Vanden Vos Reinaerde: Uitgegeven en Toegelicht
Part 18
#Niemare#, 367, 1577, 1603, _nieuws_, _tijding_, _gerucht_. _Lsp. gloss._
#Niemen#, 58, 123, 130, 885, 1089, 1355, enz., _niemand_.
#Niet#, 1989, _genegenheid_. Zie vooral over dit woord _Lsp. gloss._ op #niede#. Bij de daar aangehaalde voorbeelden uit den _Ferg._ is nog te voegen 3408, waar #nide# voor #niede# staat om het rijm; zoo ook _Troj. Orl._ (bij BLOMMAERT, _Ovl. Ged._, 1 Dl.) vs. 1460, 1525, en _Lanc._ IV, 11768.
#No#, 112, 2568, _noch_.
#No#, 131, _zelfs niet_, het Fr. _neis_; zie de Inleiding, bl. LXI.
#No weder -- noch#, 2567, _geen van beiden_. Zie HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 25. _Flor._, 985; _Troj. Oorl._ (1 Dl., bl. 15), vs. 1255.
#Nochtan#, 78, 94, 234, 353, 572, 664, enz., _nochtans_, _evenwel_.
#Nochtoe#, 1288, 2080, _nog_, _toen nog_. _Ovl. Ged._, 2 Dl., bl. 78, vs. 272; bl. 89, vs. 1270. _Wal._ 9850, 10021; _Lanc._ III, 879; en IV passim. Verg. HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 140, 364.
#Node#, 567, 728, 1197, 2200, _ongaarne_, eigenl. _niet gemakkelijk_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 290.
#Noene#, 384, »eigenl. (_hora_) _nona_.... de benaming van de dienst die in de R. C. Kerk, op dat uur verrigt werd." _Lsp. gloss._, waar het geheele artikel verdient nageslagen te worden.
#Noint#, 76, 872, 2664, 3024, _nimmer_, _nooit_. Ook als negatie waar wij _ooit_ gebruiken (verg. #Nie#), 1829, 2844, 3172. Zie over den vorm GRIMM _D.Gr._, III, 225.
#Noot#, 517, 570, 1527, 1650, 1913, _nood_, _dwang_. #Noot sijn#, met DP., 2857, _noodzakelijk zijn_.
#Nopen#, 964, _raken_, _aanraken_, _stooten_, _kwetsen_. Verg. _Lsp. gloss._
#Nu toe#, 833, 1236, 1241, _voort_ (_allons_). _Wal._ 9470. Verg. HUYD. op _Stoke_, 3 Dl., bl. 30-31.
O.
#Odevare#, 2308*, _ooijevaar_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 191-192.
#Oft#, #Ofte#, 14, 491, 998, 1008, 3030, 3040, _indien_.
#Oit#, 1780, _immer_, _altijd_.
#Om recht#, 258, _terecht_.
#Ombe#, 344(?), _om_; zie de var. op bl. 14.
#Ombeclaghet#, 3046, _onaangeklaagd_.
#Ombequame#, 2616, _onaangenaam_. _Ferg._ 568.
#Omberaden#, 1433, _onverzorgd_. Verg. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 213.
#Omberen#, 124, 127, 135, eigenl. _ontberen_, _achterlaten_. Zie over de uitlating der _t_, HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 254.
#Omberocht#, 3045, eigenl. _niet aangeklaagd_, _ter goeder naam staande_. Zie de var. op bl. 116.
#Ombescaven#, 17, _onaangevochten_.
#Ombieden#, 472, _aanzeggen_, _doen weten_. Zie _Lsp. gloss._
#Ombiten#, 611, _nuttigen_, _gebruiken_. _Lsp. gloss._
#Omme gaen#, 1713, 1739, _zich omkeeren_.
#Omtrent#, 810, _rondom_, _in de rondte_. Verg. _Lsp. gloss._ _Lanc._ II, 15248, 15252, 15400.
#Onbegrepen#, 199, _onberispt_. Verg. #Begripen#.
#Onblide#, 952, _treurig_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 42.
#Ondaet#, 2064, _misdaad_. _Wal._ 3712.
#Onder -- ende#, 2334, _beide -- en_, _zoowel -- als_. Zie DE VRIES, _Lsp. gloss._ en vooral DE JAGER'S _Archief_, 1 Dl., bl. 69-72.
#Onder die sonne#, 759, _van den kant daar de zon stond_. Zoo zeggen wij nog, _onder den wind_.
#Onder voete#, 791, _onder den voet_, _op den grond_.
#Ondergaen#, 397, 3103, _den toegang afsnijden_. Zie HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 92-93; 2 Dl., bl. 503.
#Ondercomen#, intr., 868, _verzwakken_. Het act. #is ondergaen#, dat _Ferg._ 2055 voorkomt, of #onderdoen#, waarover zie _Lorr. gloss._
#Onghebetert#, 97, _onhersteld_, _onvergoed_, _ongeboet_.
#Onghemac#, 230, 573, 781, 807, _leed_, _last_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 99-100.
#Onghenade doen#, 2308*, _slecht behandelen_.
#Ongherede#, 2176, _ongeluk_.
#Onghereet sijn#, 3140, 3167, _niet voorhanden zijn_. Verg. de plaatsen aangehaald _Lsp. gloss._
#Ongherec#, 1201, 1472, _ongeluk_. Verg. _Lsp._ en _Flor. gloss._
#Onghetrouw#, 1705, 2507, _trouwloos_, _slecht_.
#Ongheval#, 737, 771, 1593, 2177, 2466, _ongeluk_, _ramp_.
#Onghevoech#, 234, 3379, _wat niet past_, _niet betaamt_. #Onghevoech driven#, _zich onbehoorlijk aanstellen_. Verg. _Lsp. gloss._
#Onghier#, 414, _wreedaard_; eigenl. _de vreesselijke_, _de schrikwekkende_. Zie _Lsp. gloss._
#Onhout#, 111, _ongenegen_, _vijandig_. Verg. #Hout#.
#Onledich#, 1313, _drok bezig_. Verg. _Lsp. gloss._ in #Onlede#.
#Onnen#, #ic an#, met GZ., 10, 1075, 3124, _gunnen_. Zie _Lsp. gloss._
#Onnéren#, part. #onneert#, 2002, #gheonneert#, 2009, _schande aandoen_, _onteeren_ (_honnir_).
#Onrein#, 1738, 1801, _besmet_ (_met zonden_).
#Onsalech#, 778, 1719, _ongelukkig_, _ellendig_.
#Onscone#, 2709, _schandelijk_ (_onbetamelijk_). _Stoke_, 1 B., vs. 803. Verg. _Lsp. gloss._
#Onsculde doen#, 82, _zijne onschuld bewijzen_. Verg. _Lsp. gloss._
#Onsochte#, 990, _jammerlijk_, _op hevige wijze_.
#Onsoete#, 964, _op onzachte_, _harde wijze_.
#Onspellic#, 3002, _ernstig_.
#Ontaen# (#ontdaen#), part. van #ont(d)oen#, 655, _geopend_. Zie _Lsp. gloss._
#Ontbieden#, zie #Ombieden#.
#Ontbinden#, 1881, _ontvouwen_, _openbaren_. _Ferg._ 3166; _Flor._ 384.
#Ontdelven#, 2607, _opgraven_.
#Ontervet werden#, 668, _zijn erf verliezen_ (_hier door een vonnis_).
#Ontfaen#, 70, 188, 1193, 1254, _ontvangen_.
#Ontfaren#, 85, 3022, 3206, 3309, _haastig ontgaan_, _ontvluchten_.
#Ontfermen#, 68, 72, 318, 406, 2696, met GZ. _zich erbarmen_, _medelijden hebben_.
#Ontgaen#, 697, 921, 1388, 1409, 1424, 1477, _ontgaan_, _vrijkomen_.
#Ontghelden#, 1822, 1835, _betalen_, _boeten_.
#Ontghinnen#, 2087, 2417, eigenl. _openen_; in de eerste plaats _verbijten_, in de tweede _opdelven_. Verg. _Ferg._ 3461, 3565; _Limb._ 6 B., vs. 2007.
#Onthopet sijn#, met GZ., 1060, _de hoop opgegeven hebben_, _hopeloos zijn_, _wanhopen_. Zie _Lsp. gloss._
#Ontliven#, 2004, _dooden_, _van het leven_ (_lijf_) _berooven_.
#Ontrennen#, 2699, _ontvluchten_.
#Ontsien#, intr. 53; trans. 737, 2047, 2216, _vreezen_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 406, 503.
#Ontscricken#, 3132, _ontloopen_. #Scricken# vertaalt CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 103, terecht door _met wijde schreden voortgaan_. Zie _Ferg._ 3544.
#Ontspringhen#, 1912, _ontvluchten_.
#Ontspringhen#, 1231, 1642, _ontwaken_, eigenl. _uit den slaap opspringen_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 392.
#Ontvruchten#, 2312, _vreezen_. _Flor._ 3259; _Lanc._ 4 B., vs. 8476.
#Ontwee#, 652, 1317, 3111, _in stukken_, _kapot_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 123, en _Lsp. gloss._
#Ontweghet#, 2494, _van den weg af_, _het spoor bijster_. Verg. _Lsp. gloss._, en zie _Lanc._ II, 13331, 13718.
#Ontwenden#, 1844, _ontgaan_ (_met moeite_, _hoe men zich ook wendt_).
#Ontwisschen#, 1510, _ontvluchten_; Hoogd. _entwisschen_. Van _wisschen_, dat men b.v. vindt _Lanc._ II, 22024, 22368, 24855, 29819. Zie ook _N. Werken der Leidsche Maatsch._, VI, bl. 169.
#Onverdaen#, 1932, _ongedood_, _onvermoord_; van #verdoen#, waarover zie mijn _Specimen_.
#Onvervaert#, 389, _moedig_.
#Onvro#, 982, _treurig_. Zie _Lsp. gloss._
#Onvroet#, 671, _onverstandig_, _dwaas_.
#Onwaert hebben#, 498, 576, _verachten_. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 145.
#Onwille# (#Sijn te sinen#), 321, _in 't verdriet zijn_. Verg. _Lsp. gloss._
#Ordine#, 943, 2691, _orde_, _kloosterorde_.
#Orlof#, 495, 709, 1395, 1427, 1892, 2984, eigenl. _verlof om te vertrekken_, _afscheid_.
#Orconde#, 1882, 2623, _getuigenis_. Zie _Lsp._ en _Doct. gloss._
#Orconden#, 2688, _betuigen_, _vermelden_.
#Oude#, 767, _ouderdom_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 173, en verg. _Lsp. gloss._
#Over#, in de beteekenis van ons _voor_, het Lat. _pro_, 839, 2803, #over niet# = _om niet_; 1681, 2981, 3089; en in de adverb. uitdr. #over waer#, 239, 1384, 1505, 2908.--In de beteekenis van _op_, _over_, _super_, 523, 963, 971, 973, 993. Zoo ook in de spreekwijs, #over hem so willet# al, 772, _op hem wil alles neêrploffen_; #over iemen onledich sijn#, 1314, _met iemand bezig zijn_. Verg. vooral _Lsp. gloss._
#Over een#, 146, _met elkander_, _te samen_. Zie _Lsp. gloss._
#Over lanc#, 547, 3370, _na langen tijd (van beraad)_. Verg. _Lanc._ II, 44029; III, 4633; _Flor._ 2723; _Franc._ 2835. _Limb._ VI, 1576, leest men: #over iet lanc#.
#Overdadich#, 2251, _trotsch_, eigenl. _die meer doet dan een ander_, of ook, _dan betamelijk is_. Verg. _Ferg._ 4295, 4779.
#Overdaet#, 137, 469, 499, 2043, 2066, 2310, _ondaad_, _misdaad_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 281. Verg. _Lsp. gloss._
#Overgroot#, 2397, _zeer groot_.
#Overstarc#, 1093, _zeer sterk_. Zoo komt #over# dikwerf in samenstelling met adjectiva voor: b. v. #overveel#, _Lanc._ II, 34030; #overhovesch#, _Lanc._ II, 38309; #oversoet#, Rose 71; #overscoon#, _Rose_ 615; #overmoghen#, _Rose_ 628; #overmoedich#, _Rose_ 1385; #overgroot#, _Rose_ 1641; #overvast#, _Rose_ 4662; enz. enz.
#Owach#, 3364, _helaas_.
#Owi#, 306, 925, 1800, 1810, 2158, 2659, 3039, _helaas_.
P.
#Paer#, drukt de vereeniging uit van verschillende deelen tot een geheel, als #een paer letteren#, 3237, 3331, _een brief_. Zie _Wal._ 2 Dl., bl. 221-222.
#Paiment#, 809, _betaling_.
#Palster#, 372, 2775, 2925, 2967, _pelgrimsstaf_, _staf_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 173.
#Pant doen#, 1269, _leed doen_, _schade toebrengen_. Zie _Lsp. gloss._
#Pape#, 726, 811, 825, 1126, _priester_.
#Pardoen#, 2895, _vergiffenis_.
#Parc#, 334, _afgesloten ruimte_. Verg. _Wal._ 9927, 8703; _Lanc._ II, 45094; IV, 4637.
#Parlement#, 2270, _samenspreking_, _bijeenkomst_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 80, 387; 3 Dl., bl. 103, 395.
#Partrijs#, 3142, _patrijs_. Men behoort dus t. a. pl. te lezen: _partrise_ (: _spise_).
#Pat#, manl., 633, 3295, _pad_, _voetpad_.
#Pelgrijn#, 2837, 2842, 2865, _pelgrim_.
#Pelse#, 352, _het haar van het vel_. (Verg. _Ferg._ 3599, 3911). Zoo heet het ook in de voorrede tot _Heelu_, vs. 545, van vogels: _dat hen die plume stoven_. Verg. hier 1717.
#Pese#, 794, 1317, _touw_.
#Pijnlic#, 1878, _moeyelijk_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 475-476.
#Pine#, 230, 371, 573, 743, 1817, 1939, 1952, 1970, 2646, 2977, _moeite_, _overlast_, _ongemak_.
#Pinen#, 696, 1298, 1315, 1634, 2322, _moeite doen_, _arbeiden_.
#Pladijs#, 208, 211, 214, _platvisch_. De vorm is uit het Fr. overgenomen. Zie Inleid. bl. CXII.
#Plaidieren#, 1873, _pleiten_, _over en weêr praten_.
#Plecht#, 2841, _voorspraak_, _bescherming_. Verg. _Theoph._ 932; _Vander Sielen_, 134. KIL. kent nog _plechten_ in den zin van _lites agere_. Verg. daarbij V. WIJN op _Heelu_, bl. 30 en 11.
#Pleghen#, intr., 521, 536, 1223, 2738, 3350, _gewoon zijn_.
#Pleghen#, trans. met GZ. #Der ere pleghen#, 35, _zich op de eer toeleggen_, _de eer ter harte nemen_. #Der siele pleghen#, 428, _de ziel verzorgen_. #Der kindre pleghen#, 1413, _de kinderen verzorgen_. #Siere seden pleghen#, 1733, _zijne gewoonte in acht nemen_, _opvolgen_. Zie V. WIJN op _Heelu_, bl. 8-13.
#Plume#, 1717, _pluimen_, _veêren_. Zie op #Pelse#.
#Poghen#, 680, 2322, _zijn best doen_. Verg. _Wal._ 2 Dl., bl. 253 in fine, en _Lsp. gloss._
#Point#, 2293, _punt_. #Van pointe te pointe#, _van stukje tot beetje_, _geheel en al_.
#Porren#, 1242, _zich in beweging stellen_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 397-399 en 585, of V. WIJN op _Heelu_, bl. 200.
#Prenden#, part. #ghepronden#, 399, 1541, _aangrijpen_, _rooven_. Zie _Lsp. gloss._
#Prijs#, 2923, 3054, _lof_, _lofspraak_. Zie _Lsp. gloss._
#Prihore#, 945, _prior van een klooster_.
#Prioreit#, 1700, _klooster_ (_prieuré_).
#Prime#, 385, _morgengebed_. Verg. #Noene#, en zie _Ovl. Ged._, 2 Dl., bl. 95, vs. 220.
#Prisen#, 578, _schatten_, _achten_. Zie KILIAEN.
#Prochiaen#, 764, 830, _die tot eene parochie behoort_, _leek_.
#Proeven#, 1882, _probare_, _bewijzen_.
#Proeven#, 662, 2048, _beproeven_. Verg. _Lsp. gloss._
#Pute#, 919, _hoer_. #Putensone#, zeer gebruikelijk scheldwoord; zoo ook in het Oud-Fransch.
#Puut#, plur. #Pude#, 2308*, _kikvorsch_. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 174.
QU.
#Quaet#, adj., 484, 500, 1906, _slecht_, _verdorven_, _misdadig_.
#Quaet#, subst., 1801, _booswicht_. Zie _Lsp. gloss._, waar echter ten onrechte wordt beweerd, dat het plur. #quadien# is. Verg. LEENDERTZ' beoordeeling van mijn _Epische Versb._, bl. 59-62.
#Qualic#, adv., 259, 550, _op slechte wijze_.
#Quansijs# (#Alse#), 2547, »_als dacht hij bij zich selven, als wilde hij zeggen._" Zie de breedvoerige verklaring van DE VRIES in DE JAGERS _Archief_, 1 Dl., bl. 72-76.
#Quedden#, 1108, 2366, _groeten_, »ahd. #quetian#; alts. #queddian#; eigentlich _anreden_, und von #quëden# (loqui) abgeleitet" (GRIMM, _R. F._, bl. 273). Zoo ook _Flor._ 2064: »van al den goden _quedde_ hine overluut," waar het Fransch, vs. 1579, heeft: »De tous les Diex _l'a salué_." Zoo begint ook het charter van 1249, bij SERRURE, _Geschied. der Letterk. in het Graefsch. Vlaenderen_, bl. 88: »De scepenen van Bochouta _quedden_ alle degene die dese lettren siyn (_sic_) selen in onsen Here."
#Quellen#, 2202, _in kwelling zijn_, _lijden_. Zoo _Ferg._ 4464. Verg. _Lsp. gloss._
#Quene#, 767, _oude vrouw_.
#Quite#, met #van# of den gen., 1394, _vrij_, _ontslagen van_. #Quite worden#, 258, _kwijt worden_, _verliezen_. #Quite sijn#, 355, _ontslagen_, _verlost zijn van_. #Quite maken#, 2416, _ontrooven_. #Quite laten#, 2529, 2788, _ontslaan_, _vrij spreken_. Zie _Lsp. gloss._
#Quiten scadeloos#, 2948, _vrijmaken van schade_.
R.
#Raden#, 531, _radbraken_.
#Raden#, #riet#, #gheraden#, 471, 332, 555, 689, _aanraden_.
#Raet#, doorloopt verschillende beteekenissen. 548, 1195, _raad_, _raadgeving_. #In gherechten rade#, 1682, _in goeden gemoede_. 2325, _de vrucht der beraadslaging_, _voornemen_, _opzet_. #Raet vinden#, 543, _iets bedenken_ (_Ferg._ 4254). #Te rade worden#, 470, _besluiten_. #Raet hebben#, met GZ., 567, _in zijne keus hebben_. #Hets beter raet#, 1098, _het is beter_. #U es die beste raet#, 1389, _het is 't best voor u_. #Hier mach in lopen ander raet#, 1905, _hier kan iets anders gebeuren_. Maar #Raet# is ook _de daad van het raadgeven_. Vandaar: #te rade roepen#, 1333, _ter beraadslaging bijeen roepen_; #te rade leden#, 2473, _ter beraadslaging heenleiden_. Verg. 2673. Dit geschiedt in afzondering, in 't geheim, vandaar: #in rade#, 3161, _in 't geheim_. Verg. hier #Beraden#, en verg. _Flor. gloss._ in #raet#.
#Rake#, 723, _hark_. KIL. vertaalt het woord door _Rastrum_ et _Rutabulum_, _Sarculum_. Het Eng. heeft _rake_ in dezelfde bet.
#Rampineren#, 703, 849, _bespotten_; het Fr. _ramposner_. MAERL. _Sp. Hist._, 3 Dl., bl. 141, 314; _Lanc._ II, 39273.
#Rasch#, 2032, _sterk_ (verg. het Eng. _harsh_). _Wal._ 10090; _Lanc._ IV, 9592, 10056; _Troj. Orl._ (BLOMMAERT, 2 Dl., bl. 95) vs. 194.
#Raven#, 18, 1860, 2793, _raaf_. _Wal._ 9689.
#Recht#, adj., 1698, 1707, 1751, _recht_ (van een weg gebezigd: _de naaste_); 128, 3031, _waar_, _eigenlijk_, _juist_.
#Recht#, adv., 282, _juist_; 1307, _regelrecht_ (_direkt_).
#Recht nemen ende gheven#, 529, _zich onderwerpen aan de uitspraak des regters_.
#Rechten#, 1382, _oprichten_. Verg. _Lsp. gloss._
#Reden# (#Brenghen te#), 1337, eigenl. _tot redelijkheid_, _billijkheid brengen_.
#Reinardie#, 2044, _sluwheid_. Zoo ook in 't Fr. _Renart_, 11032, 17035.
#Rekenen#, 2104, _voorrekenen_, _vertellen_. MAERL. 3 Dl., bl. 158, 182. Reeds in den _Heliand_: _reckian_.
#Rentvleesc#, 1522, _rundvleesch_.
#Ribaut#, 938, _deugniet_. _Wal._ 8141, 9211; _Ferg._ 519. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 162, en mijn _Specimen_, bl. 126.
#Rijc#, 1068, _machtig_. Gewoon epitheton van God, zie _Ferg._ 4010, 4400, 4855, 4869. Verg. _D. Gram._ II, 297.
#Rijcheit#, 2408, _rijkdom_, _schatten_. Verg. _Lsp. gloss._
#Rijm#, 2102, _vorst_. _Esopet_, fab. 10, vs. 1; _Rose_ 10274.
#Rijs#, pl. #risere#, 1679, 3449, _takje_, in 't meervoud _het woud_. Zie _Lorr. gloss._ of _Specimen_, bl. 124.
#Rikelijc#, 926, _kostbaar_, _prachtig_. Verg. _Flor. gloss._
#Rinc#, 109, 315, 2740, _kring_. _Ferg._ 5307, 5342.
#Rocke#, 732, 832, 1249, _spinrokken_.
#Roekeloos#, 2772, roekeloos is hij, die zich om niets bekreunt, _gewetenloos_.
#Roeken#, 1120, 1653, _zich om iets bekommeren_, _bekreunen_.
#Roemen#, 2613, _bluffen_. Zoo heet de winderige hopman bij BREÊROO nog _Roemer_.
#Rumen#, 887, 1428, _ontruimen_, _verlaten_, _laten varen_. _Ferg._ 1148; _Flor._ 705.
#Runen#, 2836, _fluisteren_. Zie _Lsp. gloss._
#Rutsen#, 973, _voortschuiven_; het Hoogd. _rutschen_.
S.
#Sachten#, 2882, _verzachten_, _temperen_. MAERL. 3 Dl., bl. 316.
#Saden#, 591, _verzadigen_, van #sat#.
#Saen#, 64, 82, 398, 1242, 1440, 1448, 1596, 1949, 2603, 3085, _spoedig_.
#Saermeer#, 1916, _in 't vervolg_. Zie mijn art. in den _Konst- en Letterbode_ van 1845, no. 35.
#Saghe# (#Sonder#), 1086, _voorzeker_. #Saghe# is een _sprookje_, en de geheele spreekwijs een der in dit gedicht zoo zeldzaam voorkomende stoplappen. Verg. _Lsp. gloss._
#Saghe#, 395; zoo wordt REINAERT ook genoemd in het Mhd. gedicht, vs. 1482: dô wand der _zage_ sîn verlorn. #Saghe# is _koorts_, zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 46. WILLEMS neemt het hier in den zin van _booze pest_, maar blijkbaar staat het in dien van _lafaard_, _verachtelijk wezen_, in welke beteekenis het ook in het Mhd. gebruikelijk is, b.v. _Nib. (L.)_, 225, 4; 930, 1; 1523, 2; 1785, 2; 2080, 1.
#Sake#, 2323, 2665, 2671, _zaak_; 1840, 1885, _rechtszaak_.
#Saluut#, 2406, _groet_.
#Sameninghe#, 3016, _verzameling_, _menigte_. Verg. _Lsp. gloss._
#Sat#, 561, 610, 634, 1531, 1613, _verzadigd_. Verg. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 369.
#Scade#, 3147, _schaduw_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 30.
#Scade#, 68, 318, 474, 770, 1284, 1975, _schade_, _verlies_.
#Scaden#, 1841, _schade veroorzaken_, _benadeelen_.
#Scalc#, 940, 1787, _loos_, _bedriegelijk_, _slecht_; in beide plaatsen substantive gebruikt. Zie _Lsp. gloss._
#Scalcheit#, 1795, _ondeugd_. _B. van Vergi_, vs. 70.
#Scame#, 972, 1279, 2689, _schaamte_, _schande_.
#Scamp#, 1508, _smaad_, _schandelijke bejegening_. _Wal._ 1459, 1468, 2710, 9001. Hetzelfde beteekent
#Scampie#, 2043. Zie over beiden _Lorr. gloss._
#Scare#, 1869, _verzameling_.
#Scaven#, 2794, _in stilte wegsluipen_. _Stoke_, 2 B, vs. 222; MAERL. 1 Dl., bl. 285; 3 Dl., bl. 236.
#Scelden#, 1821, _berispen_; 929, _smaden_; 1836, _verwenschen_; 2007, _uitschelden_. Zie _Lsp. gloss._
#Sceren#, _schertsen_, _spotten_, doorgaans als substantivum, gewoonlijk in den dat. #in# of #te scerne#, _in scherts_, _tot spot_, 221, 545, 936, 1292. Verg. _Lsp. gloss._
#Scerp#, 735, 816, _scherpsnijdend_; 374, 788, _prikkelend_, _ruw_; 784, _nijdig_. Verg. MAERL. 3 Dl., bl. 217, 218, 227.
#Scerpe#, 2775, 2830, 2925, 2931, 2965, _reiszak_. Zie MEYER, _Leven van Jezus_, bl. 378, en verg. MAERL. 3 Dl., bl. 333.
#Sciere#, 245, 441, 478, 844, 1037, 1238, 2384, 3109, _spoedig_.
#Sciet#, praet. van #Sceden# (_scheiden_), _vertrekken_, 1431, 1977, 1987. _Ferg._ 702, 1557, 1970, 5312, 5396. Het praesens aldaar 2511. _Flor._ 3731.
#Scinen#, 424, 773, 1256, 1269, 1818, _blijken_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 168.
#Scoien#, 2845, _schoeyen_. WILLEMS noemt dit hier terecht »eene stoute maer fraeie figuer."
#Scole#, 378, bedorven lezing. Misschien _binder sc._, hoewel ik meen, dat de fout in _scole_ steekt.
#Scoren#, 338, 740, trans. en intr. _scheuren_. Verg. _Lsp. gloss._
#Scouwen#, 939, 2038, 2455, _zien_, _bezien_, _aanschouwen_. Verg. _Lsp. gloss._
#Scraven#, 462, 2384, 2588, _krabben_. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 336.
#Sculdich#, 1347, _schuldig_ (_strafbaar_); 1883, _schuldig_ (_verplicht_).
#Scuvuut#, 2569, _nachtuil_. MAERL. 2 Dl., bl. 323, 348.
#Scuwen#, 55, _schuwen_, _ontwijken_.
#Sede#, 243, 3047, _gewoonte_. _Ferg._ 905, 2098. #Te seden#, 666, eigenl. naar gewoonte, dus _niet buiten de maat, matig_.
#Seent#, 2718, _synode_. MAERL. 3 Dl., bl. 57. Zie _Lsp. gloss._
#Seep#, 895, praet. van #sipen#, _druipen_, dat ook _Ferg._ 731 voorkomt. Ik meen echter thans de voorkeur te moeten geven aan de lezing van C. #Liep#.
#Seer#, 419, _droefheid_.
#Seer#, adj., 754, 3000, _smartelijk_.
#Seer#, #sere#, adv. 1375, _zeer_. De compar. is #seerre#, 747. Bij werkw. van beweging bet. het _hard_, _snel_, b.v. 762. Verg. _Ferg._ 1756, 2341, 2782, 3714, 3807.
#Seker#, 2451, eigenl. _vast verbonden_, _getrouw_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 3 Dl., bl. 416, en VAN WIJN op _Heelu_, bl. 65.
#Sekeren#, 609, _toezeggen_, _zweeren_.
#Selp mij#, 1356, _zoo helpe mij!_ Gewone samensmelting. In het 4 B. van den _Lanc._: _als hulpe mi_, 1291; _alsulp mi_, 1685, 3723, 4708.
#Selves# (#Mijns#, #sijns#), 1408, 1428, 1547, 1656, 2525. Versterking van het possessivum #mijn#, #dijn#. Zoo ook MAERL. 3 Dl., bl. 112, 212.
#Seriant#, 984, 2424, _dienaar_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 314.
#Serich#, 1274, 2462, _bedroefd_.
#Setten#, met DP. 1677, _opleggen_.
#Setten al jeghen al#, 738, _het uiterste wagen_, _alle krachten inspannen_; Fr. _mettre le tout pour le tout_.
#Sibbe#, 2105, _bloedverwantschap_. Zie _Teuthonista_, Voorr. bl. 33 en _Mnlp. gloss._
#Side# (#An ene#), 2589, _aan kant_, _weg_. Verg. _Wal._ 2 Dl., bl. 205.
#Siec ende onghesont#, 933. Zie nog andere zoodanige tautologische uitdrukkingen aangewezen, Inleiding, bl. XXIV.
#Sien den raet#, 2678, _schikken_, _overleggen_. Verg. #Raet#.
#Siere#, 10, _zijner_.
#Sin#, 11, 36, 39, 2136, 2172, 2185, 2479, 2750, 2755, 2812, 2878, 2920, 3368. Een woord van ruime beteekenis, gebruikt voor »den zetel van het _denken_ zoowel als van het _gevoelen_, van het _weten_, zoowel als van het _willen_, dus _hoofd_ en _hart_ beiden." _Lsp. gloss._
#Sinken laten#, 1294, _laten vallen_, _laten varen_.
#Sint#, 78, 264, 356, 1503, _sedert_.
#Sinxendach#, 41, _Pinksterdag_.
#Sire priester, Dieu vo saut#, 937; _Sire prestre, Diex vos saut; Heer priester, dat God u behoede!_
#Slach in slach#, 812, 1257, _slag op slag_. Verg. _Lorr. gloss._
#Slachten#, 18, 1418, eigenl. _van hetzelfde geslacht zijn_, _gelijken van gemoed_. Verg. MAERL. 3 Dl., bl. 110.
#Slaen#, 3413, _treffen_, _neêrdrukken_.
#Slaen in#, zie #Inslaen#.
#Slaken#, 3383, terecht door GRIMM, _R. F._, bl. 286, vertaald door »_remittere_, _laxare_." Wij gebruiken 't alleen nog van banden en boeyen.
#Slavine#, 372, pelgrimskleed. WILLEMS haalt uit DU CANGE het volgende citaat aan: »Pedes incedens in habitu peregrini, qui vulgo dicitur _slavina_." Het woord komt ook voor _Lorr._ I, 1017, 1257; MAERL. 1 Dl., bl. 340.
#Slecht#, 454, _effen_, _vlak_, _glad_. _Ferg._ 1185, 1571, 1574. Verg. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 128.
#Sleets#, 1280, samentr. van #des leets#, zie op #Leet#.
#Smeken#, 485, 682, 1804, 2613, 3071, _goede woorden geven_, _fleemen_, _fraai praten_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 312.
#Snieme#, 3356, _spoedig_, _weldra_. _Ferg._ 4670, waar het hs. _snieme_ heeft, zonder _n_; _Flor._ 1203; _Wal._ 8205, 9496, 10250. Verg. HUYD. op Stoke, 3 Dl., bl. 309-310; MAERL. _Sp. Hist._, 1 Dl., aant. bl. 40.
#Snoeren#, 2913, _toesnoeren_, _toerijgen_.
#So#, 648, 725, _alzoo_, _gelijk_; 682, _aldus_.
#So#, 945, bij eene vraag, _of_; gewoonlijk herhaald: #so -- so#, ook wel #weder -- so#, en denkelijk ook, zoo als C. heeft, #so weder -- so#. Verg. HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 24-25, 44; _Flor. gloss._ op #so# en #weder#; en _Lsp. gloss._ op weder.
#Sochte doen#, 621, _streelen_. #Sochte# is de vlaamsche vorm voor #sacht#. Zie b.v. _Flor. gloss._ en MAERL. 3 Dl., bl. 147, 156.
#Sochten#, part. #ghesocht#, 3413, _bedaren_, _verzachten_. Verg. MAERL. 3 Dl., bl. 316. Intrans. komt het voor _Stoke_, IX, vs. 634.
#Soe#, 30, 225, 733, 2747, 2849, 3080, _zij_. _Ferg._ 1523, 1526, 1529, 2124. Verg. _Flor. gloss._
#Soendinc#, 188, _plechtige verzoening_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 261.
#Soenen#, 3397, _verzoenen_, _vergoeden_.
#Soet#, 2300, samentr. van #soe dat#, _zij het_.
#Soet#, 577, 1287, 3044, _lief en aangenaam_, _lekker_, in verschillende nuances; 2263, #tsoete lant van Waes#, even als in de Oudfr. gedichten _doulce France_; 2315, _vriendelijk_. Hoe ruim de beteekenis van #soet# was, zie men bij CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 369. Zoo wordt het bij toespraak van personen gebruikt, waar wij _lieve_ gebruiken: #soete vrient#, #neve#, #oom#, enz., b. v. 549, 581, 941, 1125, 1293, 1999; of nog sterker: #wel soete#, 669, 1437. Verg. het Eng. _sweet_.
#Soete werden#, met DP., 1492, _aangenaam worden_, _bevallen_.