Part 2

Sách đạo nầy nói năm Thiệu Trị thất niên, cụ Tịnh bị đày vô Phú Yên, bấy giờ ông Nguyễn Đình Tân đương làm Ngự sử; rồi từ Tự Đức nhị niên đến ngũ niên, cụ Tịnh làm bề trên trường Kẻ Vĩnh thì ông Nguyễn Đình Tân đã làm Tổng đốc Nam Định, chỗ ấy khả nghi. Vì mới trong ba bốn năm mà từ Ngự sử làm đến Tổng đốc thì hồ như không có lẽ. Vả lại, nói rằng Tự Đức thập niên ông Nguyễn Đình Tân ăn mừng lục tuần, thì trước đó mười năm là năm Thiệu Trị thất niên ông Nguyễn Đình Tân đã 50 tuổi rồi sao lại nói là đương còn thanh niên? Những chỗ nầy chắc là sai lầm.

Tra sách Chánh biên toát yếu thì đến năm Tự Đức thập ngũ mới thấy nói đến ông Nguyễn Đình Tân đương làm Tổng đốc Nam Định.

Đời Thiệu Trị và Tự Đức sơ niên, triều đình cấm cố kẻ có đạo và giết đi nhiều lắm, song sử Chánh biên toát yếu đều bỏ đi mà không chép lấy một việc nào. Chúng ta xem điều nầy thì biết tình hình bấy giờ được một ít.

Nguyên văn chép hay lắm, về cái thái độ của ông Nguyễn Đình Tân và cụ Tịnh ra như hệt.

C.D.

   

Chú thích

- ▲ Hồng Mao: trỏ người Anh

- ▲ Bản gốc in là giây màu , chắc có in sai, ở đây sửa lại

- ▲ Xẵng xớm: gay gắt, không dịu dàng (theo Từ điển phương ngữ Nam Bộ )

- ▲ Công dực đới: công tôn phò một ngôi vua

- ▲ Xung quanh sự kiện này có thể tham khảo: Yoshiharu Tsuboi, Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa 1847-1885 (bản dịch chữ Việt, Hội Sử học Việt Nam xb (in lần 2), Hà Nội, 1993; nhất là chương IV: Tự Đức: một quyền thừa kế chính thống bị tranh cãi , tr. 168-193

- ▲ Phục dược: uống thuốc

- ▲ Một có: chỉ có

- ▲ Làng Bưởi ở gần Hà Nội, chuyên làm nghề giấy (nguyên chú của Phan Khôi)

- ▲ Khóa quá tức là khóa quá thập tự , nghĩa là bước qua thập tự giá (nguyên chú của Phan Khôi)

- ▲ Bất khấng: như bất khứng , nghĩa là không chịu