Part 3

Ende die ic den coninc sculdich bem. Doe sprac Reynaert: 'so secht hem, Weetstu waer Krieke-putte steet?' Cuwaert sprac: 'of ict weet? Ja ic, hoene [73] sout wesen soe? Ne staet hi niet bi Hulst-ter-loe Vp dien moer, in die wostine? Ic hebber ghedoghet groete pine Ende meneghen hongher ende menich coude Ende aermoede so menichfoude Vp Krieken-putte so meneghen dach, Dat ics vergheten niet ne mach. Hoe mochte ic vergheten dies, Dat al daer Reynout de ries Die valsche penninghe slouch, (fo. 208c) Daer hi hem mede bedrouch Entie ghesellen sine. Dat was te voren eer ic met Rijne Mijn gheselscap makede vast, Die mi ghequijtte meneghen past.' 'O wy,' sprac Reynaert: 'soete Rijn, Lieue gheselle, scone hondekijn, Vergaue God, waerdi nu hier! Ghi sout toeghen vore [74] desen dier Met huwen sconen rijmen, [75] waers te doene, Dat ic noint wart so coene, Dat ic eeneghe saken dede, Daer ic den coninc mochte mede Te mi waert belghen doen met rechte. Gaet weder onder ghene knechte,' Sprac Reynaert, 'haestelic, Cuwaert. Mijn heere de coninc ne heeft thuwaert Gheene sake te sprekene meer.' Cuwaert dede eenen weder-keer Ende ghinc van sconinx rade daer. Reynaert sprac: 'coninc, eist waer Dat ic seide?' 'Reynaert, jaet. Vergheuet mi, ic dede quaet, Dat ic hu mestroude yet. Reynaert, goede vrient, nu siet Den raet, dat ghi met ons gaet Ten putte, al daer die baerke [76] staet, Daer die scat leghet begrauen onder.' Reynaert sprac: 'ghi secht wonder. Waendi in waers arde vro, Coninc, oft mi stonde also Dat ic met hu wandelen mochte Also als ons beeden dochte, Ende ghi, heere, waert al sonder zonde? Neent, het es also ic hu orconde, Ende ict hu segghe, al eist scame: Doe Ysingrijn in sduuels name In de ordine ghinc hier te voren Ende hi te moonke wart bescoren, Doe ne conste hem de prouende niet ghenoughen, Daer .vj. moenke hem bi bedroughen. Hi claghede van honghere ende carmede (fo. 208d) So zeere, dats mi ontfaermede. Doe hi carmede ende wart traech, Doe haddics rauwe, als een zijn maech, Ende gaf hem raet dat hi ontran. Daer omme bem ic in spaeus ban. Maerghin, als die zonne vp gaet, Willic te Roeme om aflaet. Van Roeme willic ouer zee. Danen ne keeric nemmermee, Eer ic so vele hebbe ghedaen, Coninc, dat ic met hu mach gaen Thuwer eeren ende thuwer vromen, Of ic te lande weder come. Het ware een onscone dinc, Souddi, heere coninc, Maken huwe wandelinghe Met eenen verwatenen ballinghe Als ic nu bem, God betere mi!' Die coninc sprac: 'Reynaert, zidi Yet langhe verbannen?' doe sprac Reynaert: 'Ja ic, hets .iij. iaer, dat ic wart Voer den deken Hermanne In vullen zeinde [77] te-bannen.' Die coninc sprac: 'Reynaert, na dat ghi zijt Te-bannen, men souts mi doen verwijt, Reynaert, lietic hu met mi wandelen. Ic sal Cuwaerde ofte eenen andren Toten scatte doen gaen met mi, Ende ic rade hu, Reynaert, dat ghi Niet ne laet ghine vaert, Dat ghi hu van den banne claert.' 'Sone doe ic,' sprac Reynaert, 'Ic ga morghin te Rome waert, Gaet na den wille mijn.' Die coninc sprac: 'ghi dinct mi zijn Beuaen in arde goeden dinghen. God jonne hu dat ghijt moet vulbringhen, Reynaert, alse hu ende mi Ende ons allen nutte zi!' Doe dese tale was ghedaen, Doe ghinc Nobel die coninc staen Vp eene hoghe stage van steene, (fo. 209a) Daer hi vp plach te stane alleene, Als hi sat in zijn hof te dinghe. Die dieren saten teenen ringhe Al omme ende omme in dat gras, Na dien dat elc gheboren was. Reynaerd stont bi der coninghinne, Die hi te rechte wel mochte minnen: [78] 'Bidt voer mi, edele vrauwe, Dat ic hu met lieue weder scauwe.' Soe sprac: 'die heere, daert al an staet, Doe hu van zonden vul aflaet.' Die coninc entie coninghinne Ginghen met eenen bliden zinne Voer haer diere, aerme ende rike. Die coninc die sprac vriendelike: 'Reynaert es hier commen te houe Ende wille, dies ic Gode loue, Hem betren met al zinen zinnen. Ende mijn vrauwe de coninghinne Heuet so vele ghebeden voer hem, Dat ic zijn vrient worden bem Ende hi versoent es ieghen mi, Ende ic hem hebbe ghegheuen vry Beede lijf ende lede. Reynaerde ghebiedic vullen vrede, Anderwaerf ghebiedic hem vrede, Ende derde waeruen mede, Ende ghebiede hu allen bi huwen liue Dat ghi Reynaerde ende zinen wiue Ende zinen kindren eere doet, Waer si commen in hu ghemoet, Sijt bi nachte, zijt bi daghe. In wille meer gheene claghe Van Reynaerts dinghen horen. Al was hi rouckeloes hier voren, Hi wille hem betren, ic segghe hu hoe: Reynaert wille maerghin vroe Palster ende scerpe ontfaen Ende wille te Roeme gaen, Ende van Rome danen wille hi ouer zee, Ende dan commen nemmermee, Eer hi heeft vul aflaet Van alre zondeliker daet.' (fo. 209b) Dese tale heuet Ticelin [79] vernomen Ende vloech danen dat hi es comen Ende hi vant die .iij. ghesellen. Nu hoert wat hi hem sal tellen. Hi sprac: 'keytiue, wat doedi hier? Reynaert es meester bottelgier Int hof ende moghende vtermaten. Die coninc heeftene quite ghelaten Van alle sinen mesdaden, Ende ghi zijt alle .iij. verraden.' Isingrijn began andwoerden Te Tieceline met corten woerden: 'Ic wane ghi lieghet, heere rauen.' Mettien woerde began hi scauen, Ende Brune die volchde mede. Si ghinghen recken hare lede, Loepende tes [80] coninx waert. Tybeert bleef zeere veruaert, Ende hi bleef sittende vp die galghe. Hi was van sinen ruwen balghe In zorghen so groet vtermaten, Dat hi gherne wille laten Sine oeghe varen ouer niet, Die hi in spapen scuere liet, In dien dat hi verzoent ware. Hine wiste wat doen van vare, Dan hi ghinc sitten vp die micke. Hi claechde vele ende arde dicke Dat hi Reynaerde ye bekinde. Isingrijn quam met groeten gheninde Ghedronghen voer de coninghinne Ende sprac met eenen fellen zinne Te Reynaert waert so verre Dat die coninc wart al erre Ende hiet Ysingrine vaen Ende Brune: alsoe saen Worden si gheuanghen ende ghebonden Ghine saghet nye verwoedde honden Doen meer lachters dan men hem dede, Ysingrine ende Brunen mede. Men voerese als leede gaste: Men bantse beede daer so vaste, (fo. 209c) Datsi binnen eere nacht Met gheenrande cracht Een let niet en mochten roeren. Nu hoert hoe hise coert sal voeren. Reynaert, die hem was te wreet, Hi dede datmen Brunen sneet Van sinen rugghe een velspot af, Datmen hem teere scerpen gaf, Voets lanc ende voets breet. Nu ware Reynaert al ghereet, Haddi .iiij. verssche scoen. Nu hoert wat hi sal doen, Hoe hi sal .iiij. scoen ghewinnen. Hi ruunde toter coninghinnen: 'Vrauwe, ic bem hu peelgrijn. Hier es mijn oem Ysingrijn, Hi heuet .iiij. vaste scoen. Helpt mi dat icse an mach doen. Ic neme hu ziele in mine plecht: Het es peelgrins recht Dat hi ghedincket in sine ghebeden Al tgoet datmen hem noyt dede. Ghi moghet hu ziele an mi scoyen. Doet Haersenden miere moyen Gheuen twee van haren scoen. Dit moghedi wel met eeren doen: So bliuet thuus in haer ghemac.' 'Gherne,' die coninghinne sprac, 'Reynaert, ghine mochtes niet ombeeren, Ghine hebt scoen: ghi moetet varen Huten lande in des Gods ghewout Ouer berghe ende int wout, Ende terden struke ende steene. Dinen aerbeit wert niet cleene: Hets dijn noet dattu hebs scoen. Ic wilre gherne mijn macht toe doen. Die Ysingrijns waren hu wel ghemicke: Si zijn so vaste ende so dicke, Die Ysingrijn draghet ende zijn wijf. Al sout hem gaen an haer lijf, Elkerlijc moet hu gheuen twee scoen, Daer ghi hu vaert mede moet doen.' (fo. 209d) Dus heuet die valsche peelgrijn Beworuen dat dher Ysingrijn Al toten knien heuet verloren An [81] beede sine voeten voren Dat vel al gader toten claeuwen. Ghine saecht noint voghel braeuwen, Die stilre hilt al sine leden Dan Ysingrijn de zine dede. Doemen so iammerlike ontscoyde, Dat hem dat bloet ten teen af vloyde. Doe Ysingrijn ontscoyt was, Moeste gaen ligghen vp dat gras Vrauwe Hersuint die wulfinne Met eenen wel drouuen zinne, Ende liet haer af doen dat vel Ende die claeuwen also wel, Bachten van beede haren voeten. Dese daet dede wel soeten Reynaerde sinen drouuen moet. Nu hoert wat claghen hi noch doet. 'Moye,' seit hi, 'moye, In hoe meneghen vernoye Hebdi dor minen wille ghewesen! Dats mi al leet, sonder van desen Eist mi lief, ic segghe hu twi. Ghi zijt (des ghelouet mi) Een die liefste van minen maghen: Bedi sal ic hu scoen an draghen. Godweet, dats al huwe bate: Ghi sult an hoghen aflate Deelen ende an al dat pardoen, Lieue moye, dat ic in hu scoen Sal beiaghen ouer zee.' Vrauwe Hersuinden was so wee Datso cume mochte spreken: 'Ay Reynaert, God moete mi wreken, Dat ghi ouer ons siet huwen wille!' Ysingrijn balch ende zweech stille Ende zijn gheselle Brune, ne ware Hem was te moede arde zware. Si laghen ghebonden ende ghewont. Hadde oec doe ter seluer stont (fo. 210a) Tybeert die cater ghewesen daer, Ic dar wel segghen ouer waer: Hi hadde so vele ghedaen te voren, Hine waers niet bleuen sonder toren. VVat helpt dat ict hu maecte lanc! Des ander daghes, voer de zonne vp-ganc Dede Reynaert zijn scoen snoeren, Die Ysingrijns waren te voren Ende zijns wijfs, vrauwe Hersenden, Ende hadse vaste ghedaen benden Om zine voeten, ende ghinc Daer hi vant den coninc Ende zijn wijf die coninghinne. Hi sprac met eenen soeten zinne: 'Heere, God gheue hu goeden dach Ende mier vrauwen, die ic mach Prijs gheuen met rechte. Nu doet Reynaert gheuen, huwen knechte, Palster ende scerpe ende laet mi gaen. Doe dede die coninc haesten saen Den capelaen, Belin de ram. Ende als hi bi den coninc quam, Sprac die coninc: 'hier es Dese peelgrijn, leest hem een gheles, Ende gheuet hem scaerpe ende staf.' Belin den coninc andwoerde gaf: 'Heere, in dar des doen niet. Reynaert heuet selue beghiet, Dat hi es in spaeus ban.' Die coninc sprac: 'Belin, wats dan?' Meester Jufroet doet ons verstaen: Hadde een man alleene ghedaen Also vele zonden alse alle die leuen, Ende wildi aercheit al begheuen Ende te biechten gaen Ende penitencie daer-af ontfaen, Dat hi ouer zee wille varen, Hi mochte hem wel selue claren.' Belin sprac ten coninc echt: 'Ic en doere toe crom no recht Van gheesteliker dinc altoes, Ghine wilt mi quiten scadeloes (fo. 210b) Ieghen bisscop ende ieghen den deken.' Die coninc sprac: 'in .viij. weken Sone wane ic hu bidden so vele. Oec haddic lieuer dat huwe kele Hinghe, dan ic hu heden bat.' Ende alse Belin hoerde dat, Dat die coninc balch te hem waert, Wart Belin so veruaert Dat hi beefde van vare, Ende ghinc ghereeden zine autare, Ende began zinghen ende lesen Al dat hem goet dochte wesen. Doe Belin die capelaen Oemoedelike hadde ghedaen Dat ghetijde van den daghe, Doe hinc hi an zine craghe Eene scaerpe van Bruuns velle. Oec gaf hi den fellen gheselle Den palster in de hant daer-bi Te zinen ghevoughe: doe was hi Al ghereet te ziere vaert. Doe sach hi ten coninc waert. Hem liepen die gheveinsde tranen Neder neuen zine granen, Alse oft hi jammerlike in sine herte Van rauwen hadde grote smerte. Dit was bedi ende anders niet Dat hi hem allen, die hi daer liet, Niet hadde beraden al sulke pine Alse Brunen ende Ysingrine, Haddet moghen gheuallen. Nochtan stont hi ende bat hem allen Datsi ouer hem bidden souden Also ghetrauwelike als si wouden [82] Dat hi ouer hem allen bade. Dat orlof nemen dochte hem spade, Want hi gherne danen ware: Hi was altoes zeere in vare, Als die hem seluen sculdich weet. Doe sprac die coninc: 'mi es leet, Reynaert, dat ghi dus haestich zijt.' 'Neen, heere, het es tijt: Men sal gheene weldaet sparen. (fo. 210c) Huwen orlof, ic wille varen.' Die coninc sprac: 'Gods orlof!' Doe gheboet die coninc al dat hof Met Reynaerde huut-waert te ghane, Sonder alleene die gheuane. Nv wart Reynaert peelgrijn. Ende zijn oem Ysingrijn Ende Brune die ligghen ghebonden Ende ziec van zeeren wonden. Mi dinct ende ic wane des Dat niement so onspellic es Tusschen Pollanen ende Scouden, Die hem van lachene hadde onthouden Dor [83] rauwe die hem mochte ghescien, Hadde hi Reynaerde doe ghesien: Hoe wonderlic hi henen ghinc Ende hoe ghemackelic dat hem hinc Scaerpe ende palster omme den hals, Ende die scoen, als ende als, Die hi drouch an zine been Ghebonden, so dat hi sceen Een peelgrijn licht ghenouch. Reynaerts herte binnen louch, Dor datsi alle met hem ghinghen Met so groter zameninghen, Die hem te voren waren wreet. Doe sprac hi: 'coninc, mi es leet Dat ghi so verre met mi gaet: Ic vruchte, het mach hu wesen quaet. Ghi hebt gheuaen .ij. mordenaren. Gheualt datsi hu ontvaren, Ghi hebt hu te wachtene meer Dan ghi noint hadt eer. Blijft ghesont ende laet mi gaen.' Na dese tale ghinc hi staen Vp sine .ij. achterste voeten Ende maende die diere, cleene ende grote, Datsi alle voer hem baden, Of si alle an sine weldaden Recht deel nemen wouden. Si seiden alle datsi souden (fo. 210d) Sijns ghedincken in haer ghebede. Nu hoert voert wat Reynaert dede, Daer hi van den coninc sciet: So drouuelic hi hem gheliet, Dat hem somen zeere ontfaremde. Cuwaert den haze hi becaremde: 'O wy, Cuwaert, sullen wi sceeden! Of God wilt, ghi sult mi gheleeden Ende mijn vrient Belin de ram: Ghi twee, ghine daedt mi noint gram. Ghi moet mi bet voert bringhen. Ghi zijt van zoeter wandelinghen Ende onberoupen ende goedertieren Ende ombeclaghet van allen dieren. Ghestade es huwer beeder zede, Als ic doe ten tijden dede, Als ic clusenare was: Hebdi louere ende gras, Ghine doet ne gheenen heesch Noch om broet, no om vleesch, Noch om sonderlinghe spijse.' Met aldus ghedanen prijse Heuet Reynaert dese .ij. verdoort, Datsi met hem ghinghen voort Tote dat hi quam voer zijn huus Ende voer de porte van Manpertuus. Alse Reynaert voer de porte quam, Doe sprac hi: 'neve Belin de ram, [84] Ghi moet alleene buten staen, Ic moet in mine veste gaen: Cuaert sal in gaen met mi. Heere Belin, bidt hem dat hi Troeste wel vrauwe Hermelinen Met haren cleenen welpkinen, Als ic orlof an hem neme.' Belin sprac: 'ic bids heme, Dat hise alleene troeste wale.' Reynaert ghinc met scoenre tale So smeeken ende losengieren In so menegher manieren, Dat hi bi barate brochte Cuwaerde in sine haghedochte. (fo. 211a) Als si in dat hol quamen, Cuaert ende Reynaert tsamen, Doe vonden si vrauwe Hermelinen Met haren cleenen welpkinen. Die was in zorghen ende in vare, Want so waent dat Reynaert ware Verhanghen, ende so vernam Dat hi weder thuus waert quam Ende palster ende scerpe drouch: Dit dochte haer wonders ghenouch. So was blide ende sprac saen: 'Reynaert, hoe sidi ontgaen?' 'Ic bem worden peelgrijn: Heere Brune ende heere Ysengrijn Sijn worden ghisele ouer mi. Die coninc heuet (danc hebbe hi!) Cuaerde ghegheuen in rechter zoene, Al onsen wille mede te doene. Die coninc die lyede das, Dat Cuaert die eerste was Die ons verriet ieghen hem. Ende bi der trauwen die ic bem Sculdich hu, vrauwe Hermeline, Cuaerde naket eene groete pine. Ic bem vp hem met rechte gram.' Ende alse dat Caert vernam, Keerdi hem omme ende waende vlien. Maer dat ne conste hem niet ghescien, Want Reynaert hadde hem ondergaen Die porte ende ghegreepene saen Bi der kelen mordadelike. Ende Cuaert riep ghenadelike: 'Helpt mi, Belin, waer sidi? Dese peelgrijn verbijt mi.' Dat roupen was sciere ghedaen, Bedi Reynaert hadde saen Sine kele ontwee ghebeten. Doe sprac Reynaert: 'nu gaen wi heten Desen goeden vetten hase.' Die welpine liepen ten hase [85] Ende ghinghen heten al ghemeene. Haren rauwe was wel cleene (fo. 211b) Dat Cuaert hadde verloren tlijf. Ermeline, Reynaerts wijf, Hat dat vleesch ende dranc des bloets. [86] Ay, hoe dicke dancte so goets Den coninc, die dor sine doghet Die cleene welpkine hadde verhoghet So wel met eenen goeden male! Reynaert sprac: 'hi jans hu wale. Ic weet wel, moet die coninc leuen, Hi soude ons gherne ghiften gheuen, Die hi selue niet ne woude Hebben om .vij. maerc van goude.' 'Wat ghiften es dat?' sprac Hermeline. Reynaert sprac: 'hets eene lijne Ende eene vorst ende twee micken. Maer maghic, ic sal hem ontscricken, Hopic, eer lijden daghen twee, Dat ic omme zijn daghen mee Ne gaue dan hi omme tmijn.' Soe sprac: 'Reynaert, wat mach dat zijn?' Reynaert sprac: 'vrauwe, ic secht hu. Ic weet een wildernesse nu Van langhen haghen ende van heede. Ende die so nes niet onghereede Van goeden ligghene ende van spijsen. Daer wonen hoenre ende pertrijsen Ende menegherande vogheline. Wildi doen, vrauwe Ermeline, Dat ghi gaen wilt met mi daer, Wi moghen daer wonen .vij. jaer, Willen wi, wandelen onder die scade Ende hebben daer groete ghenade, Eer wi worden daer bespiet. Al seidic meer, in loghe niet.' 'Ay Reynaert,' sprac vrauwe Hermeline, 'Dit dinct mi wesen eene pine Die al gader ware verloren. Nu hebdi dit lant verzworen In te wonen nemmermee, Eer ghi comt ouer zee, Ende hebt palster ende scerpe ontfaen.' Reynaert andwoerde vele saen: 'So meer ghezworen, so meer verloren. (fo. 211c) Mi seide een goet man hier te voren, In rade dat hi mi riet: 'Bedwonghene [87] trauwe ne diedet niet.' Al vuldade ic dese vaert, En holpe mi niet,' sprac Reynaert, 'In waers een ey niet te bat. Ic hebbe den coninc eenen scat Belouet, die mi es onghereet. Ende als hi des de waerheit weet Dat ic hem al hebbe gheloghen Ende hi bi mi es bedroghen, [88] So sal hi mi haten vele meere Dan hi noint dede eere. Daer-bi peinsic in minen moet, Dat varen es mi also goet Alse dit bliuen,' sprac Reynaert, 'Ende godsat hebbe mijn rode baert (Ghedoe hoe ic ghedoe), Of mi troestet mee daer-toe No die cater no die das, No Bruun, die na mijn oem was, No dor ghewin no dor scade, Dat ic in sconinx ghenade Ne comme, dat ic leue lancst! Ic hebbe leden so meneghen anxt.' So zeere balch die ram Belijn Dat Cuaert, die gheselle zijn, In dat hol so langhe merrede. Hi riep, als die hem zeere errede: 'Cuaert, lates den duuel wouden! Hoe langhe sal hu daer Reynaert houden? Twine comdi huut! ende laet ons gaen.' Alse Reynaert dit hadde verstaen, Doe ghinc hi hute tote Beline Ende sprac al stillekine: 'Ay heere, twi so belghedi? Al sprac Cuwaert ieghen mi Ende ieghen ziere moyen, Waer omme mach hu dus vernoyen? Cuaert dede mi verstaen: Ghi moghet wel sachte voeren gaen, (fo. 211d) Ne wildi hier niet langher zijn. Hi moet hier merren een lettelkijn Met siere moyen Hermelinen Ende met haren welpkinen, Die seere weenen ende mesbaren, Om dat ic hem sal ontfaren.' Belin sprac: 'nu secht mi, Heere Reynaert, wat hebdi Cuaerde te leede ghedaen? Also als ic conste verstaen, So riep hi arde hulpe vp mi.' Reynaert sprac: 'wat sechdi? Belin, God moete hu beraden! Ic segghe hu wat wi doe daden: Doe ic in huus gheganghen quam Ende Ermeline an mi vernam Dat ic wilde varen ouer zee, Ten eersten wart haer so wee Datso langhe in ommacht lach. Ende alse Cuaert dat ghesach, Doe riep hi lude: 'helet vry, Com hare ende helpt mi Miere moyen lauen! so es in ommacht.' Doe riep hi met groeter cracht. Dit waren die woerde ende niet hel.' 'En trauwen ic verstont oec wel Dat Cuaert dreef groet mesbare: Ic waende hem yet mesvallen ware.' Reynaert sprac: 'Belin, neent niet. Mi ware lieuer, [89] mesquame hem yet, Minen kindren of minen wiue, Dan mijns neuen Cuwaerts liue.' Reynaert sprac: 'vernaemdi yet Dat mi de coninc ghistren hiet Voer arde vele hoeghe liede, Als ic huten lande sciede, Dat ic hem een paer lettren screue? Suldijt hem draghen, Belin neve? Het es ghescreuen ende al ghereet.' Belin sprac: 'ende ic ne weet. Reynaert, wistic hu ghedichte Dat ghetrauwe ware, ghi mochtet lichte (fo. 212a) Ghebidden dat ict den coninc Droughe, haddic eeneghe dinc Daer icse mochte in steken.' Reynaert sprac: 'hu ne sal niet ghebreken, Eer des coninx lettren hier bleuen, Ic soude hu dese scerpe eer gheuen, Heere Belin, die ic draghe, Ende hanghense an huwe craghe, Ende des conincs lettren daer in. Ghi sulter al hebben groet ghewin, Des conincs danc ende groet eere. Ghi sult den coninc minen heere Harde willecomme zijn.' Dit loofde mijn heere Belijn. Reynaert ghinc in die aghedochte Ende keerde weder ende brochte Sinen vrient Beline ieghen Dat hoeft van Cuaerde ghedreghen, In die scerpe ghesteken, Ende hinc bi sinen quaden treken Die scerpe Belin an den hals, Ende beual hem als ende hals Dat hi die lettren niet ne soude Besien, of hi gherne woude Den coninc teenen vriende [90] maken, Ende seide hem dat die lettren staken In die scerpe verholenlike, Ende of hi wesen wilde rike Ende sinen heere den coninc hadde lief, Dat hi seide dat desen brief Bi hem alleene ware ghescreuen, Ende hiere raet toe hadde ghegheuen. Die coninc souts hem weten danc. Dat hoerde Belin ende spranc Van der stede, daer hi vp stoet, Meer dan eenen haluen voet: So blide was hi van der dinc, Die hem te toerne sint verghinc. Doe sprac Reynaert: 'Belin heere, Nu weetic wel dat ghi doet eere Hu seluen ende die zijn int hof. Men saels hu spreken groeten lof, (fo. 212b) Alsmen weet dat ghi coont dichten Met sconen woerden ende met lichten, Also als [91] ics niet ne can. Men seit dicken: hets menich man Groete eere ghesciet, dat hem God ionste, Van dinghen die hi lettel conste.' Hier na sprac Belin: 'Reynaert, Wats hu raet? wille Cuaert Met mi weder te houe gaen?' 'Neen hi,' sprac Reynaert, 'hi sal hu saen Volghen bi desen seluen pade: Hine heuet noch ne gheene stade. Nu gaet voren met ghemake. Ic sal Cuaerde sulke sake Ontdecken die noch es verholen.' 'Reynaert, so bliuet Gode volen!' Sprac Belin, ende dede hem vp de vaert. Nu hoert wat hi doet, Reynaert: Hi keerde in sine haghedochte Ende sprac: 'hier naect ons gherochte, Bliuen wi hier, ende grote pine. Ghereet hu, vrauwe Hermeline, Ende mine kindre also al gader, Volghet mi: ic bem hu vader. Ende pinen wi ons dat wi ontfaren!' Doene was daer [92] gheen langher sparen, Si daden hem alle vp die vaert, Ermeline ende heere Reynaert Ende hare jonghe welpkine, Dese ane-vaerden die woestine. Nv heuet Belin die ram Soe gheloepen, dat hi quam Te houe een lettel na middach. Als die coninc Belin ghesach, Die de scerpe weder brochte, Daer Brune die beere so onsochte Te voren omme was ghedaen, Doe sprac hi te Belin saen: 'Heere Belin, wanen comedi? Waer es Reynaert? hoe comt dat hi Dese scerpe niet met hem draghet?' Belin sprac: 'coninc, ic maghet (fo. 212c) Hu segghen also ict weet. Doe Reynaert al was ghereet Ende hi den casteel rumen soude, Doe seide hi mi dat hi hu woude Een paer lettren, coninc vry, Senden, ende doe bat hi mi Dat icse droughe dor huwe lieue. Ic seide, meer dan .vij. brieue Soudic dor huwen wille draghen. Doe ne conste Reynaert niet beiaghen Daer ic de brieue in draghen mochte. Dese scerpe hi mi brochte Ende die lettren daer in ghesteken. Coninc, ghine horet noint spreken Van betren dichtre dan ic bem: Dese lettren dichte ic hem, Gaet mi te goede of te quade, Dese lettren sijn [93] bi minen rade Aldus ghemaect ende ghescreuen.' Doe hiet hem die coninc gheuen Den brief Botsaerde sinen clerc: Dat was hi, die ant werc Bet conste dan yement die daer was. Botsaert plach emmer dat hi las Die lettren die te houe quamen. Bruneel ende hi die namen Die scerpe van den halse Belijns, Die bi der dompheit zijns Hier toe hadde gheseit so verre, Dat hi snieme sal werden erre. Die scerpe ontfinc Botsaert de clerc. Doe moeste bliken Reynaerts werc. Alse hi dat hoeft voert trac, Botsaert, ende sach dat, hi sprac: [94] 'Helpe, wat lettren zijn dit! Heere coninc, bi miere wit, Dit es dat hoeft van Cuaerde. O wach, dat ghi noint Reynaerde, Coninc, ghetrauwet so verre!' Doe mochtemen drouue sien ende erre Dien coninc entie coninghinne. Die coninc stont in drouuen zinne (fo. 212d) Ende slouch zijn hoeft neder. Ouer lanc hief hijt weder Vp ende begonste werpen huut Een dat vreeselicste gheluut, Dat noint van diere ghehoort waert. Ghene dieren waren veruaert. Doe spranc voert Syrapeel Die lubaert, hi was een deel Des coninx maech, hi mocht wel doen. Hi sprac: 'heere coninc Lyoen, Twi drijfdi dus groet ongheuouch? Ghi mesliet hu ghenouch, Al ware de coninghinne doot. Doet wel ende wijsheit groot Ende slaect huwen rauwe een deel.' Die coninc sprac: 'heere Sierapeel, Mi heuet een quaet wicht so verre Bedroghen, dat ics bem erre, Ende int strec gheleet bi barate, Dat ic recht mi seluen hate Ende ic mine eere hebbe verloren. Die mine vriende waren te voren, Die stoute heere Brune ende heere Ysingrijn, Die rouet mi een valsch peelgrijn. Dat gaet miere herten na so zeere Dat het gaen sal an mine eere Ende an mijn leuen, het es recht.' Doe sprac Syrapeel echt: 'Es ghedaen mesdaet, men saelt zoenen Men sal den wulf enten beere doen comen Ende vrauwe Hersenden also wel Ende betren hem hare mesdaet snel, Ende ouer haren toren ende ouer hare pine Versoenen metten ram Beline, Na dat hi selue heeft ghelyet Dat hi Cuaerde verriet. Ende daer na sullen wi alle loepen (Hi heeft mesdaen, hi moet becoepen) Na Reynaerde ende sulne vanghen Ende sullen sine kele hanghen Sonder vonnesse, hets recht.' Doe andwoerde die coninc hecht: (fo. 213a) 'O wy, heere Syrapeel, Mochte dit ghescien, so ware een deel Ghesocht den rauwe die mi slaet.' Syrapeel sprac: 'heere jaet. Ic wille gaen maken die zoene.' Doe ghinc Syrapeel die coene Daer hi die gheuanghene vant. Ic wane dat hise teerst ontbant, Ende daer na sprac hi: 'ghi heeren beede, Ic bringhe hu vrede ende gheleede. Mine heere de coninc groet hu, Ende hem berauwet zeere nu Dat hi ieghen hu heeft mesdaen. Hi biet hu, wildijt ontfaen, Wie so blide si ofte gram, Hi wille hu gheuen Belin den ram Ende alle sheere Belins maghe Van nu toten doms-daghe. Eist int velt, eist int wout, Hebse alle in hu ghewout, Ende ghise ghewilleghelike verbit. Die coninc ontbiet hu voer al dit, Dat ghi sonder eeneghe mesdaet Reynaerde moghet toren ende quaet Doen ende alle zine maghen, Waer so ghise moghet belaghen. Dese twee groete verheden [95] Wille hu die coninc gheuen heden Te vryen leene eewelike. Ende hier-binnen wilt die coninc rike Dat ghi hem zweert vaste hulde. Hine wille oec bi sinen sculde Nemmermeer ieghen hu mesdoen. Dit biedt hu de coninc Lyoen. Dit neemt, ende leeft met ghenaden. Bi Gode, ic dart hu wel raden!' Isingrijn sprac toten beere: 'Wat sechdire toe, Brune heere?' Brune sprac: 'ic hebbe lieuer in de rijsere Dan hier te ligghene int ysere. Laet ons toten coninc gaen Ende sinen pays daer ontfaen.' (fo. 213b) Met Syrapeel datsi ghinghen Ende maecten pays van allen dinghen.