II, 199.
[878] ebd. II, 204.
[879] ebd. II, 126, 127.
[880] ebd. II, 150; 129, 130.
[881] ebd. II, 114, 127; 203, 205.
[882] ebd. II, 114, 127.
[883] Coll. II, 145, 175.
[884] ebd. II, 214; 160, 167; Or. 186.
[885] ebd. II, 160, 167; 216; 175, 247; ἤλεκτρον ἐστὶ τὸ τέλειον ξήριον (II, 7).
[886] ebd. II, 160, 167; III, 160.
[887] ebd. II, 114.
[888] ebd. II, 146, 147, 165, 218.
[889] ebd. II, 217, 216, 245.
[890] ebd. II, 173.
[891] ebd. II, 153.
[892] ebd. II, 203.
[893] ebd. II, 128, 143; 142, 156; 41.
[894] ebd. II, 216.
[895] ebd. II, 108, 109; Or. 60, 156, 180.
[896] Coll. II, 109 ff.
[897] ebd. II, 116, 112; 207; Or. 215.
[898] Coll. II, 117; ~Berthelots~ Deutung der „roten Augen“ auf die Verwandlung von Bleiweiß in Minium ist sichtlich ganz irrig (III, 126).
[899] ebd. II, 116, 112; 207.
[900] ebd. II, 204.
[901] ebd. II, 21, 13; III, 29; Or. 58, 61 ff., 167.
[902] Or. 58, 61 ff., 167.
[903] Intr. 127; Coll. I, 127. Noch ~Fuchs~ nennt in seiner „Ikonographie der Planeten“ (München 1909, 21) das Abbilden der Sonne als „König“ ein „rätselhaftes“.
[904] Coll. II, 108.
[905] ebd. II, 108, 109.
[906] ebd. II, 114.
[907] ebd. II, 107, 227; 160.
[908] ebd. II, 114.
[909] ebd. II, 109, 126.
[910] ebd. II, 114, 221.
[911] ebd. II, 250; 138, 139, 145, 192 ff.
[912] ebd. II, 146.
[913] ebd. II, 114.
[914] ebd. II, 151, 195 ff.
[915] ebd. II, 114.
[916] ebd. II, 142 ff., 150, 151.
[917] Coll. II, 145, 148, 149; 133 ff.; 150 ff. Zuweilen bedeutet πνεῦμα μελάντερον auch einen +anderen+ „Schwefel“, nämlich das als schwarzen Anflug sublimierende metallische Arsen.
[918] ebd. II, 157.
[919] ebd. II, 147, 172, 173; 122, 123.
[920] ebd. II, 124 ff.
[921] ebd. II, 123.
[922] ebd. II, 142 ff., 252, 206; III, 146.
[923] ebd. II, 194, 196; 216.
[924] ebd. II, 192 ff., 199; 145.
[925] ebd. II, 248.
[926] ebd. II, 150, 151; 142 ff.
[927] ebd. II, 179; III, 162.
[928] ebd. II, 114.
[929] ebd. II, 248; III, 239.
[930] ebd. II, 172.
[931] ebd. II, 6.
[932] ebd. II, 223.
[933] ebd. II, 188, 189.
[934] Coll. II, 221.
[935] ebd. II, 138, 139, 114; Intr. 239, 281.
[936] ebd. II, 175, 157, 145.
[937] ebd. II, 184.
[938] ebd. II, 155, 157, 168.
[939] ebd. II, 141, 142; I, 69.
[940] ebd. II, 145, 184, 247.
[941] ebd. II, 184.
[942] ebd. II, 145, 157, 247.
[943] ebd. II, 145, 247.
[944] ebd. II, 144.
[945] ebd. II, 138 ff.
[946] Coll. II, 201, 223.
[947] ebd. II, 210.
[948] ebd. II, 237; Abbildungen schon bei ~Borrichius~ (1674), ~Hoefer~ (1866), ~Kopp~ (1869).
[949] Coll. II, 141, 9; Or. 32.
[950] Coll. II, 141.
[951] ebd. II, 114; III, 123.
[952] ebd. II, 250.
[953] ebd. II, 142.
[954] ebd. II, 143, 146, 147, 165, 199.
[955] ebd. II, 146, 147, 165, 167; III, 165, 166.
[956] ebd. II, 224.
[957] ebd. II, 238; 143, 246.
[958] ebd. II, 141.
[959] ebd. II, 141, 175; Intr. 274, 275. Den Schwamm zum Kühlen erwähnt schon ~Dioskurides~.
[960] Coll. II, 225, 237.
[961] Coll. II, 142, 252.
[962] ebd. II, 206, 269.
[963] ebd. II, 109, 136, 199.
[964] ebd. II, 142; 226, 258; 143.
[965] ebd. II, 203, 223.
[966] ebd. II, 251.
[967] ebd. II, 141, 143; III, 143.
[968] ebd. II, 12.
[969] ebd. II, 147.
[970] ebd. II, 223.
[971] ebd. II, 248; III, 239.
[972] ebd. II, 194, 215; III, 208.
[973] Coll. II, 166.
[974] ebd. II, 186 ff., 194, 227.
[975] ebd. II, 147.
[976] ebd. II, 234; 175, 225. Es handelt sich also nicht um Quecksilberoxyd, wie ~Berthelot~ annahm (III, 175); gelb und rot werden übrigens häufig nicht scharf auseinandergehalten.
[977] ebd. II, 425.
[978] ebd. II, 97.
[979] ebd. II, 78.
[980] ebd. II, 96, 98.
[981] ebd. II, 100.
[982] ebd. II, 92.
[983] ebd. II, 258.
[984] ebd. II, 96.
[985] ebd. II, 272 ff.; III, 243, 261.
[986] ebd. II, 284.
[987] ebd. II, 272, 274.
[988] ebd. II, 178, 175.