Part 13

__________

VERSNOTEN

Vs. 1-9: Zie de Inleiding, § II.

Vs. 2: _Dicken_, en zoo gewoonlijk, b.v. 70, 344, 1130, 1392, 1475, 1518, 1730, 1746, 1781, 2337, 3288.

Vs. 10: _hulpen jonnen_

Vs. 11: _keert_

Vs. 14: _Ofte_

Vs. 24: _Daden si wel si soudens b._ Mijne verandering rust op Mnl. Versbouw, bl. 120 en 138.

Vs. 25: _Dat en s._

Vs. 28: _hovescheden_

Vs. 29: _keert_

Vs. 35: _eren_

Vs. 36: L. _Ende haer daer toe keren?_ Opdat even als het voorgaande vs. ook dit slechts drie verheffingen hebbe?

Vs. 39: C. _sinnen_

Vs. 41: C. _tsinxen_, Gr. _pinxen_

Vs. 47: _ten wel gr. l._ Moet men dit en het volgende vers ook met drie arses lezen? aldus: _Houden te groten love. Doe quam tes coninx hove?_

Vs. 52: _ne_ invoegsel van mij

Vs. 60: C. _metten grisen b._; doch zie 3176, en verg. 940, 3745, 3771. _Grijs_ daarentegen heet de wolf, 2266.

Vs. 66: _Dor u ed. ende dor u ere_

Vs. 67: _Ende dor r. e. d. ghenaden_

Vs. 68: _miere_, dus CGr.; W. verandert: _der groter_; maar verg. 318.

Vs. 74: W. _minen kindren_.

Vs. 76: _meer_, invoegsel van WILLEMS.

Vs. 78: _hoondi_

Vs. 79: CGr. _sint_, dat W. blootelijk wegwerpt.

Vs. 80: _enen_

Vs. 85: _ontvoer ons in_. Maar het Fr. heeft 9691: _Il se retraist mout tost arière, Si se féri en sa taisnière._

Vs. 93: _Inne_, dus C. bij GrW. _Ine_. Zoo ook 492, 560, 1609.

Vs. 97: _Onghebetert no onghewroken_. CGrW. _No onverswegen, no ongewr._, hetgeen met den voorgaanden regel geen zin oplevert. De omwerking gaf de verbetering aan de hand. Bij het lezen moet _no ongewr._ samenvloeyen. Zoo vs. 404 _no onse_; doch zie mijne verbetering aldaar.

Vs. 100: Moet men lezen: _Ende claghede_ in Fr.?

Vs. 101: _arem_

Vs. 107: _die wart gram_

Vs. 119: W. _enen_.

Vs. 124: _omberet_ C. Gr. _omberecht_; maar zie 127.

Vs. 126: _Pancer de bever sprac_; mijne uitlating, door den versbouw gevorderd, steunt op de omwerking. Men leest intusschen vs. 107: _Tibert die cater_; 138: _Cuwaerde den hase_, en 177: _Grimbert die das_ in het rijm; evenzoo vs. 247, 479, enz.

Vs. 133: CGr. _mochtire_. CGrW. _an_.

Vs. 135: _Wat sechdi van omberen claghe_; ik meen aldus den onzin van het hs. te moeten herstellen, waar men leest: _Wat sechdi van eere lage_. Tibert had immers van geene _lage_ gesproken; wel van eene _claghe_, en bepaaldelijk van het _omberen_ (achterlaten) der clage van Cortois. De verbetering van den omwerker (_van eenre sagen_) was niet gelukkig.

Vs. 136: _in_ W. _aen_.

Vs. 138: _An Cuwaerde den hase d. h. st._; doch zie op vs. 126.

Vs. 139-140: Moet men ook lezen: _ghederde_: _verde_? Dan zou _die_ slaan op _overdaet_ en niet op _Cuwaerde_. Ook vs. 166 leest men _verde_ voor _vrede_; maar wederom 266 _vrede_ in 't rijm.

Vs. 140: _hi hem_

Vs. 141: _des coninx_

Vs. 145-6: _sine beene_: _over eene_; doch _been_ in 't meervoud is naar den regel.

Vs. 146: _begonsten si_

Vs. 149: _te dien_

Vs. 153-4: _vaerde_: _Reinaerde_

Vs. 155: _lessen_

Vs. 158: _kele_

Vs. 159: _thooft af hebben genomen_, in strijd met rhythmus en oud spraakgebruik.

Vs. 160: _te hulpen_

Vs. 161: _aventuren_

Vs. 163: _here_

Vs. 166: _dus es_; GrW. _vrede_

Vs. 167: _als uwe mannen_

Vs. 168: _noch_ invoegsel van mij.

Vs. 172: _Here, waer R. doot_; de vocativus is hier echter geheel ongepast, daar niemand in 't bijzonder wordt toegesproken; hij bederft slechts het vers.

Vs. 175: _binnen eere_. De zin zoowel als de versmaat eischt de verbetering; _binnen de_, _binnen deze maand_ is krachtiger en gepaster.

Vs. 183: _talen_

Vs. 185: _als_

Vs. 187: _angaen_. Moet men naar de hedendaagsche vlaamsche uitspraak lezen: _wilde anegaen_?

Vs. 191-4: Men konstruere aldus: Entie, van minen oom ende van u, meest andren heeft mesdaen, sal den andren in bate staen.

Vs. 192: _baten_

Vs. 194: _ne_ invoegsel van mij.

Vs. 198: _En soude den coninc niet d. g._

Vs. 199: _bleves heden onb._ Blijkbaar een inlapsel, dat zelfs de omwerker niet heeft. Gr. en W. veranderen _blevets_, maar hoewel duidelijker, is de invoeging der _t_ onnoodig.

Vs. 201: Moet _Dicwile_ niet worden veranderd in _Dicke_, wegens den valschen klemtoon? Verg. 207.

Vs. 207: _wisen_

Vs. 210: _volghedet_, C. _volghet_; bij Gr. en W. _volchdet_--_van verren_.

Vs. 211: _die beste pladise_; maar vs. 213 leert dat hij niet alleen _de beste_, maar alle visschen opslokte.

Vs. 212: _Daer ghi u ane h. vers._

Vs. 214: _een_ l. _eens_?

Vs. 215: _Dat ghi_, doch 216 leest men _dat ghine_, bij Gr W. verandert in _ghijt_. In de taal van 't dagelijksch leven is in Holland _grat_ (_graat_) echter nog onzijdig.

Vs. 225: L. _soe's so_

Vs. 228: _sorghe_

Vs. 229: _warpene_

Vs. 231: _dor Isengrijm_

Vs. 232: _meer dan ic u rijm_. De omwerking wees de verbetering aan.

Vs. 233: _genoegh_; maar ook 1625 leest CGr. _ghenoech_ voor _ghevoech_, gelijk GRÄTER ontelbare malen de _n_ en de _v_ verwart.

Vs. 234: C. _Nochtan om meer_; GrW. _Nochtan om meer_.

Vs. 236: _Reinaerde_

Vs. 238: _makedent_

Vs. 244: _Reinaert_

Vs. 246: _talen_; bij W. _tale_, maar achter _wat_ volgt meestal een genit. plur. Zie _Walewein_ II D., bl. 239, en voeg er bij _Ferg._ 2036 _wat saken_; en hier 2884 _wat claghen_, 3129 _wat ghiften_.

Vs. 247: _maket here Cuwaert_

Vs. 249: C. _Credo_

Vs. 252: W. _in trouwen_

Vs. 256: CGr. _Ende hoordi_

Vs. 258: _qualike_. C. heeft _Onrecht_: de verbetering is van Gr., die haar verklaart »jure, mit recht". Reineke heeft ook 262 _mit rechte_.

Vs. 260: _verjonnen_; ik kies hier de ouder vorm.

Vs. 269: _een hare_.

Vs. 272: _danen_; CGr. _seidi_

Vs. 274: _Sinen_

Vs. 279: _Bleec es hi ende mager van pinen_

Vs. 280: _carinen_

Vs. 281: _sine_

Vs. 283: _dese_

Vs. 286: _ene_

Vs. 287: C. _ende hiet Coppe_

Vs. 288: _Dier_: W. leest met C. _Die_; en Gr. _Der_

Vs. 291: _voor die bare_; maar dat dit eene interpolatie is leert de versmaat en de omwerking.

Vs. 293: Gr. _ieweder siden_; C. _baren_.

Vs. 295: _Die een hane hiet Cr._; doch verg. 298.

Vs. 296: _na_ ontbr. in C.; reeds door Gr. ingevoegd.

Vs. 297: _goeden_

Vs. 300: _Die scoonste hane diemen v._

Vs. 301: _Tusschen Portaengen ende Polanen_. WILLEMS vertaalde: »tusschen Britanje en Polen." De omwerker heeft: _Tusschen Hollant ende Ordanen_. Vs. 3023 _Tusschen Pollanen ende Scouden_; 599 _Tusschen hier ende Portugale_.

Vs. 303: C. _berrende_ De verandering is van Gr.

Vs. 307: _sustre_

Vs. 311: _Van haerre suster_

Vs. 318: C. _scaden_

Vs. 320: C. _mine sustren_

Vs. 321: _Ende sere hebben haren onwille_.

Vs. 324: CGr. _men siet_

Vs. 332: _te dien broede_

Vs. 334: _scone_

Vs. 335: W. _eenen_, CGr. _ene_

Vs. 337: _honden_

Vs. 338: CGr. _dierfel_ l. _dier-vel_?

Vs. 342: _ne_ ontbreekt.

Vs. 344: _om de mure_ l. _ombe mure_? verg. VELTH, bl. 55, en zie hier vs. 393, 1710

Vs. 345: _om ons_

Vs. 347: _Riepen si_ maar uit 349 blijkt dat er _liepen_ moet staan. Herhaaldelijk is uit C. de kapitale _L_ kwalijk als _R_ gelezen: b.v. 721 ook _Riept_ voor _Liept_, en verder 165, 424, 791, 793, 796, 815, 838, 863, 1299, 1367, 1387. Zie GRIMMS Kollatie.--_si_ l. _siere_ (_Liepsiere_)?

Vs. 349: _avonturen_

Vs. 353: _baraten_

Vs. 354: _Dattene God moete verwaten_. De omwerking gaf de verbetering aan de hand.

Vs. 357: _Reinaert die m. d._ Blijkbaar is de eigennaam een glosseem van een afschrijver, die terugdeinsde voor de betooning: Dié mordádège diéf, waarover zie Mnl. Vsb. bl. 76-78 en 69.

Vs. 361-2: _began lesen, Dochte mi daer an ghescreven wesen_; doch _wesen_ ontbr. in C. door Gr. aangevuld.

Vs. 364: _alle_

Vs. 365: C. _Alle_

Vs. 367: _hi mi ander_. Men zou ook kunnen lezen: _mi and'r niemáre_, maar ook vs. 1577, 1603 is de betooning _niémáre_.

Vs. 370: _Ende hi hadde ghedaen vele sware_, hetgeen met het volgende vers geen zin oplevert. De stoplap _te waren_ vindt men ook 603.

Vs. 371: _sine_

Vs. 376: _moogdi_

Vs. 381: _sielen_

Vs. 385: C. _priemen_ GrW. _primen_

Vs. 387: _te dien_

Vs. 392: _Dat ic al met m. br._

Vs. 393: _Sonder s. ginc b._

Vs. 397: _hadde ons die p._

Vs. 398: W. _kindren_

Vs. 401: _Mesval mi doe nakede_. Het eerste woord is aan de omwerking ontleend, CGrW. _Quade avonture mi d. n._, hetgeen vijf voeten aan het vers geeft, dat er, om het volgende, maar drie duldt.

Vs. 404: _no onse hont_; maar het voorgaande _ons_ is de acc.; buitendien waren er meer honden, zie 346.

Vs. 406: _dat laet_, doch zie vs. 318, 420.

Vs. 413: _vieren_

Vs. 417: _hinne_ ontbreekt bij CGrW.

Vs. 418: _dese_

Vs. 421-2: _Die c. spr. Grimbert die das_ (:_was_), hetgeen in voc. onmogelijk is. Dat dit echter de oude lezing is, leert de omwerking. Evenzoo heeft het Fr. 10445: »_Où estes-vos, Tyber li chaz?_"

Vs. 425: _hier_, W. _heer_

Vs. 428: _sielen_

Vs. 430: _moeter al gh._

Vs. 432: _wise_, beter _wine_? Dit slaat dan niet op _dochter_ (427), maar op _lichame_.

Vs. 437: _dese_

Vs. 439: C. _jonghe_

Vs. 445: C. _horen_.

Vs. 447: _Neware_, met C. en Gr., bij W. _Ne mare_; doch zie vs. 95, 174, 1749.

Vs. 448 en 9: _sielen_

Vs. 451: _Coppen_, dus C., maar Gr. en W. veranderen _Coppe_.

Vs. 455: CGr. _daer an sach_; W. _daer sach_

Vs. 456: CGr. _Die saerc_; W. _An den s._

Vs. 457: _Dede an_

Vs. 463: _Reinaert die vos_

Vs. 465: _mouden_.

Vs. 466: _te sinen_ dus GrW., C. heeft _tsinen_.

Vs. 470: _waren si_

Vs. 471: _si daar den_

Vs. 472: _hine dan soude_

Vs. 474-5: _No dor scade ... ne liete._ Zie over de elliptische spreekwijs DE VRIES, _Brief over Karel den Gr._, bl. 17. Voor _liete_ heeft C. _lette_. GRIMM gaf de aanvankelijke verbetering aan de hand, lezende _lete_, waarschijnlijk naar Reineke 454.

Vs. 474: _vromen_

Vs. 476: _Brunen_, CGrW. lezen _Brune_, maar zijn in het gebruik van dezen eigennaam zeer onregelmatig. Ik vind: N. Bruun, vs. 510, 525, 776, 850. G. Bruuns, vs. 2444. D. Brune, vs. 476, 645, 2257. A. Bruun, vs. 544, 911. Maar ook volgens GRIMMS paradigma, Gram. I, 772-773: N. Brune, vs. 497, 518, 574, 608, 809, 818, 839, 843, 863, 952, 961, 988, 3391. G. Brunen, vs. 2413. D. Brunen, vs. 657, 773, 807, 2439, 2450, 2820; Bruun, 479, 931. A. Brune, vs. 978, 983, 2256, 2309, 2816. Ik heb de zwakke vorm voorgetrokken.

Vs. 478: _was die coninc sc. b._

Vs. 480: _vor dit here_. Ook het Fr. heeft 10450 _En la presence de ma gent_.

Vs. 483: Gr. _waecht_

Vs. 495: _ende hi sal naken_

Vs. 501: _Ende dat hem_

Vs. 503: _in_ CGrW. _dor_

Vs. 514: _van_ ontbr.

Vs. 516: _sorghen_

Vs. 520: CGr. _Daer hi_

Vs. 526: _bi sinen goden_, CGrW. _gode_

Vs. 528: _vor mi bringhe_. Bij den eersten opslag zou men twijfelen of er ook moet gelezen worden: _vor hem_, n.l. den koning. De omwerking heeft: _myt mi_. De lezing schijnt echter echt, en te beteekenen: _voor mij uit_;

Vs. 529: _te nemen_

Vs. 530: _vreden_

Vs. 546: _eren_

Vs. 550: _qualic_

Vs. 556: _den buuc so gh._

Vs. 557: _Ende in so ut. w._

Vs. 561: L. _Ic bem so ute sat?_

Vs. 565: C. _mooghdi_, GrW. _moogdi_.

Vs. 566: _wie moeten_

Vs. 567: CGr. _wie node_

Vs. 568: _Goeder_ levert geen gezonden zin, daar uit het voorgaande blijkt, dat Reinaert met die versche honichraten niet veel ophad. Zie over den oorsprong dezer onoverdachte lezing de inleiding, § III.

Vs. 569: Gr. en W. beiden lezen hier: _Hebbic commer harde groot_, dat W. trachtte te verklaren door: »Ik heb grooten kommer wegens goede versche honigraten"; hetgeen evenwel niet veel opheldert, daar R. blijkbaar geen _kommer_ had, maar overvloed. Trouwens, _commer_, staat ook niet in C. Men leest daar, volgens de kollatie van GRIMM, _coiiiier_, dat blijkbaar slecht gelezen is voor _couuer_. Nu drukt het hs. overal den tweeklank _oe_ uit door _ou_. Zoo b.v. 233 _ghenouch_, 234 _onghevouch_, 324 _bloumen_, 459 _bouc_, 614 _louch_, 658 _ghevouch_, 662 _prouft_, 848 _ouuer_ (oever), 1429 _drouve_. Blijkbaar is dus _couuer_ het bekende _coever_, dat voorraad, overvloed, copia beteekent, en Flor. 1843, Limb. I, 2674 voorkomt. Verg. DE VRIES, _Woordenlijst_, op den Lsp. i. v. _vercoeveren_. Zoo wordt de zin zeer verstaanbaar.

Vs. 574: De nieuwe alinea begint bij CGrW. eerst een vers later.

Vs. 578: _voor alle_

Vs. 579: _Ende icse voor alle g. m._

Vs. 585: W. _Gewinne_

Vs. 587: _spot met u, neen_

Vs. 590: _trouwen_

Vs. 592: _u so vele_

Vs. 593, 5: _tienen_

Vs. 594: _daer met_ l. _daer an_?

Vs. 601: _R. sp._: _Bruun wat sechdi_

Vs. 605: _soudic u g._

Vs. 615: _helt_

Vs. 618: _Also_; Zoo ook later dikwerf.

Vs. 622: _nemmee_, dus C. bij GrW. _nemmeer_

Vs. 624: _es mine avonture g._

Vs. 626: _sult lachen_

Vs. 627: _ghinc Reinaert_; doch zie Mnl. Versbouw, bl. 153.

Vs. 632: CGrW. _voeren gaen_

Vs. 636: _Gi sult noch heden hebben, s. w._

Vs. 637: _als ghi_

Vs. 640: _Die keitijf Bruun n. w. n._; maar zie alweder Mnl. Vsb., bl. 152

Vs. 641: _Waer hem Reinaert die tale keerde_

Vs. 645: _Brune_

Vs. 646: _Tote_, W. _Tot_

Vs. 648: C. _Dat waer was eist so_. De omzetting is van GRIMM.

Vs. 654: _Also_, l. _Alse_?--_temmermans_, het gewone meervoud.

Vs. 655: _ontdaen_

Vs. 659: _nemet_

Vs. 667: _niet verdervet_

Vs. 670: _Brune sprac: R. ne. s. niet_

Vs. 672: _spele_

Vs. 675: _crupet daer in_

Vs. 678: _Dat hi th._

Vs. 679: _die twee voordere v._; maar verg. 695, en zie het Fransch 10293.

Vs. 682-3: _Die daer te voren ginc so smeken, Bruun bleef_ enz. Maar niet Bruun, wel Reinaert had den ander gesmeekt, d. i. gefleemd. _Bruun_ heb ik wegens de maat in _Hi_ veranderd; zie Mnl. Vsb., bl. 153.

Vs. 685: _brocht_ (GrW.), C. _bracht_

Vs. 685: _In boosheden brocht met sulker achte_. De omwerking heeft: _Gebrocht myt loosheit in sulker achten_

Vs. 693: _dulen_, door SNELLAERT in de tweede uitgave bl. 353 ten onrechte veranderd in _hulen_; het komt evenzoo voor Wal. 9714, waar ik verkeerdelijk schreef _huulde_. Zoo ook Lanc. 3, 3805.

Vs. 694: _ghegrepen bi sier mulen_

Vs. 699-700: _Ende sach comen Lamfreide, Die up sinen hals brochte beide._ Maar _Lamfreide_ in acc. is niet te dulden, verg. 860; ook _beide_ kan de ware lezing niet zijn, want in 701: _Een scarpe haex ende ene baerde_ (CGrW.) is _ende_ blijkbaar geïnterpoleerd, daar het woord _baerde_ alleen de verklaring is van _haex_, waarvoor vs. 716 gelezen wordt _bile_. De timmerman droeg geen twee aexen, zoo als ook blijkt uit vs. 735.--Het _onzochte_, dat ik in den tekst bracht, vindt men ook 990 en 3320.

Vs. 702: _moogdi_

Vs. 703: _sinen oom_

Vs. 705: Dit herinnert aan het Lodewijkslied, waar het heet: _Her skancta ce hanton Sinan fianton Bitteres lides_.

Vs. 707: _talen_

Vs. 713: _Hi liep_, maar verg. 1333.

Vs. 725: _quamen_, lees _quam_, zie op vs. 48.

Vs. 726: _kerke_

Vs. 734: _Voor_

Vs. 738: _al jeghen al_, W. _alle jegen al_.

Vs. 740: De nieuwe alinea heb ik een regel lager geplaatst.

Vs. 741: _al_ werpt W. uit

Vs. 744: _hi daer van den_

Vs. 750: _alle_

Vs. 751: _Ende sine twee h. b._

Vs. 755: _niet conste_

Vs. 757: _ne_ is door mij ingevoegd.

Vs. 758: _no vlien_.

Vs. 765: _lieden_

Vs. 766: _Daer na quam_

Vs. 767: _ouden_

Vs. 768: _enen_

Vs. 773: _arem_

Vs. 777: _riviere_

Vs. 784: _al te scarp_, CGrW. _alre scarpst_. Het rijm eischt de verandering. _Al te_ in de beteekenis van _zeer_, _bijzonder_, is bekend. Zoo b.v. Wal. 10711.

Vs. 788: _scerpe loghe_, niet in één woord zoo als in de vorige uitgaven. KAUSLER heeft het eerst die plaats terecht gebracht in zijne _Altniederl. Denkm._ II, bl. XXII.

Vs. 789: _Ghinkene_

Vs. 790: _ende mijn vrouwe Bave_; maar _mijn vrouwe_ is een jonger vorm: _mijn_ ontbreekt ook in de omwerking.

Vs. 791: _onder die voete_; wij kiezen de meest gebruikelijke vorm, zie GRIMMS _D. Gramm._, IV, 427 en 413.

Vs. 792: _ene cloete_

Vs. 795: _ghinc met_

Vs. 797: _hem alles te voren_

Vs. 800: _Huge_ CGrW. _Hugelin_; maar ook de omwerking heeft _Huge_.--_beene_

Vs. 801: _dat weet men wale_

Vs. 803: W. _vrouwen_

Vs. 804: _Eens houtmakigge_; maar blijkbaar is het teeken voor _er_ over het hoofd gezien. Zoo leest men ook Ferg. 74 _scepsterigge_; Rose 6319 _tavernierigghe_.

Vs. 808: _sijn bloet_

Vs. 811-12: _liet.... ghedichte gaen_, C. _l. ghestichte slaen_; maar _ghestichte_ heeft Gr. reeds verbeterd.

Vs. 815: _wilen_

Vs. 819: _verspranc_ Gr. wil ten onrechte lezen _ver spranc_

Vs. 820: _riviere_

Vs. 822: _viven_

Vs. 823: W. _rivier_

Vs. 842: _Die wile dat si... uuttraken_; maar achter _die wile_ kan _dat_ ontbreken. Zie b.v. Gloss. Lsp. op _Wile_; Kar. Gr. I, 1055.

Vs. 847: _niet mochten_

Vs. 850: _in die riviere_

Vs. 852: _bat hi dat_

Vs. 853: _verdoemen_ (Gr.), _verdrouven_ (C.)

Vs. 860: _vander_

Vs. 861: _Dat_, CGrW. _Dar_ (?)

Vs. 864: _een_

Vs. 873: _Gheen dier_

Vs. 874: _jamerlik_

Vs. 880: _danen_, C. _dannen_

Vs. 887: (_rumen_ GZ?)

Vs. 890: _nederwaert_, CGrW. _neder_; maar verg. 910.

Vs. 894: _dat sweet_

Vs. 895: _Neder liep_

Vs. 896: _riviere_

Vs. 899: _sijn herte_

Vs. 905: _Die hebbic_

Vs. 909: _in dese_

Vs. 912: CGr. _Enten eersten_; W. _Ende ten eersten_

Vs. 915: _Daer lach in (men?) toren_

Vs. 917: _dijn_

Vs. 920: _eren_

Vs. 930: _straten_

Vs. 932: _al een bloet_, niet met den klemtoon op _een_, als thans.

Vs. 934: _bere_, dus C. waarvoor GrW. _beren_.

Vs. 939: _so siettene_

Vs. 944: _roden_

Vs. 945: _So weder sidi abd_

Vs. 946: _ore_

Vs. 947: _dese crune_

Vs. 953: _hem_, C. _const doe_; GrW. _conste doe_. Moet men lezen: _Dat hine conste niet ghespreken?_ Verg. de var. bij WILLEMS, en het Fransch, 10416: _L'ors estoit si asolez qu'il ne li pot respondre mot_.

Vs. 954: _hem so d. sijn herte_

Vs. 957: _nemmeer horen die tale_

Vs. 958: _neder daer te d._

Vs. 963: _sine voete_

Vs. 971: _sine_

Vs. 972: _scamen_

Vs. 978: _daer_ door mij ingevoegd.

Vs. 982: _die_, W. _dat_

Vs. 983: L. _hadde bekent?_

Vs. 984: _Ende seide dit es_

Vs. 988: _Binnen desen_

Vs. 992: _u selves._

Vs. 997: _als_

Vs. 1001: _hoechste_. Moet men ook lezen _hoochste baroene_? verg. 1005, 1333.

Vs. 1004: _Doe rieden si hoe d. d._ schrijffout ontstaan uit verzien van vs. 1006.

Vs. 1006: _daer_, invoegsel van mij; _meesten_.

Vs. 1007: _Dat menne_ (C. _niene_; W. _men_) _twee werven_

Vs. 1011: _Dat Tibert die cater van desen_

Vs. 1012: _Tote R. bode soude wesen_

Vs. 1016: _Gaet wech eer_; maar blijkbaar moet _wech_ hier worden verworpen, (verg. 1025, 1037) even als vs. 1360, waar het tegen de maat strijdt, en ook niet in de omwerking gevonden wordt.

Vs. 1021: _uwen_

Vs. 1023: _Men salne drie werven dagen_. Blijkbaar valsche lezing; want vooreerst kon het zijnen magen niet tot schande strekken (vs. 1024) als hij naar de wet driemaal werd ingedaagd. Bovendien had de Koning gezegd (1022): komt hij op deze tweede indaging niet, het zal niet goed met hem afloopen. De gemaakte verandering is nu ook in overeenstemming met 1070, en met het Fransch 10452.

Vs. 1024: _alle_

Vs. 1033: _groot nochtan_. De omwerking, die _wats dan_ heeft, gaf de verbetering aan de hand. _Wattan_ leest men ook vs. 245, 1296.

Vs. 1038: _helpe mi God;_

Vs. 1039: _het nu moete_

Vs. 1042: CGr. _nu af_

Vs. 1047: _ende quam_, dus C., bij GrW. _die quam_

Vs. 1048: _wart Tibert vro_

Vs. 1049: GrW. _Ende riep al heil! wil God edel vogel._ Deze en de volgende regel worden in C. vervangen door dezen eenen: _Ende riep an sinte Martins voghel._ GRIMM herstelde den tekst naar den prozadruk. Ik heb niet geaarzeld de woorden _wil God_ weg te werpen, die ook _Reineke_ 943 niet heeft.

Vs. 1051: C. _Nu vliech_, de verand. is van Gr.

Vs. 1058: _ter rechter_

Vs. 1059: C. _waende hi_

Vs. 1062: _als_

Vs. 1066: _Reinaerde_

Vs. 1069: W. _moet_

Vs. 1071: _niet te hove_

Vs. 1075: Ik mistrouw dezen geheelen regel; maar in allen gevalle kan men niet lezen met CGrW.: _Bi Gode dat jan ic u wale_. Het ww. _onnen_ regeert den GZ.

Vs. 1077: _coste_

Vs. 1079: _die es_

Vs. 1082: _Ten ende_

Vs. 1085: _willen wi_

Vs. 1088: _ooc onder alle mine mage_

Vs. 1097: C. _Maerghin_, zoo ook 1377, 1396.

Vs. 1098: _beteren raet_.

Vs. 1099: _beter ghedaen_

Vs. 1104: _noint_ door mij ingevoegd.

Vs. 1105: _beter_

Vs. 1107: _bi daghe_, verbetering van WILLEMS; CGr. _daer_

Vs. 1109: CGr. _nemmermee_; W. _nemmermeer_

Vs. 1111: _Gi moet herbergen tavont met mi_, dat mij voor geene scansie vatbaar schijnt. _Távont_ in _taméer_ te veranderen scheen de klemtoon te eischen: het woord is goed vlaamsch, en komt b.v. in den _Ferguut_ voor vs. 744 en 751, waar de uitgaaf leest _te meer_. Zie overigens mijn artikel in den _K. en L.bode_, 1845, no. 36.

Vs. 1113: _of ic hier bleve_

Vs. 1115: _Hier es d. sp. quaden t._

Vs. 1116: _mocht_

Vs. 1118: _utermaten_, maar _te mate_ is beter in de maat, en meer overeenkomstig met vs. 1115.

Vs. 1119: _moochdi_

Vs. 1121: _el_ ontbreekt in 't hs., waar men leest: _Reinaert hebdi mi i. h._, hetgeen Gr. behield; maar W. wierp den eigennaam uit en laschte in _anders_; maar verg. vs. 571, 3225.

Vs. 1123: _lietic_, zoo als GRIMM met C. heeft. WILLEMS veranderde het in _lictic_, dat wel geen drukfout is, zoo als men uit zijne verklaring van _gewaerd_ mag afleiden.

Vs. 1125: _Soete Tibert_

Vs. 1130: _hordic_, C. _hoere ic_, GrW. _hore ic_

Vs. 1137: _alle_

Vs. 1143: _al haddi minen vader doot_; Epische uitdrukking, zie _Wal._ II, 281.

Vs. 1145: _Reinaert sprac: neve h. uwen spot_

Vs. 1146: _Neenic, Reinaert a. h. m. G._

Vs. 1153: _enen_

Vs. 1157: _nemmer meer_

Vs. 1160: _gaen wi_

Vs. 1168: _enen_

Vs. 1182: _no lat_

Vs. 1187: _beiden_, W. _leiden_

Vs. 1190: _Tibert siet_

Vs. 1192: _eren_

Vs. 1199: _Wanen ---- desen wanc_

Vs. 1202: _een strec_, maar er was vs. 1177 reeds van gesproken.

Vs. 1209: _wroeghede_, C. _wronghede_, dat WILLEMS verklaarde _verwrong_, en GRIMM evenzoo; maar uit den voorgaanden en volgenden regel blijkt, dat er een woord moet staan, dat _zich verraden_, _aanklagen_, beteekent. Nu is het vreemd, dat Gr. noch W. hier de verbetering aanbrachten, die toch 113 was aangewend, waar men in het hs. had gelezen _wronghene_, voor _wroughene_, d.i. _wroeghene_. Evenzoo 1605 las Gr. terecht _droeghene_, waar zijne kollatie heeft _dronghene_, d.i. _droughene_. Over het gebruik van _ou_ voor _oe_ zie op 569.--In denzelfden zin wordt overigens _wroeghen_ wel meer gebruikt.

Vs. 1218: _dus atet_

Vs. 1222: _inlanc so bet_. Zoo leest C., waarvoor bij Gr. _ni lanc_, waarmede hij natuurlijk geen weg wist. W. verbeterde _je lanc_, maar _inlanc_ is de oorspronkelijke vorm

Vs. 1225-6: De lezing is van W. die dus het blijkbaar bedorven hs. herstelde, dat heeft: _Dat_, _Tibert_, _daer m. u ware_, _Isengrijn die m._

Vs. 1232: _Martinet riep_

Vs. 1243: W. _in huus_

Vs. 1245: _ute sinen bedde_

Vs. 1253: W. _rocken_

Vs. 1259: _spaerdene_; maar _sparen_ beteekent hier niet _parcere_, maar _morari_. Zoo vs. 1244. Verg. verder _Car. en Eleg._ gloss.

Vs. 1260: _enen_. Zoo ook 1263.

Vs. 1267: _scanden_

Vs. 1275: _sielen_

Vs. 1276: _sine wilde_

Vs. 1280: _Int sleets_

Vs. 1282: _sone_, dus W.; bij CGr. _neve_.

Vs. 1284: _mijn scande_

Vs. 1285: _Emmermeer voort in a. st._

Vs. 1286: _wonden_

Vs. 1287: _ten_ C. _den_, reeds verbeterd door Gr.

Vs. 1288: _noch doe_

Vs. 1292: _sinen scerne_

Vs. 1298: _te mere_, CGrW. _te min_

Vs. 1304: _ne_ ontbr.

Vs. 1306: GrW. _Doe hiefsene_; maar C. heeft duidelijk _hieffene_: _Doe_ is blijkbaar bedorven uit _Soe_.

Vs. 1311, 12: _sorghen_

Vs. 1316: C. _sine_

Vs. 1319: _ute ten_

Vs. 1324: _wisen_