Part 2

Nói về Nhựt Bổn thì cái vấn đề nam nữ bình đẳng phát sanh ra chỉ từ trào Minh Trị về sau, chừng hơn 50 năm nay mà chớ. Còn từ đó về trước, phụ nữ Nhựt hoàn toàn là làm vật phụ thuộc về đàn ông. Về cái tình trạng biến cải trong sự sanh hoạt của phụ nữ Nhựt, 50 năm trước thế nào, 50 năm sau thế nào, cũng bởi ở sự đổi nhân sanh quan mà ra cả.

Về việc nầy ở giữa xã hội Nhựt có dấu vết dễ thấy lắm. Vì có hai bộ sách làm biểu hiệu: một bộ kêu là Nữ đại học , làm biểu hiệu cho cái nhân sanh quan của phụ nữ họ 50 năm về trước; một bộ kêu là Cận thế Nữ đại học , làm biểu hiệu cho cái nhân sanh quan 50 năm về sau.

Sách Nữ đại học , không biết tác giả là ai, nhưng là sách lưu hành ở Nhựt Bổn lâu nay và rất có thế lực. Trong đó toàn là theo đạo đức của Trung Quốc, tức là đạo đức của nhà Nho, nên cũng đã đem những luật "tam tùng", "thất xuất" mà liệt vào. Phụ nữ Nhựt Bổn từ xưa bị áp chế và coi như vật phẩm phụ thuộc về đàn ông, ấy là căn cứ ở bộ sách ấy.

Xưa nay nước nào cũng nhơn cuộc biến động về chánh trị mà sanh ra cuộc biến động về phụ nữ. Như nước Pháp, nước Tàu đã vậy mà Nhựt Bổn cũng vậy. Nước Nhựt từ hồi Minh Trị duy tân rồi các quy điều đạo đức của đàn bà phải giữ trong sách Nữ đại học cũng bị lung lay.

Năm Minh Trị thứ tư (1871) bắt đầu lập ra Đông Kinh nữ học hiệu, năm sau lại đặt thêm Nữ tử sư phạm học hiệu, khi ấy việc giáo dục phụ nữ mới thành ra vấn đề. Rồi sách Cận thế nữ đại học cũng theo đó mà xuất hiện, và cái nhân sanh quan về phụ nữ từ đây thay đổi.

Cận thế Nữ đại học của một người giáo đồ hội Tin Lành, tên Thổ Cư Quang Hoa làm ra, xuất bản năm Minh Trị thứ chín; ta có thể cho là sách phản đối với sách Nữ đại học , và có phản đối vậy mới phải.

Nơi bài tựa, tác giả nói rằng: "Theo lời ông Mill, một vị học giả nước Anh, "Tự do là cái cần yếu cho đời người, không có không được". Vậy mà không cho tự do, lại thêm trói buộc, làm thiệt hại sự tri thức của họ và phá hư những đức tánh tốt của họ nữa. Tôi nhơn đọc sách Nữ đại học , thấy sự dạy dỗ không đúng đắn, lại xem xét phong tục phụ nữ đời nay rồi chẳng xiết nguồi than. Vì cớ ấy nương theo phép giáo dục văn minh phương Tây làm ra sách Cận thế Nữ đại học nầy để cống hiến cho phụ nữ".

Đứng trên cái tôn chỉ mới ấy, tác giả phê bình sách Nữ đại học thẳng tay, gần giống như ở ta đây mới rồi bà Nguyễn Thị Chính phê bình cuốn Vấn đề phụ nữ Việt Nam vậy. Trong Nữ đại học có 20 điều hết thảy, tác giả chỉ phê bình 11 điều mà thôi, còn 9 điều, cho rằng không có giá trị đáng phê bình.

Nữ đại học có một điều chủ trương rằng đàn bà phải phục tùng. Tác giả phản đối riết, nói rằng "phụ nữ của đế quốc Nhựt Bổn thì phải có quyền lợi của nhân dân đế quốc Nhựt Bổn một loạt như đàn ông", như vậy thì đàn bà còn phục tùng ai nữa? Kỳ dư các điều khác đại khái đều phản đối với Nữ đại học mà chủ trương giải phóng phụ nữ cách hoàn toàn.

Đại ý sách Cận thế Nữ đại học rất tôn trọng cái quyền lợi làm người của phụ nữ. "Làm người" thì khác với "làm vật phụ thuộc" hay là "làm nô lệ", − cái nhân sanh quan mới của đàn bà Nhựt là lập nền trên chỗ nầy.

Từ đó về sau, dư luận Nhựt Bổn mới biết chú trọng vấn đề phụ nữ, và những sách xuất bản nói về phụ nữ mà khuynh hướng về cái thuyết đồng quyền cũng mỗi ngày một nhiều thêm. Cho đến năm Minh Trị 31 (1898) ông Phước Trạch Dụ Kiết phát biểu hai bài luận, một là Nữ đại học bình luận , một là Tân nữ đại học , càng chủ trương cái thuyết đồng quyền vững vàng hơn trước, mà rồi cái nhân sanh quan mới được thành lập hẳn và cuộc phụ nữ vận động ở Nhựt Bổn cũng càng phát triển hơn.

Cuộc phụ nữ vận động ở Nhựt Bổn cũng như ở Tàu, còn chưa đến ngày thành thục và đạt đến mục đích, song hiện nay thì cái nhân sanh quan về phụ nữ ở hai nước ấy, theo thiệt sự thì đã được đổi mới rồi. Hễ cái nhân sanh quan đã đổi thì thế nào phụ nữ cũng được giải phóng cách trọn vẹn.

Phải có mấy lời để kết luận cho bài nầy luôn với bài trước, tôi xin dùng mấy lời nầy:

Loài người có hai tánh ( sexe ) là nam và nữ. Hai tánh vốn đồng nhau, nhưng từ khi đàn ông mạnh lên, ăn hiếp đàn bà, coi đàn bà là vật phụ thuộc, thành ra mới có sự bất bình đẳng. Ngày nay đàn bà tỉnh thức rồi, biết mình bị trói buộc nên mới yêu cầu giải phóng. Vậy thì, đối với sự yêu cầu ấy, nếu ta còn giữ cái quan niệm cũ, còn coi đàn bà là vật phụ thuộc, tức nhiên ta không biểu đồng tình với họ được. Duy có ta bỏ hẳn cái quan niệm cũ ấy, như J. J. Rousseau bảo "trở về với sự tự nhiên", thì tức khắc ta thấy họ cũng cần những điều chánh nghĩa, tự do, bình đẳng như ta, và đối với vấn đề giải phóng, ta chẳng còn ngần ngại gì. Ấy là, vấn đề phụ nữ giải phóng nhờ đổi mới nhân sanh quan mà được giải quyết ; mở lịch sử ra xem, nước nào cũng vậy.

PHAN KHÔI

   

Chú thích

- ▲ Lưu ý: tuy dùng chữ Việt " hoà bình " nhưng chữ Pháp tác giả ghi kèm trong ngoặc là modéré lại có nghĩa là đúng mức, vừa phải, ôn hoà.