Part 2

Vua xuống dụ quở quan Đô chỉ huy Nguyễn Phục: "Hồi trước, hồi mầy còn làm gia thần ta, mầy đi nói rêu rao rằng ta sẽ làm Thiên tử. Mầy là đấng Thượng đế dư? Mày là quỷ thần dư? Làm sao mà mầy tiên tri như thế được? Mầy làm quan phụ đạo mà lại làm cái việc nguy hiểm cầu may... Nhưng ta không phụ mầy có sáu điều mà mầy đã phụ ta đến mười một điều. Thật mầy là đồ gian thần! Là đồ loạn thần! Là đồ tặc thần đi thôi!".

Nguyễn Phục là người thế nào, và những điều y đã phụ vua ra sao, nay chúng ta không thể biết được. Chúng ta chỉ thấy như thế mà lấy làm tội nghiệp. Một ông đại thần mà bị nhục mạ đến như thế thì còn mặt mũi nào trông thấy sĩ dân trong nước là hạng người dưới mình? Có lẽ là nhờ bị mắng ở một nơi, mà xưng "cụ lớn", hách dịch, tôn nghiêm ở một nơi khác, nên cũng đỡ!

Trong bức thư cho chánh phủ Pháp , ông Phan Châu Trinh có nói câu nầy: "Sĩ phu liêm sỉ chi đạo táng: Sĩ phu An Nam đã mất hết cái đạo liêm sỉ rồi". Ấy là nói chuyện 50 năm trở lại đây. Nhưng truy nguyên ra, một cái "nạn" lớn như thế không phải tự ai gây ra trong một mai một chiều mà được. Cái nạn vô sỉ ở nước ta cũng có một phần gây ra bởi vua chúa. Lê Thánh Tôn là người đứng đầu chịu trách nhiệm trong việc ấy.

(Lấy ở Việt sử thực lục, quyển 12)

Lê Thánh Tôn, Quang Thuận năm thứ 10, chia trong nước làm 12 thừa tuyên . Thuở Thái Tôn còn gọi là đạo , đến đây mới đổi ra tên ấy. Tức là cái cơ quan đứng đầu của từng địa phương một, bây giờ gọi là tỉnh . Nguyên trong chữ Hán có cái thành ngữ rằng "thừa lưu tuyên hóa", nói về các quan địa phương vâng theo cái ơn huệ và bủa ra cái đức hóa của nhà vua cho khắp cả thần dân. Nhân đó mà đặt ra chữ "thừa tuyên", thật nghe nó có văn chương một cách ngô nghê lạ.

Mỗi một thừa tuyên gồm có các phủ, châu, huyện, xã, trang. Mười hai thừa tuyên bấy giờ chia như dưới nầy:

- Thanh Hoa (Hoa, không phải Hóa): 4 phủ, 16 huyện, 4 châu;

- Nghệ An: 9 phủ, 27 huyện, 2 châu;

- Thuận Hóa: 2 phủ, 7 huyện, 4 châu;

- Hải Dương: 4 phủ, 18 huyện;

- Sơn Nam: 11 phủ, 42 huyện;

- Sơn Tây: 6 phủ, 24 huyện;

- Kinh Bắc: 4 phủ, 19 huyện;

- An Bang: 1 phủ, 3 huyện, 3 châu;

- Tuyên Quang: 1 phủ, 2 huyện, 5 châu;

- Hưng Hóa: 3 phủ, 4 huyện, 17 châu;

- Lượng Sơn: 1 huyện, 7 châu;

- Vinh Sóc: 1 phủ, 7 huyện gồm phủ Phụng Thiên 2 huyện.

*

Hồng Đức nguyên niên (Quang Thuận được 10 năm rồi vua Thánh Tôn cải biên là Hồng Đức), vua xuống sắc chỉ và sắc chỉ nầy tức là luật:

Con ở tang cha mẹ, vợ ở tang chồng phải theo lệ thường là ba năm, không được làm theo ý riêng mà trái lễ, nghịch phép.

Con ở tang cha mẹ mà vợ hoặc vợ bé có chửa, sẽ bị tội đày.

Vợ ở tang chồng mà buông làm sự dâm loạn, hoặc tang chưa mãn mà đã bỏ đồ chở, mặc đồ thường, và trước khi thông tin để cải giá, luôn với kẻ cưới người đàn bà ấy đều phải tội chết. Còn như đương ở tang, mặc đồ tang đi ra xem hát thì phải tội đày. Đến như kẻ nào vì tham của cải, mê nhan sắc mà lấy người vợ hoặc người vợ bé ác nghịch cùng những người mường mọi lấy vợ hoặc vợ bé của anh em mình chết rồi, luôn với những người làm quan lại mà ăn hối lộ đều phải tội.

(Lấy ở Việt sử thực lục , quyển 12)

Bài văn sách thi Đạo giáo thuở nhà Trần

Thuở nhà Trần vua Thái Tôn, niên hiệu Kiến Trung năm thứ ba, có bắt đầu mở khoa thi cho con nhà tam giáo. Theo sử chép bằng chữ Nho gọi là "thí tam giáo tử", nghĩa là thi những người tin theo Nho hoặc Đạo hoặc Thích, ba giáo ấy mà đời con nối nghiệp đời cha.

Về phép thi, sử không chép đủ. Chỉ thấy trong dã sử có lục lại hai bài văn sách hỏi về Đạo và Thích cùng hai bài làm và trúng tuyển. Bài văn sách về Nho giáo, chắc người ta cho là thường lắm nên không lục lại.

Chúng tôi thử dịch bài văn sách về Đạo giáo và đăng trước lên đây cho bạn đọc xem. Còn bài về Phật giáo hơi khó dịch, để xem nếu có thể dịch được chúng tôi sẽ đăng nốt.

Vả Đạo giáo tức là đạo mà ông Lão Tử làm giáo chủ, lấy hư vô làm chân lý, lấy phản phác hoàn chân làm mục đích, nó vốn không có quan hệ với pháp môn phù thủy chút nào. Thế mà trong bài văn sách này hỏi về pháp môn phù thủy cũng kể được là Đạo giáo. Vậy cho biết cái đạo ấy truyền vào nước ta đây nó đã biến tướng đi nhiều lắm.

Lại nhân đây cũng được biết rằng nước ta về thuở nhà Trần, nhà nước coi đạo Nho cùng ngang hàng với các đạo khác; và bọn thầy phù thủy hồi ấy cũng được coi như những người theo "chánh đạo", không giống bây giờ; người ta vẫn dùng phù thủy nhưng lại cho là tà thuật.

Trong bài hỏi và bài đáp dưới đây, người dịch đều đã lược bớt một câu đầu và một câu cuối.

*

Hỏi : Pháp môn là gì? Phù thủy là gì? Pháp môn lấy ai làm thánh? Phù thủy lấy ai làm thầy? Tứ thánh, tứ giác, tứ tung, tứ duy, có ý thế nào? Ôn, Hoàng, Dịch, Lệ sinh ra thuở nào? Tốn, Ly, Khôn, Đoài sinh được mấy con? "Hành mãn tam thiên số, thời đương tứ vạn niên", câu ấy nghĩa là gì? "Đạo cao long hổ phục, đức trọng quỷ thần kinh" nói về ông thầy nào? Vả cái phép tróc tà phược quỷ dùng linh phù nào, đọc thần chú nào mà đến nỗi tà kia trốn dấu, quỷ nọ lặng hình được dư?

Đáp : Chúng pháp quy tôn, muôn đời chẳng đổi, muôn thánh ngàn thần, một môn đồng hội, ấy gọi là pháp môn. Khí âm, khí dương lộn mà làm linh, dùng nước đài bi phun cho ma sợ, ấy gọi là phù thủy. Pháp môn do Thái thượng Lão quân lập ra, cho nên lấy ngài làm thánh. Phù thủy do Chơn Võ tiên sanh lập ra cho nên tôn ngài làm thầy. Thiên Bồng, Thiên Du, Bảo Đức, Bắc Sát gọi là tứ thánh. Kiền, Khôn, Tốn, Cấn gọi là tứ giác. Thiên hoa, địa hoa, lão hạc, đồng trụ gọi là tứ tung. Tý, Ngọ, Mẹo, Dậu gọi là tứ duy. Dục giới, sắc giới, vô sắc giới ấy là tam giới. Ngọc thanh, thương thanh, thái thanh, ấy là tam thanh. Động chơn, động huyền, động vi ấy là tam động. Lôi đinh, linh bảo, thái huyền, ấy là tam ty. Vua Hoàng đế có bốn người con bất tài, tục là Ôn, Hoàng, Dịch, Lệ sinh ra đời Xuyên Húc. Tốn, Ly, Khôn, Đoài sinh ra cộng hai mươi sáu con: Tốn sinh ra bốn con, đông, tây, nam, bắc; Ly sinh ra chín con: từ nhất bạch nhị hắc đến bát bạch cửu tử (tía); Khôn sinh ra sáu con tức là thái âm lục khí; Đoài sinh ra bảy con tức là bắc đẩu thất tinh. Số trời thành một ngàn, số đất thành một ngàn, số người thành một ngàn, ấy là hành mãn tam thiên số. Từ thái dịch đến thái sơ một vạn năm, từ thái sơ đến thái thuỷ một vạn năm, từ thái thủy đến thái tố một vạn năm, từ thái tố đến thái cực một vạn năm: ấy là thời đương tứ vạn niên. Long là dương tinh, hổ là âm tinh mà đều phục đạo cao; quỷ là khí tán, thần là khí tinh mà đều kính đức trọng: ấy là Phổ âm Thiền sự vậy. Vả cái học phù thủy là để tróc tà phược quỷ; mà sự tróc tà phược quỷ cũng phải có phương pháp mới được. Nếu được đàn tràng cho nghiêm chỉnh, pháp tịch cho hẳn hoi, niệm thông tam giới mà vạn thánh tề lâm, trống đánh ba hồi mà chư thần tất tập, trước phải trịch tướng, thứ đến sai hành, tưởng thiên khôi mà mật mật bành phù, bắt tay ấn mà linh linh trứ bút, dùng những phù bạch xà độc cước, đọc những chú thái thượng tề thiên, tự nhiên tà đều trốn dấu, quỷ thảy lặng thinh, không có khó gì hết vậy....

   

Chú thích

- ▲ Bài trong mục này không ghi tên soạn giả; có lẽ mục này do chủ bút Phan Khôi biên dịch.

- ▲ Kỳ nhân nghĩa là người kỳ cựu, người già (nguyên chú)

- ▲ Nhà vua ngự ra ngoài ở lại chỗ nào thì chỗ ở đó gọi là “hành tại” (nguyên chú)

- ▲ gõ trầu: bã trầu.