Part 8

NOTA.

AANTEEKENINGEN

[1] Om geen traditie te laten ontstaan, vermeld ik hier ter loops dat Muller (Critische Commentaar op Van den Vos Reinaerde 1917) en Verdam (aankondiging in het Museum 1910) berichten hoe door mij moedwillig de "betere lezingen" van hs. (f) zijn verzwegen in mijn Inleiding en Aantekeningen. Blijkbaar is hun beiden, onopzettelik, ontgaan dat de uitgave van Degering van 1910 is, en mijn Inleiding en Aantekeningen gezet zijn in 1909, en geheel afgedrukt waren in Des. 1909,--zoals op blz. XI is vermeld; en CXXXIV: "van dit hs. is nog geen uitgave, alleen enige proeven zijn gepubliceerd."--Ik heb alleen gebruik kunnen maken van "stichproben", door Dr. Muller in de Vla. Acad. meegedeeld.

[2] 1 Madok J] vele bouke

[3] 7 dede J] ontbr.

[4] 94 zwijghic W] zwijghics

[5] 238 makeden J] makedent

[6] 258 Ouer recht Verd] Onrecht

[7] 303 drouch G] droucht

[8] 320 kindren W] sustren

[9] 343 343, 344 G] 344, 343

[10] 362 wesen G] ontbr.

[11] 378 stole De Vr] scole, er kan ook stole worden gelezen.

[12] 447 tware G] ware

[13] 454 slecht M] die slecht

[14] 455, 456 M] 456, 455

[15] 457 deden J] dede

[16] 648 was, eist waer G] waer was eist

[17] 777 niet, 778 wel met grote beginletter

[18] 784 alte scaerp J] alre scaerpst

[19] 786 verhoernden De Vr] verboerden

[20] 802 Abstale G] abscale of abstale

[21] 804 Eene] Eens

[22] 812 gedichte G] gestichte

[23] 915 nu F] in

[24] 944 draghet W] draghen

[25] 993 dier G] diet

[26] 996 hoere] hoeren

[27] 1050 G] ontbr.

[28] 1081 Zo in 't hs.

[29] 1089 vraet G] braet

[30] 1295 meer J] min

[31] 1413 gaerneline J] gaerdeline

[32] 1416 Rossel, een G] rollel ende

[33] 1452 miere mesdaet G] minen mesdaden

[34] 1468 strec J] net

[35] 1510 Ambloys Knorr] vnnbloys

[36] 1528 sat W] ontbr.

[37] 1541 vanc J] vant, mogelik ook vanc

[38] 1544 selues G] ontbr.

[39] 1577 ghedaen W] gheuaen

[40] 1593 dien G] diene

[41] 1643 vyer-gat] vyuer gat

[42] 1652 Erswenden G] Yswenden

[43] 1689 telen J] pleghen

[44] 1738 versmaert] versmaet

[45] 1744 Die ic G] Dien

[46] 1780 souden G] soude

[47] 1837 sake W] saken

[48] 1857 Tyecelijn G] Tyocelijn

[49] 1858 ooc G] och

[50] 1921 wancans G] wanconst

[51] 1968 ] ontbr.

[52] 2043 met groote roode beginletter.

[53] 2072 v G] ontbr.

[54] 2077 mammen G] mannen

[55] 2158 nu] mi

[56] 2209 Eene G] Eeene

[57] 2231 bedraghen J] bedrieghen

[58] 2232 maghen J] maghen lieghen

[59] 2245 Doe G] Die

[60] 2263 vijffte] vijfste met lange f, zodat ook vijffte kan gelezen worden.

[61] 2313 verslant] verslanc, kan ook verslant zijn.

[62] 2336 den coninc G] ontbr.

[63] 2344 zorghen (zorghe G)] zorghe ende

[64] 2382 doe W] ontbr.

[65] 2405 gheraecter J] gheraecte

[66] 2512 hi mi] bruun

[67] 2528 argertieren G] argentieren

[68] 2595 bi J] hi

[69] 2596 gehidet G] gehidelt

[70] 2630 wane] wanen.

[71] 2647 voer den G] voert.

[72] 2656 Hier zijn verschillende regels overgeslagen zie Aant.

[73] 2661 hoene G] hoe.

[74] 2680 vore F] wee

[75] 2681 sconen rijmen M] sone rijne.

[76] 2698 die baerke W] dien burne

[77] 2736 zeinde G] zeinde wart

[78] 2762 W] ontbr.

[79] 2799 Tiecelin G] cirlin

[80] 2815 tes G] des

[81] 2886 An H] Ende

[82] 3000 si wouden G] hi woude

[83] 3023 Dor M] Die

[84] 3078 neve Belin de ram M] Belin neve ram

[85] 3132 hase J] base

[86] 3137 des bloets] dat bloet

[87] 3180 Bedwonghene M] Bedi ne gheene

[88] 3187, 3188 G] 3188, 3187

[89] 3248 lieuer G] leet

[90] 3285 vriende G] vrienden

[91] 3305 Also als] Alsi dat

[92] 3328 daer W] daer doe

[93] 3362 sijn J] dichte ic

[94] 3378 hi sprac W] ontbr.

[95] 3455 vriheden J] vreden

[96] 2599 laet sin] is met rood doorgeschrapt; met een rood streepje is ende min vrouwe aangehaald bij de voorgaande regel, dit streepje is over de l heengetrokken, die nog zwart doorschemert.

[97] 2652 De e van he is nog enigszins te zien.

[98] 2673 Na sine volgen nog enige letters, niet met zekerheid aan te geven.

[99] 2698 De a in qet lijkt van later hand, evenals in 2703, 3042, 3079 en 3097.

[100] 3032 hadde] is onderpunt, als aanwijzing dat het weg telaten is.

[101] 3051 Sins of sine?

[102] 3070 In vlich is de i zeer duidelik.

[103] 3080 Er kunnen drie of vier letters hier weg zijn.

[104] 3111 De eerste e van ede is niet duidelik.]

[105] 3118 Met een zwart-en-rood streepje is aangegeven dat vlien bij de volgende regel hoort.

[106] 3136 Voor ase is een letter weggekrabd, een b of h?

[107] 3140 Met een rood streepje is aangegeven dat bludis bij de volgende regel behoort.

[108] 4 Mogelik moet er dater gelezen; aan de t is nog een naar boven open haaltje geschreven, dat anders bij deze letter niet voorkomt; maar gewoonlik wordt er door een haaltje naar onderen open aangeduid.

[109] 7 die staat op een rasuur.

[110] 14 si staat op een rasuur.

[111] 26 seg is verbeterd uit geg.

[112] 50 Vgl. Vers 55, maar ook Vers 69.

[113] 69 Vgl. Vers. 50 en 55.

[114] 77 stare-blint] stare blint.

[115] 86 Here] Hore.

[116] 95 mar] mer. A: neware.

[117] 96 mach] nach.

[118] 97 no] ne.

[119] 100 ten: de letterverbindingen de en te zijn niet altijd duidelik in het hs. te onderscheiden.

Vers 112 staat aan 't eind van een kolom achter vs. 119. Twee tekentjes (*) aan de rand geven de juiste volgorde aan.

Na vs. 112 ontbr. twee regels.

[120] 129 Achter verlore is een letter uitgeschrapt.

[121] 162 Dit vers is door de afschrijver aan 't slot van de kolom (na vs. 200) bijgevoegd. De juiste volgorde geven twee kruisjes aan.

[122] 201 De eerste helft van deze regel staat op een rasuur.

[123] 203 gauet] geuet.

[124] 216 Hier missen twee regels.

[125] 226 sijs [sijs sij.

[126] 281 Als custode van het blad: na der bare.

[127] 305 Eerst genaden, de n is evenwel doorgeschrapt en onderstipt; ook is er aan gekrast.

[128] 316 Eerst stond er hadder, de r is evenwel onderstipt en uitgeschrapt.

[129] 324 monic-scure.

[130] 330 hire] hare.

[131] 341 barate] baratae.

[132] 344 Voor er in verbeterd was had het hs e erimite.

[133] 353 Allen] Ende allen.

[134] 367 vlees smout] vlees smout

[135] 400 onghehire staat op een rasuur.

[136] 434 alte lanc] altehant.

[137] 441 De W is geheel door 't wegslijten van 't perkament verdwenen.

[138] 465 bere verbeterd in het hs. uit here.

[139] 518 doet] doe.

[140] 525 Bekindene staat op een rasuur.

[141] 527 haghe-dochte] haghe dochte.

[142] 585 Portegale] porltegale met een . onder de eerste l.

[143] 588 De r in lamfret is later er boven geschreven. Ook bij het woord woent schreef de afschrijver eerst een n in plaats van de t, maar verbeterde die.

[144] 589 noch is later door de afschrijver er boven geschreven.

[145] 602 dat ie v nv] dat ic v nv

[146] 607 hem is later er boven geschreven.

[147] 611 hoedaen] v daer.

[148] 612 N is met rood aangestreept.

[149] 615 welcome] wel come.

[150] 630 Na vs. 640 aan 't eind van de kolom is dit vers bijgeschreven; een a en b aan de kant geven de juiste volgorde aan.

[151] 633 U is met rood aangestreept.

[152] 647 De s in honichs is later erbij gevoegd.

[153] 660 vervaert] verwaert voor er in gekorrigeerd werd.

[154] 666 trac] stac.

[155] 675 V is met rood aangestreept.

[156] 677 En] Ende.

[157] 680 De r in ghegrepen is er boven geschreven.

[158] 686 Die] Ende.

[159] 687 Ene scarpe] Enen scarpe.

[160] 693 N is met rood aangestreept.

[161] 700 hulpe (dorpre?)] dorpe.

[162] 733 seere staat op een rasuur.

[163] 739 sijn--meer staat op een rasuur.

[164] 747 kerc-here] kerc here

[165] 755 wel is uit wil verbeterd.

[166] 763 D is met rood aangestreept.

[167] 771 Lancvoet] Lanc voet.

[168] 773 oghen met een . onder de n.

[169] 774 Vulmar is als wlmar geschreven.

[170] 775 Vers 775 en 76 zijn omgezet.

[171] 791 S is met rood aangestreept.

[172] 799 tweemaal ter.

[173] 803 slaghe verbeterd uit slaghen.

[174] 820 De corrector maakte uit sondeliker door er een r boven te schrijven, sonderliker.

[175] 821 B is met rood aangestreept.

[176] 861 N is met rood aangestreept.

[177] 872 Doe] Dat. Achter toten Rasur.

[178] 872 hoen] hoec.

[179] 891 wangonste] wan gonste.

[180] 894 nederwaert] neder waert.

[181] 902 b (biste) staat op rasuur.

[182] 905 esdi] estu.

[183] 909 verscrouen] eerst stond er naar 't schijnt, verscruen. De verbetering is zeer onduidelik, zodat onzeker is of er staat verscouen, verscriuen of verscrouen.

[184] 912 die di te voren was gewonnen. De juiste woordvolging is aangegeven met getallen.

[185] 921 deuosaut] deuosant.

[186] 938 't Vers luidde wel vroeger: Hi moste willen sinen spreken. d. i.: Hi moste onwillig gedogen Reinaerts ovele rede. Over willen in deze betekenis, zie Lexer: vgl. L sed surda preterit aure probra.

[187] 942 nederwaert] neder waert.

[188] 944 achter quam is liggen ingevoegd, maar weer doorgeschrapt.

[189] 947 H is met rood aangestreept.

[190] 973 A is met rood aangestreept.

[191] 986 Binnen] Brunen, genoemt] gemoemt.

[192] 995 wedertale] weder tale.

[193] 1009-1010. Deze regels zijn m. i. onecht.

[194] 1017 D is met rood aangestreept.

[195] 1020 Ets] Et

[196] 1029 Nu] Du.

[197] 1051 Des = Tes Vgl. Vers 3296 en 3298.

[198] 1073 mi] mit. Zou in het voorlegschrift mic gestaan hebben?

[199] 1088 man ne] ne man voor de woordvolging door er boven geschreven tekentjes verbeterd werd.

[200] 1095 G is met rood aangeschrapt.

[201] 1147 N is met rood aangeschrapt.

[202] 1148 Uit het woord neue blijkt dat vs. 1147 en 1148 m. i. geinterpoleerd zijn.

[203] 1166 Het eerste no is er later boven geschreven.

[204] 1183 wanc is uit wane verbeterd.

[205] 1189 A is met rood aangeschrapt.

[206] 1197 hi verbeterd uit hise.

[207] 1205 Plegetmen] plegemen.

[208] 1217 hoenredief] hoenre dief.

[209] 1220 strowisch] stro wisch.

[210] 1258 Dat] Die.

[211] 1301 bete] bene.

[212] 1315 dreigen den] dreigeden.

[213] 1333 tweemaal es, het eerste evenwel geschrapt.

[214] 1347 D is met rood aangestreept; daarvoor nog een rubricering.

[215] 1349 Ermelinen] erminen.

[216] 1354 vernoyen] vermoyen.

[217] 1359 Dar] Dat.

[218] 1386 achter et een kleine rasuur, mischien stond er eerst en.

[219] 1395 H is met rood aangestreept.

[220] 1410 houeschen] houescheden.

[221] 1420 te is later er boven geschreven.

[222] 1438 achter Grimbert schreef de afschrijver eerst sp, (van sprac), schrapte het later door.

[223] 1443 C is met rood aangeschrapt.

[224] 1463 Die] Den.

[225] 1464 Ic] In.

[226] 1476 cloclinen] cloc linen.

[227] 1484 waren: de n doorgeschrapt en daarna onderstipt.

[228] 1499 tote met een s er later boven geschreven.

[229] 1509 harde uit hande verbeterd.

[230] 1513 Waende keren] Weder keren.

[231] 1515 beclade staat op een rasuur.

[232] 1518 geluut] geluuut.

[233] 1536 tafelmes] tafel mes.

[234] 1537-8 De afkortingstekens boven de beide en's heeft de afschrijver blijkbaar weer geschrapt.

[235] 1538 hise datse] hi se ende dase.

[236] 1543 tafelmes] tafel mes.

[237] 1545 stont of stoent is verbeterd uit stoet, door er een n boven te zetten. De e is niet geschrapt.

[238] 1551 roef is in het hs. uit roep verbeterd.

[239] 1568 Alle] Alse.

[240] 1570 teblouwen] te blouwen.

[241] 1581 tweemaal ende.

[242] 1584 van is uit m verbeterd.

[243] 1587 steendoet] steen doet.

[244] 1604 hanebalke] hane balke.

[245] 1632 hemelgat] hemel gat.

[246] 1645 en 1646 zijn omgezet.

[247] 1646 G is met rood aangeschrapt en er voor een rubricering.

[248] 1665 hage] heyde.

[249] 1666 hem is verbeterd uit m.

[250] 1672 stiren] sciren.

[251] 1681 N is met rood aangeschrapt en met rubricering. bijcte met daarboven geschreven h.

[252] 1685 en 1686 zijn omgezet.

[253] 1687 Daer] Dat.

[254] 1708 Vermoedelik luidde vroeger de regel; Daer gi die bichte sijt (sint) af gedaen met gewone ellips van hebt, of: Daer gi te biechten sijt af gegaan, zo als A heeft.

[255] 1714 wederkeer] weder keer.

[256] 1723 G is met rood aangeschrapt en met rubricering.

[257] 1724 Hier zijn 4 verzen in twee samengetrokken; de verzen zullen vermoedelik geluid hebben: ... sach dat gelaet Ende seide: 'onreine vraet Dat v dat oghe so omme gaet!' 'Neue', seide Reynaert: 'gi doet quaet Dat gi ...'

[258] 1726 testort] te stort.

[259] 1763 Voor hem is er iets uitgeschrapt.

[260] 1771 si] gi.

[261] 1775 honichscalkers] honich scalkers.

[262] 1797 spreken] speken

[263] 1807 Voor N een rubricering.

[264] Na 1808 zijn twee verzen uitgelaten.

[265] 1813 teblouwen] te blouwen.

[266] 1839 dame Awi] darme awi.

[267] 1862 Noch nie ne] Noch inne.

[268] 1867 en 1868 zijn omgezet.

[269] 1881 ver[or]deelt was] was verdeelt: de juiste woordvolging is aangegeven.

[270] 1893 na is heel klein er boven geschreven.

[271] 1900 twee verzen zijn weggelaten.

[272] 1908 was] was was.

[273] 1910 mittien] miettien.

[274] 1918 twee verzen zijn weggelaten.

[275] 1929 beet] 't Eerst geschreven beet is ten onrechte in cleet veranderd.

[276] 1932 Tussen de u en c in uercoren is nog een fijn dun haakje te zien, dat ook elders om een correctuur aantewijzen gevonden wordt; waarschijnlik had de afschrijver 't teken voor er vergeten.

[277] 1946 cloesterbijr] cloester bijr.

[278] 1951 Dijn in het hs. verbeterd uit dien, mijne] dine.

[279] 1973 een regel is weggelaten.

[280] 1978 halue] haue.

[281] 1982 ouder daet] ouerdaet.

[282] 1994 Voor alle is een h weggeschrapt.

[283] 2000 Hier missen 7 regels.

[284] 2002 liepen] liep.

[285] 2010 de goede wille] den goeden wille.

[286] 2034 wtwaert] wt waert.

[287] 2037 was door de afschrijver weggelaten, en is aan het eind van de kolom geschreven. Een a en b vooraan de regels geven de juiste volgorde aan.

[288] 2054 de] den.

[289] 2057 toe noch met een aanwijzing dat zij moeten omgezet worden.

[290] 2070 bouder is mischien verbeterd uit couder.

[291] 2085 Dar] Dat.

[292] 2092 calf] caf, de l is er bovengeschreven.

[293] 2094 Tussen ende en maecte is er iets uitgeschrapt, vermoedelik hi (2 letters). In plaats van maecte stond in het hs. voor er in verbeterd werd maecten.

[294] 2114 nemet] memet.

[295] 2124 wannen] ic wannen.

[296] 2127 nv uerholen] onuerholen.

[297] 2138 mane] wane.

[298] 2148 Hoe] He.

[299] 2152 ongereyde] in het hs. onreyde voor er in verbeterd werd.

[300] 2190 Hier missen 18 regels.

[301] 2193 Deze regel staat op een rasuur.

[302] 2200 vianden] viande hem] he.

[303] 2207 Doe] Die.

[304] 2213 wilde] voor er verbeterd werd wid

[305] 2221 inwaerts] in waerts.

[306] 2237 bringen] bringe.

[307] 2270 bedranc] bedwanc.

[308] 2285 segget u] segge di

[309] 2318 werltere] werlt ere. Er missen na 2318 twee regels.

[310] 2319 en 2320 sijn omgezet, blijkbaar om het verband te herstellen; de twee regels zullen dus al in het voorlegschrift van f zijn weggelaten.

[311] 2342 te] to voor er in verbeterd werd.

[312] 2351 stopte] stoptet.

[313] 2352 maectet] maecte.

[314] 2370 vant is uit crant verbeterd, mischien schuilt er in cramt = kocht, of craut = crauet?

[315] 2373 Een vers uitgelaten.

[316] 2394 mit milder hant] mitter hant.

[317] 2401 stat] scat.

[318] 2402 mogen] moge.

[319] 2442 tebroken] te broken.

[320] 2450 ende her Brune] en her Brunen; of de afschrijver zich vergistte met het afkortingsteken op Brune inplaats van op en te plaatsen?

[321] 2463 Reynaert sprac] sprac Reynaert.

[322] 2510 wonder] wond.

[323] 2530 Ende] En.

[324] 2538 berchstaet] berch staet.

[325] 2541 trompboem] tromp boem

[326] 2575 mer] oec. Dit tweede oec staat op een rasuur; 't lijkt wel of de o boven een m staat.

[327] 2582 Reynaert is er later boven geschreven.

[328] 2588 De regels 2588 en 2589 zijn omgezet.

[329] 2593 gehort genoemen] genoemen gehort, evenwel staat er een teken bij om ze om te zetten.

[330] 2611 beuende] beuede.

[331] 2617 Gente is hier een eigennaam als Nobel. Voor er in verbeterd werd vergenten. De scheiding tussen de beide woorden is door een . tussen de v en g aangegeven. Vergl. vs. 2784.

[332] 2618 seluen sculdich] sculdich seluen, de volgorde is door een teken aangegeven.

[333] 2631 Hulsterloe] hulterloe voor er verbeterd werd.

[334] 2643 Rijne] rime.

[335] 2644 Mine] Ende mine.

[336] 2650 Waers schijnt uit waerts verbeterd.

[337] 2654 mi waert] nit- of nicwaert.

[338] 2657 de] den.

[339] 2662 iaet] o iaet. De o is onderstipt.

[340] 2667 berke] putte.

[341] 2692 De lezing van deze regel in f is wel niet juist, maar die van a en b bevallen evenmin; mischien was de vroegere lezing: Eer ic so uel hebbe elmes gedaen.

[342] 2694 achter vrome is een n uitgeschrapt.

[343] 2720 en 2720a staan op een regel.

[344] 2721 D is met rood aangeschrapt.

[345] 2740 is weggelaten en aan 't einde van de kolom na vs. 1859 geschreven. De letters a en b geven de juiste volgorde aan.

[346] 2745 hem] he.

[347] 2746 De afschrijver begon met een v, of hij weer vrede, in plaats mede zou schrijven.

[348] 2776/7 Ende mittien worde gingen si scauen Ende Brunen volgeden mede.

[349] 2784 hi gaerne] higaerne. De scheiding van de woorden is door het invoegen van een . tussen de i en g aangeduid. Vergl. vs. 2617.

[350] 2813 ende is er later boven geschreven.

[351] 2823 name] wane.

[352] 2829 twee] tween.

[353] 2831 har] thar.

[354] 2840 uaste] uasten.

[355] 2843 Harlyc] Har lijc.

[356] 2856 ginc] ginc hi.

[357] 2875 an] in.

[358] 2888 Tussen wel en seggen is een woord uitgeschrapt.

[359] 2895 Erswinden is verbeterd uit Erswinen.

[360] 2897 sine] sinen. ende] en.

[361] 2905 mi] Eerst stond er ons, met drie stippen werd dit als geschrapt aangewezen: er boven is mi geschreven.

[362] 2912 den coninc hem.

[363] 2937 gereiden] rreiden.

[364] 2946 sine] sinen.

[365] 2958 Alse] Ende alse.

[366] 2966 is hier weggelaten en aan het einde van de kolom, na vs. 3000 geschreven. Door a en b is de volgorde aangewezen, maar 2966 daarbij onjuist voor 2965 gezet.

[367] 2981 des] dies.

[368] 2994 Tussen binnen en loech staat nog een o of d.

[369] 3007 dachterste] dachsterste

[370] 3010 wel daden.] weldaden

[371] 3012 scouden. Vgl. Frank: Gramm. § 114, 7.

[372] 3035 verdoert verbeterd uit verdoet.

[373] 3042 Tussen moet en in een doorgeschrapte a.

[374] 3044 Tussen dat en hi een doorgeschrapt gi.

[375] 3046 welpekine] wepelkine. Vgl. achter Vers 3058.

[376] 3050 ginc] ginc in.

[377] 3051 So smeckende ende so sengiren.

[378] 3100 si] hi.

[379] 3122 voor er in verbeterd werd partisen.

[380] 3135 achter Ermeline is een letter (n) uitgeschrapt.

[381] 3137 Achter mee is een r uitgeschrapt.

[382] 3142 goet is uit goen verbeterd.

[383] 3144 en] ende.

[384] 3146 voor er in verbeterd werd spac

[385] 3149 Belouct] Bolouet

[386] 3174 dit heft] dit heft dit.

[387] 3178 spreke C[uar]t] sprekect, met een - tussen e en c.

[388] 3183 En] Ende.

[389] 3189 voor seget is een letter uitgeschrapt.

[390] 3203 helt vri staat op rasuur.

[391] 3211 spac met een r er boven geschreven.

[392] 3219 woord screue mist in het hs. maar achter lettren is een woord (sciede) uitgeschrapt.

[393] 3225 Achter coninc is een woord (droege) uitgeschrapt.

[394] 3227 in is er later boven geschreven.

[395] 3228 vne eerst in een woord geschreven, is later door een streepje gescheiden.

[396] 3232 hangen se] hagetse.

[397] 3235 Durs] Dus.

[398] 3278 stade] scade.

[399] 3296 Des = Tes; vgl. vers 1051, 3298.

[400] 3319 dragen mochte] mochte dragen, maar de juiste volgorde is door tekentjes aangegeven.

[401] 3356 sin] sijn.

[402] 3366 Frapeer uit Firapeel (of omgekeerd).

[403] 3372 was uitgelaten, en is aan de rand bijgeschreven.

[404] 3381 Erswinden is verbeterd met Erswinen.

[405] 3383/4 zijn omgezet.

[406] 3389 mesdaen] is uit medaen verbeterd.