Part 15

Anno 1626. iſſer een Moor, vveſende een Maneboet, dat zijn Heylige Prieſters onder haer, vvoonende in ’t Geberchte van Tremeſen, tuſſchen Fez ende Tremeſen, opgeſtaen tegens die van Argiers, ende kreeg terſtont eenen grooten aenhangh; alſoo hy het Volck vvijs maeckten, dat hy vvas den Fatan, die de heele Werelt ſoude brengen onder het Geloove van Mahomet, en hy dede onder zijn Volck groote miraculen, ſoo dat hy worde onder haer gehouden voor eenen grooten Sanct, ende zijnen aenhang was wel meer als 20. a 25. duyſendt ſterck, nam in het heel Koninckrijck van Tremeſen, met de Stadt, dat een heele fraye Stadt is, reſorterende onder Argiers: Daer leyt oock aen de Stadt een Caſteel, daer was alle het Garniſoen op ghevlucht, ſoo dat hy dat niet Meeſter konde worden; Hy plonderde de Stadt ende quam ſoo trecken naer Argiers: Daer noch van daen weſende drie dagh reyſen, liet de Stadt op eyſſchen; Die van Argiers ſtonden heel verſet ende verſlagen, wiſten qualijck watmen deſen H. Man tot antwoort geven ofte ſenden ſoude, ende de Poorten wierden geſloten gehouden, ende men reſolveerden hem met een Leger van 12000. Man in ’t ghemoet te trecken, gelijck oock geſchiede. Ondertuſſchen hadde hy zijn Volck wijs gemaeckt dat ſy couragie ſoude nemen, datter voor haer eenen goeden buyt ſoude weſen, ende niemant van ſijn Volck en ſoude doot blijven; gelijcker tot noch toe, in alle de Victorien die hy hadde gehadt, niet een gebleven en was. Op dit geloove gingen ſy als wilde Menſchen op haren Vyandt aen, ende dreven die van Argiers twee mael te rugh, en waren ten naeſten by haer Geſchut quijt: Ende alſoo die van Argiers eenig ſecours van Ruyterye kregen, hebben ſy de Bataille wederom aengevangen, ende kregen den Fatan aen het wijcken, ende daer wierden eenige van zijn Volck doot geſchooten: Doen ſy dat ſagen dat ſy bedroogen waren van den Fatan, zijn ſy op de vlucht gekomen, den Fatan met zijn Luytenant ghevangen, ende over de 3. a 4000. op de plaets doodt: Den Fatan wierde met zijn Luytenant het Vel afghetrocken, ende dat met Stroo opgevolt ende naer Argiers gebracht, nevens 7. a 8. hondert aſgeſlagen Koppen; Den Fatan met ſijn Luytenant wierde rontsom door alle de Straten van Argiers, op ſtocken met Pijpen ende Trommelen voor gedragen, ende 2. a 300. vande aſgeſlaghen Koppen, ſteeckende op Rietten, achter haer gedragen van principaelſte Officieren van den Fatans Leger, ende wierde gebracht buyten de Poort van Babaſon, ende aldaer opgehangen. Dit is het eynde geweeſt van deſe Fatan, die alles wilde bekeren tot het Geloove van Mahomet.

Anno 1627. begoſten die van Argiers al wederom de Hollanders te nemen, ende in Argiers op te brengen: Onder anderen ſoo wierter opgebracht eenen Iohan Corneliſz Knap van Medenblick, willende met Schip ende goet, dat toe quam Elias Trip, Coopman tot Amſterdam, naer Livorne: welck Schip ende goet genen prijs koſt weſen, volgens het accoort dat den Heer Ambaſſadeur Pinaker, ontrent twee Iaren geleden, met haer gemaeckt hadde; maer alſoo op het Schip van deſen Schipper Iohan Corneliſz Knap, een Renegado was, die hy in Engelandt hadde aenghenomen, voor een Boots-Geſel, alſooder een van zijn Volck was wegh geloopen, ſoo nam hy deſen Renegado inde plaets, niet wetende dat het een Renegado was: Den Schipper inde Straet komende ontrent Cabo de gaet, wierde genomen van een Roover van Argiers, niet tegenſtaende dat den Schipper ſeyde, ſiet vvat gy doet, ick ben een Hollander, ende Schip en goet komt in Hollandt thuys, ende ick proteſteer van ’t gene dat my geſchiet: Het mocht niet helpen, moſt met naer Argiers. In Argiers komende, vvat gaen de Reeders van den Roover doen? Die koopen deſen Renegado om, ende ſeggen dat hy ſoude ſeggen, dat het Schip onder meeſt vvas geladen met Metalen Geſchut, ende Amunitie van Oorlog voor den Hertoch van Florentie. Deſen Schelmſen Renegado neemt dat aen te doen om het gevvin van ’t Gelt; Want de Reeders vviſten vvel, ſoo vvanneer dat het aengenomen vvierde, ende ghelooſt, dat als dan Schip ende goet inden loop ſoude blijven, vvant daerom vvaſt haer te doen, ende hadden oock tot dien eynde veel Vrinden inde Duaen op haer Handt ſien te krijgen. Ondertuſſchen quam den Conſul vande Hollantſche Natie dit ter Ooren, die ſocht oock Vrienden inde Duaen te maken, ende ſeyde al datter geſeyt was, dat het geloogen ende verſiert was, ende dat ſulcx in ’t Schip niet ſoude gevonden werden: Echter ſo blijft dit werck ſoo 3. a 4. dagen ſtaen in de balance, Den Conſul dede zijn beſt aen d’ een zijde, ende de Reeders deden haer beſt aende andere zijde, ende picqueerden malkanderen, ende daer onder ſpeelde oock Chriſtenen ende Ioden, die ick niet ſal noemen om redenen. Op den dagh dat de Duaen vergaderde, wierde den Conſul met den Schipper Iohan Corneliſz Knap, voor Duaen ontboden, ende daer wierde den Schipper valſchelijck overtuygt van den Renegado, ende meer andere Schelmen: Den Conſul ſeyde dat het niet waer en was, in fin daer vielen groote diſpuyten, ende alſoo, ja ſoo groot, datter tot twee reyſen Arros quam inde Duaen: Arros is te ſeggen een Oploop, ſoo hart waren de twee partyen tegen malkander, te weten die vanden Conſul, ende die vande Reeders vanden Roover; Duerde meer als twee uyren. Ten is oock niet vremt datſe malkanderen qualijck konden verſtaen, want de groote Duaen beſtaet in 15. a 16. hondert Perſonen: In Somma met een groot rumoer ende geroep, wierde den Schipper gecondemneert inde Haeck geworpen te worden, ſijn Schrijver ghebrandt, ende den Stier-Man gerabraeckt: Den Conſul met den Schipper riepen, ſiet wat gy doet; Ick hebbe geen ſchult, ontloſt het Schip en laet my ſoo langh leven, ende ſoo het ſoo bevonden wort ſoo ſtraft my dan. Van gelijcken ſeyde den Conſul oock, ſoo wanneer dat het ſoo worde bevonden, worpt mijn nevens den Schipper inden Haeck: Maer alles mocht niet helpen; Den Schipper met ſijn twee Maets moſten de doot ſmaecken. Den Schipper was een ſwaer-Lijvigh Man, leefde van 12. uyren tot ’s avonts ontrent 9. uyren: Den anderen dagh daer aen ſoo begoſtmen het Schip te loſſen, ende alles geloſt weſende, ſoo en heeft men niet ter Wereldt ghevonden, waer mede men den Schipper hadde beſchuldight: Evenvvel ſoo bleef Schip ende goedt in de loop, ende men hadde groote moeyten dat men het Volck vry koft. Den Conſul hadde door de groote alteratie de doodt gheſet, ende en hadde daer naer noyt geſonden dagh, ende ſtierf ontrent 6. Maenden daer naer. Wat ſalmen ſeggen van ſulcken Volck, is daer vvel vrede mede te houden of te maecken?

Middelen tot verloſſinghe van de arme Chriſtenen, by de Roovers van Barbarien teghenwoordigh in Slavernye ſijnde.

Daer zijn drie middelen tot verloſſinghe vande voorſeyde Gevanghenen, vvaer van ick ſpecialijck ſal onderrechtinge doen, de eerſte is om deſelve met Geldt te loſſen, de tvveede met Turckſe Gevangenen, de derde met gevvelt.

Wat het eerſte middel aengaet, namentlijck met Gelt, dat vvert ordinaerlijck gepractiſeert, ſoo vvel by die van Spaignen die eenige Papen of Prieſters daer toe houden, die haer Gevangen daer gaen Koopen en loſſen als by de Ingeſetenen van Vranck-Rijck, deſer Landen en Ooſt-Landt, die het ſelve door eenige van hare Natie tot Argiers vvoonende, of door eenige Ioden aldaer traficquerende, ofte door hare Factoors tot Livorne dat laten doen, ſijnde het voorſz middel vvel goet en het beſte ſoo vvanneer daer maer vveynigh Gevangenen zijn, die daer toe konnen ordre ſtellen ende de middelen by brengen. Ick hebbe oock in mijnen tijdt als ick tot Argiers vvoonde op die voet veel Gevangenen verloſt.

Maer ick maecke groote ſvvarigheydt in ’t reguard van ’t groot ghetal der ſelve, vvant by aldien dat het bekent vvert, ghelijck het ongetvvijfelijck oock ſal dat haer Ho: Mo: dat vvillen laten doen, ende de Penningen daer toe furneren, ende dat haer Ho: Mo: yemant vande Ioodſche Natie daer toe vvillen gebruycken, ſoo ſullen de Ioden van Barbarie die onder de Handt aldaer van de Turcken op koopen en ſonder merckelijcke vvinſt daer niet van vvillen ſcheyden, ſulcks dat men voor elck Gevanghen door malkanderen ghereeckent, ten minſten vijf hondert guldens ſal moeten geven, het vvelcke dan vvel thien Tonnen Gouts ſal bedraghen voor de tvvee duyſendt Gevanghenen die daer zijn, behalven dat daer door de Turcken van Barbarye ſeer geanimeert ſullen werden, om van tijt tot tijdt meer en meer Schepen in Zee te houden, ſoo om onſe Schepen te nemen als Gevangenen te bekomen, ſiende dat ſy eyntlijck ſoo groot Gelt daer voor ſullen krijgen.

Wat het tweede middel aengaet, om de ſelve met Gevangen Turcken te loſſen, dat ſelve ſoude op deſe wijſe geſchieden, dat alſmen een duyſent Gevangen Turcken van Argiers hadde, ende deſelve daer met eenige Oorlogh Schepen bracht, datſe twee van onſe Gevangens of Slaven voor een vande hare ſeer geerne ſouden geven, hoorende dat ſoo ſy dat niet en deden of weygerden dat men dan alle haer Gevangenen of in Zee ſoude werpen, en verdrincken, of in Spaignen of in Italien gaen verkoopen. Dit middel ſoude wel beter zijn als ’t eerſte, waert ſaecke dat men hier ſoo veel Turcken van Argiers had als ick heb gheſeyt: Maer om die te bekomen ſoude men groote ſwarigheydt maecken, ende daeromme het ſelve niet willen gebruycken, alſoo daer toe laſt ghegeven moſt werden aen de Capiteynen van haer Ho: Mo: Oorlog Schepen, gaende na de ſtraet, dat ſy haer beſte deden omme die te krijgen, ende een goet getal van vier of vijf hondert bekomen hebbende, dat ſy daer mede naer Argiers gaen ſouden, ende de ſelve alſoo daer vermangelen. Doch in ſulcken geval ſouden ſy niet minder als ſes of acht Schepen ſterck moeten ſijn. ’t Is oock te preſumeren dat ſoo wanneer die van Argiers hooren datter een goet ghetal Oorlogh Schepen van haer Ho: Mo: inde Straet ſijn, dat ſy haer of uyt de Zee ſullen houden, of verde vande Handt, om de ſelve niet te ontmoeten. ’t Is oock te vreeſen dat haer Ho: Mo: Oorlogh-Schepen ſoo ſeer ſullen geoccupeert ſijn met de Coopvaerdy-Schepen deſer Landen te Convoyeren datſe geen tijdt ſullen hebben, om eenige Roovers te gaen ſoecken, noch tot Argiers als geſegt te gaen verhandelen. In alle ghevalle ſchoon dat haer Ho: Mo: tot ſulcks al reſolveren en hare Scheeps Capiteynen gaende na de Straet dat bevelen, dat oock deſelve daer toe haer beſte doen om ſoo veel Turcken te krijgen en wel den tijdt hebben om daer mede naer Argiers te gaen, ſoo en ſoudet niet vaſt gaen dat ſy die ſoude konnen bekomen en conſequentelijck oock de verloſſinge van de Gevangenen van deſen Staet, niet gevordert worden.

Wat het derde middel aengaet, om die met gewelt te loſſen, het ſelve hebben de Engelſchen niet lange geleden gepractiſeert, ſendende tot dien eynde een goet getal Oorlogh-Schepen na Argiers, die op haer aenkomſte aldaer haer Ancker dicht voor de Stadt lieten vallen, en deſelve aenboden hare Vrede, Vrientſchap ende Havens, om binnen deſelve met hare Schepen oock te moghen komen om haer te ververſchen, mits aen haer hare Gevanghen leverende en hare Schepen voortaen in Zee niet meer aen te taſten, te nemen noch hare Onderdanen der ſelver Boots-Lieden tot Slaven te verkoopen, belovende daer teghens de Scheepen of Roovers van Argiers voortaen in Zee oock ongemoleſteert te laten, ende byaldien ſy ſulcks niet en wilde aennemen, en dienvolgens de Gevangenen van Engelandt aen haer niet overleveren, dat ſy dan de Stadt van Argiers met haer Canon uyt haer Schepen ſouden ruineren, waer op gevolgt is dat die van Argiers die aengebooden conditien aennamen, en aen d’ Engelſche alle haer Gevangenen of ſlaven goetwilligh overleverden.

Dit middel konnen haer Ho: Mo: oock gebruycken met de Oorlogh-Schepen na de Straet te ſenden, mits ordre gevende dat ſy van gelijcken doen: En wil ick verſekeren dat het ſelve van geen minder effect en ſoude ſijn, te meer ſoo deſelve op haer laſt voor elck Hooft daer en boven aen haer noch een hondert Gulden preſenteren te betalen. Want het is ſeecker dat het meeſte of grootſte getal van d’ Inwoonders van Argiers geen intereſten hebben in haer Roverye, maer wel inde ruine van haer Stadt; en het beſchieten van dien, ende dat de ſelven op ſodanige preſentatie en om haer Stadts ſchade en veel der ſelver Inwoonders doot voor te komen, ſoo grooten oproer inde Stadt ſullen veroorſaecken, ja by eenigh langh dilay een groote Moort onder haer, dat daer niet eens is aen te twijfelen of alle de Nederlandtſe Gevangenen ſullen wel haeſt aen haer Ho: Mo: Oorlogh-Schepen overgelevert werden. En ſouden hier door haer Ho: Mo: Oorlogh-Schepen in ’t inkomen vande Bay van Argiers alle de Roovers Schepen aldaer Zeyl-reet leggende, oock konnen nemen met haer op-hebbende Volck, ende deſelve by haer houden tot dat ſy onſe Slaven of Gevangenen hebben overgegeven, dat dan al mede daer toe grootelijcks ſal helpen, en d’ onkoſten verlichten, als hier vooren is aengeweſen.

En ſal dit middel niet alleen loffelijcker ſijn ende van korter ende van ſeeckerder expeditie van onſe arme Slaven en Gevangenen aldaer als de voorgaende, maer daer by ſullen op dat getal van Slaven als hier vooren is ghenoemt, oock wel acht Tonnen Gouts verſpaert werden, diemen anders daer meer voor ſal moeten geven, ſoo men die door yemant vande Ioodtſche Trafficquerende Coopluyden op Barbarye laet inkoopen, als uyt het gene wat ick vooren heb geſeyt wel is af te nemen, behalven dat de Roovers van Argiers daer door veel de luſt ſullen benomen werden, omme voortaen ons Boots-Volck daer meer op te brenghen ende tot ſlaven te verkoopen, in ’t reguard dat de Coopers altijdt ſullen vreeſen die wederom te ſullen moeten voor ſoo een kleynigheydt reſtitueren: Behalven oock dat door dat middel wel licht inde Baey van Argiers ſoo veel Turcken op die daer dan leggende Roovers genomen werden, datmen alle onſe Gevangenen daer voor ſoude konnen loſſen, behalven datmen oock door dit middel genoeghſame Schepen ſal bekomen van die van Argiers om alle onſe gheloſte ſlaven daer mede naer Huys te ſenden, dat mede van geen kleyne conſideratie is: Want by aldien dat haer Ho: Mo: die daer laten inkoopen, ſoo moeter nootſaeckelijck daer by ordre geſtelt werden en eenige Schepen gehuyrt en derwaerts geſonden, om die af te halen, dat mede al veel ſal koſten.

Nu mochte men vry vragen hoemen dit ſoude konnen in ’t werck ſtellen, ſonder achterlatinghe of verſuyminghen vande Coopvaerdy Schepen deſer Landen te Convoyeren als weſende dat het voornaemſte oogen Wit waeromme datmen die uytſent, waer op ick dit tot antwoort voeghe, dat deſelve hebbende de Schepen deſer Landen tot Genua toe Geconvoyeert, of tot Napels deſe tocht na Argiers wel konnen aennemen ende voltrecken, terwijle dat de Retour Scheepen deſer Landen haer in Italien vaerdigh maecken, omme daer na by deſelve Oorlogh-ſchepen afghehaelt ende uyt de Straet geconvoyeert te werden, want ſy tot Argiers niet boven een Maent tijdts en ſullen behoeven te vertoeven.

Het getal van d’ Oorlogh-ſchepen die hier toe van nooden ſullen ſijn, ſal ten minſten moeten thien ſijn, ende den tijdt wanneer ſulcks dient ghedaen te zijn, kanmen nemen in ’t voor-Iaer, wanneer haer Ho: Mo: d’ eerſte Vloot uyt deſe Landen vertreckende, met hare Schepen ſullen convoyeren ſoo na Vranckrijck, Portugael, Spaignen, en Italien.

Twee ſaecken heb ick op dit ſtuck te recommanderen, het eerſte is, dat ſoo haer Ho: Mo: op dit derde middel reſolveerden, dat die reſolutie mocht ſecreet blijven, om die van Argiers niet wacker te maken, en ſoude daer toe grootelijcks helpen dat haer Ho: Mo: by Placcate alle Onderdanen van deſen ſtaet laſten ende bevelen, ſoo die eenige Vrienden of bekenden Gevangen hebben ſitten in Barbarye datſe die aende Admiraliteyten aenbrengen, alſoo haer Ho: Mo: genegen en gereſolveert zijn die met Gelt te laten inkoopen en verloſſen. Het tweede is dat de ſcheeps Capiteynen of den Commandeur van dien wel ſpecialijck ghelaſt wert, dat hy in ’t handelen met de Regieringe van Argiers voor alle ſlaven die op hare ſchepen uyt ſijn goede verſeeckeringe krijght dat die t’ Huys komende mede in vryheydt ſullen gheſtelt werden.

Tot Delf,

By Anthony aan Heuſden, Boeckverkooper woonende aen de Brabantſche Turf-Marct, in ’t Vergulde Teſtament, Anno 1666.