Part 6

Het was warm. Onbewogen pluimde het gras, groen en stoffig. Over moeder's lichaam-op-z'n-breedst kuierde een groote, bruine kever, gevolgd door een vuurrood torretje. Over het pak manufacturen kroop een duizendpoot; bij Trien's neus zat wijsgeerig onbeweeglijk een groote spin.

Het was warm. Gerekt-klagerig klonk het kikkergekwek uit de sloot. De vette vliegen bromden. De bij snorde. Het gras lag onbewogen.

Plots duwde moeder een dikken pink in het linkeroor, rukte 'n paar maal nijdig en keek suf-slaperig op.

"Trien!"...

Ze bewoog niet. Beminnelijk snurkte ze voort.

"Tri-ie-ie-n!"

Ze bleef snurken.

"Kom nou, luilak! Kom nou! Zel je wakker worden."

"Wat is d'r?... Wat mot je?"

"Wor je haas wakker?"

"Ik ben wakker."

"Slaap nou niet wèer in, hóór je?"

"Nee."...

Met kleine gezwollen oogjes zat ze eindelijk op tegen het pak manufacturen, keek d'r moeder an, die met wat spoeg 't peperhaar tegen de slapen plakte.

"Wat hebbe we geslapen, hè?"

"Ja."

"Kom sla de beesten nou van je schort!... Scheelt d'r wat an?"

"Nee.... Niks.... Alleen maar zoo gek gedroomd."

"Ik stik, zoo droog as 'k in me keel ben."

"Ik ook."

"Kom, wat soes je nou nog!"

"Ik zou zóó zweren dat 'k an 't hof ben geweest in me droom... 'k Zag den koning met een baard en een kroon, net as op de speelkaarten... allemaal blinkende sabels en gouwe knoope."

... "Heb ie van goud gedroomd? .... Da's armoe."

"'t Was 'n aak'lige droom ... De koning stak naar me met een keukenmes vol bloed."

... "Heb-ie 't bloed gezien?"

"Ja."

"Dat beteekent schande."

"Kom mensch, ben je gek! Je voorspelt me wat!... Toen ben ik met den koning wezen visschen ... We haalden zoo de snoeken op" ...

"Schei nou uit met je gekles! ... As je van visschen droomt, komt er 'n dooie in de femilie."

... "Nou! dan ben ik uit vandaag! Armoe, schande en 'n dooie... 'k Wou dat we maar wat zuurballetjes hadden."

Moeder stond klaar met het pak voor d'r buik, Trien sloeg de plooien uit d'r rokken, nam haar pak op en sjokte naast de andere.

Op den stoffigen, gloeiend-heeten zandweg liepen ze naast elkaar, met de armen om de pakken gewrongen. Moeder zweette en hijgde als een afgebeuld karrepaard, Trien stapte dof en gelaten, met een vuurrood verhit gezicht en met lippen die gloeiden van dorst. Ze spraken geen woord. Om de groote, vierkante mansvoeten puften stofwolken.

De lucht was heet, laaiend-heet. Geen blad an de boomen bewoog. In de weiden stonden de koeien slap en zwaar bij de hekken. Alleen de kikkers schetterden bij het water.

"Zie je den toren nog niet?"

"Nee."

"Heb-je je niet vergist in den weg?"

"Nee mensch."

"Ik val d'r bij neer."

"Klaag nou zoo niet. Ik ben haast onpasselijk van de warmte en je hoort me niks zeggen."

"Hadden we maar wat zure balletjes gekocht."

"Ja... hadden we maar! Daar schiet je nou niet mee op."

De weg maakte een kromming en lei weer rechtuit, lang, lang-rechtuit. Aan weerszijden weiden en koebeesten, slooten en knotwilgen. Geen enkele woning in 't zicht. Brandend, verschroeiend scheen de zon. Ze liepen achter elkander, om in de smalle strook van schaduw te blijven.

Trien droeg haar pak tegen de linker, moeder haar koopwaren tegen de rechterheup. Midden op den weg lag het stoffige, wegrottende kreng van een raaf. Zwermen zwarte gore vliegen vlogen op, toen de vrouwen voorbijkwamen. In de lichtplas der sloot schoten lichtende, gloeiende stippen.

"Kan je je voeten niet wat hooger oplichten. Ik stik van jouw stof."

"God, mensch, loop jij dan vooruit."

Hijgend, zweetend, stond Trien even stil en ging achter moeder loopen. De voeten schepten het stof van den weg. Kousen en schoenen waren vuil-wit beslagen. Elk oogenblik werd het benauwder, broeiender. Aan de overzij der sloot stonden de koeien dichter bijeen. Een dee z'n bek open en loeide pijnlijk.

"'k Mot effen rusten."

Hurkend naast elkander, de pakken neergesmeten op het gras, hijgend, zweetend, zaten ze.

"'k Zie zoo de sterren voor me oogen," zei de ouwe.

Trien zat stil, met twee dingen in d'r gloeiende, moeë hoofd waarover ze soesde... water om te drinken of zure balletjes en de komiekigheid van d'r droom.

Toch duidelijk had ze 'm gezien met 'n vierkante kroon op z'n hoofd... z'n vingers vol gouwe ringen en 't broodmes met bloed... O, o, o wat had ze 'n dorst. Dat slootwater kon je niet drinken. Dat stonk geregeld. God zou ze danken op d'r knieën als ze nou zoo'n kikker was, zoo lekker in 't kouë water en drinken zooveel as je wou.

Zoo'n kikker had niet te sjouwen met 'n pak onder z'n armen bij zulk beestenweer. Die deê geen negotie.

"Vooruit Trien!"

"Nou laat me nog effen zitten!"

"Vooruit zeg-ik-ie!"

Weèr sloften ze achter elkander in de opgetrapte stofwolken.

Moeder hield nou 't pak met d'r twee armen voor d'r buik. Trien sleepte 't op d'r linkerheup. Dat droeg 't best.

"Hadden we maar wat zure balletjes gekocht!"

"Loop niet te zaniken."

"Daar komt 'n boer an. Vraag 'm 's of 't nog ver is."

Heel in de verte kwam de boer an-stappen. Je zag alleen maar z'n hoed, z'n beenen, z'n stok en 'n stofwolk.

't Werd warmer. 't Was nog geen twaalf uur. De zon stond als een schellichtend oog in den wit-barnenden hemel. Groote vliegen zoemden langs de waterplanten.

In de weiden hoorde je 't rikkikkikkik der kikkers.

"Binnen we nog ver van de stad af, meneer?"

"Van de stad? Van de stad? Dan loop-ie krek verkeerd... Dan mot je bij de rooie mijlpaal, die je voorbij bent gekommen, links afslaan."

"Links?"

"Ja links."

"Zie je nou wel beroerde meid! Ik zei rechts! Nou loopen we al dien tijd voor niks! Lamme meid! Dwarskop! Beroerd stuk vuil!"

"Nou! Nou! Slaat d'r nou niet!... 't Is toch geen doodzonde!... Met slaan kom je niet terug!"

"Zoo'n stommeling!"

"Zal ik je zoover den weg wijzen?"

Ze liepen den weg weer terug. Moeder voorop met den boer. Zij, achteraan met het loodzware pak langs de rechterheup. D'r oogen gloeiden in d'r hoofd, d'r tong plakte hard en droog tegen d'r verhemelte.

Ze had wel lust om 't pak neer te smijten, 't verder te vertikken. Maar 't most wel. 't Most wel.

Lang, moordend-heet, oneindig-lang lag de weg. Het stof onder de voeten van moeder en boer dampte op. De vliegen vlogen mee, het water glinsterde. Daar had je weer de dooie raaf op den weg.

Nou kon je nog een half uur terugloopen eer je an de rooie mijlpaal kwam. As ze nou maar wat zure balletjes had, wat zure balletjes.

Moe, heet, versuft sjokte ze vort, wèèr denkend an den koning met z'n gouwe knoopen en z'n rooie keukenmes.

FONDANT.

"En breng nou nog 'n voetenbankie."

De jongen sloft met z'n bloote voeten door het natte zand.

"Wat een prachtige avond--vin u niet?"

"Héérlijk, mevrouw."

"En wat 'n gladde zee--, geen rimpeltje."

"Ja, 't is érg mooi."

"Dank-ie, jongen."

Met z'n vieren zitten ze an 't strand. Erg gezellig. Hij met z'n beenen gekruist, kijkt droomerig naar de zee. Z'n vrouw babbelt met de logées.

"Oom, zit u niet op de tocht?"

"Nee, Cor."

"Zet toch liever je kraag op, Hendrik. Je ben zoo gevoelig."

"Nee... Laat me maar rustig zitten. Ik zit heerlijk."

"Corrie, hou je voeten op 't bankie. 't Zand is vrééselijk vochtig 's avonds."

"Mag 'k 's presenteeren, mevrouw?"

Mevrouw grabbelt met de beringde vingers in het toetje.

"Nee, u moet 'n fondant nemen. Die zijn lekker. Proef u wel? Ze zijn van Bensdorp. Cor, jij ook? Die moet je nemen in 't zilver papieretje."

"Wat ben jij toch 'n snoepster, Jet."

"Net of jij ze niet lust. Meneer, mag ik u ook 's ...?"

"Dank-ie, Jet."

"Wat 'n heerlijke avond."

"Goddelijk ... goddelijk."

Een oogenblik zwijgen ze. Hij rookt z'n sigaar, kijkt de bleeke wolkjes na, die door den avondwind worden stukgeslagen. Zijn vrouw wrijft met de punt van d'r tong de fondant fijn tegen d'r tanden. Corrie kauwt en tipt met d'r parasol zand weg, grijze spikjes, die in 't water vliegen--Jet frommelt 't toetje en kraakt 'n suikerboon.

"Weet je wie daar gaat?"

"Die dame met de shawl?"

"Nee, meer naar achter."

"Nee, tante."

"Da's de prinses die hier gelogeerd is."

"Die daar, in 't zwart?"

"Ja."

"Hoe eenvoudig, hè? Dat zou je nou heelemaal niet zeggen."

"Wat zeg je d'r van? Ze komt 's middags an table d'hôte en heeft niks bizonders an zich. Gister zat ik naast d'r. Ze heeft van alles gegeten en toen ze opstond zei ze "Mahlzeit.""

"Hoe aardig."

"Heb u niet met d'r gesproken?"

"Nee. Want ik ken niet zoo goed Duitsch en ik wist niet hoe ik d'r moest anspreken."

"Prinzessin, natuurlijk."

"Da's nog zoo natuurlijk niet. Je spreekt 'n koning toch ook niet met koning an. Nee, 't is niet zoo makkelijk."

"Ze komt net onzen weg uit."

"Hendrik neem je hoed af voor d'r."

"Oom slaapt."

"Hendrik!"

"Wat is d'r?"

"Neem even je hoed af voor de prinses."

"Moet je me dáárvoor wakker maken."

"Wat groette ze lief terug, hè?"

"Ze ziet d'r voornaam uit."

"Nou, dat kan ik niet vinden. Is dat de prins?"

"Nee, de prins komt eerst morgen."

"Wil u nog eens gebruik maken, mevrouw?"

"Zijn die bruine ook lekker? Dan zal ik d'r zoo een nemen."

"Corrie, alsjeblief."

"Hou 'n beetje dichter bij."

"Mijnheer, 'n fondant? Toe, neem u d'r nog een."

"Oom slaapt, Jet."

"Slaapt-ie àlweer! Hendrik! Hendrik!"

"Laat 'm nou slapen, tante. Hij zal moe zijn."

"Hendrik, leg dan tenminste eerst je sigaar opzij. Kijk-die nou weer eens knoeien met de asch."

Tante slaat met d'r zakdoek de asch van oom's broek. Oom blijft rustig ingedut met z'n hoofd schuin weggezakt tegen den zijwand van den badstoel. Ze ziet niets van 'm dan de punt van z'n bruinen baard, 'n glimmertje van de gouden lorgnet en 'n tip van z'n neus.

"Zoo morst-ie nou altijd met z'n sigaren als-ie na den eten indut."

"Gaat oom hier wat vooruit?"

"Vooruit? Hij is zoo gezond als 'n visch. Hij beeldt zich alles in ... Hij 's nog nooit ziek geweest."

"Toch heeft-ie an pa geschreven, dat-ie zich zoo zwak voelde."

"Malligheid. Hij is net zoo gezond als ik. Dan heeft-ie hartziekte, dàn weer leverziekte, dàn weer zegt-ie dat z'n ruggemerg ... Allemaal verbeelding."

"Hij ziet er ook héél goed uit."

"Nie-waar?"

"Nog een fondant, mevrouw?"

"Strakkies, Jet."

"Cor, jij?"

"Nee, die niet.... Die ulevel."

"Is d'r 'n vers bij?"

"Wacht even... Hier heb j't."

"Laat 's lezen? "Bij 't slaan van elk liefhebbend hart, komt..." Hè hoe jammer... Daar waait 't weg."

"Zou 't vloed zijn?"

"Dat kun je toch wel zien."

"Dan kunnen we hier ook niet lang meer blijven zitten."

"O, nog wel 'n tien minuten."

"Prachtig is de zee, hè, als 't zoo donker wordt."

"Zie je dat witte wolk-ie--daar is de zon ondergegaan."

"In de verte heb je de vuurtoren."

"Wat 'n licht! Je zou zweren dat 't vlakbij was."

"Krijg u 't koud, tante?"

"Ja, 't is altijd koel an 't strand 's avonds."

"Jongen, jongen, wat komt 't water opzetten!"

"Zou oom geen kou kunnen vatten?"

"Welnee. Die dut hier elken avond."

"Zou z'n sigaar niet kwaad kunnen?"

"Z'n sigaar. Waar is z'n sigaar?"

"Hij heeft 'm laten vallen."

"Nee, niet meer oprapen, Cor, nou rook-ie 'm toch niet meer."

"Kijk 's, daar gaat een jacht. Hoe eng om 's avonds te zeilen."

"Hè! Haast met 't zeil in 't water. Vreeselijk angstig! Oe! Oe!"

"Oe, oe!"

"Oe!"

Tante en Cor en Jet springen met angstige gilletjes op. De vloed is in eens met zoo'n kracht op komen zetten, dat 't water tot aan de verlakte laarsjes spat. Maar 't loopt dadelijk weer terug.

"Zouen we nou maar niet gaan verzitten?"

"Hè, nee, tante!"

"'t Is zoo dol mevrouw, om nog éven te blijven."

"Jullie bent net kinderen."

"Vanmiddag heb ik 'n mijnheer aan 't strand gezien en die bleef nog zitten, toen 't water 'n heel eind ver was. Toen moest-ie z'n kousen en schoenen uittrekken. Nee, Jet, 't was om te gillen."

"Was dat die met de roode snor?"

"Precies-die."

"Neem u nou nog een fondant, mevrouw."

"Nou, nog ééntje."

"Die in 't goudpapier is heel lekker. Daar zit geglaceerde kastanje in. Proef u wel?"

"Pas op de golf, Jet!"

"Nee, die komt niet zoo ver.... Jij nog, Corrie?"

"Zijn d'r nog van die ulevellen?"

"Nog een."

"Nou zal ik beter oppassen. Hier heb je 't papieretje."

"Waarom lach je zoo?"

"Nee maar, wat 'n onzin! Aa-a-a-a!.... Nee maar 't is om te gillen:

"Hij die U minnen zal tot aan zijn dood "Heeft wenkbrauwen en haren rood."

"Da's de meneer uit den badstoel van vanmiddag!"

"Kom meisjes, doe toch niet zoo kinderachtig! Zouen we nou maar niet gaan verzitten? Kom Hendrik!"

"Toe tantetje, nog één golf!"

"'t Wordt zoo guur, kinderen."

"Oe! Oe! Hoera!"

"Hè, dat scheelde weinig!"

"Sta u maar op, tante--wij zullen uw stoel wel verzetten."

"Roep oom nou ook. Z'n voeten zullen nat worden."

"Hè, nee! Laat 'm nou eens in 't water zitten!"

"Nee, nee, nee."

"Kijk, zóó. Met 'n voetenbank onder z'n voeten kan-ie nog wel een minuut blijven zitten. Als 't water ver om 'm heen is, zullen we 'm roepen!"

Lachend blijven ze op sterkere golven wachten. Oom zit nog heelemaal droog met z'n voeten op 't voetenbankje. Ze kunnen alleen maar z'n knieën, z'n opgeschorte broekspijpen, 'n afgezakte kous en z'n bottines zien. Scherp steekt de ronding van den gelen badstoel af tegen de holle, zwarte ruimte der zee. De witte schuimstrepen lijken er op aan te rennen. Maar dichtbij glijden ze effen weg als een mes, dat over een plank slijpt.

"Nou zitten d'r nog drie in 't zakje."

"Nee, Jetje, ik wil d'r geen meer hebben."

"Toe, mevrouw, 't is nog zoo'n lekkere."

"Die 's voor jou Cor.--Zoo, de boel is op."

"Tante, daar is de prinses weer."

"Wat blijft ze lang an 't strand, vin u niet?"

"Ze heeft u gegroet. Heb u gezien? Wat 'n lieve vrouw."

"Ja, die is nou heelemaal niet trotsch."

"Hoera! Hoera! Oom zit in 't water!"

"Hendrik!"

"Hen-de-rik!"

"Oome! Oo-mè! Oo-mè!"

"Hahaha! .... Hij zal niet weten wat-ie ziet als-ie wakker wordt!"

"Hen-de-rik! Hen-de-rik!"

"Meneer Tas!.... Meneer!"

"Oome! Oo-mè!"

"Daar heb je 't nou! Nou hoor-ie ons niet door 't leven dat 't water maakt!"

"Nou, maar ik durf d'r best heen te loopen."

"Nee. Laat dat nou. Je krijgt natte voeten voor niks. Jongen! Jongen! Loop jij eens even naar mijnheer in den badstoel en zeg dat-ie wakker moet worden."

"Best mevrouw."

"Da's zoo'n goeie jongen, hè. Die doet alles voor je."

"Wat staat-ie nou te kijken?"

"Meneér wak-ker ma-ke!" schreeuwt Cor tegen den wind in.

"Meneer--slaapt--zoo--va-hast!" schreeuwt de jongen terug.

"Schud 'm maar!" schreeuwt mevrouw, met de fondant in den mond.

De jongen schudt. Ze zien in de schemering den gelen badstoel, de broekspijpen, de opgetrokken knieën en den jongen op z'n bloote voeten, die naar den badstoel buigt, schreeuwt en schudt.

"Hen-de-rik! Hen-de-rik!!"

"Oo-mè!"

Toen kwam de jongen door het water plassen.

"Meneer lijkt wel dood," zegt-ie: "hij leit heelemaal weggezakt en zoo koud."

"Wat 's dat!" zegt tante onrustig. Met d'r verlakte schoenen en nog zuigend op de taaie fondant, loopt ze door het laagje borrelend, schuimend water en begint d'r man te schudden, die met groote, dooie oogen naar de zee ligt te kijken.

"Hen-de-rik! Hen-de-rik! Hein! Hein!"

Oom was stilletjes dood gegaan.

GRIETJE.

Op een avond was een dolle herrie in een danshuis. Met een tenor van een opera-gezelschap en met Lou, waren we er in een bui van nieuwsgierigheid binnengegaan. Van buiten klonk lawaai en getier. De portier schreeuwde: "Entree! Entree!" De zaal was van een pijpen-la-ige lengte, niet hoog, niet breed. De wanden waren artistiek versierd. Maar een "beschrijving" geef ik niet. Die dingen lijken alle op elkander.

Het was een "dansgelegenheid." Vier duffe, gore muzikanten toeterden er op los. Werklieden, studentikooze kantoorklerkjes en "onnoozele" boertjes zaten met de dames der gelegenheid om tafeltjes en het rookmengelmoes van pijpen, sigaren en sigaretjes walmde in de ruimte. In het open vak dansten de paren. Een dronken oude burgerjuffer, die hier in haar dronkenheid verzeild was, schotste heen en weer met een kellner. Een kantoorklerk met verwijfd gezichtje huppelde parmantig met een breedheupige, opgedirkte vrouw. Een werkman plompte met de voeten als een bakker die rogge trapt.

We keken toe en werden bediend. De warmte was ondragelijk, de consumptie onbruikbaar.

Er volgde een wals. De paren draaiden rond, dicht naast elkander. De mannen dansten gebogen, met den rug gekromd tot een stompen hoek. De vrouwen leken te hangen aan de halzen der mannen, opgeveerd van den grond zonder inspanning. De gezichten gloeiden, roodverhit van lollige pret en drank. De walm van tabak streepte in grillige rooklijnen om de hoofden.

Bij het buffet stonden 'n paar broekjes den cour te maken aan een gefaneerde buffetjuf.

Het was een "echte" herrie, een geschetter van trompetten, een groc-lachen bij tafeltjes, een gezwier van donkere lichamen in de belichting der gasvlammen.

Rechts, bij het buffet, met nòg een meisje zat ze. Ze had, als al de dames der gelegenheid, een wit voorschootje voor. Ze waren er met haar twaalven, de meesten jong, allen "kellnerin" en dansvoorwerp voor bezoekers, die er een "consumptie" voor over hadden.

Ze was mooi gevormd, heel jong, met een bleek-ernstig gezichtje. De donkere oogen stonden daarin groot en stil, vreemd aan de herrieachtige benauwdheid van het danslokaal. Die groote, vreemde, mooie oogen in dat smal bakkesje deden me kijken telkens naar den hoek van het buffet. Het resultaat was, dat na eenige oogenblikken Grietje bij ons kwam. Zooals net en fatsoenlijk is, werd haar wat gepresenteerd. Ze ging zitten en we praatten. Ook vlak bij, blééf het moeë kijken, het gedrukte, het apathische, onveranderd. Voorbij ons tafeltje zwartten de paren, wind aanwuivend. Voorbij ons tafeltje wapperden de opwaaiende rokken, dreunden de wiebelende mansbeenen. Voorbij ons tafeltje gierlachte van dronkenheid de oude dronken burgerjuffrouw met den grijnzenden kellner.

"Scheelt er wat an?"

De vraag ging als een lamlendigheid bij de vieze opgewondenheid.

"Mij?... Niks."

"Je ben zoo stil."

"Ik, wel nee."

De boel werd luidruchtiger. De dronken vrouwen sleurden, schreeuwend, 't uitkrijschend van lachen een der muzikanten rond. Ze drongen hem van de beenen, droegen hem voort, brullend en schaterend, terwijl de kleine, magere, molmen man, die de bleekte en uitdroging had van een teringlijder, trapte en spartelde om uit de armen der uitgelaten wijven los te komen. De rookers en drinkers en de andere vrouwen aan de tafeltjes schreeuwden daar tusschen door, joelend en dol, dierlijk en dronken. Toen begon de dans weer, verwilderd, heet, lijf tegen lijf, paar tegen paar.

Grietje zat stil.

Maar met heel-zacht praten, met een stem van vertrouwelijkheid, kreeg ik het er uit, langzaam, stotterend, aanstijgend tot ingehouden woede.

"O, God, mijnheer... Ik wou dat ik d'r uit was!... Het is een hel... Ik kan d'r niet tegen... Ik ben nòg ziek van het drinken van gister... As mijn zuster dát wist..."

"Zou je er uit willen?"

"Als ik maar kón, als ik maar kón!"

"Zou je willen werken, als je een betrekking kon krijgen?"

"Wie wil mij nóú nog hebben?"

"Denk dáar maar niet over. Zou je weer kunnen werken?"

"Graag. Als ik er maar uit kom!"

"'k Zal is rondkijken."

Twee avonden later. 'k Heb een "humaan" mensch gesproken. Hij wou Grietje wel. Goed. Ik het danshuis binnen. 't Is er leeg. Ik ga zitten, bestel. Grietje komt bij mij. Ik offreer een glas, zooals net en fatsoenlijk is. Ze ziet even bleek, met hetzelfde Madonnaprofiel, met dezelfde groote, stille oogen.

"Ik heb wat."

"Wat bedoelt u?"

"Ik heb een betrekking."

Ze kijkt me an, verbluft.

"Een betrekking?"

"Weet je niet meer, waar we eergister over gesproken hebben?"

"Eergister?.... O, ja.... Toen was ik niet erg lekker, hè?"

"Ja. Je kunt er uit."

"Er uit?"

"Uit den rommel."

"O."

"Je lijkt d'r niet véel zin in te hebben."

"Nou dat zeg ik niet... Wat voor een betrekking?"

"Werkmeid bij goeie menschen."

"Mot ik nat werk ook doen?"

"Dat denk ik wel."

"Mot ik schrobben en plassen?"

"Ja, dát weet ik zoo precies niet. Ik geloof het wel. Wat zou dat?"

"Nee hoor. Neem me niet kwalijk, maar dáár heb ik geen idee in."

"Maar schaap, denk nou eens even na."

"Ik heb nagedacht en d'r ook over gesproken met een kennis van me, die advocaat is. Blijf jij d'r maar gerust in, heeft-ie gezegd, jij komt altijd op je voeten terecht."

"O."

"Nat werk... Nee!... Dan blijf ik liever hier."

Ik spreek er niet verder over, drink van het glaasje slechte cognac om me een houding te geven.

Grietje drinkt ook, kijkt met de groote, moeë oogen voor zich uit.

"Krijg ik ook een glaassie?"

Dat is de vriendin, die een stoel bijschuift.

"Dank je."

"Nou geef mijn nou ook 'n glaassie."

"Dank je."

Het wordt levendig. Een gezelschap buitenlieden, wantrouwig en nieuwsgierig komt binnen.

"Grietje!" roept de buffetjuf.

De buitenlui zitten aan een van Grietje's "tafeltjes."

Ik stap op.

"Weet je 't wèl... Griet?"

"Ach zanik nou niet langer!... 'k Was eergister vet!"

"Wat wou-die?" vraagt de vriendin.

Grietje fluistert.

De vriendin kijkt me vijandig an en zegt snerpend-kwaadaardig:

"Jezus, wat 'n brave Hendrik! Jij lijkt wel van de middernachtzending, zeg!"

SCHIM.

Er hangt een laars uit en voor het linkerraam is een bordje aangebracht:

LAARZENMAKERIJ.

Achter dat bordje zit hij.

Zijn haar warrelt slordig om zijn hoofd. Het gezicht is vaal, geelachtig, van de hoekige ingevallenheid van een teringlijder, met vreemde verdoffing der oogen, met harde sneden van neus naar mondhoeken. O, dat gezicht. Dat gele, verdorde, vermoeide gezicht boven het gore boezeroen, boven het leeren voorschoot, dat vleeschlooze gezicht, altijd in dezelfde richting gedwongen, altijd met de oogen in één lijn naar de beenige handen, die bewegen om zwarte laarzen van menschen.

Ik heb den laarzenmaker in zijn pothuis nog nooit anders gezien dan in dezelfde gebogen houding, den rug krom, het mager lijf zwemmend in de luchtvolheid van het boezeroen, het hoofd kijkend naar de rustelooze handen.

Zoo'n man lijkt niet van het leven te zijn.

Maar hij is er van.

Hij is heuschelijk en echt van "het" leven, hij met zijn verkromd lichaam, met zijn dorgeel hoofd, met zijn beenige, harde, vuile, eeltige vingers.

Hij is van het leven in zijn pothuis, zooals er véél anderen van leven zijn.

Ik weet niet wanneer hij rust. Hij lijkt nooit te rusten. Maar hij rust. Een menschelijk lichaam is zoo gemaakt, dat het niet vier-en-twintig uur uit, vier-en-twintig uur in kan werken door den dwang der maag. Dus rust ook de man in het pothuis, slaapt, droomt en zit dan weer op naast zijn bordje "Laarzenmakerij". Wànneer hij rust weet ik niet. Als ik 's middags voorbij ga, is hij voor het raam, gebogen, werkend. Zijn handen zijn vastgegroeid aan de laars. De hamer klopt. Hij werkt. Als ik tegen zes uur ga eten, is hij nog altijd op zijn plaats, kijkt niet op, werkt. Als ik 's nachts één uur, half twee naar huis ga, brandt er licht in het pothuis, zie ik een zwarte schaduw gebogen achter het gordijntje, gaan de zwarte schaduwarmen machinaal op en neer.

Als ik héél laat thuis kom, wat soms gebeurt met nachtwerk, en tegen vier uur voorbij wandel om te gaan slapen, is het pothuis al geopend en begint de man van het pothuis zijn dag. Hij lijkt nooit te rusten. Maar hij rust. Hij rust hoogstens drie of vier uur in de vier-en-twintig uur en zit de overige twintig op zijn kruk, met het lijf gebogen, den rug gekromd en met de verdofte oogen naar beneden kijkend.

Hij is getrouwd.

De vrouw is een zware gezonde vrouw, breed van boven, breed beneden.

Een vijfde kind is op de komst. Ze staat net te praten met de kruideniersvrouw. Op de stoep babbelen ze, gesticuleeren, de twee gezonde, dikke, logge vrouwen. De vrouw van den laarzenmaker vertelt. De vrouw van den kruidenier grinnikt. Dan sjokt de vrouw van den laarzenmaker naar het pothuis, waar de man zit te werken. Ze is plomp en leelijk en vuil. De twee oudste joggies van vijf en zes jaar, loopen verwaarloosd en smerig, met ongewasschen en vuile bakkesjes en verhavende kleeren.

"Meneer hier zijnen de laarzen."

Dat is de loopjongen, lang en mager.

"Goed."