Part 14

Vs. 1331: _Den coninc dreigen_; maar twee verzen achter elkander met hetzelfde appellatief te laten aanvangen, ging niet; blijkbaar staat _men_ in vs. 1330 voor _menne_. Of _dreigen_ wel het echte woord is?

Vs. 1337: _Hoe men Reinaert ter redenen brochte_

Vs. 1344: _waerven_

Vs. 1345: _enen_

Vs. 1348: _Daer hi af_

Vs. 1350: _dattene_

Vs. 1355: _niemene en es_

Vs. 1356: _So helpe_

Vs. 1360: _gaet wech ende sijt_

Vs. 1362: _Grimbert sprac_

Vs. 1368: _ten eersten_. Doch zie hier vs. 1435, 2058, en verg. _Wal._ 1533 _eerst_; 8875 _van eerst_.

Vs. 1369: _sinen_. _Groeten_ met DP.? Verg. _Gram._ IV, 606. Of ellipt. genit.?

Vs. 1376: _waerven_

Vs. 1377: _vermerrendi_

Vs. 1380: _inden derden_

Vs. 1381: _Uwen casteel_

Vs. 1386: C. _haer_ l. _hare_?

Vs. 1390: W. _ten hove_

Vs. 1393: _avonturen_

Vs. 1396: _Maerghin_ (W. _Morgen_) _sciet_; doch verg. _Reineke_ 1308.

Vs. 1400: _binnen den_

Vs. 1411: _Hoort, seit hi_

Vs. 1414: _alle dandre_

Vs. 1417: _sine muulkine_

Vs. 1420: _harde lief_; doch verg. _Reineke_ 1362.

Vs. 1421: _Ja als_

Vs. 1422: _van hier moet_

Vs. 1427: _de sine_

Vs. 1428: _ruumde_

Vs. 1434: _hoort_

Vs. 1436: _met Grimberte_

Vs. 1436: _seide_, dus C.; GrW. _seiden_

Vs. 1438: _sorghen_

Vs. 1441: _te biechten_

Vs. 1444: _sijn vergaen_; doch zie _Reineke_ 1382.

Vs. 1447: _te biechten_

Vs. 1449: W. _Alle de diefte en a. r._

Vs. 1454: _te ghenaden_

Vs. 1455: _algader_, C. _allegader minen mesdaden_, de twee laatste woorden reeds door Gr. verbeterd.

Vs. 1459: CGr. _alle diere_

Vs. 1462: _Of gi iet wilt_

Vs. 1465: _alle diere die leven_

Vs. 1466: _mi moete vergheven_

Vs. 1467: _Brune_

Vs. 1471: _Tes papen huus, daer hi spranc int net._ De uitlating van _huus_ behoeft geene verdediging. Dat _net_ door _strec_ moet worden vervangen, bewijst zoowel het rijmwoord, als de vergelijking met vs. 1177, 1202, 1234, 1281.

Vs. 1472: _ongherec_. Zoo ook 1201. Bij WILLEMS _ongeret_, en in de verklarende aant. _ongerect_. In C. werd kwalijk gelezen _ongeret_, dat Gr. verbeterde.

Vs. 1473: _sine kindre_

Vs. 1477: _mi ooc niet_. Het middelste woord schijnt hier uit den volgenden regel ingeslopen.

Vs. 1479: GrW. _coninghinnen_

Vs. 1480: C. _verwinne_

Vs. 1481: _eren_

Vs. 1483: C. _mee liede_; GrW. _meer liede_

Vs. 1487: _maectene_--_Elmaren_

Vs. 1488: _Daer wi b._

Vs. 1489: _al te sere te pinen_

Vs. 1490: _die_ (l. _der clocke-line?_)

Vs. 1494: GrW. _toneren_, C. _tonneeren_

Vs. 1496: _straten_

Vs. 1497: _binnen der_

Vs. 1503: _die_ is een invoegsel van mij; verg. 947.

Vs. 1506: _af bernen_

Vs. 1510: CGr. _Daer hi nu_ [_mi_] _conste_; W. _hi niet conste_

Vs. 1512: _leeddickene_.

Vs. 1513: Ik volg de lezing van GRIMM, waarvoor W. _Vianois_ stelt, dat hij voor een »uitgedachte naem" houdt. Ik weet niet met zekerheid waarop die verandering steunt; waarschijnlijk op de omwerking, maar in de variant is die plaats niet opgenomen.

Vs. 1515: _Sone woonde_. Gr. _Son en woonde_. W. _Son woonde_

Vs. 1521: _Daer dedic I. in crupen_; doch _daer_ is overtollig, wegens het voorgaande _in dat_. Voor _incrupen_ wellicht beter _doe crupen_.

Vs. 1523: l. _hanghen vele_?

Vs. 1524: _Des vleesch dedi_. Het vers eischt slechts drie verheffingen. Misschien kon men ook lezen: _Des dedi_, hoewel ik de voorkeur geef aan _daer_.

Vs. 1528: _dien leden b._

Vs. 1531: _sat_, invoegsel van WILLEMS; _niet_ C. _met_.

Vs. 1537: _enen_

Vs. 1540: W. _wast_

Vs. 1544: CGr. _nu vant slach_, blijkbaar min juist gelezen, want de verklaring _vant_ = _va ende_, (bl. 276) gaat niet op. W. wilde lezen: _vanc ende slach_.--Of zou men mogen verstaan: _nu vant slach_ = _slaghen_? Volgens Mnl. Vsb. p. 129

Vs. 1547: _selves_ ontbr. in C.

Vs. 1565: _roof hier laten_

Vs. 1566: _Hi riep, ende ic ginc m. straten_. Maar het vorige vers heeft ook maar drie verheffingen.

Vs. 1570: De nieuwe alinea begint eerst hij den volgenden regel.

Vs. 1572: _volchden_

Vs. 1582: _gevreesscheden_

Vs. 1587: _Grote -- grote_

Vs. 1588: _Dus quamen_. Hoe licht men _d_9 voor _d_' las is bekend.

Vs. 1595: _lietene_

Vs. 1596: C. _diene_

Vs. 1599: _ghelove_, door WILLEMS ten onrechte veranderd in _gelovet_. Verg. _Wal._ II, D. bl. 333 vlgg.

Vs. 1604: _Si namene ende leidene_

Vs. 1607: _Buten den_; maar dit wordt samengetrokken tot _buten_

Vs. 1609: GrW. _Ine_

Vs. 1610: C. _verwervic_

Vs. 1612: _dedi_

Vs. 1614: _leiddickene_

Vs. 1616: _Dat twee h. ende enen hane_; maar nergens is sprake van slechts _twee_ hennen.

Vs. 1617: _stralen_

Vs. 1619: _teere_, maar _te_ wordt door _bi_ uitgesloten. Wellicht stond in 't oorspronkelijk: _Rechte ere_

Vs. 1625: W. _vette_; CGr. _ghenoech_, door W. verbeterd.

Vs. 1628: C. _taste_; W. _begon_

Vs. 1631: _Te sorgen_; maar het is geen ww., en het zstnw. is stvr.

Vs. 1632: _wats u ghesciet_

Vs. 1634: _om_

Vs. 1639: _hoondene_

Vs. 1640: W. _van daer boven_; CGr. _von dat boven_

Vs. 1643: _daer_ is een invoegsel van mij.

Vs. 1644: _lagen_ moet eensylbig gelezen worden, tenzij men _si_ zou willen delgen.

Vs. 1646: C. _vijvergat_. De verandering is van Gr. Zoo heeft ook het mhd. _viwerstat_, b.v. Nib. 884,4, 885,2.

Vs. 1647: _worden_. Lees int metrum _Si wort up_

Vs. 1652: _nie_ met C., bij GrW. _ie_

Vs. 1655: _Harswenden_. Maar de nom. luidt 242 _Harsint_, en 2877 _Hersunt_. De acc. 3399 _Hersinde_. De zwakke vormen in dat. 1983, 2129, 2846, 2898 en hier ter plaatse zijn fouten.

Vs. 1656: _liever hadde dan_

Vs. 1657: _God die moet mi_

Vs. 1658: _liever ware bleven_

Vs. 1659: _Te doene dan_

Vs. 1661: _te biechten_

Vs. 1676: _dat biddic u_

Vs. 1680: _hem_ invoegsel van W.

Vs. 1681: C. _mesdaden_

Vs. 1682: C. _raden_

Vs. 1684 en 1685: _Ende te wakene (vastene)_; maar het vers eischt hier drie arses zonder voorslag.

Vs. 1687: _Alle die hi_, maar _Alle_ is blijkbaar te ontberen.

Vs. 1688: _Ende dat hi voort_

Vs. 1689: _Behendelike soude generen_. _Behendicheit_ gold niet slechts voor _sagacitas_, _ars_, _sollertia_, maar ook voor _fraus_, _dolus_, _machinatio_; men zie CLIGNETTS _Bijdrage_, bl. 311-312. Dat men Reinaerts behendigheid natuurlijk in geen goeden zin opvatte, leert de 13 fabel uit den _Esopet_, vs. 16-17. Onmogelijk kon daarom hier in den tekst _behendelike_ geduld worden, hoewel dit zeer duidelijk in het handschrift staat. _Behendelike_ kon licht uit _Bescedelike_ gelezen worden. Dat dit het juiste woord moet zijn, leert de vergelijking met _Flor._ 187; zie vooral ook de woordenlijst op den Lsp.

Vs. 1692: C. _Nu moet hi siere stelen pleghen_, bij WGr. _Nu moet hi plegen siere selen_. De ware lezing gaf 381 aan de hand. Vs. 428 leest men _pleghen_, dat den afschrijver in de war bracht.

Vs. 1695: _daer_ is een invoegsel van mijne hand.

Vs. 1713: _begonden_

Vs. 1717: _plumen_

Vs. 1718: _Gr. sp. Oom gi d. m. d._

Vs. 1720: _een_

Vs. 1722: _te biechten_

Vs. 1724: _trouwen_

Vs. 1734: _Al hadde men_, dat onzin is; verg. _Reineke_ 1663.

Vs. 1741: _verdoort_, C. _versmaet_

Vs. 1742: _verstoort_, C. _verstorbeert_. De verbetering is van Gr.

Vs. 1743: II _pater_

Vs. 1745: _ghenaden_

Vs. 1748: _af hebbe_

Vs. 1750: _sine ogen_

Vs. 1752-4: C. leest:

Doe began hem drouve ghelaten ende arde zeere beefde Reynaert doe keerde si te hove waert doe hi began den hove naken daer hi waende seere mesraken Doe in sconinx hof was vernomen, enz. GRIMM zegt, p. 276: »Die sichtbar vom nachhelfenden schreiber her rührende verwirrung der hs. ist nach der prosa und nach Reinke beseitigt worden." Hij leest namelijk, en met hem W.:

Die si te voren hadden ghelaten: Daer keerden si ten hove waert. Aerde (W. Harde) sere beefde Reinaert Doe hi began den hove naken, Daer hi waende sere mesraken. Doe in sconinx hof was vernomen, enz.

Er is blijkbaar in het hs. geknoeid, maar minder dan Gr. vermoedde. Vs. 1752 is stellig echt: _ghelaten_ in dien zin is geheel overeenkomstig met _gelaet toonen_, enz. dat men hier herhaaldelijk aantreft, b.v. 1737, 1768, 1802, 2119, 2185. En de verandering van GRIMM is lam.--Dat ik midden tusschen twee rijmen eene nieuwe periode laat aanvangen, is geheel overeenkomstig met de manier des dichters. Zie b.v. 107, 263, 998, 1288 (waar de afschrijver echter de nieuwe afdeeling eerst met 1289 begon, evenzoo 1850, 2048, zoo als hij die ook 777 een regel te laat begonnen was), 1692, 2048, 2067, 2498, 2518, 3396.

Vs. 1759: _Grimberde_

Vs. 1760: _niemene ne was_

Vs. 1764: _die onvervaerde_

Vs. 1766: _Ende hi sprac_

Vs. 1770: _Gelijc of hi_

Vs. 1772: _boudeliken_

Vs. 1777: CGr. _hebbe_; W. veranderde naar de omwerk.

Vs. 1783: CGr. _mi nochtan gherne_; W. _mi gerne_

Vs. 1784: _hulden wilde gi_

Vs. 1785-6: _lonen: crone_. Men zou kunnen vragen of _crone_ niet eene te moderne figuur is; te meer, daar C. verder leest _dat si..... gheloven_, welk laatste woord GRIMM veranderde in _ghelove_, WILLEMS in _ghelovet_. Wellicht zou men wenschen te verbeteren: _hoeden_, _vroeden_, gedachtig aan _Reineke_, 1711: »_Juwe rât is vrôt.... gy loven nicht draden.... wat ju dessen valschen alle vorelesen._" Ook hier 1899 wordt de koning _vroet_ genoemd.

Maar het Fransch heeft, 10956:

»Mès puis, sire, que _rois_ s'amort à croire les mauvès larrons, ................. lors vet la terre à male veue."

Het zal dus het zekerst zijn de lezing van C. te behouden, en 1787 _si_ in _soe_, 1788 _gheloven_ in _ghelove_ te veranderen, tenzij men voor _der crone_ zou willen stellen _den cronen_.--Moet het ook zijn _den conen_ (_coenen_)?

Vs. 1787: _Dat si_

Vs. 1788: C. _gheloven_; W. _ghelovet_

Vs. 1792: _Die niet te rechter h. h. g._ De omwerking gaf de verbetering aan.

Vs. 1793: _rike hove_

Vs. 1796: _Den goeden lieden doen t._ Ik heb de lezing van den omwerker voorgetrokken.

Vs. 1802: _condi_ l. _toondi_?

Vs. 1803: _niet ghehelpen_

Vs. 1807: _saken_

Vs. 1808: _qualic in_. Dus C. door GrW. veranderd in _qualiken_.

Vs. 1809: C. leest: _Die eede die ic hadde gesworen._ Gr. veranderde _eede_ in _vrede_, waarschijnlijk volgens _Reineke_, 1720, die de omwerking volgt, welke ironisch den koning veel beter de volgende woorden in den mond legt:

Dat gi my dicwijl hebt gedient, Dat wart u nu te recht gegouden. Gy hebt den vrede wel gehouden, Dien ic geboot ende had gesworen.

Vs. 1818: _laten aenscinen_

Vs. 1820: _es sijn crune_, doch verg. 1827.

Vs. 1821: _vele_ is een invoegsel van WILLEMS.

Vs. 1828: CGr. _hi ware gewroken_, dat W. veranderde in: _haddet gew._; doch verg. 1931.

Vs. 1830: C. _Rander side_, door GrW. veranderd in _Tander side_

Vs. 1840: _groot mine saken_

Vs. 1848: _sloechdi_

Vs. 1850: _Recht in dese selve sprake_. In C. vangt het volgende vers met eene kapitale letter aan, intusschen laten GRIMM en W., die overigens de lezing van C. behouden, de nieuwe alinea met 1850 beginnen. In de aant. p. 276 zegt GRIMM: »Wenn dieser vers noch von Reinaert gesprochen wird (vgl. _Reineke_ 1762,63), wozu der grosse buchstabe der hs. bei 1851 stimmen konnte; so fehlen zwei verse vorher. die prosa ist für die gewahlte abteilung."

De zin schijnt intusschen gewrongen, als men wil lezen:

Recht in dese selve sprake Doe spranc up Belijn, die ram.

1850 moet wel degelijk tot de vorige periode behooren. Dat er in geknoeid is valt terstond in 't oog; maar is het zoo noodzakelijk met GRIMM aan te nemen, dat er _twee verzen zijn uitgevallen_? Het Fransch geeft hier licht. Er is de grootste overeenstemming tusschen onze verzen 1837-1850 en Br. 20 11014-20, waar men leest:

Or sui devant lui [mesire], si me tiegne, Et si me face ardoir ou pendre, Qar ne me puis vers lui deffendre. Ge ne suis pas de grant puissance, Mès ce seroit povre venjance, _S'en parleroient meinte gent Se l'en sanz jugement me pent._

Het woord _sprake_ in C. 1850 wijst duidelijk aan, dat er iets moet gestaan hebben overeenkomende met de twee laatste Fransche verzen. _Recht_ ontstond uit de verwisseling van de kapitale _L_ en _R_ (zie op 347), en _in_ kan eene vergissing zijn voor _men_, verg. 915.

Vs. 1862: Dit vers is door WILLEMS uit de omwerking aldus ingevuld: _Die gans, dat tijtsel ende tlampreel_

Vs. 1867: CGr. _Makeden_

Vs. 1872: _Reinaerde_

Vs. 1874: _man_ dus CGr., WILLEMS las _men_

Vs. 1875: W. werpt _es_ uit, dat CGr. hebben.

Vs. 1877: CGr. _Vort bringen die men brochte daer_. WILLEMS heeft _die_ in _dan_ veranderd. Dat hij met die plaats geen weg wist, blijkt uit de zonderlinge interpunctie. Ook GRIMM was er meê verlegen. Zie zijne aant. p. 277.

Vs. 1880: _besten redenen g. daer voort_

Vs. 1881: C. _dieren_

Vs. 1882: _met goeden orconden_

Vs. 1885: _saken_

Vs. 1886: _wijstsi_ voor _wijsden si_, dat men in C. leest. GrW. veranderden: _wijsten si_

Vs. 1888: _Reinaerde_

Vs. 1893: _naeste_

Vs. 1896: _Reinaerde_

Vs. 1905: _andren_

Vs. 1906: CGr. _Reinaerde_

Vs. 1908: W. vond »verkieslijker" te lezen: _Tibert sprac_; maar de woorden zijn blijkbaar den koning in den mond gelegd.

Vs. 1914: _Sinen l. die es_

Vs. 1916: Gr. en W. stellen _tjaer meer_, terwijl C. heeft _tsiaer meer_. Doch zie mijn artikel over _saermeer_ in den _K. en L.bode_, van 1845, no. 35.

Vs. 1925: _wancans_, verbetering van Gr. voor _wanconst_, dat C. heeft.

Vs. 1926: _Nochtan eist R. diet al b._ zoo lezen GrW., maar _eist_ vindt men niet in C. Eenvoudiger verandere men _die_ in _di_; in allen gevalle had men niet mogen stellen _eist_, maar dan ten minste _wast_.

Vs. 1928: _uwe_

Vs. 1929: C. _Rumen ende wijde lancken_. Verg. GRIMMS aant. p. 277.

Vs. 1932: _noch niet_

Vs. 1936: W. _Langeleden_

Vs. 1942: W. _vernois om hadde_

Vs. 1943: W. _papen_

Vs. 1946: CGr. _Ende sidi nu daer toe_, l. _En sidi mi_?

Vs. 1948: _fellen voden_, doch verg. 3745 en 3771 der uitg. van WILLEMS. GRIMM haalt p. 278 uit MAERL. 3, 318 een _vuden_ aan, dat echter blijkbaar bedorven is uit _ruden_. Dezelfde letters worden daar meer verwisseld, b.v. bl. 138, vs. 80, waar _rasten_ moet gelezen worden voor _vasten_.--Ook de woorden _uwen neve_ komen mij verdacht voor; maar ik heb ze behouden, omdat ook de omwerking _u neve_ heeft.

Vs. 1949: _Doe so sprac die coninc saen_; maar de verbetering volgt uit vs. 1958-9. Door GRIMMS aant. p. 278, wordt de lezing van C. kwalijk verdedigd of verklaard.

Vs. 1950: _Tiberte_

Vs. 1953: _gaet voren_

Vs. 1961: _Nu gaen wi voren ende b. h._

Vs. 1963: _du selt_

Vs. 1964: _die salt_, W. _sal_

Vs. 1965: CGr. _dine_ W. _en dine_

Vs. 1970: _Hine dede_

Vs. 1973: _Dat was de wulf ende T._

Vs. 1975: _te sinen scaden_, dat blijkbaar alleen om 't zuivere rijm _scaden_ dus staat.

Vs. 1980: _binnen den_

Vs. 1982: _Reinaerde_

Vs. 1989: _dor niede_, C. _dor met_, dat blijkbaar slecht gelezen is voor _niet_, zoo als ook 1531 het geval was. Gr. en W. stellen daarvoor _nijt_; maar de wolf had geen reden te veronderstellen, dat _nijt_ (haat) Hersinde jegens Reinaert bezielde, verg. 243, terwijl buitendien _nijt_ geen reden kon zijn om hem te doen ontsnappen, maar juist het tegendeel. _Niet_, in dat. _niede_ is een bekend woord, dat hier juist aan zijne plaats is: Ohd. _niot_, door GRAFF, II, 1048, terecht door _desiderium_ vertaald. Verg. vooral de woordenlijst op den Lsp.

Vs. 1995: _brincdi_

Vs. 1996: _mijn moie;_ doch verg. 1504, 1675.

Vs. 1998: _nemmermeer_

Vs. 1999: _Maer her_

Vs. 2002, 2009: _onneert_, dus C.; Gr. en W. _oneert_.

Vs. 2006: _wie die mi_

Vs. 2012: _dat herte_

Vs. 2015: _alle_

Vs. 2016: _galge of gi_

Vs. 2019: W. _Met uwe v._ De geheele plaats 2015-19 komt mij verdacht voor.

Vs. 2021: _Amen, sprac Brune, ende h.;_ het inlapsel vloeide voort uit het niet verstaan der herhaling _Amen, Amen!_ Dit blijkt ook uit de omwerking.

Vs. 2023: _haesten wi_

Vs. 2024: _woorde_

Vs. 2026: _ten stride_; maar _te stride_ beteekent _om strijd_.

Vs. 2029: _volchde_

Vs. 2031: GrW. _line_

Vs. 2036: _strec_, GrW. _strop_, maar C. heeft _stroc_, dat slecht gelezen is.

Vs. 2038: CGr. _scauwet_

Vs. 2039: _Ende si spr._ CGr. heeft buitendien: _ende si keren_, dat W. stilzwijgend veranderde.

Vs. 2042: W. _sullen_

Vs. 2051: _sorghen_

Vs. 2055: Gr. _Ic ware_, drukf.

Vs. 2057: _Reinaerde_

Vs. 2062: _verlanessen_

Vs. 2068: De nieuwe alinea begint bij CGrW. reeds bij het voorgaande vers.

Vs. 2070: W. _Dan so_; CGr. _Daer so_; C. heeft waarschijnlijk _d_' voor _d_9 gelezen.

Vs. 2073: _Nu en es_

Vs. 2076: _u_ ontbr. in C., de invoeging is van Gr.

Vs. 2080: _noch doe_

Vs. 2081: C. _mannen_

Vs. 2091: _hoekine_; dus C.; bij Gr. _bockine_; doch zie MEIJERS Aanteek. op het _Leven van Jesus_, p. 356.

Vs. 2092: _derdes_, dus C.; bij GrW. _des derdes_.

Vs. 2094: C. heeft _haenden_, waarvoor Gr. gaf _hanen_, dat W. weder verving door _vogel_. Dat C. de ware lezing geeft blijkt uit de _Nat. Bloeme_, aangeh. _Gesch. der Mnl. Dk._, III, 17.

Vs. 2100: _ende dat ic vermochte_. Bij dit vers teekent Gr. aan: »_lücke._" Er schijnt echter in den zamenhang niets te ontbreken.

Vs. 2101: _ende_, dus C., en ook beter dan de verandering (_met_) door Gr. in den tekst gebracht; want zij kwamen niet samen, maar ontmoetten elkander. Hij zelf gaf p. 278 de ware lezing aan, maar verkoos _met_ omdat C. heeft _Isengrine_ (: _rime_).

Vs. 2103: _Besele_, zoo C. en GRIMM; WILLEMS verbeterde _Basele_ (»by Dendermonde"). Moet men ook lezen _Belsele_? Zie het Charter van 1139, uit het _Corpus Chron. Flandriae_ aangehaald in mijne _Gesch. der Mnl. Dk._ I, 193, noot 2. Doch verg. GRIMM p. CLVII.

Vs. 2104: _dat hi ware_

Vs. 2108: _trouwen_

Vs. 2110: C. _wandelen_

Vs. 2114: _vroe_

Vs. 2117: _Of enen w. of enen r._

Vs. 2119: _mi een g._

Vs. 2120: _ende so qu._

Vs. 2121: _mi daer met van hem_

Vs. 2124: _warven_

Vs. 2127: CGrW. _ene bake_

Vs. 2128: _Doe ginc_

Vs. 2130: W. _kinden_

Vs. 2133: _Die sine k. en wouden cnaghen_, omdat zij de »alreminste" was. CGrW.: _Die sine k. hadden gecnaget_; maar in den volgenden regel, die in het hs. luidt: _Dus nauwe hebbic mi bejaget_, moet het laatste woord blijkbaar veranderd worden in _bedraghen_ (verg. 2654, 2694), en ik durfde daarop niet laten rijmen het part. _gecnagen_, zoo als de omwerking doet, die leest:

Nochtan eer ic dat mochte hebben, Hadden sy tvleysch al off geknagen: Hier op most ic my doe gedragen.

Buitendien komt onze lezing beter overeen met het voorgaande vers.

Vs. 2139: _gewonnen wel_

Vs. 2146: _Gaf hi R. felle antw._; maar waartoe dat _felle_, bij de bloote nieuwsgierige vraag?

Vs. 2147: _wanen.... die sc._

Vs. 2149: _also_

Vs. 2152: _dien scat_

Vs. 2155: _An.... trouwen_

Vs. 2156: _alle uwe_

Vs. 2158: _owi lieve R._

Vs. 2162: C. _ghi mi ons s._; GrW. _ghi mi s._

Vs. 2165: _brinct_

Vs. 2173: _ende sine hulde_

Vs. 2176: W. _groote_

Vs. 2177: W. _Ende die in v._

Vs. 2179: _Die heren_

Vs. 2182: _trouwen_

Vs. 2184: _sullen drinken met scanden_

Vs. 2185: _gelate met droeven sinne_

Vs. 2189: _mijn_

Vs. 2191: _de helle_

Vs. 2192: _Daer die t. es entie p._

Vs. 2193: _Indien dat_. Ik zou wenschen te lezen: _Ocht hier_

Vs. 2195: _ghenaden_

Vs. 2201: _daet_, dus C.; bij Gr. _doet_; W. _deedt_

Vs. 2205: W. _dat herte_, doch zie 1079, 1741, 2306; en verg. _Gram._ I, 693.

Vs. 2204: _bringhene_

Vs. 2207: _vraechdi mi des_

Vs. 2208: _gi wel hoet_

Vs. 2213: _up mine_

Vs. 2214: _trouwen_

Vs. 2215: _coninghinnen_

Vs. 2218: _daer niemen_

Vs. 2220: _Tote dien_

Vs. 2229: CGr. _verraderen_; doch zie 2243. Moet men ook lezen _verranesse_ (verg. 2243), en in het volgende vs. _niemen spare_, beiden met drie toonverheffingen?

Vs. 2235: _Met verradenessen sal bedrieghen_; doch verg. 2200, 2503.

Vs. 2236: _enen.... maghen lieghen_

Vs. 2237: C. _Grimberte den d._

Vs. 2242: W. _Van s. v. waer af hi woude_

Vs. 2243: _Die_

Vs. 2245: _Reinaert sprac wilen teer st._

Vs. 2246: _m. h. mijn vader v._

Vs. 2247: _Hermelinx_, C. _heymeliken_; doch zie vs. 2544-5

Vs. 2248: C. _eene_; CGrW. _verholnen_; doch verg. 2271.

Vs. 2249: C. _Die mijn v._

Vs. 2254: _Tiberte_

Vs. 2255: C. _arttinen_, Gr. _Aertinen_

Vs. 2256: C. _Brunen_

Vs. 2257: _Brune grote Gods h._

Vs. 2258: W. _Ende dat hi in Vl._; CGr. _Ende hi in_. Maar verg. over den ellips. DE VRIES, _Brief over Kar. Gr._, bl. 17-18, waar op vs. 2268 wordt gewezen, waar hetzelfde is waar te nemen.

Vs. 2260: CGrW. _Bruun_

Vs. 2262: _Doe_, CGrW. _Daer_

Vs. 2266: _Isingrijn_

Vs. 2273: _sduvels_

Vs. 2276: _alle gr._ voor _arde gr._

Vs. 2277: De vier tusschen teksthaken geplaatste regels vindt men niet in C., waar men leest:

Nu hoort wonder alle groot Wat si noch over een draghen Wilde iemen van sconinx maghen Dat wedersegghen _enz._

GRIMM, die deze lezing behield, en daarin door WILLEMS gevolgd werd, merkt echter op, dat er achter den tweeden dezer regels iets ontbreekt (p. 280), gelijk hem de vergelijking met den ouden prozadruk leerde. Blijkbaar is tot den samenhang noodig, dat Reinaert niet alleen zegt dat de saamgezworenen den koning wilden vermoorden; maar ook, dat zij Bruin in zijne plaats wilden kroonen. Van 's konings magen toch behoefde men niet te vreezen dat zij zich zouden verzetten tegen Nobels dood, die wel zonder hunne voorkennis zou plaats grijpen; maar zij konden »wedersegghen" dat hij door den beer werd opgevolgd. Ik heb daarom die vier regels uit de omwerking overgenomen, waar dan deze regel volgt:

Op sijn hooft die croon van goude,

waarvoor ik heb in de plaats gesteld:

Ende hi crone soude draghen,

waaruit denkelijk in C. de regel verbasterd is:

Wat si noch over een draghen.

Dat deze verzen werkelijk in den ouden tekst behoorden, mag men ook opmaken uit de vergelijking van 2327.

Vs. 2282: _sconinx_

Vs. 2284: _ende met sinen goude_

Vs. 2291-3:

Ende liet in verholnen rade minen Wive, miere vrouwe Harmelinen, Ende al van pointe te pointe seide

W. las alleen den laatsten regel: _Die hijt al v. p._ Dat die verzen gebrekkig zijn springt in het oog, en zoo als GRIMM zegt (p. 280), »auch hier verrathen ungefüge worte und mangelhafter sinn den zusammenziehenden abschreiber." Hij neemt aan, dat hier, even als in de omwerking, de das het verhaal eerst aan zijne eigene vrouw deed, die het wederom aan de vossin verried; hij stelt daarom als waarschijnlijk, dat die tirade aldus begon:

Ende in verholnen rade Sinen wive Slopecade.

Daar intusschen vrouw Slupecade nergens in het oudere gedicht terugkeert, is het niet onmogelijk dat zij hier eerst door den omwerker zij ingevoegd, gelijk men ook uit vs. 2296 mag opmaken. Ik heb mij daarom bepaald tot die veranderingen die een verstaanbaren zin opleveren. Het enjambement _minen.... wive_ kan geene zwarigheid maken, zie de inleiding § I. Misschien moet men ook lezen:

Ende dien verholnen raet sinen minen wive, vrouwe Harmelinen,

Wegens die konstruktie zie men 412, 1297, 1316, 1866, 2655, 2729, 3186. De vergelijking van 2325 schijnt mede onze lezing te bevestigen.

Vs. 2302: _Ooc s. soet bi sulken l._ Doch verg. _Reineke_ 2397. Moet men ook lezen: _Ooc proefde soet bi lyctekinen?_

Vs. 2303: _al_, invoegsel van mij.

Vs. 2305: _stonden_, l. _stoet?_