Part 1

[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is marked as ~g.]

[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon ay hindi na ginagamit.]

=PANAYAM NG TATLONG BINATA TINULA NI

_Cleto R. Ignacio_

CONCEPCION, MALABON, RIZAL=.

BAHAY PALIMBAGAN ni P. SAYO BALO ni SORIANO

MAYNILA

TEL. 3099.

UNANG PAGKAPALIMBAG 1921

_Rosario 225 Binundok_.

TINIG KASALUKUYAN

O

=KUWENTO=

NG

=Tatlong Binatang=

SI

=Brillo, Electo at ni Brindo=

UNANG HATI

=PAUNAWA=

_Bagaman di ninyo gawi ang maglibang sa gawa nang isang walang wastong malay na gaya ko nangang hindi nasilayan ni munting banaag niyong karunungan_.

_Paanhin mo'y laking tuwa na nang dibdib na handugan kita nang pamawing hapis utang kong dakila kundi ipagkait ang iyong hinahong manga paglilirip_.

_Labis ang saganang pasasalamat ko kundi ka mayamot at pagtamanan mo na basahin yaring alay ko sa inyo ulirang usapan nang binatang tatlo_.

_At mapagkukunan mo rin nang uliran kung hindi ka lubhang may pagkapihikan at di lahi niyong mahilig sa bagay na likuin kahi't matuwid na daan_.

_Sabi ko'y tigila't ang pantas mong lining ang may kaya'y sukat pakatalastasin ang sirang talata'y gawin ang ibigi't ang tula'y huwag mo lamang na baguhin_.

=BRILLO=

May isang binatang mahirap ang buhay na nasok sa Hari nang paninilbihan ayon sa kaniyang kabaitang sakdal sa Hari't sa Reynang kinagigiliwan.

Lubos ang kanilang pagkakatiwala at di nasubukan nang lihis na gawa kaya't ilinagay nilang magalaga niyong sa Princesang halamang sagana.

Nakalugdan naman bunying Princesa yaong kabaita't kasipagan niya at sampo pa niyong man~ga piling Dama pagka't ayos mahal kahi't taong mura.

Bakit may taglay ring munting kagandahan ang kiyas at tindig ay timbang na timbang mabuting man~gusap kaya't kaulayaw na lagi nang Dama't nang Princesang mahal.

N~gala'y si Honrado nang abang binata ulila sa Ama't kapatid ma'y wala kaya ang kaniyang kaupahang madla ang sumusahod ay Inang nagaruga.

Siya ay maagang nagpapahin~galay at kung hatinggabi nagdidilig naman pagka't nagsisimba kung madaling araw at ito'y siya nang pinagkaratihan.

Pagdating sa hardin siya'y mamimitas niyong sarisaring maban~gong bulaklak saka sa Princesa ay dadalhing agad doon ginagawa ang balang iatas.

Kung nagaayos nang bulaklak ay siya ay hinihilin~gan nang Princesa't Dama na magsalita nang buhaybuhay baga na ikaaaliw niyong lungkot nila.

Madalas din niyang magina kasagutan sa Princesa't Dama kung hinihilin~gan na baka ang aking hindi karunun~gang magaalita'y inyo namang pagsawaan.

Tugon n~g Princesa'y kung gayong dahil wika ko sa iyong huwag kang manimdim parang kita mo na yaring loob namin na kasing isa nang kalooban mo rin.

Kinakatha niyang isinasalaysay ay ang isang abâ at isang may dan~gal na kahi't sing isa yaong katauhan ay sahol ang uri nang hamak sa mahal.

Kaya ang pagsinta n~g may uring hamak gaano mang laki ay di maisaad kawan~gis nang isang maban~gong bulaklak na sa sarile nang tangkay nalalagas.

Anopa't sa tuwing siya'y hihilin~gan na magsalita nang man~ga buhaybuhay nagpapahalata niyong kalagayan nang lihim na sinta niyang inin~gatan.

Sa gayong palaging man~ga bigkas niya napapansin naman nang bunying Princesa kaya n~ga at pilit na tinanong siya na kung sino yaong dukhang sinisinta.

Hiling mo pong ito'y kung ipatanto ko ay kamatayang ko't sukal nang loob mo titiisin ko na karatnan ma'y ano't huwag nang maturang taksil pa sa iyo.

Anitong Princesa'y kung sa ganang akin ang nais mong sinta'y di ko hahabagin n~guni at paano ang aking gagawin ay kamatayan mo kung kita'y giliwin.

Pagka't di papayag ang Hari kong Ama na sa dugong hamak ako'y magasawa at di sasalang ipapapatay niya't laking kadustaan sa cetro't korona.

Kaya kung ang iyong pagsinta ay tunay at ibig mong ako'y maging kapalaran ay pagpilitan mong humanap nang dan~gal nang ang pagsinta mo ay hindi masayang.

Sa dahilang kapag dugo nang mataas ikaw, sa kay Ama'y kusang mararapat at siya'y wala na namang ipipintas sampung tanang man~ga konseherong lahat.

Dama'y nan~ga dingig ang sinabing ito silang lahat nama'y pawang nan~gagpayo anila'y humanap nang karangalan mo na maglakbay kahit sa ibang Reyno.

Yaong si Honrado'y sa laking paggiliw ang payo nang Dama'y kusang minagaling at pinasiya nang lubos sa panimdim na man~gibang lahi't dan~gal ay hanapin.

Lalo ang Princesang mahigpit ang atas na huwag bayaang araw ay lumipas sa laking hinayang sa pusong matapat niyong si Honradong loob na banayad.

Wika nang Princesa'y ang taning kong bigay sa iyo ay hustong limang taon lamang sa parurunan mo ay huwag mabalam nang hindi mainip akong maghihintay.

Oras na daraa'y panghinayan~gan mo ayon sa malaking awa ko sa iyo pahalagahan mo ang bilin kong ito't laging gunitaing naghihintay ako.

Yayamang kung gayon kay Honradong saad na ang pagirog ko'y iyong minatapat ay magpupumilit na ako'y hahanap niyong karan~galan buhay ma'y mautas.

Loobin na wari nang Dios na Poon at Virgen Mariang dating mapagampon sa madlang sakuna ako'y ipagtanggol at ang aking nasa'y kamtan ding hinahon.

Kaya n~ga sa lahat ako ay paalam at pipiliting kong kumita pang dan~gal at itulot nawa niyong kalan~gitan na magkikita rin tayong mahinusay.

Siya'y lumakad na't sa Ina'y humarap at ipinamalay ang sa pusong han~gad bagaman sa dibdib nang Ina'y masaklap ay napaayon din sa pita nang Anak.

Lumuhod na siya't humalik nang kamay Ina'y lumuluha na binendisyonan maganap ang lahat niyang kailan~gan yamao't sa harap nang torre nagdaan.

Kasalukuyan n~gang ang Princesa't Dama'y na sa durun~gawa't hinihintay siya ang lagak na wika'y paalam aniya at magkapalad ding tayo ay magkita.

Ang Princesa't Dama'y dinayo nang lunos sa pagalis niyong may magandang loob n~guni't kailan~gan naman nang pagirog yaong karan~galan ikapapanulos.

Tuloy ang kanyang mabilis na lakad niyong paglalakbay sa tun~go nang han~gad doon sa sasakyan siya'y nakiusap na maging utusan, kahit walang bayad.

Pinaayunan din yaong hiling niya kaya n~ga't sa daong lumulan nagdaka linisan ang kaniyang bayang Castilla at tinun~go niya yaong Inglaterra.

Di lubhang nalaon ay dumating naman sila, at sumadsad sa dalampasigan nagkataong noong siya ay dumatal ay may embajadang sa guerra ang pakay.

Kasalukuyan nang tinitipong lahat ang man~ga sundalong sa digma'y lalabas sa puno nang hukbo siya ay humarap hin~gi ay masama kung magiging dapat.

Tinanggap at siya'y tinuruan tuloy sa pagsusundalo kung may kayang ukol at nang makilalang may ganap na dunong binigyang tunkuling sa kanya'y ayon.

Kaya't kasama na hukko'y nang lumakad sa man~ga Persiano ay nakipaglamas ang General nila'y kinapos nang palad sa pakikibaka buhay ay nautas.

Nang matanto niyang patay ang General umuna sa hanay siya at sumigaw nang wikang iubos ang lakas at tapang at ating lusubing lahat ang kaaway.

Saka sinibasib nang katakottakot hukbo nang Persiano'y nagkasabogsabog babakang General nila ay nakubkob nabihag sapagka't di nakapaglagos.

Ang di nakatakbong kawal na kalaban ay nakasama nang bihag na General nang magbalik na sila sa kaharian ay hindi masayod yaong kasayahan.

Tuloy inusisang General nang hukbo pagdaka anila'y napatay sa kampo siyang nagpauna yaong si Honrado at aming inusig ang man~ga Persiano.

Sa mabuti niyang ginawang paraan man~ga loob naming lahat ay tumapang kaya n~ga't ang hindi sumukong kalaban nalagak sa kampo ang kanilang bangkay.

Yaong kay Honradong katapan~ga't liksi dinaig ang gayong kalabang marami sa balitang Paris ay di mahuhuli yaong karahasang di sukat masabi.

Emperador naman tuwa'y sabihin pa kaya't si Honrado'y tinawag pagdaka binigyan nang tusóng karan~galan baga na isa sa m~ga Generales niya.

Ipinakilala sa madla rin naman ang bagong General na ganap ang tapang magmula na noo'y pinagkatakutan yaong Inglaterra nang man~ga kaaway.

Totoong namahal yaong si Honrado doon sa Monarka't man~ga konsehero gayon din sa lahat nang man~ga soldado pagka't may dan~gal na'y mababa ring tao.

Ang dalawang taon ay nang makaraan ang Francia'y kanya na nabalitaan na sa man~ga turko,y makikipaglaban dahil sa sigalot na di magkahusay.

Nuhang pahintulot siya sa Monarka na punong pan~gulo niyong Inglaterra inayunan naman yaong hiling niya kaya n~ga't sa Francia'y tumun~go pagdaka.

Nang sa Emperador sa Francia'y maharap ay ipinagsabi ang kanyang han~gad mahinahon namang siya ay tinanggap at ang kalagayan niya'y natalastas.

Kabilang na isa siya sa General na sa man~ga Turko'y makikipaglaban at ang hukbo niyang unang sasalakay at yaon ang yaring pinagkasunduan.

Lumakad noon di't tinun~go pagdaka yaong m~ga morong kanilang kabaka makaitlong hintong nagpamuok sila hanggang sa kinamtan nila ang biktorya.

Nagbalik na silang nagsisipagdiwang habang lumalakad ay isinisigaw nang lahat ang wikang mabuhay mabuhay ang ating bayaning bantog na General.

Sa labas nang bayan sila ay humantong ang kalakhang hukbo nama'y sumalubong kasama rin doon yaong Emperador man~ga pagsasayá ay walang kaukol.

Yaong Emperador ay agad niyakap ang General niya't tuwa'y dili hamak malabis ang puri at pasasalamat sa General niyang may loob na tapat.

O konseheros ko anang Emperador sa inyo ay aking kahilin~gan n~gayon na siya ay aking bibigyan nang tusong Generalisimo, hintay ko ang tugon.

Emperador namin ang sagot nang lahat sunod po ang aming loob na matapat noon din ang tusó'y agad iginawad at ipinagbiba nang puspos na galak.

Matapos tanggapin yaong karan~galan doo'y nalagak din na mahabang araw malibang panahon ay nabalitaan Rusia ay gueguerra sa man~ga Masulman.

Humin~gi ring tulot siya n~ga sa Francia at linakbay yaong Imperyo nang Rusia at sa Emperador humarap pagdaka at hinin~ging siya'y isama sa guerra.

Nang mapagkilala'y tinanggap ding agad niyong Emperador na labis nang galak ang kalakhang hukbo ay nang maigayak sa taning na araw sila'y nagsilakad.

Sa luwal na laa'y nang dumating sila tumigil at sila'y nagpaembahada sa man~ga Musulmang lumabas pagdaka at pasisimulan ang pagbabatalya.

Di lubhang nalaon nama'y napaluwal at ginanap nan~ga yaong paglalaban at namook namang leon ang kabagay itong si Honradong bayaning General.

Sa di nagtitigil nilang paglalamas yaong man~ga bangkay sa lupa'y nagkalat ang man~ga Musulma'y sa malaking sindak ay nan~gagalsuko't sila'y napabihag.

At sampu pa niyong pan~gahas na Sultan sumuko't, nagbayad nang malaking yaman sila'y umuwi nang dala ang tagumpay at nan~gagsasayáng hindi ano lamang.

Yaong Emperador at tanang ginoo ay nagsisalubong doon sa nanalo ang nagsasaliwang sigawan nang tao ay wikang mabuhay ang pan~gulong hukbo.

Bunying Emperador ay niyakap naman yaong si Honrado't saka ang tinuran salamat ó bantog na aking General sa iyong dakilang iwing katapan~gan.

Mula n~gayo'y ikaw ang siyang pan~gulo bilang na General nang aking Imperyo tanggapin mo n~gayon itong kaloob ko na tusón nang pagka Generalisimo.

Tuloy ang winika sa basalyong tanan hayo't ipagbiba ang ating General at ayon sa taglay niyang katapan~gan ang sigaw nang lahat mabuhay mabuhay.

Anopa't ang baya'y nalimutan halos sa boong magdamag ang gawing matulog dahil sa General na naging kilabot tuwa at pagpuri ay hindi masayod.

Yaong si Honrado'y tutoong namahal sa Emperador at sa tao mang bayan n~guni't si Honrado'y naninimdim nama't tapos na ang taning nang Princesang mahal.

Kaya n~ga at gulong lagi ang panimdim niyong naghihintay na Princesang giliw sa araw at gabi ay di magupiling niyong kay Honrado na hindi pagdating.

Bakit n~ga ang Hari na kaniyang Ama ay ipinagyaring ipakakasal siya sa Konde Milano, n~guni't naabala't isang taóng taning ang hinin~gi muna.

Sa hiling na yaon ang Ama'y pumayag at di muna ibig habagin ang Anak kung kaya tumaning ang himalang dilag ay sa paghihintay sa nalayong dilag.

Nang limang taón na't labingisang buwan ang sa kay Honradong pan~gin~gibang bayan ang tatlong Imperyo'y pinagpaalaman nang paguwi sa kaniyang kaharian.

May isang buwan ding araw na mahigit bago napatuloy gayak sa pagalis dahil sa kasamang magsisipaghatid na man~ga maginoo at soldadong kabig.

Tatlong Imperyo ay may kanikaniya na man~ga sasakya't inihatid nila tulo'y nagpasabi doon sa Kastilya yaong tatlong man~ga bantog na Monarka.

Na darating yaong bantog na General ay gawin ang lubos na man~ga pagtanaw tangkilikin nila't in~gatan ang buhay at gugulin yaong lubos na pagtanaw.

Kaya't sa Kastilya'y naghandang magaling nang isasalubong doon sa pagdating sarisaring arko at sutlang panabing sa buong lansan~gang nagbibigay aliw.

Araw na panahon sa dalampasigan ang Princesa naman ay ikinakasal sapagka't tapos na ang tadhanang araw ay wala nang sukat magawang dahilan.

Sa araw na yao'y dalawa ang sayá una'y sa General saka sa Princesa man~gagsasaliwan ang man~ga musika at putok nang kanyon doon sa muralya.

Nan~gagsisalubong ang tanang ginoo doon sa Kastilya't ang man~ga soldado at itinuloy na sa Real Palasyo na itinalaga nila kay Honrado.

Isa man ay walang nakakikilala doon sa General na balitang sigla anopa't ang lahat ay nan~gagsasayá tan~ging nalulungkot lamang ang Princesa.

Na nakasal doon sa di kasing giliw kung kaya malaking lumbay sa panimdin sa naging esposo niya ay hiniling isang buwang siya'y huwag kausapin.

Hayaang sa torre siya ay tumahan sa piling nang Damang dating kaalakbay tinulutan naman yaong kahilin~gan kaya n~ga't sa torre doon din lumagay.

Nang naroroon na ang bunying Princesa ay ipinahayag sa kanyang Dama anhin ko man yaong dumating aniyang General, ay yaong ating kakilala.

Sapagka't General sa tatlong Imperio gayon ang balita nang lahat nang tao kundi siya'y ano't maglalakbay dito saka di kilala nang kahima't sino.

Anang man~ga Dama ay baka siya n~ga kung gayon ay tunay na kaawaawa at wala nang palad na napakaaba na gaya nang gayong pagkapan~ganyaya.

Sumunod sa iyong dan~gal ay hanapin saka daratnang kang may iba nang giliw kan~gino ma'y walang matinding damdamin na gaya nang gayong hirap na daratnin.

Usap nila'y patdin at ang isalaysay ay yaong dumating na bunying General hindi makilala ang tunay na n~gala't Konde de Kastilya kung tawagin lamang.

N~guni't nagpasabi yaong Haring Ama na makipagkita ang Dama't Princesa sa General na panauhin nila't ugali nang man~ga mahal na talaga.

Samantalang di pa dumarating naman ang bunying Princesa ay napagusapan nang man~ga konseho't nang tan~ging General at naibalita yaong pagkakasal.

Nang sa kay Honradong balita'y matatap ang masidhing lumbay sa puso'y tumarak kundi nahihiya sa man~ga kaharap ang luha'y ibig nang sa mata'y pumulas.

Saka nang tanggapin nang Princesa't Dama ang bilin nang Hari ay nagsigayak na at sa palasyo ay nan~gaglakbay sila't bilang sa General makikipagkita.

Nang mapanhik sila doon sa palasyo agad nakilala yaong si Honrado nang Princesa't Dama kaya n~ga't nanglumo ang puso't sa lumbay na di mamagkano.

Walang maibati yaong man~ga Dama doon sa General, kundi ang kumusta sapagka't talastas nilang parapara na kumitang dan~gal, ayon sa Princesa.

At nang magkaroon nang malaking dan~gal datnan ang Princesa'y na sa ibang kamay gaanong bubugso kayang kalumbayan sa dibdib nang abang sawing kapalaran.

Hindi nakatagal ang matang tumitig nang bunying Princesa sa malaking hapis kaya't napaalam na tigib nang hapis na ang dalamhati ay di maisulit.

Pagdating sa torre nang bunying Princesa sa lahat nang Dama'y ang sinabi niya ang ginawang ito nang Hari kong Ama'y ikamamatay ko na walang pagsala.

Isang taóng taning kaya ko hinin~gi upang ang dahila'y kanyang mawari di ko maisaad naman yaong sanhi at baka siya pang lalong ikasawi.

Mawiwikang bakit nakipagsuyuan sa dugong mababang walang kamahalan kaya ang bibig ko ay hindi mabuksan sa takot kung ako ay makagalitan.

Ang buong may sala'y ako rin at ako sa naabang palad niyong si Honrado ang hiling kong dan~gal ay niyong matamo sinta ko'y luoy nang dumating dito.

Pagsunod kay Ama ang naging salabid na ako'y nakasal sa di iniibig ito'y siyang sanhi nang ikapapatid nang kaawaawang buhay kong nalait.

Si Honrado nama'y sa malaking lumbay sa Hari't konseho siya'y napaalam hinanap ang kubo niyong Inang hirang at niyong makita'y humalik nang kamay.

Ina ni Honrado'y lubos na nagtaka anak na General ay di makilala kung hindi ang n~gala'y nang ipahayag na kaya di masabi ang tinamong sayá.

Ligaya nang Ina'y paganhing isaysay gaya ni Honradong sapupo nang lumbay agadagad siyang gumawa nang liham gayari ang sabing nan~gapapalaman.

Alan~gan mang kahi't sa kamahalan mo na pahatdan liham nang imbing lagay ko ay aking hinamak ang lahat nang ito ayon sa hirap kong nagbuhat sa iyo.

Di ko sana ibig masalang ang sugat nang puso kong lalang n~g sinta mong sukab paanhin mo'y di na matiis ang antak at yaring hinin~ga'y ibig na pumulas.

Tunay ang pagasang wagas sa panimdim na ako ang iyong kasing isang giliw sa utos mong dan~gal ay aking hanapin kaya pinuhunan ang buhay na angkin.

Sa awa nang lan~git ay aking kinamtan ang lalong dakilang man~ga karan~galan at ako'y naligtas sa kapahamaka't nang dumating dito ay walang kamatayan.

Diwa'y hinan~gad mo na malayo ako at nang mapanulos sa kasintahan mo di ka na nahabag sa ginawang ito na akong aba na'y siyang pinag ilo.

Wariin mong mula niyon lisanin ka na ako'y mawalay sa dalawang mata walang kaaliwan ang taglay kong dusa kundi ang gunitang sa iyo'y suminta.

Siyang naging dahil nang hirap kong ito ang tapat na aking pagsunod sa iyo katuwiran kaya itong ginawa mo dugo ka pa namang turing maginoo.

Hindi ko na sana ibig ipamalay sa iyo nang una ang sintang sinimpan baka siya ko pang lalong ipagdamdam at saka ito rin ang kinahinatnan.

Puso ko'y panatag at hindi gunita na iyong asalin ang gawang magdaya tinabunan mong sa limot ang awa, at ako'y linunod sa dagat nang luha.

Bakit naisip pa kaya ang magbalik dito sa Kastilya nang palad kong amis yayamang ang aking kasuyuang dibdib n~gayo'y sa iba nang kandun~gan nahilig.

Aanhin ko itong man~ga karan~galan na atas nang sinta kaya pinaglakbay General man akong balita nang tapang n~guni't sa pagsinta'y kusang nalupaypay.

Patawad patawad Princesa at Dama ang pinagtiyagang ilubog sa dusa ¿anong kataksilan sa pagkikilala ang gawa kong hindi ninyo minaganda?

¡Maanong bahid man ay pinamalayan sa akin, ang inyong man~ga kasuklaman huwag itinaboy sa kapahamakan sa malayo't maging dito'y kamatayan.

Ang sinisisi ko'y ako ri't di iba na kusang nadaya ay di alumana nasabik ang puso sa maling pagasa di magtiis namang buhay ay mapaka.

Hanggang dito't yamang wala n~g panahon itong nalugami sa pagkaparool akong inayop mo'y di na malalaon sa dustang libin~ga'y pilit na hahantong.

Sulat ay sinarha't ipinadala na sa may dalamhating mahal na Princesa nang tanggapin nama't laman ay mataya malaong oras ding nawalang hinin~ga.

Yaong man~ga Damang nan~gagsisaklolo ay labis nang awa nila kay Honrado saka sa Princesa sa nangyaring ito na napagbintan~gan ay hindi tutoo.

Makamalay tao ang nawalang isip luha'y tumutulong gumawa nang titik upang mailuwal ang laman nang dibdib at nang matutulan ang bintang na lihis.

KASAGUTAN

Honrado ay mali ang iyong paratang na yaong hiling kong pagkita nang dan~gal sa iyo ay isang pagdaraya lamang ang gayo'y huwag mong isagunamgunan.

Kung mabubuksan mo lamang yaring dibdib ang katutoha ana'y iyong malilirip kung tunay n~ga akong taksil sa pagibig na gaya nang iyong tadhana sa titik.

Labis ang sa iyo'y aking paghihintay at ikaw ang sinta na inaasahan n~guni at si Ama ang may kaibigán na siyang pumilit na ako'y pakasal.

Gayon ma'y sa paghihintay ko sa iyo isang taóng taning yaong hinin~gi ko at inaasahan yaong pagdating mo ganap na'y di ka pa dumarating dito.

Halata nang lahat na lubhang matamlay ang aking pagsunod nang kami'y pakasal di lamang mangyaring si Ama'y masuway pagka't masasawi ako sa katwiran.

Saka nabalitang dito ay darating General na n~galan ay di nalilining nasok sa loob kong ikaw na marahil kaya nang kasal na ako ay tumaning.

Isang buwang huwag na pakialaman ako at dito rin sa torre tatahan at nang makita kong ikaw ang dumatal ang katauhan ko'y nanaw sa katawan.

Nang dumalaw kami at nang lisanin ka luha'y di mapigil sa taglay kong dusa sampu nang lahat kong kaakbay na dama at sanhi sa iyong naulilang sinta.

Honrado ay walang bahid pagsusukab yaring aking puso tungkol sa pagliyag at sa katunayan niyaring pan~gun~gusap sangla yaring buhay na n~gayo'y lilipas.

At kung linoob man n~g giliw kong Ama na ako sa ibig niya magasawa di rin mangyayaring kanyang makasama ako at sa hukay ay mahihimbing na.

Lalo ko pang tuwa kung magkakagayon at maiisban na ako nang linggatong sa hindi ko nasa'y yamang napalulong aking lilisanin naman ang panahon.

Baga man at turing na ako'y nakasal ang kalinisan ko'y di nadurumihan sapagka't sa aking puso ay masukal ang pakikiisa sa di kasintahan.

Kaya ang samo ko'y patawarin ako sa isa nang buhay magkikita tayo doo'y walang salang makikilala mo kung talagang ako ay taksil sa iyo.

Mayari ang sulat ay ipinadala sa tapat na loob na kaniyang Dama nang sa kay Honradong laman ay mabasa ang sakit nang puso ay naululan pa.

Saka n~g sa Damang saysayin ang bagay niyong sa Princesang laging paghihintay yaong si Honrado ay sinisi naman ang pagkalaon sa ibang kaharian.

Tanang bagaybagay nang maibalita ay naghiwalay nang kapuwa may luha na tulad sa isang buhay ang nawala at bató nang dibdib ang hindi maawa.

Nang dumating doon sa torre ang Dama usap ay sinabi doon sa Princesa ay lalong lumala ang sa pusong dusa at ang dalamhating di sukat makaya.

Ito na ang mulang ipinagkaramdam nang pusong nalugmok sa kapighatian kaya't hiniling nang siya'y magkumpisal at sa kamataya'y humanda ang buhay.

Kaya n~ga't ang tuwa ay biglang lumipas at sa kalumbayan sila'y nan~galagak Princesa'y humin~gi nang tawad sa lahat sa hanay nang madla, buhay ay nautas.

Sabihin ang lumbay at man~ga pagtan~gis nang mahal na Hari sa Anak na ibig at sa puso niya ay lumiligalig ang pagaasawang parang ipinilit.

Pagka't mula nang kanyang ipakasal siyang naging sanhing ipinagkaramdam kaya n~ga at siya'y kahit nakasal man ang naging asawa'y di nakaulayaw.

At di ko nakitang dinalaw nang tuwa at sa kalumbaya'y nalugaming kusa kahima't tipirin ay nahahalata yaong kalungkutang di ko mapaghaka.

Matinding damdamin naman nang asawa na nakasal sila ay di nagkasama saka biglangbiglang siya'y nan~gulila ito ang tunay na dalamhati niya.

Pananaghoy nila muna'y aking lisan gaya nang kanilang ilibing ang bangkay kasama ang lahat nang kaginoohan ang tanang soldado ay gayon din naman.

Ang Hari at saka ang bunying asawa na ikinamatay nang abang Princesa saka si Honrado't tanang kawal niya sa libing na yao'y kaalakbay sila.

Hanggang sa dumating doon sa Simbahan at sa laang tumba'y ilagay ang bangkay ginawa ang madlang man~ga katungkulan na pananalan~gin sa man~ga namatay.

Tanang kailan~gan ay nang maganap na ay ibinaba nang bangkay nang Princesa at binendisyonan niyong Haring Ama at nakipagkamay naman ang asawa.

Gayon din ang lahat nang kaginoohan parapara sila na nakipagkamay tan~gi si Honradong bayaning General na siya n~ga lamang kahulihulihan.

Kamay ni Honrado ay niyong igawad kamay nang Princesa'y iniabot agad at saka ang man~ga mata'y idinilat nagbuntong hinin~ga't gayari ang saad:

Ikaw n~ga ang sintang tunay kong katipan na siya kong laong pinahintayhintay at saka kasal na nang dito'y dumatal ako sa hindi ko kinagigiliwan.

N~guni at sa ating suyuang maganda tapat sa puso ko na di magiiba kaya n~ga n~gayon din ay magkumpisal ka at malilibing din na kasunod kita.

Anopa't ang tana'y pawang nanggilalas na nan~gakakitang doon ay kaharap at sampo nang Hari ay nakatalastas na yaon ang siyang kasuyo nang anak.

Matapos isulit ang ganoong bagay muling ipinikit ang mata nang bangkay si Honrado nama'y agad nagkumpisal at di rin nalao't nakitil ang buhay.

Nang mailibing na yaong si Honrado umuwi noon din ang man~ga soldado sa kanikanilang pinagmulang Reyno at ibinalita ang nangyaring ito.