Chapter 6

I. 1. 101. _Ik, een verloren schaap, gaf uw brief aan haar, een verkoren schaap._ In 't Engelsch: _I, a lost mutton, gave your letter to her, a laced mutton._ Een woordspeling met _lost_ en _laced_, waarbij men bedenke, dat in Sh.'s tijd de _a_ in _laced_ nog niet met den e-klank werd uitgesproken, zoodat de overeenkomst van _lost_ en _laced_ toen grooter was dan thans. _Laced_ beteekent eigenlijk gevangen of vastgehouden, daar het substantief _lace_ of _strik_ (in 't Latijn _laqueus_) of ook een _net_ beteekent, zoodat _laced_ een goede tegenstelling met _lost_ vormt. Men denke dus niet aan een met kanten behangen jonkvrouw en veel minder geve men _laced mutton_ de beteekenis van "licht vrouwspersoon",--want al is Flink, die woedend is, dat hij geen fooi ontvangen heeft, brutaal genoeg om zich zulk een uitdrukking ten opzichte van de geliefde zijns meesters te veroorloven, zijn heer zou toch zeker zulk een gezegde niet zoo kalm aanhooren.

I. 1. 110. _U te schutten_, enz. Dit geheele gesprek van Proteus met zijn dienaar is vol woordspelingen. Hij gebruikt hier het woord _pound_ in de beteekenis van in de schutskooi steken, zooals men verdwaald vee doet. Flink vat het op als een pond sterling en splitst daarna het woord _pinfold_, schaapskooi, in _pin_, een speld, een waardeloos ding, en _fold_. Daarop volgt weer de samenvoeging van _nod_, knikken, met het voornaamwoord _I_, ik, of het bevestigende _ay_, ja, tot _noddy_, onnoozele bloed.--In het origineel voegde Theobald achter het zeggen: _But what said she?_ als waarschijnlijk uitgevallen, de woorden: _Did she nod?_ welke op blz. 160 ook in de vertaling zijn opgenomen; zoo kon het onvertaalbare _noddy_ door een andere woordspeling vervangen worden.

I. 1. 152. _De grootte uwer mildheid_ enz. Hier heeft het Engelsch een woordspeling met _testify_, betuigen, en _testern_, met een _tester_,--een geldstukje van een halven shilling waarde, waar een kop, _testa_, _tête_, op gestempeld was,--begiftigen, een woord van Sh.'s maaksel.

I. 1. 156. _Gij zijt de veiligheid van 't schip._ Op het zeggen, dat wie voor de galg bestemd is, niet verdrinkt, zinspeelt Sh. ook in den "Storm", I. 1. 30.

I. 2. 55. _Meisjes zeggen zedig neen._ Een Engelsch spreekwoord zegt: _Maids say nay, and take it_, "meisjes zeggen neen en tasten toe".

I. 2. 83. _Luchte liefde._ Een lied, "Light o' love" beginnend, waarop gedanst werd; zooals men toen gewoon was te doen; dezelfde wijs wordt genoemd in "Veel leven om niets", III. 4. 44, waar gezegd wordt: "zing gij het, dan zal ik dansen".--In het volgende worden allerlei uitdrukkingen, voor muziek gebruikelijk, tevens in een anderen zin opgevat; zoo beteekent _burden_ zoowel "refrein" als "last", _base_ "basstem" en tevens een op het land gebruikelijk krijgertjesspel, ook _prison base_ of _prison bars_ geheeten, waarbij _to bid the base_, het uittarten is van den speler, dat hij niet gekregen kan worden; men zie "Venus en Adonis" reg. 303 en "Cymbeline" V 3. 19.

I. 2. 114. _Mijn boezem zij uw bed._ De dames hadden voor aan haar keurs een zakje voor het bergen van brieven; meermalen wordt hierop gezinspeeld, men zie bijv. in dit stuk III. 1. 144 en 250.

I. 2. 137. _Dat gij ze diep vereert._ Er staat: _you have a month mind to them_, gij zijt er zeer belust op, zooals een vrouw soms heftige, voorbijgaande verlangens heeft.

II. 1. 2. _Die hoort mij niet._ In 't Engelsch is een woordspeling met _on_ en _one_, wat toen tamelijk gelijk werd uitgesproken.

II. 1. 26. _Als een bedelaar op Allerheiligen._ Op Allerheiligen liepen bedelaars, zacht zingende, de huizen af en ontvingen dan zielekoeken, _soulcakes_, als het loon hunner gebeden voor de dooden.--Voor het _stappen als een leeuw_ staat in 't oorspronkelijke: "als een der leeuwen", waardoor de dichter zijn gehoor de leeuwen van den Tower voor den geest bracht.

II. 1. 79. _Zijn hoosbanden._ Het vergeten der hoosbanden wordt door Shakespeare meermalen als een teeken van verliefdheid aangehaald, zie "Elk wat wils" (_As you like it_), III. 2. 397; men vergelijke ook "Hamlet" II. 1. 80.--Flink overdrijft nu nog, en zegt, dat Valentijn zelfs vergat zijn hozen aan te trekken.

II. 1. 106. _Heer Valentijn, mijn dienaar._ In Sh.'s tijd werden de vereerders of minnaars eener schoone of gebiedster, _Madam_ of _Mistress_, vaak _servant_ genoemd, wat dus nagenoeg hetzelfde beteekent als _lover_.

II. 3. 4. _De verloopen zoon._ In 't Engelsch zegt Lans _prodigious_ voor _prodigal_ en _imperials_ voor _emperor's_ of _imperial_.--De naam van den hond, _Crab_, beteekent wilde appel.

II. 3. 39. _Het tij verloopt._ Het Engelsch heeft hier een woordspeling met _tide_, "getij" en _tied_, de vastgebondene (de hond).

II. 4. 152. _Een macht, een overheid._ Van een hoogen rang in de engelenschaar; zie Paulus' Brief aan de Romeinen, VIII. 38.

II. 4. 192. _Gelijk een gloed een and'ren gloed verdringt._ Men vindt dezelfde beelden in "Coriolanus", IV. 7. 54.

II. 4. 196. _Is 't nu mijn oog._ Het Engelsch is hier onvolledig; _Is it mine or_ enz. Het is waarschijnlijker dat hier gelezen moet worden met Warburton: _Is it mine eye or_ enz. dan, met Malone, _Is it her mien or_ enz.

II. 4. 201. _Zooals een wassen beeld bij 't vuur._ Men vergelijke "Koning Jan" V. 4. 24. Er wordt gedacht aan wassen beelden, die door toovenaars bij het vuur werden gehouden, om door smelten van het beeld de persoon, die er door werd voorgesteld, te doen wegkwijnen.

II. 5. 1. _Welkom in Milaan._ In den tekst der folio-uitgave staat Padua, zooals in III. 1. 81 en V. 4. 129. Verona voor Milaan. Het is mogelijk, dat Shakespeare zelf zoo geschreven heeft, voor hij vast bepaald had, waar hij het stuk zou laten spelen, maar 't kan ook aan een omwerker liggen.

II. 5. 61. _Dat gij een Christenmensch een glas bier gunt._ In 't Engelsch: _As to go to the ale with a Christian._ "Ale" beteekent _bier_, maar ook een christelijk volksfeest, waarop, vóór de hervorming, het door de geestelijken gebrouwen bier verkocht werd, aan het volk op het kerkhof, aan de aanzienlijken in de kerk zelf; de opbrengst was voor het onderhoud der kerken bestemd. Naar de plaats en het jaargetijde droeg het bier verschillende namen: _Lamb-ale_, _Bride-ale_, _Church-ale_, _Whitesun-ale_.--Als Flink met Lans niet naar een _Ale_, naar zulk een kerkelijk feest, wil gaan, is hij geen christenmensch.

II. 7. 53. _Met een klep._ In 't Engelsch staat: _with a codpiece_, wat aldus verklaard kan worden: "a part of the male dress, very indelicately conspicuous in the poet's time". Het werd nog al sterk opgevuld, zoodat het wel als een speldenkussen dienst kon doen, waarom er ook in andere comedies van dien tijd de draak mee gestoken wordt. Men bezigde dit deel ook wel als zak om de beurs in te bergen, zie "Winteravondsprookje", IV. 4. 623.

III. 1. 81. _Hier in deze stad._ In den tekst staat: _in Verona here_.

III. 1. 153. _Gij Phaëton, gij and're Merops-zoon._ De vertaling is hier niet letterlijk; er staat eigenlijk: "Wat! Phaëton,--want gij zijt Merops' zoon".--Phaëton was de zoon van Helios, den Zonnegod, en van Clymene, die met den koning Merops, in Aethiopië, gehuwd was; deze was dus Phaëton's aardsche vader te noemen. De tusschenzin _want_ enz. kan eenvoudig beteekenen: "want gij _zijt_ inderdaad een Phaëton", en dan is de vertaling op blz. 175 zeer juist. Wil men er uit lezen: "want gij zijt een zoon van Merops, niet van den zonnegod, maar van een mensch, dus van een lage afkomst",--dan moet de hier gegeven, meer letterlijke vertaling gevolgd worden; deze verklaring komt mij echter vrij gezocht voor en het "want", _for_, past er slecht bij; de eerste schijnt mij de ware te zijn.

III. 1. 263. _Dubbele schurk._ In meer dan één opzicht een schurk.

III. 1. 300. _Toon door Sint Nikolaas u flink._ Sint Nikolaas was de beschermheilige der scholieren en moest daarom Flink in 't lezen bijstaan. De legende verhaalt, dat hij reeds als knaap bisschop werd.

III. 1. 307. _Zij kan naaien._ In 't Engelsch: _she can sew_, waarvoor in de folio-uitgave _sowe_ geschreven wordt, zoodat de volgende vraag _can she so_ het woord herhaalt. Hier moest de vertaler zich anders helpen; evenzoo bij het volgende, waar het woord _stock_ eerst in de beteekenis van "kapitaal", "geld", daarna in die van "sok", wordt opgevat.

IV. 1. 36. _Bij Robin Hood's_ enz. De bandiet zweert bij de kale kruin van broeder Tuck, den priester en biechtvader van den gevierden roover en wilddief Robin Hood, van Sherwoodforest, die aan iederen Engelschman bekend was en die ook in Scott's Ivanhoe voorkomt. Zie boven blz. 190.

IV. 2. 76. _Dat de kerfstok vol is._ Dat het niet meer te berekenen is.

IV. 4. 39. _Toen ik van jonkvrouw Silvia afscheid nam._ Steevens achtte het beter hier Julia te lezen in plaats van Silvia. Het schijnt inderdaad, dat Lans aan een vroeger afscheid dacht.

IV. 4. 60. _Door de knapen van den hondenslager._ Er staat eigenlijk "door de knapen van den beul", "_the hangman's boys_". Sommigen verkiezen _the hangman boys_, waarbij _hangman_ als adjectief beschouwd wordt, zoodat het beteekenen zou: de ellendige, schurkachtige jongens, de galgenbrokken.

V. 4. 129. _Geheel Milaan beschermt u niet._ In 't Engelsch staat: _Verona shall not hold thee._ Zie boven de aanteekening op II. 5. 1.

AANTEEKENING

[1] Bij de verbranding van de boeken van Don Quichotte wordt deze roman gevonden, maar blijft, op aanraden van den geestelijke, gespaard.

End of Project Gutenberg's Twee Edellieden van Verona, by William Shakespeare