Part 15

Vs. 2308: Achter dit vers volgen in C. 30 regels die blijkbaar een inlapsel zijn. Het is de fabel die ook elders afzonderlijk voorkomt, b.v. _Esopet_, fab. XXV, bij CLIGNETT bl. 146. Het inlasschen van fabelen is geheel en al in strijd met den geest van het oude gedicht, en de gerekte vergelijking is in de omstandigheden waarin Reinaert zich bevindt geheel en al te onpas aangebracht. Deze wil ook in 't geheel niet werken op de »heren arme ende rike," zoo als op het slot der interpolatie, maar alleen op het vorstelijk echtpaar. Dit reeds is genoegsaam om de inlassching uit te monsteren. Overigens loopt de zin veel geleidelijker door, als men die 30 verzen wegwerpt, gelijk ik heb gewaagd te doen. Dat de interpolatie intusschen oud is, leert de vergelijking met de lezing in den _Esopet_, terwijl ook de omwerker haar in zijn voorbeeld vond. Ik geef het uit den tekst weggeworpene hier naar de uitgave van GRIMM (GrW. 2305):

Die pude wilen waren vri ende ooc so beclaechden hem si datsi waren sonder bedwanc: ende si maecten een ghemanc, ende so groot ghecrai up Gode, dat hi hem gave, bi sinen ghebode enen coninc, diese dwonghe. Dies baden die oude entie jonghe met groten ghecraie, met groten ghelude. God ghehorede die pude tenen tide vanden jare, ende sende hem den coninc Odevare, diese verbeet ende verslant in allen landen, daer hise vant. Beide in water ende in velt, daer hise vant in sine ghewelt, hi dede hem emmer onghenade. Doe claechden si: het was te spade. Het was te spade, ic segghe u twi: Si die voren waren vri, sullen sonder wederkeer sijn eighin bliven emmermeer, ende leven ewelike in vare vanden coninc Odevare. Ghi heren, arme ende rike, ic vruchte ooc dies ghelike, dat nu van u soude ghevallen. Doe droeghic sorghe vor ons allen. Dus hebbic ghesorghet vor u: dies dancti mi lettel nu.

Men lette nog op de herhaling in vs. 19, die geheel van de schrijfwijze van onzen dichter afwijkt, zoo ook vs. 2 _beclaechden hem si_, dat niet overeenstemt met _merkedi_ vs. 2363 (2387).

Vs. 2309: _Ic kenne_; C. _Brunen_

Vs. 2312: W. _Dan_

Vs. 2314: C. _Ic kennen so w. g._ GRIMM verbeterde: _Ic kenne den coninc_; maar ook hier wordt het imperf. geëischt.

Vs. 2320: _Noch theeren noch te vromen_

Vs. 2321: _doghede_, bij Gr. _gedoghede_, C. _ende ghedoghede_. Dit en het volg. vers in verkeerde volgorde.

Vs. 2322: _pijndic_ door W. uit de omwerking opgenomen. CGr. _peinsdic_

Vs. 2324: _Datso gescoort worde_. De uitwerping van _Datso_ gebood de samenhang. In _gescoort_ is blijkbaar eene _c_ kwalijk gelezen voor _t_, zoo als meermalen. De invulling van _ic_ gaf de omwerking aan de hand.

Vs. 2326: _enen dorper_

Vs. 2331: _wel_

Vs. 2336: _ghepeinse_

Vs. 2337: _hoe ic dat_

Vs. 2339: _die mijn vader hadde_

Vs. 2341: C. _leide laghen_; GrW. _leide lage_

Vs. 2342: C. _meneghe haghen_; GrW. _meneghe haghe_

Vs. 2351: W. _enen st._

Vs. 2355: C. _yewer_

Vs. 2357: _l. gheslopen?_

Vs. 2358: _te sc._, doch verg. 2472.

Vs. 2359: _als ic hem_

Vs. 2360: W. _Driven dat ic_

Vs. 2361: _doe_ ingevoegd door W.

Vs. 2363: CGrW. _sach ende merkedi_

Vs. 2371: _mede gaen_; Reineke 2265 heeft: _lêt overgân_

Vs. 2373: _mouden_

Vs. 2374: GrW. _vroeden bouden_, maar blijkbaar moet het hs. hebben _houden_. Verg. 2344.

Vs. 2375: _meesterlike_

Vs. 2383: CGr. _gheraecte doe_; bij W. _genaecte doe_

Vs. 2386: _Aldaer vandic_

Vs. 2389: _nie_, dus C.; bij GrW. _ie_

Vs. 2391: _Ic en_

Vs. 2392: het tweede _sonder_, invoegsel van W.

Vs. 2400: _enen_

Vs. 2416: _hem so quite_

Vs. 2424: _m. coenen s._

Vs. 2426: _hulpen_

Vs. 2427: _quame_, dus C.; bij GrW. _quam_. Gr. veranderde hier, omdat in C. met dat vers eene nieuwe afdeeling begint, die echter blijkbaar met 2421 moet aanvangen, verg. _Reineke_ vs. 2305.

Vs. 2431: _menechfoudeghe_, doch verg. 505, 542, 898.

Vs. 2434: _na hem reden_ uit de omwerking, in plaats van: _hadden geleden_

Vs. 2435: _daghen_

Vs. 2436: _meneghen stonden_

Vs. 2441: C. _Sheere_, GrW. _Sheren_. Zie over de apocope HUYD. op _Stoke_, 2 D., bl. 150.

Vs. 2443: _catte_

Vs. 2452: _danct_

Vs. 2454: _hi soude_

Vs. 2473: _leedden Reinaerde_. WILLEMS werpt _te_ weg; doch verg. 2673.

Vs. 2475: _wijsde_ met C., GrW. _wijste_

Vs. 2477: _soudic u wisen_

Vs. 2479: _uut_

Vs. 2481: C. _Mine_

Vs. 2483: _Allegader_

Vs. 2485: _ghetrouwe_, dus CGr. W. las willekeurig _gehouwe_.

Vs. 2488: _voor_

Vs. 2489: C. _ghi mi_

Vs. 2490: C. _Ende Bruun alle mine onsculde_. GrW. lezen met _Reineke_: _Ende alle mine broke ende sculde_; maar uit 2493 blijkt dat Bruun hier op zijne plaats is.

Vs. 2506: C. _argentieren_; GrW. _argertieren_

Vs. 2512: W. _Ende dese v._

Vs. 2517: _belanct_, doch zie de voorbeelden bijgebracht _Heim._ bl. 369.

Vs. 2521: _Ne gh. u niet_

Vs. 2524: _wancost_ bij W. is drukfout.

Vs. 2527: _Dat en d._

Vs. 2532: _die ere_

Vs. 2533: _mijn_

Vs. 2535: _eren_

Vs. 2536: _groot_

Vs. 2538: _wale jonne_; maar dan behoorde het te zijn _anne_. Blijkbaar heeft de afschrijver den infinitivus verworpen om een schijnbaar zuiverder rijm te verkrijgen; doch zie Mnl. Vsb. bl. 113 en 168-9.

Vs. 2539: _trouwen_

Vs. 2540: _vrouwen_

Vs. 2550: W. _Hoe die coninc_

Vs. 2552: _Reinaert spr._

Vs. 2561: _de waerheit_

Vs. 2567: _no wijf_

Vs. 2573: GrW. _die avonture_. _Die_ bracht Gr. in den tekst omdat men in C. gelezen had _hi avonture_, waar echter wel _bi_ zal staan, dat den natuurlijksten zin geeft.

Vs. 2574: C. _ghehidelt_

Vs. 2575: W. _tes_, CGr. _es_

Vs. 2577: _mijn_

Vs. 2578: _weset_, W. _wetic_, Gr. _wetet_, zoo als men meende in C. te lezen. Merkwaardig is de uitdrukking _getrouwe wesen_, voor het gewone ww. _ghetrouwen_, dat b.v. 3365 staat. Moet men ook lezen: _Ne wilt ooc niemen so ghetrouwen_? als _Wal._ 8584? Verg. dan aldaar 2 D. bl. 207.

Vs. 2579: W. _sout laten_

Vs. 2589: _in dene side_; maar de beteek. zal toch wel zijn: _aan kant_, _wegdoen_. Zie daarover _Wal._ 2 D. bl. 205.

Vs. 2592: _ooc_ door mij ingevoegd uit _Reineke_ 2468.

Vs. 2598: _Hoe dicken suldi_

Vs. 2608: CGr. _wanen_

Vs. 2617: _ja, ja_

Vs. 2621: _die_

Vs. 2633: _Dies maent hi u bi der trouwen_ (:_vrouwen_)

Vs. 2635: De vijf tusschen teksthaken geplaatste verzen, gedeeltelijk uit de omwerking genomen, vervangen dit enkele, dat C. heeft: _Ende die ic den coninc sculdich bem._ Dat er hier iets ontbrak was duidelijk, en ook reeds door GRIMM aangewezen, bl. 283.

Vs. 2647: _ende menich coude_

Vs. 2652: _die ries_, doch zie GRIMM, pag. CLX.

Vs. 2656: _was te voren eer_

Vs. 2658: _last_, dus W. naar de omwerking; CGr. _past_

Vs. 2660: _scone_

Vs. 2662: C. _wee desen_

Vs. 2663: _sone_ (WILLEMS: _tone_), _Rijn, waers te d._

Vs. 2665: _saken_

Vs. 2671: _Ghene_

Vs. 2672: _enen_

Vs. 2680: _berke_, C. _burne_, Gr. _borne_. De verbetering is van WILLEMS.

Vs. 2683: _ine_

Vs. 2687: _ghi here waert_

Vs. 2688: _het es also_

Vs. 2689: WILLEMS wilde lezen: _al eist mijn scame_

Vs. 2693: _hem de provende niet ghenoegen_

Vs. 2695: _Hi cl. van hongere ende k._; maar het rhythmus van het volgende vers leert dat _van hongere_ hier niets dan een glosseem is.

Vs. 2697: _Doe hi kermede ende wart traech_. Ik heb de voorkeur gegeven aan de lezing van de omwerking.

Vs. 2707: _eren.... vromen_

Vs. 2712: _verwatenen_; doch zie Mnl. Vsb., bl. 132-3

Vs. 2718: en 20 GrW. _te banne_

Vs. 2719: _sp. Reinaert nadat g. s._

Vs. 2721: _Reinaert lietic u_

Vs. 2722: _Cuwaerde.... enen_, dus CGr. bij W. _een_

Vs. 2726: W. _Daer gi_

Vs. 2732: _jonne_

Vs. 2733: C. _hi ende mi_

Vs. 2735: _rede_

Vs. 2739: _in sijn hof_

Vs. 2743: alleen bij W. _coninghinnen_

Vs. 2744: Deze regel ontbreekt in het hs. en is van mijne vinding. WILLEMS laschte in: _Die hi te recht wel mochte minnen_, en in het volgende vers, achter _mi_ de woorden: _sprac hi_.

Vs. 2746: L. _met live_?

Vs. 2755: _sinnen_

Vs. 2757: _vele ghebeden vor hem_

Vs. 2764: _waerven_

Vs. 2770: _ghene_

Vs. 2777: W. _Ende dan wille hi_; CGr. _Ende v. R. danen wille hi_

Vs. 2780: W. _sonderliker_, drukfout.

Vs. 2789: _alle_

Vs. 2792: _Te Tic._

Vs. 2797: _tes coninx waert_

Vs. 2798: _Tib. bleef sere_

Vs. 2799: _Ende hi bleef_

Vs. 2801: _sorgen so groot_

Vs. 2803: _sine_

Vs. 2804: _Die hi_

Vs. 2809: _Reinaerde ie_

Vs. 2810: _met groten gheninde_

Vs. 2811: _voor_

Vs. 2817: _Worden si_

Vs. 2818: _verwoede_

Vs. 2819: _dan men hem dede_

Vs. 2821: _voerese_, dus C. bij GrW. _voerdese_. CGrW. _als_

Vs. 2823: _binnen ere nacht_

Vs. 2826: De alinea begint eerst bij het volg. vers.

Vs. 2833: Hadd. IIII v. sc.

Vs. 2835: _sal_ IIII _scoen_

Vs. 2836: _coninghinnen_

Vs. 2839: IIII

Vs. 2840: CGr. _Helpt nu_

Vs. 2843: _sine_

Vs. 2848: _eren_

Vs. 2852: _moetet_

Vs. 2853: _des Gods_

Vs. 2856: _Dinen_

Vs. 2857: _Hets dijn n._

Vs. 2858: _wilre gherne mijn m._

Vs. 2859: _u wel ghem._

Vs. 2861: _Isengrijn dr._

Vs. 2863: _gheven twee soen_

Vs. 2864: _u vaert mede_

Vs. 2866: _dher_

Vs. 2868: _beide sine_

Vs. 2871: W. _hielt_; C. _leden_

Vs. 2881: _Bachten van beide haren voeten_

Vs. 2882: _wel soeten_; doch verg. 621, 3413

Vs. 2885: _lieve_, invoegsel van W. uit de omw.

Vs. 2895: _al dat_

Vs. 2900: _moete mi wr._

Vs. 2903: _neware_, dus C.; bij GrW. _te ware_

Vs. 2911: _helpt.... ic_

Vs. 2912: _vor de sonne_

Vs. 2913: _sijn_

Vs. 2917: _voeten_

Vs. 2922: _vrouwen_

Vs. 2923: _wel_ is een invoegsel van mijne hand.

Vs. 2924: _Nu doet Reinaert g. u. cn._

Vs. 2926: W. _naesten_, dat ik nimmer aantrof.

Vs. 2936: _wats dan_

Vs. 2941: _daer af_, invoegsel van mij.

Vs. 2942: _pen. daer af ontfaen_

Vs. 2944: _hem wel_

Vs. 2947: W. _geesterliker_

Vs. 2949: _Jeghen bisscop ende jeghen den deken_--CGr. _dat ic u_

Vs. 2954: _also_

Vs. 2957: _beefde_

Vs. 2958: _sine autare_

Vs. 2964: _Reinaerts_, CGr. _sine_

Vs. 2971: _tranen_

Vs. 2973: _jammerlike in sine herte_; doch verg. _Reineke_ 2753.

Vs. 2974: _Van rouwe hadde grote sm._

Vs. 2979: _Haddet m. g._

Vs. 2982: C. _hi woude_

Vs. 2984: _hem_, C. _hi_

Vs. 2991: _ghene_

Vs. 2992: _Uwen_, W. _Geeft mi_

Vs. 2994: _gheboot die coninc_; doch zie de omwerking.

Vs. 2995: _uut_ CGrW. _uutwaert_

Vs. 3005: W. _Wat rouwe hem_; CGr. _Die rauwe die hem_

Vs. 3006: _Reinaerde_

Vs. 3011: _sine_

Vs. 3016: _sameninghen_

Vs. 3026: _dese_

Vs. 3027: _sine_ II _achterste voeten_

Vs. 3028: _maende die diere cl. ende gr._

Vs. 3030: _alle_; in C. ontbr. _van_

Vs. 3033: _ghebede_

Vs. 3040: _ghi_ CGrW. _God_

Vs. 3044: _wandelinghen_

Vs. 3045: _onberoepen ende goedertieren_. Verg. wegens _onberocht v. d. Houte_, Gloss. op _berocht_, en DE VRIES, _Brief over Kar. Gr._, bl. 6.

Vs. 3048: W. _tide_

Vs. 3050: W. _loveren_

Vs. 3053: _sonderlinghe_

Vs. 3058: W. _Aen dat casteel van M._

Vs. 3060: _Doe sprac hi_

Vs. 3072: _manieren_; W. _menegen_

Vs. 3077: _vonden si_

Vs. 3079: _sorghen_

Vs. 3081: _als_ is een invoegsel van mij.

Vs. 3084: W. _wonder_

Vs. 3091: _Cuwaerde_

Vs. 3093: C. _lyende_

Vs. 3096: _trouwen_

Vs. 3098: _ene gr. p._

Vs. 3105: _mordadelike_

Vs. 3106: W. _C. riep doe g._

Vs. 3107: W. _Help_

Vs. 3109: _was sciere_

Vs. 3112: _gaen wi_

Vs. 3114: GrW. _ten brase_, van welk woord ik geen tweede voorbeeld weet. C. heet te lezen _base_, maar er zal wel staan _hase_, d.i. zonder de Vlaamsche adspiratie, die in dat hs. voorkomt, _ase_, van _aes_. Dat _h_ en _b_ te verwisselen zijn, blijkt, daar b.v. 2577 (2597) door GRAETER _hi_ voor _bi_ gelezen werd.

Vs. 3116: _Haren_

Vs. 3120: _dancte_, waarvoor ik _bat_ uit de omwerking nam; CGr. _goets_

Vs. 3124: _jans_

Vs. 3132: _sal_

Vs. 3133: _daghen_

Vs. 3134: _sijn daghen mee_

Vs. 3139: _hede_

Vs. 3140: _Ende die_

Vs. 3146: _daer wonen_ VII

Vs. 3147: _l. wand. sonder sc.?_

Vs. 3148: _hebben daer gr._

Vs. 3150: C. _en loghe_

Vs. 3154: _Nu hebdi_

Vs. 3156: _van_, invoegsel van mij.

Vs. 3157: _Ende hebt p._

Vs. 3160: W. _seidet_

Vs. 3161: _dat hi mi_

Vs. 3162: _diedet niet_

Vs. 3169-70: staan in C. in omgekeerde orde.

Vs. 3175: _Alse dit_

Vs. 3181-2: in omgekeerde volgorde.

Vs. 3189: _lates_

Vs. 3190: _u daer R. h._

Vs. 3191: W. _comdi niet_

Vs. 3198: _di des_; CGr. _hi dus_; W. _hi di_

Vs. 3208: _Here_

Vs. 3214: CGr. _wi doe daden_

Vs. 3220: _also_

Vs. 3222: _helpt_

Vs. 3223: _Miere moien_

Vs. 3224: CGr. _Doe riep_

Vs. 3230: _liever_, C. _leet_; CGrW. _hem iet_

Vs. 3231: W. _Dattet minen k._

Vs. 3235: _hoghe_

Vs. 3239: _Het es_

Vs. 3240: CGr. _ende ic ne w._

Vs. 3242: C. _waret_

Vs. 3243: CGr. _Ghebidden_; W. _ic_; CGrW. _den c._

Vs. 3246: _Reinaert sprac._ W. werpt _ne_ uit.

Vs. 3247: _hier bleven_

Vs. 3256: _loofde_

Vs. 3260: CGrW. _hooft_; zoo ook 3359.

Vs. 3261: _haddijt_, invoegsel van mij.

Vs. 3263: _Belijn_

Vs. 3271: _Ende sinen here die coninc h. l._

Vs. 3272: _desen_

Vs. 3277: _stede daer hi up stoet_

Vs. 3280: W. _Dat hem_

Vs. 3281: _Reinaert Belijn_, doch zie de omwerking. Uit 3287 blijkt duidelijk dat Belijn spreekt

Vs. 3283: _U selven_

Vs. 3284: CGr. _sals hu sp._

Vs. 3285: CGr. _dat ghi cont d._

Vs. 3288: _dicke hets_

Vs. 3289: _jonste_

Vs. 3294: _sal u saen_

Vs. 3295: _desen selven_

Vs. 3300: W. _bevolen_

Vs. 3301: _Sprac Belijn ende dede h._

Vs. 3304: _groot_ ontbr.

Vs. 3309: _pinen wi_

Vs. 3310: CGr. _daer doe gheen_

Vs. 3321: W. _om_

Vs. 3322: _Belijn_

Vs. 3323: _wanen_

Vs. 3327: _alse_, invoegsel van mij

Vs. 3329: GrW. _ten casteel comen_; C. _den casteel cumen_, welk laatste woord stellig slecht gelezen is, zoo als ook blijkt uit de omwerking, die heeft: _Ende hi henen sceiden soude_

Vs. 3337: W. _brieven_

Vs. 3338: W. _De sc._

Vs. 3344: _letteren dichte ic bi m. r._

Vs. 3348: C. _ant werc_

Vs. 3353-4: _Belijns_ (_: sijns_)

Vs. 3356: _Dat hi sn._

Vs. 3360: CGr. _B. ende sach dat_ [_hi sprac_ (_W._)]

Vs. 3365: CGr. _ghetrauwet_

Vs. 3366: _sien_, invoegsel van GRIMM

Vs. 3367: _Die coninc_

Vs. 3370: _hief_

Vs. 3371: _Up ende_

Vs. 3374: GrW. _Alle dieren_

Vs. 3376: _lubaert_

Vs. 3377: W. _mochtet_

Vs. 3382: _ende_ met C., bij GrW. _een_

Vs. 3384: _Here_

Vs. 3391: _Die st. here Br. ende here I._ Doch verg. _Reineke_ 3157

Vs. 3397: _Es ghedaen mesdaet_, gewijzigd naar _Reineke_ 3171

Vs. 3398: CW. _wulf enten bere doen comen_, Gr. _doen coenen_. Reineke 3173 gaf de verbetering aan de hand

Vs. 3400: _Ende betren hem h. m. s._

Vs. 3401: _Ende over h. t. ende over h. p._

Vs. 3408: CGr. _Ende sullen sine k._ W. _Ende bi sine kele._

Vs. 3413: _den rouwe_

Vs. 3415: _gaen maken_

Vs. 3417: _ghevanghene_, doch verg. 2996.

Vs. 3418: _teerst_

Vs. 3419: _sprac hi_

Vs. 3420: _vast_ ontbr. en is door mij uit _Reineke_ 3207 ontleend.

Vs. 3421: C. _Mine_

Vs. 3427: CGr. _shere_, W. _sheren_

Vs. 3431: _ghewilleclike_

Vs. 3433-4: _Dat gi sonder eneghe mesdaet R. moghet t. ende q._

Vs. 3435: _alle_

Vs. 3436: _belaghen_ l. _bejaghen_? met omw.

Vs. 3437: _Dese twee gr. vreden_. Ik volg de omw.

Vs. 3441: _sweert_

Vs. 3443: _Nemmermeer_

Vs. 3445: _ghenaden_

Vs. 3449: _Brune sprac ic_

VERKLARENDE WOORDENLIJST.

VERKLARENDE WOORDENLIJST.

A.

#Achte#, 685, _gevangenschap_, _hechtenis_, _beklemming_.

#Achter bliven#, 96, 2464, _achterwege blijven_. Zie _Lsp. gloss._

#Achter lande#, 2407, _door het land heen_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 20; _Lsp. gloss._ _Ferg._, 1423. Zoo ook _achter straten_, aldaar 727.

#Achter rugghe#, 1730, _achterwaarts_. Zie HUYD. op _Stoke_, 3 Dl., bl. 219.

#Aerminc#, 2077, 2210, _arm man_, _ongelukkige_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 418.

#Aes#, 3114, _spijs_. Zie KIL. en verg. _Velthem_, bl. 268, 279.

#Aex#, 701, 735, _bijl_, _akst_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 178-180. _Lanc._ 21632 heeft _hache_.

#Af#, 21, 1042, 1348, _van_.

#Afbernen#, 1506, _afbranden_.

#Al#, 741, 932, 1257, _geheel_.

#Al in een#, 1255, _aanhoudend_, _voortdurend_. Zie _Lsp. gloss._

#Al te#, 784; 2827 alleen #te#; _zeer_. Zie _Lsp. gloss._

#Altehant#, 539, _terstond_.

#Aldusghedaen#, 3054; #aldustaen#, 862, _zoodanig_.

#Algader#, 1276, 1455, _geheel en al_.

#Alghemene#, 3115, _te samen_.

#Alnaect#, 1257, _moedernaakt_.

#Als ende als#, 3010, 3264, _geheel en al_; in de tweede plaats zooveel als _dringend_.

#Also#, of #noch also#, bij een adject. _meer_, b.v. 1342, #noch also quaet#, _boozer_. Zie HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 169.

#Also#, 1345, _als_, _zoo als_.

#Altoos#, 2947, 2986, _altijd_. Zie _Floris, gloss._ In de eerste plaats meer in den zin van _immers_, zoo als wij het nog wel gebruiken.

#An#, zie #Onnen#.

#An#, duidt in 't algemeen de betrekking aan, die wij nu eens door _aan_, dan door _op_, _in_, _tot_, _bij_, _naar_, _nabij_ uitdrukken; 93, 1003, 1102, 1127, 1248, 1435, 2274. De werkwoorden die op een of andere wijze eene ontleening van elders aanduiden, hebben in 't Mnl. den persoon van wien ontleend wordt met _an_ verbonden bij zich: b.v. 204, 1427. Verg. _Lsp. gloss._ Daarmeê komt overeen het _delen an hoghen aflate_, 2894; en _versaden ane_, 212.

#Andersins#, 84, _in anderen zin_, _anders_. Ietwat afwijkend is de beteekenis _Floris_ 1374, 3947.

#Aneslaen#, 442, _beginnen te zingen_. Zie _Lsp. gloss._ Nog van het zingen der vogels en het bassen der honden in gebruik.

#Anevaerden#, 3314, _de vaart ergens heen ondernemen_; _aggredi_ (KIL.).

#Angaen#, 187, _ondernemen_, _aanvangen_, _suscipere_.

#Angaen#, 814, _aanvallen_; 261, _tot zich nemen_, _zich meester maken van iets_, _aanvaarden_.

#Anscijn worden#, 1781, _blijken_. Verg. HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 168-170.

#Antien#, 2066, _aantijgen_. Zie _Lsp. gloss._ op _Tien_. Zie ook hier op dat woord.

#Apeert#, 204, _openlijk_, _blijkbaar_, _onbeschaamd_.

#Arbeit#, 743, 2856, _moeite_.

#Archede#, 2515, #Archeit#, 2940, _kwaad_, _boosheid_, _ondeugd_. Zie _Lsp. gloss._

#Arghertiere#, 2506, _boos_, _ondeugend_.

#Avonture#, 624, _de fortuin_, _het geluk_ (_als persoon voorgesteld_). #Bi aventure#, 161, 349, 2573, _bij toeval_. 1393, 401 var., _ongeval_. 4, 31, _verhaal van gebeurde zaken_, _geschiedenis_. #In avonture setten#, 1353, _in de waagschaal stellen_, _op het spel zetten_. Verg. GRIMMS uitstekende monografie over dit woord in de verschillende beteekenissen die het doorloopen heeft.

B.

#Bachten#, 1290, 2881, _van achter_, _aan den achterkant_. Verg. CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 374-375.

#Baerde#, 701, _bijl_. Nog over in _hellebaard_.

#Bake#, 217, 227, 1517, 1523, 2127, _varken_.

#Balch#, 2800, _ligchaam_, _buik_, eigenl. een _huidenzak_.

#Balch#, zie #Belghen#.

#Ban#, 264, KIL.: _proclamatio_, _edictum publicum_.

#Ban#, 2700, _banvloek_, KIL.: _Dira proscriptio_, _anathema_. Zie nog andere beteekenissen van dit woord in de woordenlijsten op de _Doctrinale_ en de _Mnlp._

#Banderside#, 1830, _ter andere zijde_. Zie het _gloss._ op de _Lorreinen_.

#Baraet#, 353, 483, 1196, 1486, 1708, 2049, 2359, 3073, 3387, _bedrog_. Het is het fransche _barat_, en komt veel voor; zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 210-211, en CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 349-350.

#Barbecane#, 522, _voorwerk eener vesting_; fransch woord, bij vlaamsche schrijvers niet ongewoon, b.v. _Troj. Orl._ (_O. Vl. Ged._ I), 3003. _Rose_, 3784, vindt men het ww. _barbelcanen_, in de beteekenis van: _met een voormuur omgeven_.

#Baren#, 2380, _zich vertoonen_. Verg. _Lorreinen gloss._

#Bassen#, 1597, _aanblaffen_. Gewoonlijk wordt het intrans. gebruikt; zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 157-159.

#Bat#, in 't rijm voor #Bet#.

#Bate#, 2893, _voordeel_. Maar _bate_ is eigenlijk _betering_, _herstel_, vandaar _in bate staen_, 192, _beteren_, _boeten_. Zie _Lorreinen gloss._

#Bedi#, 2975, 3162, _omdat_; 2331, 2892, 3110, _want_. Eigenlijk een oude instrumentaalvorm. Zie voorbeelden in de plaatsen aangehaald _Doctr. gloss._

#Bedocht sijn#, 84, _bedacht zijn_, _besluiten_.

#Bedraghen# (#Hem#), 2134, 2654, 2694, _zich onderhouden_, _zich_ (_met iets_) _behelpen_. Zie _Lsp. gloss._

#Bedraghen#, 2200, 2235; part. #bedreghen#, 2503, _beschuldigen_, _aanklagen_. Zie DE JAGER, _Nalezing op 't gloss. van Prof._ LULOFS, bl. 14-16.

#Bedwanc#, 886, 1845, _dwang_, _overmacht_. Zie _Floris_, 345, 2848. _Car. en Eleg._, 372, 1187.

#Begheven#, 24, 155, 2940, _nalaten_; 273, _verlaten_.

#Begheven#, 1501, _de wereld voor het klooster verlaten_; het part. #begheven#, 369, 1488, _van de wereld afgezonderd_, _geordend_.

#Beghien#, part. #beghiet#, 2934, _erkennen_. MAERL., _Sp. Hist._, 3 Dl., bl. 257. Zie DE JAGER, _Verscheidenheden_, bl. 278-282.

#Beghinnen#, 3 p. sing. praet. #begonste#, 64, 146, 1323 (2110). MAERL., _Sp. Hist._, 3 Dl., bl. 186, 286. Zie ook _Lsp. gloss._ op _began_; HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 41, 97; 2 Dl., bl. 487.

#Begripen#, 32, _berispen_. Zie _gloss._ op _Doctr._ en _Lsp._

#Behendichede#, 2465, _beleid_, _slimheid_. Zie CLIGNETT, _Bijdr._, bl. 311-312.

#Beiaert#, 1272, _frequentamentum tintinnabulorum_ (KIL.). #Den beiaert slaen#, _de klok luiden_.

#Beide#, 681, 745, 1491, _beide_, _alle twee_. Maar als _beide_ voorop staat, en gevolgd wordt door twee of drie verschillende zelfst. nw. beteekent het _zoowel -- als_, b.v. 13, 42, 151, 408, 837, 1268, 1385, 1691, 1981, 2308*, 2761, 2881. Zie HUYD. op _Stoke_, 1 Dl., bl. 65. De eigenlijke schrijfwijs in ons dichtstuk schijnt _bede_ geweest te zijn, dat 147 in 't rijm voorkomt. Zoo ook _Ferg._, 4947; _Stoke_, 1 B., 607.

#Beiden#, 1101, 1187, _wachten_.

#Bejach#, 119, 276, 507, _prooi_, _wat men door najagen verkrijgt_.

#Bejaghen#, 1941, 2112, 2897, 3336, (_door jagen_) _bemachtigen_, _verwerven_. Verg. _Lsp. gloss._

#Becarmen#, 3038, _weeklagen over iets_.

#Bekinnen#, #bekennen#, 2809, _kennen_; 457, 539, _kennen_, _erkennen_; 983, _herkennen_. Zie _Lsp. gloss._

#Beclaghen#, 1349, 1375, _aanklagen_, _verklagen_; 1529, _beklagen_ in de tegenwoordige beteekenis.

#Becnouwen#, 225, _beknagen_, _afknagen_.

#Becomen#, 2100, 2439, _behagen_, _aangenaam zijn_. Zie HUYD. op _Stoke_, 2 Dl., bl. 400.

#Belanc sijn#, 2517, _verwant zijn_. Zie over de grondbeteekenis van het woord _Lsp. gloss._

#Belghen# (#Hem#), praet. #balch#, 1749, 2902, 2955, 3185, _boos worden_, _zich vertoornen_. Zie _Lsp. gloss._

#Beloken#, 335, 1169, 2271, _besloten_; eigenlijk part. van _beluken_.

#Belopen#, 349, _achterhalen_; 2518, _overwonnen_ (_ingepakt_).

#Bem# (#Ic#), 525, 1026, 1357, 1780, 2073, 2188, 3096, regelmatige 1 pers. sing. praes. van _sijn_.

#Beneden#, 777; moet men niet lezen _beneven_? Vs. 820 vlg. schijnt dit vermoeden in de hand te werken. _Beneven_ vindt men o. a. _Troj. Orl._, bij BLOMMAERT, _OVl. Ged._, 2 Dl., bl. 88, vs. 1154.

#Benemen#, 2452, _verhinderen_, _beletten_. Zie _Lorreinen gloss._

#Beniden#, 340, _ergens nijd_, _afgunst over gevoelen_. Verg. _Tr. Orl._ (BLOMMAERT I, bl. 18) vs. 1460.

#Bequame#, 620, _aangenaam_. Verg. #becomen#.

#Bequamelic#, 1118, _aangenaam_, _wel smakend_.

#Beraden#, #beriet#, #beraden#. _Beraden_ is eigenlijk den raad tot iets geven, hetzij aan zichzelven of anderen. Vandaar _het initiatief tot iets nemen_, _iets bewerken_, in verschillende schakeringen van beteekenis, afhankelijk van het doel waarmede iets _beraden_ wordt. Ten goede gaat de beteekenis licht over in die van _helpen_, _verzorgen_, _iets verschaffen_; ten kwade, in die van _berokkenen_, _op den hals halen_. De persoon ten wiens behoeve, ten wiens voor- of nadeel dit geschiedt, staat in den dat., die _beraden_ wordt in acc. Zoo komt dit ww. in dit gedicht voor: 435, 551, 592, 639, 1926, 2198, 2977, 3213. Het part. #beraden#, 478, 1976, is eigenlijk: _tot een besluit gekomen_, _besloten_, en wordt met den genit. gekonstr. of door _so_, _also_, nader bepaald.--Verg. hier #raet#.