Part 2

Op het eind van zoo’n zomersche week, voelde ie zich gekraakt en trillend ging ie gloeibevend in handen en polsen, snakte ie naar den Zondag, één lang niksdoen, één juich-stil rusten, ingeklompt zitten en slobberen koffie, en smakkeren pruimpies. Dan nieuwe week, toch maar met ’n soort inschikkelijkheid begonnen, want zóó, in zomerschen werkroes haalde ie nog wel negen pop, lei er zuinigjes wat van over, as ie ’t eerbiediglijk in de knokige spierhand van z’n vrouw zag opgeborgen, oversparend voor de eerste zwaarste wintermaand, om niet heelemaal in-één daar naakt te staan. Zoo ploeterde ie mee, tot ’t leefrumoer van zomer en brandende zonnezoenen het stedeke met z’n tuinen en bollen, z’n groenten en vruchten, tot wondre, schoone bloeistreek had gekleurd; als overal in het naarstige stedeke, werkroes droesemde, en ’t havent je knel-vol, en rumoer-donderend in enge ruimte was opgepropt van tuinders, boeren, paarden, honden en karren, met gaan en komen van booten en vrachten; het leven er gloeiend opging in stage wemeling van drukte en werkhaast. Zoo ging ie mee, zorgzaam, zag ie weer afnemen zomergloed en werkkoorts. Langzamerhand hóórde ie niet meer het geratel van groentekarren en vruchtwagens; zàg ie niet meer de frisch-kleurige groentebakken, klonk niet meer naar z’n akker dóór, ’t vroolijke belgeklingel van zeetram, volgepropt met badgasten, kinderen en jolende vakantiebenden, die anders, luidruchtig in hun ongebondenheid, het stedeke bespatten en beschuimden met joedeling en leefdrift; doolden er weemoediger, drukkender wolkenbonken in de luchte-hallen en kwamen droeviger regenvlagen door het àl stillere herfstloover heentikkeren, beglimmerend ’t groen, ’t overal uitpralende, woeste prachtgroen van Wiereland. Dan hóórde ie, onbewust op z’n akker, in de stillere grondgeluiden zàg-ie in den lageren zonnelichtdag, het woel-gloeiende zomersche, ’t roesleven van ’t stedeke vergaan, verruischen in den herfst; drong er vaalte op het veld, vreemde vaalte en late schijnsels op de paadjes, tusschen hagen en tuinderijen; kleuren die ’m vervreemdden van ’t leven, die ie aanvoelde niet meer fel, als zomermooi. Dan doordrong ’m, dat alles weer aan ’t zinken was, de groote zomerkoorts van werk en ploetering, maar toch omgeurd van aardbei-zoete aroma’s en versche-groentereuk. Dan voelde ie angstig, om-zich-heen en in zichzelf aansluipen barren doodslaap van den winter, die honger, nare kregelkermende kilheid en luiering bracht. Stiller kwam ie al thuis, schoof ie z’n kopje leut langzamer naar zich toe, lachte ie met z’n vermummied wijfje niet meer gemoedelijk, pruttelde en gromde ie, strak voor zich uit, z’n mijmer-zorgen. De blompotjes stonden dan uitgegrauwd, verdord, voor z’n klein krotraampje, en geen geurtje, geen kleurtje was achter noch in z’n armoegrimmig donker straatje te zien. Nou was alles dood; de tuinderij dood, de bollen dood, de boomen dood, hij ook dood en triestig, naar en vervelend. Nou tergde er saaiheid, werd alles ramp om ’m heen. Nou was ie af gekaald en uitgeput als z’n blommepotjes op ’t vensterplankje voor z’n raam. Zwaar begon te dreigen de dood-triestige donkere herfst-lucht in z’n krotje, de late grijze duizeling en druiling, hij al bijna werkeloos. Dan de winter, de sarrende zwarte winter, zwart voor hèm, al blinkte ’r ijs en zon; de winter, dien ie vervloekte, de gierende dolle waai-winter, die z’n streek lam sloeg en vereenzaamde tot woestenij. Nergens, nergens wat voor ’m te verdienen: dood z’n krotje, dood z’n raampje, suf z’n wijf, z’n kat in huis, in de stoof; dood z’n blommetjes, dood hijzelf en z’n pijpie.—Dan moest z’n vrouw gaan bedelen bij den rijkdom van ’t stedeke, huis aan huis. Dat bedelen huis aan huis van z’n wijf deed ’m krimpen van schaamte en van drift soms, omdat ie was een mannetje van eergevoel, een van ouën stempel, omdat ie wou werken en ie niet kon verdragen, dat de menschen dachten, dat ie niet wou. Maar toch, één ding was er voor hem gebleven in al z’n ellende,.... vertrouwen op God, stomp-zalig vertrouwen op het Opperwezen. Toch, in die naarheid, dien armen tijd, Zondags naar kerk, luisterend en gierig-gretig indrinkend in z’n doezel-zwaar hoofd wat ie maar brokjes-dwaas voelde van die zoete woordjes, van het leven hiernamaals, hopend, altijd maar hopend, tot de barre grauwte weer gauw om was, geduldig maar.... tot God te zijner tijd kwam.... En dan, in den hemel ergens voor hem ’n plaasie,.... lekker rustig op z’n gemak, zonder huurskuld, zonder zorg, altijd pruimpies en lekker werk.... Voelde ie soms, dat er nog wel werk was, maar dat ze hem nie meer konne gebruike om z’n stramheid; ging er dan ’n week voorbij van erbarmelijke kou en narigheid, dat z’n wijf ’t stookie op straat mos snorre, dan kreeg ie wel zenuwproppen in z’n keel, maar dan keek ie weer naar z’n droog stil wijf, dat ook niet morde, rustig bleef. Kwam weer hoop, hopen op Zondag in de kerk, en lekker stil soezelen.... dat ie nou later zou ankomme.... ergens in den hemel.... lekker-rustig en op z’n gemak.... pruimpies en g’n sorg......................————————

Nou ook bij ouë Gerrit.... niks!.... alleen kon ie nog vragen of ie iemand wist, die ’m wat aardbei-mandjes wou laten vlechten. Maar lieve heer.... wà’ kon hij uitvoere mi’ s’n bevende hande.... Vroeger sestig, sevetig op ’n dag, nou geen tien.... wa’ kon ie hale.... vaif sent.... En boompies make.... nee dat gong heelegoàr nie.... da bukke.... da bukke.... ure achter malkaer.... de tieme rondvlechte.... en stoan mi s’n poote op de boompies, gebukt.... nee, dan was ie zoo roar in z’n ouë dop.... of d’r al moar bloed noar z’n hangende kop droaide.... Verlede jaar hattie ’t prebeerd.. Maar bòns, was ie tege den muur gesmakt, duizelig en tollerig en z’n stuut voelde ie gebroke.... Wa hadde se’n pret had, ’t jonge goed.... nee, nee da gong nie.... sou ie maor nie eens mee ankomme.... da gong nie.... En dan.... se woue ’m nie eens hewwe.... da jonge goed was ’m de baas, da speelsche tuig.

Wà nou, wà’ nou, joeg ’t, jammer-knaagde ’t in ’m. Was ’t moar t’ met somer.... moar lieve Heer!.... December.... begin December.... goeie God.... wà’ mos da na-toe!—van wà’ nou vrete....

De ouë Bolk had eerst nog voor zich heengekeken, stug, met oogengraagte, de kalme zekere spithouwen van Dirk in z’n hei bestarend,.... met jaloersche lust den kerel daar te verdringen.... want dà kon ie, as de beste.... Maar toen inéén had ouë Gerrit ’m aan ’t verstand gebracht dat ie gosommooglik ies veur ’m hat, dat ie alleen die paar roe hat diep te spitte—miskien in ’t veurjaor, tegen Moart, as de grond nie nog te hard was....

—Hoho!.... Bolkie, schraapte de Ouë eruit, je skiet of’r, je bin nie f’rtuunelik.... ’t spait me duuf’ls daa’k segge mot.... tug is ’t puur woar.... je skiet of’r.... d’r is op heede van alderlei volk te veul.... j’ bin te veul.... d’r is nies.. puur nies omhande.... ’t wort allegoar dàan, allegoar deur hullie.... verjenne.... ’t spait me.... huu!.. huu....

En bij elk woord van afwijzing nog, wreed-onbewust van Hassel ’n knauw op z’n bangelijk-grauw gezicht dat de barsten er dieper op vergroefden in jammerlijnen; knauwen, neergemokerd op z’n gebukten kop, die lager zonk onder ’t dorre afwijsgepraat. Nooit had ie ’t zoo strak-zeker gevoeld. Niks meer was ie,.... niks meer.... ja.... In zomer.... dan was s’n kromme bast nog goed genog.... Maar nou!.... verslagen en verdroefd stond Bolk dieper de spithei in te kijken, naar het wringlichaam van Dirk, dat overal kronkelde om dieper door panderige ijzer-harde aardbonken in den grond te dringen, in hevige stooten van z’n blinkige graaf doorvlijmend, stootwaggelend met z’n modderklomp op schep-nek, al woester hak-trappend dat ’t zweetvet bij dikke druppels van z’n brons-warmen kop parelde, en z’n lijf zwol en wasemde van hette-damp. Guurder woei wind aan en kleum-paars-bevlekt, kregelde Bolk’s gezicht. Aan z’n zware neergedrukte leeuweneus, breed, waaruit haar borstelde, grauw-pluizig, pinkelde, klaar als ijspegeltje, ’n droppel. In mijmerende droefnis morrelde ie zacht-trampelend tegen spitheirand, dat der brokjes zand klonterig in terugbrokkelden....

—Verjenne, daa’s hongerlije, nasaalde ie dof-klankloos voor-zich uit,—daa’s hongerlije.... vast niks.... vast niks....

Droef daalde z’n stem, beveriger smart huilde er doorheen, stil, versmoord.

—Paa’s op Dirk, paa’s op! schreeuwde ouë Gerrit weer naar beneden.... bom! d’r hai je ’n klodder!.. op s’n natte beene.. huhu.... huhu!....

Onbewust sterker trampelend had Bolk de spithei-rand afgebrokkeld en kledderend was één zandkant ingestort. Dirk vloekte en keek giftig naar ouë Bolk op, dien ie wel had kunnen doodtrappen.

—Wa skeel je.... oud k’nijn! giftte ie met halve stem woedend....

Vloek-brommend, schoot ie met zware hakken den ingestorten zandboel weer boven ’m uit en onder z’n klompen bleef de grond zuigen en schuimen in zwart-blauwige modderborreling.

—Aa’s je nou d’rs de vaifde steek ommekeert Dirk, je zie nou water hee?.... teemde goeig ouë Gerrit.

—Daa’s net, bromde Dirk, de kuil uitstarend schuin langs de beenen van z’n vader, uithijgend, met neerhangende graaf, aan loom-moeën arm. Piet was ook even van z’n hei naar hen toegestapt, nieuwsgierig wat Bolk wou.... was nôu in den middag toch geen haast bij ’t werk.

—’n Pruimpie vader?.... soo?.... niks van doen Platneus.... gain spitwerk?

In z’n hooge modderlaarzen, met touw onder z’n knieen, om broek gesnoerd, stond ie, reus-lenig, hoog, naast gekromde Bolk, uitdagend-jolig in z’n jeugd-kracht en schonkige stoerheid van polderkerel, z’n breed-jong lijf in los lawaai, onkenbaar verspat en beklodderd in z’n slijkpilow plunje en bronzige kiel. Dirk stapte ’n end achteruit, nieuwe hei afstekend met z’n graaf, ’n lijn trekkend in den grond, gooide weer dicht voorkuil die ònder ’m lag. Leniger werkte hij bij elken heitop, tot alles weer werk boven z’n macht werd, en z’n uitgegraven hol hem langzaam deed inzinken. Als neergestorte rots, zwart blauwe blokken met zwavel-gele, en warm-roestige tinten lag de akker nu wijer voor ’m omwoeld en Dirk daarin, op hei-top staand, stoer-geweldig, midden in het kleur-bonkig gekluit, gebrokkel en zwaar omwoeld aarde-innerlijk.

Krachtvoller, rythmisch-breeër, met z’n arm-gebaar de lucht inhouwend, zwaarder, plonsden z’n schep-steken òp, en neerbrokkelden ze in ’t woel-gedruisch van de al gespitte grondbonken. Achteruitgaand, met langzamen stap, in al meer uitgapende nieuwe kuil, onder z’n vettige klauwen, langs de afgestoken hei-lijn, bekerfde ie zwaar ’t gansche aardbrok, beheerschend met z’n knoest-armen ’t grondgewoel in reuzig-gebaar, dat deinde in wiegeling van schep, naar-’m toe, vàn-’m-af. En de zandklei, licht-luchtig zulde wèg van het ploeg-blinkende graaf-staal, met krachtworp afgestooten, rondgestrooid, en verpulverend om ’m heen als uiteengruizelend marmer. En nu, vaker stond Dirk even uit te hijgen, denkloos, verstompt en uitgemergeld van arbeid, vooruitstarend ’t verre middagveld over, met lichaam, rauw-bemorst en massaal-donker gezakt tegen de laag-grauwe lucht, roerloos kijkend, als geboetseerd uit smartelijke kleurklei waarin ie werkte, stinkend in z’n fladderende rotplunje, melaatsig uitgeworpen door zwaren grond en aarde-drift, in dampend lijf-gezwoeg.

Piet stond nog te lol-lachen naast den stroef-verslagen Bolk, niets meevoelend voor z’n angst en smart-ontzetting en angstige hongerbenauwing. Wreed rauwde en plaagde ie door.

—Heé Jaan, seg es, hoe goa’t je kooters, na opstendigheit wel?....

Nooit had ouë Bolk kinderen gehad; geen jongen, geen meid; z’n grootste, stille smart.... En zóó maar grienbalke kon ie as se d’r van begonne.... nou weer die lamme kerel, had ie ze moar....

—Koot’rs.... koot’rs, gromde ie vlak naar de spitkuil, ha’k ze moar.... ha’k ze moar.... donderejeune!.. ha’k se moar.. ééne poar hannekemoaiers.... lee ’k t’met g’n honger.... Bevend kneep z’n traanstem door de ingedrukte neusgaten.

—Debies!.. de fent is dáás, sarde Piet.... hai hongerlaie.. hep ie de smoor in.. hai hongerlaie!.... ken ie begraipe.... drie beeste op stàl.... fier beere mest!.... main lieffie.... w’mo-je-nog-meer, zong Piet sar-hoog in deklameertoon met ’n hoonbuiging naar Bolk.

—Bars jai, gromde Bolk, met tranen van windkou in z’n oogen,.... godskristes.... koebeeste,.... ha’k moar koot’rs..

Weer kwam er schrei-droefnis in z’n stem, die stil, voor hem alleen uit weende z’n smart.

—Dubbel debies! hoe he’k nou?.... schamperde Piet, gain kooters?.... enn.. enne al die je.. die je ampart speult hep bai Jans.... in ’t pertiekie.... seg?.... ’n ouë bok lust vast nog ’n groen bloatje.... wa jou oue?....

Bolk draaide zich nijdig om, met z’n rug naar Piet. Dirk zwoegde door, spraakloos.—Rondom was grauwer, late middag-somberte over de velden aan ’t verdroeven.... Op akkerverten, hier en daar, was drukker beweeg van spitters dan in ochtend, silhouettig, zwart-vagelijk toch, in het wazig winterdroeve grijs-grauw. De lucht dromde zwaarder van regenwolken, en windstooten loeiden op, bulderend rondgierend in dollendans, op de leege wijdte van ’t bronzen land. Schimmiger uit alle hemelhoeken woei áán, scheemrige wolkenjacht. aansliertend, wijd-alom, in reuze-donkering naar horizon, grauwiger opgeblaas van vale wolkenkoppen, monsterlijk verwrongen met àl droeviger schemerschijn op angst-looien wolk-gezichten. En stiller nu, in roerlooze effenheid stonden de donkere erfjes en achteruitjes van Bikkerstraat, vertriestend vaal, in barren grijns.

—Hep je bai Neelis de Borstel niks.... niks te hakke?...., informeerde schuintjes, nog eens de Ouë, onverschillig toch voor ’t antwoord, kijkend met gretigheid naar Dirk, die weer zwaar-zwellend in kracht, door panderige aardplaten heen moest bonken.

—Wâ hakke?.... die raize, da’s louw, die hakke se omm’rs selfers

—Hoho!.... hoho! veur ’n skeet en acht knikkers wille sullie wel....

—Goe je.... mùrrege.... goe je.... mùrrege, neusklankte hooger Bolk onthutst.... se hewwe main neudig, al wi’k veur ’n sint p’r uur, puur nog nie.... dà mo je gloowe hoor!....

En weer opgehitst door angst en hongerbesef, klaag-vroeg ie voort met zangerige, Wierelandsche stemstijgingen:

—Nou gain gaintjes Piet.... moar.... wee jai nou niks?

—Wie mo je hebbe.... màin,.... of m’jaosie, lolde Piet terug.

—Wa jonge kop.... de heule tait m’r gaintjes.... neegtien jaor t’met....

—Da lieg gie.... neegtien en drie maondjes.

—In de eeuwighaid gaintjes.... goff’rdeeë!

—Nou, mag nie?.... wa ken main jou mikmak skeele.... mo’k nou al griene, wa jou Dirk?

—Daa’s net, daa’s net, bibberde de ouë Bolk, zwakkelijk neus-brommend voor zich uit, strak de spithei inkijkend, met oogen vol tranen van guur windgescherp. Z’n kop was paarsig-bestriemd van kou, en nattig klefte z’n wild verwaarloosd achterhoofdhaar, grijs-kroezend z’n nekdoek in.

—Hee Jaa’n, d’r is puur ’n herberg in anbouw.

—Wa nou?

—’n Herberg, rejaal in anbouw, lolde Piet met ’n slag van pret op z’n been,—d’r hang ’n droppel an je kokkert!....

—Bars jai, snauwde Bolk verlegen ’n beetje, haastig met vlakke hand z’n stompe neuspunt vegend. Nou was alles dààn, dood.

Droomerig-droef zei ie goe-dag en sukkelde, ingekrompener dan ie aangesjokt was, weer weg, strompelend door de natte moddergreppels ’t land over, bij ’n buurman van Hassel, die met wat mannetjes verderop te spitten stond.

—Nou gaat-ie bai Ronk, f’rek, die stong, van morge t’met an seve uur op ’t land.... f’rek, hai hep g’n hand veur ooge sien-en kenne, hep sain noodig......

Piet lachte nijdig, draaide zich om en loerde op den waggelrug van Bolk, die kleiner nog wegzakte in de lage greppels en dwergelijk donker, moeilijk-bang door de nauwe padjes heenmodderde, om te zien of ’r wat voor ’m was bij Ronk.

—Half seeve? vroeg ouë Gerrit ’n beetje ongeloovig.... wie hep saìn sien?

—Ikke, rumoerde Piet, ikke.... ik stong juust op de dors.. mos net voerbiete hoale... enne.. vlak veur ’t raampie he’ksa in sien.. ’t was donker buite aa’s de pest.... wà’ stinkende stuit....

—Wa sel ’t dan hier bloase hewwe, bibberde ouë Gerrit in elkaar schokkerend van kou, dieper handen z’n broekzakken indringend, opsjortend z’n kleeren, in nauwe kreukels om z’n lijf. En plots voelde ie wat lekker ’t voor hem was, zoo vroeg, in winterkilte dat Piet de koebeesten voerde. Donderemente wa’ koud kreeg ie ’t nou....

Piet was weer zingend naar z’n hei gestapt.

.... Die zai t’met niks van de kou.... jong bloed....—Gerrit bibberde en blauwde.... Heere.... as nou s’n waif moar nie so suf was as lest; was t’met ’n merakel.... Wà’ s’al niet vergeten kon....—Wa’ keek ouë Bolk zuur, oud k’nijn.... hu.... hu!.... wa stong ie jammerlik te sukkele en te klietere.... brr!.... nou sou ie moar s’n tukkie doene.. lekker.... kachel.... buik nog vol....

Langzaam sjokte ie, schouer-krommig ’n greppel door, dobberde over braak brok grond, naar z’n huisje. Om drie uur stapten Dirk en Piet op, lebberend hun kopje leut. Maar daarna, voort, voort, met ’t warme spoelsel nog in hun maag, stil in de leeggegrauwde oneindigheid, tot vier. Rondom de stille werkers kwam avondland aandonk’ren. Heel de lage lucht hing vol paarsig-grauw geschemer, lag vaal te nevelen, droef-duisterend op wijden akker, donker-brons. Stilte-suizel woei aan uit alle schemerhoeken. De erfjes en achteruitkrotjes schimden als uit lucht àfgebonsde wolkgedrochten, zweef-los neergeduisterd op vreemd-droef aardeland. En duisterder nog tegen de lucht, en verder, soberden silhouetten van eenzame, gebogen zwoegkerels, àl sterker overgrauwd van doorstilden avondval. In laatste werkkoorts worstelden ze daar, met het gezonkene late licht, dat króóp over de velden, slóóp over de donkere gestalten, die bangelijk ver-reuzigden, tegen aandreigend hemelduister in. En wijd-rondomme, eind’looze avond-weedom van ’t land zonk uit, verdempend wegstervende geruchten, in de donkerende verstilling van leven.

TWEEDE HOOFDSTUK.

Er was drukke doenigheid in ’t stedeke Wiereland, Sinterklaas was op handen. Dienstmeisjes liepen door de in vroegte al rumoerende straatjes, met pakjes, kistjes en doozen. Kerels met hondekarren holden in hortende ratelvaart langs den weg, en twee dronken tuinders, met ’n metselaar, zwaaiden zigzag door het nauwe hoofdwijkje, waggel-zwaar over de tramrails, be-lawaaiend ’t straatje van de fatsoenlijke burgerij en notabelen van het plaatsje. Voor elk tuinhekje der éénverdiepingshuisjes, bleven de rauw-zingende dwarse kerels zeurderig chicaneeren, in ronkend geschreeuw, zich vasthakend aan ’t krulwerk, hun logge lijven uitslingerend naar rechts en links.—Komiekerig-hard sloegen ze elkaar op schouders en pofpetten, en brulden hun rauwe stemme-ronk door het deftige buurtje, dat de meiden aan de ramen kwamen kijken. Overal, uit zijstraatjes, klonk door het dorps-stadje het vreemd-klossend geklakker, op dit uur, van beklompte schoolkinderen die vrijaf hadden, en glunderig loerden voor de winkeltjes, duffe koomenijtjes, opgedirkt met grof suikerwerk, in fletse kleur, melancholiek-gedwongen pronkend achter de ruitjes, boerig gebluf van schreeuwleelijk kleurgerammel. In de zijstraatjes, en op de groote Baanstraat bij ’t station, dè winkelwijk, was meer gedruisch dan anders ooit verklonk op dit morgenuur van uitgestorven winterstedeke. De lucht was blauw-licht en overal gouïge zonneglansjes, bleek winterstrak, maar vroolijk toch, en het naakte arm’lijke boomgetak in de zijstraatjes en tuintjes, stond nu, lichtelijk te duizelen in blijig Sinterklaasweer. Al kwam telkens, gelig-grauw gewolk van zeekant aanwaaien, beduisteren ’t stedeke, en woest-vaal windgezwier opgieren door de wijkjes, telkens weer worstelde zon er onder uit, glanste en strak-lichtte ’t weer vroolijk nà op grond en geveltjes, op wit geschort van slagers, dienstmeisjes en opgedirkte speelkindertjes-kleertooi.

Ouë Gerrit rammelde op z’n klompen ’t deftige buurtje door naar de achterwijk. Hij had vijfmaal uitgestelde belasting betaald, en de ontvanger was heel vriendelijk geweest. Nou liep ie naar z’n huis, tusschen kronkelwegjes van Wiereland, inkrommend, plots nauw-pijpig uitloopend, poel-modderig onbestraat, op duffe gangetjes en blinde steegjes, naar geestigste armoehoek van ’t stedeke. Overal brokkelden honden-hokkige, laag-knellende huisjes met triestig-groen bemoste daakjes, zacht-rood verweerd, bedakpand en uitgezweet in vale kleuren op smadelijk droeve, heimwee bergende geveltjes. De dakjes dreigden vlak op deuringang, boven één raam, nog verstugd in kleine ruitjes, donkere krotjes van menschbeesten. Overal rumoerde in koker-diepe straatjes-engte, aan weerskanten vóór krotjes, zware olmen, neergeplant als wakende reuzen, droef stam-zwaar, gekerfd en vreemd-kleurig bemost, hevig lawaaiend in windgeloei en takgegeesel, vullend de armoe-wijkjes met hoonend windgeschrei en orkaan-gedreun. En dààr, achter den wind, de verre zeestem, in bulderzang er boven uit. Tusschen halve bestrating, morsig en rommelig, kronkelden wegjes en erfjes, kaal, in-één uitloopend op verwaarloosde padjes, waar overal ruigte lag en vuil, slijk-bonken en rotte graszooien; waar, met ’n draai, plots open-groenden, groote kale tuinderijen en wei-brokken, uitgedord en woest-vereenzaamd tusschen krotjes-gebrokkel, winterig dorps-stil en sidderend melancholiek. Voort klomperde ouë Gerrit op ’t Beukenwegje, krom-gegroeid straatje, ’t eenige dat vroolijker uitkleurde in ’t licht, met z’n grijslila en wit gekalkte geveltjes en blauwige teer-randen; waar de boomen ook ’n minder droeven loeizang, hoog boven bemoste krot-daakjes ver-klaagden.

Bij ’t Bikkerspleintje, dat wijd-donker en nacht-zwaar beboomd wegschool, met een rij laag-grimmige huisjes, aan elkaar, in geheime schaduwstilte, druilig-geel licht uit ruitjeskleine ramen verkaatsend,—liep Gerrit raak op z’n woning aan, ’t Hielandsche pad, dat uitkeek op weiland en tuinderij. Daar was ’t deftiger, met krenterige nette huisjes, nieuw. Stil, op ’t grof-bekijde weggetje, stond, in zonnehoek ’n omroeper te schreeuwen met dreun-zangrige slagen op koperen bekken. Na iedere roffeling, rochelde ie uit z’n lesje.... dat t’r venàfint gesmakt sou worde krek ses uur in de Groote Hoorn, om paling. Dan sloeg ie àf, dat z’n koperen bekken vlam-sidderde en vonk-ketste in zon, begon ie weer eentonig voor ’n konkurent te ratelen,.... die smakke sou veur Sinterklaas op bloedbeuling, kenijne.... varkesboutjes èn -soo foort.

In de woonkamer, aan den weg, zat vrouw Hassel, met ’r rug naar de kachel, dof omgonsd in ’r ooren, vol van dreunslagen van bekken, versuft toch, als sliep ze met oogen open. Achter haar stoeltje rookte ’t benauwd, lichtelijk in brandlucht. Bij ’t kamer-instappen zag ouë Gerrit dadelijk dat haar schort aan ’t branden was, over de kachel te drogen gehangen.

—Ho!.... hoho!.... waif’.... wa sije nou te suffe.... je skort.... kaik toch minsmeroakel!.... stoan te smeule.... reuk je dan nies....

Met schrik-gezicht, draaide vrouw Hassel om, wild grijpend naar d’r schort. Ze had ook even wel iets vreemds geroken, iets smeulerigs, maar ’t was ’r weer door d’r hoofd gegaan, omdat ze niet begreep wàt ’t kon zijn, heelemaal niet meer wetend dat ze d’r schort voor de kachel had gehangen.

—Wa vergat ze leste taid tug alles en alles.... Hoe was ’t gods-in-d’r leve mogelik. Nou had se d’r eige nog so gesait.... Nou dènk je d’r an.... en nou, na ’n paar menuute allegoar rejaal vergete.... vergete.... Tranen kreeg ze in ’r oogen. ’t Maakte ’r zoo bang, zoo huilerig en zenuwachtig. Ze voelde wel onrustig dat er al ’n poos lang wat mals met ’r gebeurde, in ’r kop vooral, maar ze kon niet vatten wàt, wàt.