Part 2

Dalej przy miedzy, naprzeciwko chaty Stoi krzyż Pański, pochylony z laty, Wokoło wierzby i zielona trawka; Tam wiejskich dzieci niedzielna zabawka. Tu już Halina pada na kolana, W dłonie uderza i mówi do Jana: »Mocny mój Boże! toż moja rodzina! Gdzie moja matka, gdzie matka jedyna? Jeśli już w grobie, na grób jej pójść muszę, Stęsknioną do niej niech wypłaczę duszę! Tu się bawiłam, tu zbierałam kwiaty, Ale nie widzę rodzicielskiej chaty: Bo tu inaczej wszystko dawniej stało, Nie tak, jak mi się w pamięci zjawiało«.

Tu Jan o ziemię kij i czapkę rzucił, Klęknął i pod krzyż łzawe oko zwrócił. »Tu najprzód, rzecze, na kolana padaj, Tu już nie pytaj, ale dzięki składaj! Widzisz tę ziemię, jak jest wydeptana? Twoja to matka, matka żałowana, W modłach za tobą tak ją wyklęczała; Bóg nas doświadcza, Bogu zawsze chwała! Bóg litościwy i ciebie ratował, I ojców twoich przy zdrowiu zachował; Wzmogli się znowu po niszczącym boju, Z sierotą dzielą owoce pokoju. Chatkę i córkę stracili w potrzebie, Dziś w nowej chacie uściskają ciebie«.

Klękła Halina, Wiesław za Haliną, A zamiast modłów łzy im z oczu płyną; Łzy, które czystsze od rosy wyleli, Które, jak perły, liczyli anieli; A kiedy wstała, już uczuć nie kryje, Ściska Wiesława i Jana za szyje. Weszli w podwórko, lecz ojców nie było. Patrzy Halina, co się, odmieniło.

Spokojnie ojców od pola czekali, Aby Halinie wypoczynek dali. Już też Stanisław idzie z łąki z kosą, Idzie i żona, konicz krówkom niosą; Najprzód z bławatem szła Bronika mała, Gości w podwórku ojcom wskazywała. Chciał Jan, by Wiesław naprzeciw pośpieszył, Aby wprzód matkę szczęśliwą ucieszył.

Jak się witała rodzina złączona, Jedno drugiemu oddając do łona; Jakie pytania, dzięki, odpowiedzi, Jako się zbiegli ciekawi sąsiedzi; Jako Bronika starszą siostrę ściska, Nie znając straty, a czując, co zyska-- Tego wam, moi mili towarzysze, Jakobym pragnął, nigdy nie opiszę! Na tem więc kończę, bo wy, co czujecie, Lepiej to sobie w sercu opowiecie.

=DOBRANOC WIESŁAWOWI.=

Uśnij mi, uśnij, Wiesławie drogi! Da tobie miłe spocznienie Spokojne twoje sumienie, Bo cnocie zawsze sen błogi.

Niechaj pies wierny przed twemi wroty Odstrasza z dala złych ludzi; Niech ranny kogut cię budzi Do szczęsnej w polu roboty.

Niech pod twe dachy jaskółka z rana Z gościną szczęście przynosi; Niech zawsze dobry czas głosi Na żęcie kłosów i siana.

Z góry obłoki, co leją wody, Nie miną nigdy twych błoni; Niech kwiatem ogród twój woni, I liczne mnożą się trzody.

Na jawie twoje myśli jedyne Niech we śnie ciebie upoją! Śnij sobie, jakbyś już twoją We wrota przywiózł Halinę.

Czytaj z jej twarzy lube dumanie, Gdy, ufna w miłej ozdobie, Rozważać będzie przy tobie Już wieczne z tobą mieszkanie.

Żyjcież oboje długo weseli, Na szczęście tęskność już zamień, Bo serce cięży, jak kamień, Dopóki nikt go nie dzieli.

Śnij szczęście, które zakładasz skromnie! A jeśli przyjaźń, prostota I marzy ci się ochota, Niech ci się zaśni i... o mnie!

PRZYPISY:

[Przypis 1: Talar--dawna moneta, wartości około 6 złp.]

[Przypis 2: Wypadki przedstawione w poemacie zachodzą roku 1806, w okolicy Proszowic, w Krakowskiem.]

[Przypis 3: Nadrożne--żywność i przybory do drogi.]

[Przypis 4: Starosta weselny, który kieruje całą uroczystością.]

[Przypis 5: Proszowice--miasto dawniej powiatowe, dziś w powiecie miechowskim, wówczas (1806 r.) zostawało pod panowaniem Austryi.]

[Przypis 6: Obraz tańca, przeplatanego piosenkami, zgodny z rzeczywistością.]

[Przypis 7: Gościniec--podarunek z drogi.]

[Przypis 8: Zamiast: trosk; w dawnej polszczyźnie tak mówiono.]

[Przypis 9: Przeżegnać, znaczyło dawniej: błogosławić.]

[Przypis 10: Ruta i rozmaryn oznaczają, że jest w chacie panna na wydaniu.]

[Przypis 11: Sroka skrzecząca zapowiada gości.]

[Przypis 12: Piosenka ta, również jak i następujący po niej obraz swatów, odtwarzają zwyczaje i pojęcia ludowe.]

[Przypis 13: Sufit belkowany.]

[Przypis 14: Stanowić--przeznaczać.]

[Przypis 15: Wicha, wiecha--pęk słomy zatknięty na drążku, znak sprzedaży trunków, zastępujący dawniej dzisiejsze znaki i napisy.]

[Przypis 16: Szpak--Tu w znaczeniu: przebiegły, umiejący się wykręcić z trudności i dać we znaki.]

[Przypis 17: T. j. żołnierzy austryackich.]

[Przypis 18: Górale karpaccy, przybywający z wiosną na roboty w równiny, bywali często przedmiotem żartów, a nawet i niechętnego traktowania ze strony mieszkańców równin.]

[Przypis 19: Domyślne: staje się.]

[Przypis 20: T. j. przybłęda.]

[Przypis 21: Czepiające się, kolczaste.]

=BIBLIOTECZKA UNIWERSYTETÓW LUDOWYCH.=

kop. hal.

1. =Konopnicka Marya.= Dym 6--16

2. » » Banasiowa 6--16

3. » » Nasza szkapa 10--26

4. » » Niemczaki 6--16

5. =Żeromski Stefan.= Siłaczka.--Na pokładzie 8--20

6. =Prus Bolesław.= Antek 8--20

7. » » Na wakacyach.--Katarynka 8--20

8. =Orzeszkowa Eliza.= Siteczko.--Czy pamiętasz? 8--20

9. » » Babunia 8--20

10. » » Ogniwa 8--20

11. » » Panna Antonina 8--20

12. » » A... B... C... 8--20

13. =Sienkiewicz H.= Janko muzykant.--Latarnik 6--16

14. » » Wspomnienie z Maripozy.--Jamioł.--Organista z Ponikły 8--20

15. » » Bartek zwycięzca 12--32

16. =Galie Henryk.= Czytanki polskie I. 30--80

17. » » Czytanki polskie II. 30--80

18. =Reymont Władysław.= Sąd 6--16

19. » » W porębie.--Przy robocie 8--20

20. » » Tomek Baran 12--32

21. » » Pewnego dnia 8--20

22. =Junosza Klemens= Froim.--Zając 8--20

23. =Kraszewski J. I.= Łoktek na łożu śmierci.--Tatarzy na weselu 6--16

24. » » Upiór 10--26

25. » » Z dziennika starego dziada 10--26

26. » » Profesor Milczek--Rejent Wątróbka 6--16

27. » » W oknie.--Nauczyciele sieroty 8--20

28. =Rzewuski H.= Kazanie konfederackie.--Ksiądz Marek 6--16

29. » » Tadeusz Reyten (z Pam. Soplicy) 6--16

30. » » Sawa--Pan Borowski (z Pam. Soplicy) 10--26

31. =Sienkiewicz H.= Pieszo przez Czarny Ląd (Listy z Afryki) I. 10--26

32. » » Pieszo przez Czarny Ląd (Listy z Afryki) II. 10--26

33. » » Na Oceanie Atlantyckim (Listy z podróży) 8--20

34. » » Z puszczy amerykańskiej (Listy z podróży) 8--20

35. =Prus Bolesław.= Kamizelka.--Michałko 8--20

36. =Dygasiński Ad.= W puszczy 12--32

37. » » Wilk, psy i ludzie 10--26

38. =Junosza Klemens.= Wilki.--Wesołego 8--20

39. =Tetmajer Kaz.= Ksiądz Piotr 6--16

40. =Gomulicki W.= Chałat 8--20

41. =Żeromski Stef.= Zmierzch.--Cokolwiek się zdarzy 6--16

42. =Skarbek F.= Łukasz Stempel 6--16

43. » » Mundur.--Jaszczułt 6--16

44. » » Dwie siostry.--Przewoźnik 6--16

45. =Wilkoński A.= Moja mówka pogrzebowa.--Przypadek 6--16

46. » » Gorzkie wspomnienia słodkiej nadziei 8--20

47. » » Wspomnienia szkolne.--Pomyłka.--Ułamek. 6--16

48. =Żmichowska N.= Prządki. Ze wspomnień dziecinnego wieku 8--20

49. =Sienkiewicz H.= Z puszczy Białowieskiej 6--16

50. =Sienkiewicz H.= Niewola tatarska 8--20

51. » » Pójdźmy za Nim! 8--20

52. =Łętowski Jul.= Wawrzyńcowie 8--20

53. =Sienkiewicz H.= Za chlebem 20--50

54. » » Z pamiętnika nauczyciela poznańskiego 10--26

55. » » Sielanka--Legenda żeglarska 6--16

56. =Siemieński L.= Portret króla Jana.--Posłowie siewierscy 6--16

57. » » Wieczór u gen. Kopcia.--Wiązanka konwalii 6--16

58. =Sienkiewicz H.= Orso--Sachem 8--20

59. =Gomulicki W.= Oracz.--Filemon i Baucis.--Nieprzespany sen pani Madejowej 6--16

60. =Kosiakiewicz W.= Sarna.--Literatura mojej żony.-- Nabożeństwo majowe 8--20

61. =Sewer.= Łusia Burłak 10--26

62. » » Wiosna 10--26

63. » » Dola 8--20

64. =Dygasiński A.= Co się dzieje w gniazdach 8--20

65. =Sieroszewski W.= Kulisi 10--26

66. » » W ofierze bogom 8--20

67. » » Bokser (Uang-Ming-Tse) 6--16

68. =Kaczkowski Z.= Bitwa o chorążankę 10--26

69. =Prus Bol.= Cienie.--Z legend dawnego Egiptu.--W górach 6--16

70. =Konopnicka M.= Wojciech Zapała 5--13

71. » » W Winiarskim forcie 5--13

72. » » Urbanowa 5--13

73. » » Miłosierdzie gminy 8--20

74. =Lenartowicz T.= Wybór poezyi 8--20

75. =Kondratowicz L.= (Wł. Syrokomla). Wybór poezyi 10--26

76. » » Janko Cmentarnik 6--16

77. =Hoffmanowa Klem.= Dziennik Franciszki Krasińskiej 20--50

78. » » Listy Elżbiety Rzeczyckiej 15--40

79. =Czerneda M.= (Bierzyński). Niepłakany 6--16

80. » » Kancelista 6--16

81. =Kraszewski J. I.= Żywot i przygody Imci Pana Józefa z Gozda Hrabi Gozdzkiego--Pan Starosta Kaniowski 10--26

82. » » Jak się dawniej listy pisały 6--16

83. » » Psiarek 6--16

84. =Wilczyński Ad.= Przykładna kara 6--16

85. =Chodźko Ign.= Samowar 6--16

86. » » Domek mojego dziadka.--Śmierć mojego dziadka 10--26

87. » » Boruny 10--26

88. =Górski K. M.= Biblioman 6--16

89. =Lenartowicz T.= Zachwycenie 4--10

90. =Korzeniowski J.= Karpaccy górale 10--26

91. =Kondratowicz L.= (Wł. Syrokomla). Ułas 8--20

92. » » Kęs chleba 8--20

93. » » Jan Dęboróg 10--26

94. » » Tręzlowe--Spowiedź P. Korsaka 10--26

95. =Kondratowicz L.= Wielki czwartek 8--20

96. =Asnyk Adam.= Wybór poezyi 8--20

97. =Ujejski K.= Wybór poezyi 8--20

98. =Pol Wincenty.= Pieśń o ziemi 10--20

99. =Wasilewski Edm.= Wybór poezyi 6--16

100. =Zaleski J. B.= Wybór poezyi 12--32

101. =Chrzanowski Ign.= Za co powinniśmy kochać Pana Tadeusza 6--16

102. =Krasicki Ignacy.= Bajki i przypowieści. Wybór. 8--20

103. =Tetmajer K.= Wybór poezyi. 8--20

104. =Kasprowicz Jan.= Wybór poezyi. 12--32

105. =Niemcewicz J. U.= Wybór poezyi 12--32

106. =Morawski Fr.= Wybór bajek 8--20

107. =Romanowski Mieczysław.= Wybór poezyi. 8--20

108. =Brodziński Kazimierz.= Wybór poezyi. 8--20

109. =Pol Wincenty.= Wybór poezyi. 10--26

110. =Żmichowska Narcyza.= Wybór poezyi. 10--26

111. =Or-Ot.= Wybór poezyi. 10--26

112. =Rodoć M.= Satyry, Wybór. 10--26

113. =Morawski Fr.= Wizyta w sąsiedztwo.--Listy poetyckie. 8--20

114. =Zaleski B.= Pieśni gęślarskie serbskie.--Car Łazarz, czyli Bój Kossowski 8--20

115. =Zieliński Gustaw.= Kirgiz 8--20

116. =Pol Wincenty= Przygody młodości Jmci Pana Benedykta Winnickiego. I. 8--20

117. =Orzeszkowa Eliza.= Bracia 18--45

118. » » Światło w ruinach 8--20

119. =Kubala L. Dr.= Mieszczanin polski z XVII w. 10--26

120. » » Oblężenie Lwowa w r. 1648. 10--26

121. » » Bitwa pod Beresteczkiem. 15--40

122. » » Oblężenie Zbaraża i pokój pod Zborowem 12--32

123. =Szajnocha Karol.= Wnuka króla Jana. 8--20

124. » » Barbara Radziwiłłówna 12--32

125. » » Zdobycze pługa polskiego--Brody Krzyżackie. 8--20

126. » » Zwycięstwo pod Lwowem w r. 1675. 6--16

127. =Mickiewicz Adam.= Ballady 12--32

128. » » Bajki i powiastki 8--20

129. » » Liryki.--Sonety Krymskie. 10--26

130. =Słowacki Jul.= Ojciec zadżumionych.--W Szwajcaryi. 8--20

131. » » Jan Bielecki.--Arab.--Mnich. 10--26

132. » » Mindowe 12--32

133. » » Złota czaszka 10--26

134. » » Marya Stuart. -- -- --

135. =Orzeszkowa Eliza.= Daleko.--Karyery. 8--20

136. » » Śmierć domu 8--20

137. » » Dobra pani 10--26

138. » » Panna Róża 10--26

139. =Rodziewicz M.= Rupiecie 8--20

140. » » Kamienie. Ciotka. Wpisany do Heroldyi 8--20

141. =Konopnicka M.= Z liryk i obrazków 10--26

Uwagi do wydania elektronicznego.

Dokonano następujących poprawek: +--------+-----------------+------------------+-------------------+ | strona | tekst pierwotny | tekst poprawiony | uwagi | +--------+-----------------+------------------+-------------------+ | 1 | 16 hal | 16 hal. | Dodano kropkę. | +--------+-----------------+------------------+-------------------+ | 5 | Tu Bronisława | Wcięcia tekstu | | 24 | Przydrożne lipy | potraktowano jako | | 25 | Skrzypią z ról czarnych | nowy akapit. | | 25 | Dalej przy miedzy | | +--------+------------------------------------+-------------------+ | 27 | Jak się witała | Pominięto wcięcie | | | | tekstu. | +--------+-----------------+------------------+-------------------+ | I | Zmichowska | Żmichowska | 'Z' zamieniono | | | | | na 'Ż'. | +--------+-----------------+------------------+-------------------+

Listę pozycji 1—49 ze spisu Biblioteczki Uniwersytetów Ludowych przeniesiono na koniec tekstu i połączono z pozostałymi pozycjami. Spis ten znajdował się na okładkach książki.

Zachowano oryginalną pisownię: w szczególności dotyczy to takich słów, jak: - druchna, - blizko, - nizko, - zamęźcie.