Part 28
9. Ik awer weer ahn Gesetz lebendig. As awer dat Gebot keem, war de Sünd wedder lebendig.
10. Ik awer storv un do stell sik herut, dat mi dat Gebot to den Dod war, dat mi doch to dat Leven geven weer. _3. Mos. 18, 5._
11. Denn de Sünd neem Orsak an dat Gebot un bedrog mi un mak mi dod dörch datsülvige Gebot.
12. So is nu dat Gesetz hillig un dat Gebot is hillig, gerecht un got.
13. Is denn, wat dar got is, mi en Dod warn? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd, up dat se erschien as Sünd, hett se mi dörch dat Gode den Dod wirkt, darmit de Sünd över alle Maten sündig war dörch dat Gebot.
14. Denn wi weet, dat dat Gesetz geistlich is, ik awer fleeschlich bün, unner de Sünd verkofft. _Kap. 8, 3. 1. Kön. 21, 20. 25._
15. Denn ik weet nich, wat ik doh, denn ik doh nich wat ik will, sonnern wat ik haß, dat doh ik.
16. So ik awer dat doh, wat ik nich will, so gev ik to, dat dat Gesetz got is. _v. 12._
17. So doh ik nu datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht. _v. 20._
18. Denn ik weet, dat in mi, dat is in min Fleesch, nicks Godes wahnen deiht. Dat Wollen hef ik, awer dat Gode vollbringen kann ik nich. _1. Mos. 6, 5. 8, 21._
19. Denn dat Gode, dat ik will, doh ik nich, sonnern dat Böse, dat ik nich will, dat doh ik.
20. So ik awer doh, wat ik nich will, so doh ik datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht.
21. So find ik nu in mi dat Gesetz, de ik will dat Gode dohn, dat mi dat Böse anhangen deiht. _Ps. 31, 7._
22. Denn ik hef Lust an GOtt Sin Gesetz na den inwendigen Minschen. _Ps. 1, 2._
23. Ik seh awer en anner Gesetz in min Lidmaten, dat dar wedderstritt dat Gesetz in min Gemöt un nimmt mi gefangen in dat Gesetz vun de Sünden, wat in min Lidmaten is. _Gal. 5, 17._
24. Ik elendige Minsch, wer ward mi erlösen vun düssen Liev, de den Dod tohört?
25. Ik dank GOtt dörch JEsus Christus, unsern HErrn. So deen ik nu mit dat Gemöt GOtt Sin Gesetz, awer mit dat Fleesch de Sünden ehr Gesetz. _1. Cor. 15, 57._
Dat 8. Kapitel.
1. So is nu nicks Verdammliches an de, weke in Christus JEsus sünd, de nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.
2. Denn dat Gesetz vun den GEist, de dar lebendig maken deiht in Christus JEsus, hett mi fri makt vun de Sünd un den Dod ehr Gesetz. _Kap. 3, 27._
3. Denn wat för dat Gesetz unmöglich weer, (sintemal dat dörch dat Fleesch swach makt weer) dat dä GOtt un schickte Sin Söhn in de Gestalt vun dat sündliche Fleesch, un verdammt de Sünd in dat Fleesch dörch dat Opfer för de Sünd. _Apost. 15, 19._
4. Up dat de Gerechtigkeit, de dat Gesetz förrern deiht, in uns erfüllt ward, de wi nu nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.
5. Denn de dar fleeschlich sünd, de sünd fleeschlich gesinnt, de awer geistlich sünd, de sünd geistlich gesinnt.
6. Awer fleeschlich gesinnt sin, is de Dod un geistlich gesinnt sin is dat Leven un de Freden. _Kap. 6, 21._
7. Denn fleeschlich gesinnt sin is en Fiendschaft gegen GOtt, sintemal dat Fleesch GOtt Sin Gesetz nich unnerdahn is, denn dat kann dat Fleesch nich.
8. De awer fleeschlich sünd, könnt GOtt nich gefalln.
9. Ji awer sünd nich fleeschlich, sonnern geistlich, so anners GOtt Sin GEist in jug wahnen deiht. Wer awer Christus Sin GEist nich hett, de is nich Sin. _1. Cor. 3, 16._
10. So awer Christus in jug is, so is de Liev twar dod vun wegen de Sünd, de GEist awer is dat Leven wegen de Gerechtigkeit.
11. So nu de GEist vun den, de JEsus vun de Doden uperweckt hett, in jug wahnen deiht, so ward ok desülvige, de Christus vun de Doden uperweckt hett, jug starvlichen Liever lebendig maken dörch Sinen GEist, de in jug wahnen deiht.
12. So sünd wi nu, leeve Bröder, Schuldner nich an dat Fleesch, dat wi na datsülvige leven doht. _Kap. 6, 7. 18._
13. Denn so ji na dat Fleesch leven doht, so ward ji starven mütten; wenn ji awer dörch den GEist de Geschäfte vun dat Fleesch dod makt, so ward ji leven. _Gal. 6, 8. Eph. 4, 22._
14. Denn de GOtt Sin GEist drieven deiht, de sünd GOtt Sin Kinner. _Gal. 5, 18._
15. Denn ji hebbt keenen knechtischen Geist kregen, dat ji jug awermal fürchten mussen, sonnern ji hebbt en kindlichen GEist kregen, dörch den wi ropt: Abba, leeve Vader! _2. Tim. 1, 7. Gal. 3, 26. Kap. 4, 6._
16. Desülvige GEist givt Tügnis mit unsern GEist, dat wi GOtt Sin Kinner sünd. _2. Cor. 1, 22._
17. Sünd wi denn Kinner, so sünd wi ok Arven, nämlich GOtt Sin Arven un Christus Sin Mitarven, so wi anners mit lieden doht, up dat wi ok mit Em herrlich makt ward. _Gal. 4, 7. Apost. 14, 22._
18. Denn ik holl darvör, dat dat Lieden vun düsse Tied de Herrlichkeit nich werth sünd, de an uns schall apenbart warrn. _2. Cor. 4, 17._
19. Denn dat ängstliche Töven vun de Kreatur tövt up de Apenbarung vun GOtt Sin Kinner. _Kol. 3, 4._
20. Sintemal de Kreatur unnerdahn is de Eitelkeit, ahn ehren Willen, sonnern na den sin Willen, de se unnerdahn hett, up Hoffnung.
21. Denn ok de Kreatur ward befriet warrn vun den Deenst vun dat vergängliche Wesen to de herrliche Frieheit vun GOtt Sin Kinner.
22. Denn wi weet, dat alle Kreatur mit uns süfzen deiht un sik noch ümmer ängstigt.
23. Nich blot awer se, sonnern ok wi sülvst, de wi hebbt de Eerstlinge vun den GEist, süfzt ok bi uns sülvst un tövt up de Kindschaft, nämlich up unsern Liev sin Erlösung. _Gal. 4, 5. Luk. 21, 28._
24. Denn wi sünd wol selig, awer in de Hoffnung. De Hoffnung awer, de man sehn deiht, is keen Hoffnung. Denn wo kann man dat höpen, dat man sehn deiht? _2. Cor. 5, 7._
25. So wi awer dat höpt, dat wi nich sehn doht, so tövt wi darup dörch Geduld. _2. Cor. 4, 18._
26. Desglieken ok de GEist helpt unse Swachheit up. Denn wi weet nich, wat wi bäden schüllt, woans sik dat gehört, sonnern de GEist sülvst tritt vör uns in up dat Beste, mit unutspreklichen Süfzen. _Matth. 20, 22._
27. De awer de Harten utforschen deiht, de weet, wat den GEist Sin Sinn is; denn He bäd vör de Heiligen um dat, wat GOtt gefallen deiht. _Ps. 7, 10._
28. Wi weet awer, dat de, de GOtt leev hebbt, alle Dinge to dat Beste deent, de na sin Vörsatz beropen sünd. _Eph. 1, 11. Kap. 3, 11._
29. Denn weke He tovör utersehn hett, de hett He ok verordnet, dat se gliek sin schüllt Sin Söhn Sin Ebenbild, up dat desülvige si de Eerstgeborne mank veele Bröder. _Kol. 1, 18. Ebr. 1, 6._
30. De He awer verordnet hett, de hett He ok beropen, weke He awer beropen hett, de hett He ok gerecht makt, de He awer gerecht makt hett, de hett He ok herrlich makt.
31. Wat wüllt wi denn hierto seggen: Is GOtt för uns, wokeen kann gegen uns sin? _4. Mos. 14, 9._
32. De ok Sinen egenen Söhn nich verschont hett, sonnern hett Em för uns alle hengeven, wo schull He uns mit Em nich alles schenken? _1. Mos. 22, 16. Joh. 3, 16._
33. Wer will GOtt Sin Uterwählten beschuldigen? GOtt is hier, de gerecht maken deiht. _Joh. 50, 8. 9. 54, 15._
34. Wer will verdammen? Christus is hier, de storven is, ja veel mehr, de ok uperweckt is, weke is to GOtt Sine rechte Hand un bäd för uns. _Hiob. 34, 29._
35. Wer will uns scheeden vun Christus Sin Leev? Bedröfnis oder Angst, oder Verfolgung, oder Hunger, oder Naktheit, oder Gefahr, oder Schwert? _Joh. 10, 28._
36. As schreven steiht: Um dinetwillen warrd wi dod makt den ganzen Dag, wi sünd rekent as Schlachtschap. _Ps. 44, 23. 1. Cor. 4, 9. 2. Cor. 4, 11._
37. Awer in all düsse Stücken överwinnt wi wiet dörch Den, de uns leev hatt hett. _1. Cor. 15, 57._
38. Denn ik bün gewiß, dat weder Dod noch Leven, weder Engel, noch Fürstendom, noch Gewalt, weder Gegenwärtiges noch Tokünftiges, _Phil. 1, 6. 2. Tim. 1, 12._
39. Weder Hoge, noch Deepe, noch keen annere Kreatur, uns ward scheeden können vun GOtt Sin Leev, de in Christus JEsus, unsern HErrn, is.
Dat 9. Kapitel.
1. Ik segg de Wahrheit in Christus un leeg nich, wat min Geweten in den heiligen GEist betügen deiht. _Kap. 1, 9._
2. Dat ik grote Trurigkeit un unuphörliche Wehdag in minem Harten hebben doh.
3. Ik harr geern wullt verbannt sin vun Christus för mine Bröder, de min Fründ’ sünd na dat Fleesch. _2. Mos. 32, 32._
4. De dar sünd vun Israel, weken tohört de Kindschaft un de Herrlichkeit un de Bund un dat Gesetz un de Gottesdeenst un de Tosag’; _5. Mos. 7, 6._
5. Vun weke ok sünd de Vaders, ut weke Christus herkummt na dat Fleesch, de dar is GOtt öwer alles, hoch gelavt in Ewigkeit. Amen. _Matth. 1, 1-23. Luk. 3, 23._
6. Awer ik segg düt nich, dat GOttes Wort darum ut si. Denn dat sünd nich alle Israeliter, de vun Israel sünd. _4. Mos. 23, 19. 2, 28. Joh. 8, 39._
7. Ok nich alle, de vun Abraham sin Samen sünd, sünd darum ok Kinner, sonnern in Isaak schall di de Samen beropen sin. _1. Mos. 21, 12. Gal. 4, 28. Ebr. 11, 18._
8. Dat heet: GOtt Sin Kinner sünd nich de na dat Fleesch Kinner sünd, sonnern de Kinner vun de Tosag’ ward för Samen rekent.
9. Denn dat is en Wort vun de Tosag’, wenn he spreken deiht: Um düsse Tied will ik kamen un Sara schall en Söhn hebben. _1. Mos. 18, 10._
10. Dat is awer nich blot darmit so, sonnern ok as Rebekka swanger war vun den enigen Isaak, unsern Vader. _1. Mos. 25, 21._
11. Ehr de Kinner geboren weern un weder Gudes noch Schlechtes dahn harrn, up dat GOtt Sin Vörsatz bestahn dä na de Uterwählung, war to ehr seggt,
12. Nich ut Verdeenst vun de Warke, sonnern ut Gnad vun den Beroper, also: de Grötere schall deenstbar warrn den Lütteren. _1. Mos. 25, 23. 2. Sam. 8, 14._
13. As denn schreven steiht: Jakob hef Ik leev hatt, awer Esau hef Ik haßt. _Mal. 1, 2. 3._
14. Wat schüllt wi denn darto seggen? Is denn GOtt ungerecht? Gewiß nich! _5. Mos. 32, 4._
15. Denn He sprickt to Moses: Weken Ik gnädig bün, de bün Ik gnädig un över wen Ik Mi erbarmen doh, över den erbarm Ik Mi! _2. Mos. 33, 19._
16. So liggt dat nu nich an Jemand sin Willen oder Lopen, sonnern an GOtt Sin Erbarmen.
17. Denn de Schrift seggt to Pharao: Eben darum hef Ik di erweckt, dat Ik an di Min Macht wiesen doh, up dat Min Nam verkündigt ward in alle Länner. _2. Mos. 9, 16. Kap. 14, 4. 17._
18. So erbarmt He Sik nu över wen He will un verstockt wen He will.
19. So seggst du to mi: Wat schellt He uns denn? Wer kann Sinen Willen wedderstahn?
20. Ja, leeve Minsch, wer büst du denn, de du mit GOtt rechten wist? Sprickt ok en Wark to sinen Meister: Warum makst du mi so? _Hiob. 9, 12. Weish. 12, 12. Jes. 45, 9._
21. Hett nich en Püttjer Macht, ut en Klumpen to maken een Fatt to Ehren, un dat annere to Unehren?
22. Darum, wenn GOtt Torn bewiesen un Sin Macht kund dohn wull, hett He mit grote Geduld dragen de to dat Verdarven torichte Fatt vun den Torn. _Kap. 2, 4. 2. Pet. 2, 2._
23. Up dat He kund dä den Riekdom vun Sin Herrlichkeit an de Fät vun Barmhartigkeit, de He torecht makt hett vör de Herrlichkeit, _Eph. 1, 4. 7. Kol. 1, 27._
24. Weke He beropen hett, nämlich uns, nich alleen ut de Juden, sonnern ok ut de Heiden.
25. As He denn ok dörch Hosea spreken deiht: Ik will dat Min Volk heeten, dat Min Volk nich weer un Min Leev, de nich Min Leev weer. _Hos. 2, 23. Pet. 2, 10._
26. Un schall geschehn an den sülvigen Ort, darto ehr seggt is: Ji sünd nich Min Volk, schüllt se Söhns vun den lebendigen GOtt heeten. _Hos. 1, 10. Jes. 65, 1._
27. Jesaias awer röpt över Israel: Wenn de Tall vun de Kinner Israel würr sin as de Sand an dat Meer, so ward doch dat Övrige selig warrn. _Jes. 10, 22. 23. Röm. 11, 5._
28. Denn dat ward en Verdarven un Stüern vör sik gahn to Gerechtigkeit un de HErr ward datsülvige Stüern dohn up de Eer.
29. Un as Jesaias tovör seggt: Wenn uns de HErr Zebaoth keen Samen harr överblieven laten, so weern wi as Sodom warn un gliek as Gomorra. _Jes. 1, 9. 1. Mos. 19, 24._
30. Wat schüllt wi nu hier seggen? Dat wüllt wi seggen: De Heiden, de nich hebbt na de Gerechtigkeit tracht, hebbt de Gerechtigkeit kregen; ik segg awer vun de Gerechtigkeit, de ut den Gloven kamen deiht. _Kap. 10, 20._
31. Israel awer hett na dat Gesetz vun de Gerechtigkeit trachtet, un hett dat Gesetz vun de Gerechtigkeit nich överkamen. _Kap. 10, 2._
32. Warum dat? Darum dat se dat nich ut den Gloven, sonnern ut de Warke vun dat Gesetz söken doht. Denn se hebbt sik stött an den Steen vun den Anstot.
33. As schreven steiht: Süh, Ik legg in Zion enen Steen ton Anstot un enen Fels to Argernis, un wer an Em gloven deiht, de schall nich to Schanden warrn. _Jes. 8, 14. Kap. 28, 16. Matth. 21, 42._
Dat 10. Kapitel.
1. Leeve Bröder, mins Hartens Wunsch is, un ik bä ok GOtt för Israel, dat se selig ward.
2. Denn ik gev ehr dat Tügnis, dat se ivert um GOtt, awer mit Unverstand. _Gal. 1, 14._
3. Denn se erkennt de Gerechtigkeit nich, de vör GOtt gellen deiht un sökt ehre egene Gerechtigkeit vör GOtt uptorichten un sünd nich de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellen deiht, unnerdahn. _Kap. 9, 31. 32. Ps. 69, 28._
4. Denn Christus is dat End vun dat Gesetz; wer an Em gloven deiht, de is gerecht. _Matth. 5, 17. Joh. 3, 18._
5. Moses awer schrift wol vun de Gerechtigkeit, de ut dat Gesetz kamen deiht. Weke Minsch dat deiht, de ward darin leven. _3. Mos. 18, 5. Luk. 10, 28. Gal. 3, 12._
6. Awer de Gerechtigkeit ut den Gloven sprickt also: Sprick nich in dinen Harten: Wer will rup na den Himmel fahren? (Dat is nicks anners, as Christus hendal haln.) _5. Mos. 30, 12._
7. Oder wer will hendal in dat Deepe fahren? (Dat is nicks anners as Christus vun de Doden haln.)
8. Awer wat seggt se? Dat Wort is di neeg, nämlich in dinen Mund un in dinen Harten. _5. Mos. 30, 14._ Düt is dat Wort vun den Gloven, dat wi predigen doht. _1. Tim. 4, 6._
9. Denn so du JEsus bekennen deihst mit din Mund, dat He de HErr si, un glovst in din Hart, dat Em GOtt vun de Doden uperweckt hett, so warrst du selig.
10. Denn so man vun Harten gloven deiht, so ward man gerecht, un so man mit den Mund bekennen deiht, so ward man selig. _Ps. 116, 10._
11. Denn de Schrift sprickt: Wer an Em gloven deiht, de ward nich to Schanden warrn. _Jes. 28, 16. Ps. 25, 3._
12. Hier is keen Unnerscheed twischen en Jud un en Grieche, dar is altomal een HErr, riek över alle, de Em anropen doht. _Apost. 10, 34._
13. Denn wer den HErrn Sinen Nam ward anropen, schall selig warrn. _Joel. 3, 5. Apost. 2, 21._
14. Woans schüllt se awer anropen an den se nich gloven doht? Woans schüllt se awer gloven, vun den se nicks hört hebbt? Woans schüllt se awer hörn ahn en Prediger?
15. Woans schüllt se awer predigen, wenn se nich schickt ward? As denn schreven steiht: Wa leevlich sünd de Föt vun de, de den Freden verkündigen, de dat Gude verkündigen doht. _Jes. 52, 7._
16. Awer se sünd nich alle dat Evangelium gehorsam. Denn Jesaias sprickt: HErr, wer glovt an uns Predigt? _2. Thess. 1, 8. Jes. 53, 1. Joh. 12, 38._
17. So kummt de Gloven ut de Predigt, dat Predigen awer dörch GOtt Sin Wort. _Joh. 17, 20._
18. Ik segg awer: Hebbt se dat nich hört? Twar in alle Lande is ja ehr Klang utgahn un in de ganze Welt ehr Wort. _Ps. 19, 5. Jes. 49, 6. Kol. 1, 23._
19. Ik segg awer: Hett Israel dat nich insehn? De Eerste, Moses sprickt: Ik will jug iwersüchtig maken över dat, dat nich min Volk is, un över en unverständig Volk will ik jug vertörnen. _5. Mos. 32, 21._
20. Jesaias awer dörf wol seggen: Ik bün funnen vun de, de mi nich söcht hebbt un bün kamen to de, de nich nach mi fragt hebbt. _Kap. 9, 30. Jes. 65, 1._
21. To Israel awer sprickt He: Den ganzen Dag hef Ik Min Hann utstreckt na dat Volk, dat sik nich seggen leet, un dat wedderspreken deiht. _Jes. 65, 2._
Dat 11. Kapitel.
1. So segg ik nu: Hett denn GOtt Sin Volk verstött? Dörchut nich! Denn ik bün ok en Israeliter, vun Abraham sin Samen, ut Benjamin sin Geschlecht. _Jer. 31, 37._
2. GOtt hett sin Volk nich verstött, dat He tovör utersehn hett. Oder weet ji nich, wat de Schrift vun Elias seggt? Woans he vör GOtt treden deiht gegen Israel un sprickt:
3. HErr, se hebbt Din Propheten dod makt un Din Altars umstött, un ik bün alleen övrig bleven, un se staht mi na min Leven. _1. Kön. 19, 10. 14._
4. Awer wat seggt nu de göttliche Antwort: Ik hef Mi laten överblieven söben dusend Mann, de nich ehr Knee bögt hebbt vör Baal. _1. Kön. 19, 18._
5. Also geiht dat ok nu, in düsse Tied, mit düsse, de na de Gnadenwahl överbleven sünd. _Kap. 9, 27._
6. Is dat awer ut Gnad, so is dat nich ut Verdeenst vun de Warke, sunst war Gnade nich Gnade sin. Is dat awer ut Verdeenst vun de Warke, so is de Gnade nicks, sünst weer Verdeenst nich Verdeenst. _5. Mos. 9, 4. 5._
7. Wat denn nu? Wat Israel söken deiht, dat krigt Israel nich; de Wahl awer krigt dat, de annern awer sünd verstockt. _Kap. 9, 31._
8. As schreven steiht: GOtt hett ehr geven enen schleperigen Geist, Ogen dat se nich sehn, Ohren dat se nich hörn doht bet up den hütigen Dag. _Luk. 8, 10._
9. Un David sprickt: Lat ehren Disch to en Schling warrn un to en Jagdspieß, un to en Fall, ehr to Vergeltung. _Ps. 69, 23. 24._
10. Mak ehre Ogen blind, dat se nich sehn doht, un bög ehr Rügg alltied.
11. So segg ik nu: Sünd se anlopen, dat se fallen schüllt? Gewiß nich! Sonnern ut ehr Tall is de Heiden dat Heil wedderfahren, up dat se up de iwersüchtig warrn schulln. _Apost. 13, 46._
12. Denn so ehr Fall de Welt ehr Riekdom is, un de Schaden de Heiden ehr Riekdom is, wo veel mehr ward dat de Fall sin, wenn ehr Tall vull weer! _Hos. 1, 10._
13. Mit jug Heiden rede ik, denn dewiel ik de Heiden ehr Apostel bün, will ik min Amt priesen;
14. Ob ik mag de, weken min Fleesch sünd, to iwern anreizen un etliche vun ehr selig maken. _1. Tim. 4, 16._
15. Denn wenn ehr Verlust de Welt ehr Versöhnung is, wat ward dat anners sin, as Leven vun de Doden nehmen?
16. Is dat Eerstlingsbrod hillig, so is ok de ganze Deeg hillig, un so de Wottel hillig is, so sünd ok de Telgen hillig.
17. Ob nu awer etliche vun de Telgen afbracken sünd, un du, de du en willen Ölbom weerst, büst mank ehr proppt un hest Andeel kregen an de Wottel un den Saft vun den Ölbom. _Jer. 11, 16._
18. So wes’ nich stolt gegen de Telgen. Büst du awer stolt gegen se, so schast du weeten, dat du de Wottel nich drägen deihst, sonnern de Wottel dricht di.
19. So sprickst du: De Telgen sünd intwei braken, darmit ik darin proppt warr. _Apost. 13, 46._
20. Dat is gut redt. Se sünd intweibraken wegen ehren Ungloven, du steihst awer dörch den Gloven. Wes’ nich stolt, sonnern wes’ bang. _1. Cor. 10, 12._
21. Hett GOtt de natürlichen Telgen nich verschont, dat He vellicht di ok nich verschonen ward.
22. Darum seh up GOtt Sin Gutheit un Sinen Ernst, de Ernst an de, weke fulln sünd, de Gutheit awer an di, so fern as du an de Gutheit blieven deihst, sunst warst du ok afhaut warrn. _Joh. 15, 2. 4. Ebr. 3, 14._
23. Un düsse, so se nich blievt in den Ungloven, ward se inproppt warrn. GOtt kann se wedder inplanten. _2. Cor. 3, 16._
24. Denn so du ut den Ölbom, de vun Natur wild weer, büst uthaut un gegen de Natur in den guden Ölbom inproppt, woveelmehr ward de natürlichen inproppt in ehren egenen Ölbom! _Jer. 11, 16._
25. Ik will jug nich vörentholn, leeven Bröder, düsse Heemlichkeit, up dat ji nich stolt sied. Blindheit is Israel tom Deel wedderfahrn, so lang bet de Fülle vun de Heiden ingahn is. _Luk. 21, 24._
26. Un also dat ganze Israel selig ward, as schreven steiht: Ut Zion ward kamen, de dar erlösen un afwenden deiht dat gottlose Wesen vun Jakob. _2. Cor. 3, 16. Jes. 59, 20. Ps. 14, 7._
27. Un düt is Min Testament mit ehr, wenn Ik ehr Sünnen warr wegnehmen. _Jer. 31, 33._
28. Na dat Evangelium hol Ik se för Fiende wegen jug, awer na de Erwählung hef Ik se leev, um de Vaders wegen.
29. GOtt Sin Gaven un Beropung könnt Em nich leed dohn.
30. Denn gliekerwies as ok ji fröher GOtt nich glovt hebbt, nu awer hebbt ji över ehren Ungloven Barmhartigkeit kregen;
31. Also weern ok düsse nu unglövig, so dat ji nu Barmhartigkeit kriegen künnt, darmit ok se begnadigt warrn kunnen.
32. Denn GOtt hett alles beslaten unner den Ungloven, up dat He Sik över alle erbarmen dä. _Gal. 3, 22. Ps. 145, 9. Sir. 18, 12._
33. O, wat för ene Deepe vun Riekdom, vun Weisheit un Erkenntniß GOttes. Wa ganz unbegrieplich sünd Sine Gerichte un unutforschlich Sin Weg! _Hiob. 11, 7. Ps. 36, 7._
34. Denn wokeen hett den HErrn Sin Sinn erkennt? Oder wokeen is Sin Ratgever west? _Hiob. 15, 8. Jes. 40, 13. Jer. 23, 18. 1. Cor. 2, 16._
35. Oder wokeen hett Em wat fröher geven, dat em dat wedder ward vergollen? _Hiob. 41, 2._
36. Denn vun Em un dörch Em un to Em sünd alle Dinge. Em si Ehre in Ewigkeit! Amen.
Dat 12. Kapitel.
1. Ik vermahn jug, leeven Bröder, dörch GOtt Sin Barmhartigkeit, dat ji jug Liever hengeven doht to en Opfer, dat dar lebendig, heilig un GOtt wolgefällig si, wat jug vernünftige GOttesdeenst sin schall. _Kap. 6, 13. 1. Thess. 4, 3._
2. Un stellt jug nich düsse Welt gliek, sonnern verwandelt jug dardörch, dat ji jug Gemöth nie makt, up dat ji utpröven mögt, wat dar si GOtt Sin Will, nemlich dat Gude, Wolgefällige un Vullkamene. _Eph. 4, 23. 5, 10. 17._
3. Denn ik segg dörch de Gnade, de mi geven is, jedereen mank jug, dat nüms mehr vun sik holln schall, as sik dat gehört, to holln, sonnern dat he vun sik mit Maten holln deiht, jedereen, so as GOtt em todeelt hett dat Mat vun den Gloven. _1. Cor. 7, 7. 17. Kap. 12, 11. Eph. 4, 7._
4. Denn up glieke Wies, as wi an en Liev veele Lidmaten hebbt, awer alle Lidmaten nich desülvigen Geschäfte hebbt. _1. Cor. 12, 12. Eph. 4, 25._
5. Also sünd wi veele en Liev in Christus, awer unner eenanner is ener den annern sin Lidmaat. _1. Cor. 12, 27._
6. Un hebbt mancherlie Gaven, na de Gnad de uns geven is. _1. Cor. 12, 4._
7. Hett jemand de Gav to wiessagen, so gescheeg dat in Övereenstimmung mit den Gloven. Hett jemand en Amt, so paß he up dat Amt. Lehrt jemand, so paß he up de Lehr. _1. Pet. 4, 10. 11._
8. Vermahnt jemand, so paß he up dat Vermahnen. Givt jemand, so gev he eenfaltiglich. Regiert jemand, so si he sorgfaldig. Övt jemand Barmhartigkeit, so doh he dat mit Lust. _Matth. 6, 3. 2. Cor. 8, 2. Kap. 9, 7. 13._
9. Lat de Leev nich falsch sin. Haßt dat Böse, hangt an dat Gude. _1. Tim. 1, 5. Ps. 97, 10._
10. De bröderliche Leev mank jug si hartlich. Een keem den annern mit Ehrerwiesung tovör. _Eph. 4, 3._
11. West nich ful in dat, wat ji dohn schüllt. West brünstig in den GEist. Schickt jug in de Tied. _Offenb. 3, 15. Eph. 5, 16._
12. West fröhlich in Hoffnung, geduldig in Bedröfnis, lat nich af vun dat Gebet. _Luk. 10, 20. 1. Thess. 5, 17._
13. Nehmt jug de Hilligen ehr Noth an. Gevt geern Harbarg. _1. Mos. 18, 3. 19, 2. 3. Ebr. 13, 2._
14. Segent de jug verfolgt, segent un flucht nich. _Matth. 5, 44. 1. Cor. 4, 12. Apost. 7, 59._
15. Freut jug mit de Fröhlichen un weent mit de Weenenden. _Matth. 25, 36._
16. Hebbt eenerlei Sinn unner jug. Trachtet nich na hoge Dinge, sonnern hollt jug to de Niedrigen.
17. Hollt jug nich sülvst för klok. Vergellt nüms Böses mit Böses. West jeden Minschen gegenöver up sin Best bedacht. _Jes. 5, 21. 1. Thess. 5, 15._
18. Is dat möglich, so veel an jug is, so hebbt mit alle Minschen Freden. _Mark. 9, 50. Ebr. 12, 14._
19. Rächt jug nich sülvst, mine Leeven, sonnern makt Ruum för den Torn, denn dat steiht schreven: De Rache is Min, Ik will vergellen, sprickt de HErr. _3. Mos. 19, 18. Matth. 5, 39. 1. Cor. 6, 7. 5. Mos. 32, 35. Ps. 94, 1. Ebr. 10, 30._
20. So nu dien Fiend hungert, so gif em wat to eten, hett he Döst, so gif em wat to drinken, wenn du dat deihst, so warrst du fürige Kahlen up sin Kopp sammeln. _Spr. 25, 21. 22. Matth. 5, 44._
21. Lat di nich vun dat Böse överwinnen, sonnern överwinn dat Böse mit dat Gude. _Weish. 7, 30._
Dat 13. Kapitel.
1. Jedereen si unnerdahn de Obrigkeit, de Macht över em hett. Denn dar is keen Obrigkeit, as alleen vun GOtt. Wo awer en Obrigkeit is, de is vun GOtt verordnet.
2. Wer sik nu gegen de Obrigkeit setten deiht, de weddersett sik GOtt Sin Ordnung. De sik awer weddersetten doht, ward över sik en Strafordeel kriegen.
3. Denn de Regenten sünd nich dar as Afschreckung för dat gude Wark, sonnern för dat Böse. Wist du di awer nich fürchten vör de Obrigkeit, so doh dat Gude, so warrst du Lov vun desülvige hebben. _Luk. 22, 25._