Magie bij de Grieken en de Romeinen
Part 15
Zooals wij zagen, valt het niet te betwijfelen dat verscheidene antieke denkers de realiteit der magie loochenden, waarbij echter opmerkelijk is, dat de grootsten van hen, Democritus en Aristoteles, toch ruimte lieten voor feiten die tot het gebied der magie behooren. Daarentegen erkenden andere, bij de genoemden geenszins achterstaande denkers als Iamblichus, Proclus, Origenes, Augustinus de realiteit der magie onomwonden. Dat het verzet der ongeloovigen ten slotte wegstierf, was eene wetenschappelijke noodzakelijkheid. In onzen tijd zien we evenzeer, hoe het ongeloof, dat tooverij en geesten loochent, voor de uitkomsten van het "psychische onderzoek", ingesteld door autoriteiten als E. Gurney, F.W.H. Myers, W, Barrett e.a. gaandeweg zwicht.
Over de waarde der magie hebben in de oudheid zelfs mannen, die de realiteit der feiten erkenden, zich ongunstig uitgelaten. Bij nader onderzoek blijkt echter, dat de magie niet verdient, botweg met afkeer en minachting te worden behandeld. De tooverij zal op het gebied van liefde wel niet meer kwaad hebben veroorzaakt dan bijv. verlokkingen van financiëelen aard. Of de "magiërs" meer zieken hebben verknoeid dan de geneesheeren, blijft eene open vraag. En ongetwijfeld zinkt het aantal dergenen, die door "zwarte magie" hun leven verloren, in 't niet tegenover de ontelbare slachtoffers van schavot of oorlog. Voorts staat tegenover de schaduwzijde der magie ook een niet gering te achten lichtzijde. De magie heeft den stoot gegeven tot grootsche scheppingen op litterair gebied. Zonder de magie toch zouden wij drie der schoonste zangen van Homerus, de meest ontroerende tragedie van Euripides, de diepstgevoelde idylle van Theocritus missen. Ook valt niet te betwijfelen dat vele zieken door de toepassing van toovermiddelen, wellicht hoofdzakelijk ten gevolge van "suggestie," genezing hebben gevonden. Door de strenge leefwijze en de geestesconcentratie, welke tal van magische handelingen vereischten, kwam menigeen tot "reiniging der ziel" en tot "verlossing." En, wat voor ons, menschen, het hoogste van alle belangen raakt, door de "doodenbezwering" was, naar de overtuiging van hoogst achtenswaardige antieke denkers, het voortbestaan der ziel na den dood daadwerkelijk aangetoond.
* * * * *
REGISTER.
A.
Aardbevingen 90, 206 vlg, 211 Amuletten 14, 85 vlgg., 153, 170, 211, 219, 239 Animisme 3, 90, 132, 216 Astrologie 67 vlgg, 107, 137 vlg., 166, 193, 219
B.
Beelden, wonderdadige 101, 121, 123, 146, 169, 206, 213--216 Belezen 46 vlg Beschermgeesten 138 vlg. Bijzitters 110, 126
C.
Christendom 103--109, 187 Concilies 218 vlg Corybantisme 102
D.
Demonen 1, 48, 82 vlg, 94 vlg., 100 vlg., 103 passim Doodenbezwering 1 vlg, 9--16, 22, 49, 52, passim Doop 129 vlg Dreigementen, magische 161--165, 238 vlg Duivel 105, 178, 224, 231 vlgg., 235, 238 vlg.
E.
Endor, toovenares van 175--179, 185 vlg., 221 vlgg, 230--234 Envoûtement 35, 117 Exorcisme 58, 65, 76, 95 vlg, 109, 173 vlg.
F.
Fakirs 96 Fluide, magnetisch 35, 40
G.
Genezingen, wonderdadige 14, 20, 38 vlgg., 45 vlgg, 71 vlgg., 81 vlg, passim Gestorvenen, ontijdig 146 vlg, 173
H.
Hallucinaties 3, 54, 191, 216 Haren 117 Helderziendheid 4, 126 Hydromantie 16, 49, 152 Hypnose 3, 87, 102
I.
Illusies, magische 166 vlgg., 174, 224 vlg., passim
J.
Jezus 76, 103, 107 vlgg., 130 vlg., 179, 184 vlg, passim
K.
Kabbala 77 Kinderoffer 49, 59 vlg., 67, 77, 108, 151, 170 Knapen, waarzeggende 49, 125 vlg., 153 vlgg, 172, 182 vlg. Knoopen 52 vlg. Korenziel 44 Kristalzien 126
L.
Liefdestoovenarij 13 vlg., 32 vlgg., 49--57, 59 vlg., 62--66, passim Linnen 120, 130, 132, 152, 200
M.
Mana 39, 57, 65, 73, 86, 99, 132, 151 Materialisaties 191 Mediums 96, 154 vlg. Mystiek 159 vlg.
N.
Naam, tooverkracht van den 73 vlgg., 107, 110, 129 vlgg., 144 passim
O.
Omgekomenen, geweldadig 146 vlg. 173 Onthouding, sexueele 53, 131 vlg., 154, 182 Oog, het booze 25, 63, 84--87
P.
Perisprit 218 Plaatjes, looden 40, 68, 146 Praeanimisme 3
R.
Reliquieënvereering 99
S.
Speeksel 71 vlgg., 97 vlgg., 107 Spiegel 125 vlg. Spiritisme 96, 205 vlg, 218 Suggestie 3 vlg., 35, 40, 87, 96, 119
T.
Telepathie 2, 4, 25, 35 vlg., 140 vlg., 212 vlg.
W.
Weerwolf 52, 54, 92 vlgg., 119, 227, 230.
* * * * * ADDENDA.
P. 21, regel 12, voeg na "verzoeken" in: "en aansporen".
* * * * *
FOOTNOTES:
[Footnote 1: Odyssea X, 135-574 en XI.]
[Footnote 2: Plutarchus, De ser. num. vind. 17, Aelianus, frg. 255. Galenus, Protrept. IX, 10.]
[Footnote 3: Plutarch. De ser. num. 10, Vit. Cimon, 6.]
[Footnote 4: Plutarch. De ser. num. 17.]
[Footnote 5: Pyth. IV, 213 (380) vlgg.]
[Footnote 6: Diogenes Laertius VIII, 2, 59, vgl. Diels, Die Fragmente d. Vorsokratiker I, 3^e uitg. (1912) p. 263 vlg]
[Footnote 7: Augustinus, De Civ. Dei VII, 35.]
[Footnote 8: Livius, I, 31.]
[Footnote 9: Phaedo 81 c.d.]
[Footnote 10: Euthydemus 290 a.]
[Footnote 11: Sextus Empiricus, Math. IX, 19.]
[Footnote 12: Epist. ad Menoeceum ap. Diog. Laert. X, 134.]
[Footnote 13: Diog. Laert. VI, 2, 68.]
[Footnote 14: Diog. Laert. VI, 2, 24.]
[Footnote 15: Diog. Laert. VIII, 1, 36.]
[Footnote 16: Schol. a. Theocr. II, 16; Propert II, 4, 10.]
[Footnote 17: Plutarch. Vit. Pyrrh. 3.]
[Footnote 18: E. Ziebarth, Neue attische Fluchtafeln, in Nachnchten d. Kon. Gesellsch. d. Wiss. Gottingen 1899 p. 109 vlg.]
[Footnote 19: E. Ziebarth, Neue att. Fl., p. 113 vlg.]
[Footnote 20: Livius XXV, 1.]
[Footnote 21: Plinius, Hist. Nat. XVIII, 6,41]
[Footnote 22: Apulems, Apolog. 42.]
[Footnote 23: T.p.]
[Footnote 24: Arrianus, Exped. Alex. II,3, Plutarchus Vit. Alex. 18.]
[Footnote 25: Papyr. Parthey I. 264, in Abh. d. kön. Akad. d. Wiss. z. Berlin 1866.]
[Footnote 26: Philostratus, Vit. Apoll. I,8.]
[Footnote 27: Gazette archéologique IX, jrg. 1884, platen 44,45, 46, p. 352 vlg.]
[Footnote 28: Thucydides III, 22.]
[Footnote 29: H. Hubert, s.v. Magia, in Daremb. e. Sagl. Dict. d. ant. gr. e. rom. Bd. III, 2 helft. (1904) p. 1515.]
[Footnote 30: Papyr. Paris. 2579 en 2646, uitg. v. C .Wessely, in Gr. Zauberpap. v. Par. u .Lond., in Denkschr. d. phil. hist. Cl. d. Kais. Akad. Wiss. Wien Bd. XXXVI (1888).]
[Footnote 31: Plinius, Hist. Nat. VII, 2, 9.]
[Footnote 32: Sophocles ap. Macrobium, Saturn. V. 19, 9; frg. 423 ed. Didot; Tr. gr. Frg. ed. Nauck 2e uitg. (1889) 491, p. 249.]
[Footnote 33: H. Hubert, s.v. Magia p. 1516.]
[Footnote 34: Papyr. Parthey II, v. 55 vlg.]
[Footnote 35: Dio Cassius XXXVII, 30.]
[Footnote 36: Herodotus III, 11.]
[Footnote 37: Dio Cassius XLIX, 43.]
[Footnote 38: Eusebius, Chron. Ol. 188,1.]
[Footnote 39: Sueton. Vit. Aug. 94.]
[Footnote 40: Sueton. Vit. Aug. 90.]
[Footnote 41: Sueton. Vit. Tiber. 69.]
[Footnote 42: De Is. en Osir., 12--19.]
[Footnote 43: Pap. Paris, 3007--3085.]
[Footnote 44: Philostratus, Vit. Apoll. IV, 45.]
[Footnote 45: Philostrat. Vit. Apoll. IV, 4; 10; VIII, 7, 30 vgl.]
[Footnote 46: Philostrat. Vit. Apoll. VIII, 26, Dio Cassius LXVII, 18.]
[Footnote 47: Ep. LIII, 1.]
[Footnote 48: Ep. CXXXVIII, 18.]
[Footnote 49: Aehanus, Var. hist. IV, 17.]
[Footnote 50: Plinius, Hist. nat. XXVIII 37.]
[Footnote 51: Philostrat. Vit. Apoll. V, 27-38.]
[Footnote 52: Philostrat. Vit. Apoll. VI, 29-34.]
[Footnote 53: Philostrat. Vit Apoll. VIII, 1-8.]
[Footnote 54: Ongenes, Contra Celsum III, 36.]
[Footnote 55: Tacit. Histr. IV, 82.]
[Footnote 56: Vopiscus, Vit. Saturn. 8]
[Footnote 57: Hippolytus, Refut. omn. haer. VI, 7.]
[Footnote 58: Hippol. Refut. omn. haer. VII, 32.]
[Footnote 59: Tweede boek Jeû, vert. d. C. Schmidt in Koptisch-gnostische Schriften (1905), 322 en 327 f.f.]
[Footnote 60: Alcest. 75 vlg.]
[Footnote 61: De Civit. Dei VIII, 19: Ep. CXXXVIII, 19.]
[Footnote 62: Capitolinus, Vit. Anton. phil. 13.]
[Footnote 63: Dio Cass. LXXI, 8, 4; 9, 2.]
[Footnote 64: Spartianus, Vit. Did. Julian. 7.]
[Footnote 65: Tweede boek Jeû, vert. C. Schmidt p. 308-314.]
[Footnote 66: Ed. Dieterich, Abraxas (1891) p. 169, v. 5 vlg.]
[Footnote 67: Philostrat. Vit. Apoll. I, 8 en 13.]
[Footnote 68: Milligan, Selections from the Greek Papyri (1910) p. 83 vlg., Erman-Krebs, Aus den Papyrus d. kön. Mus. z. Berlin (1899) p 185.]
[Footnote 69: Pap. Parthey II, 17 vlg.]
[Footnote 70: Ennead. IV, 4,36.]
[Footnote 71: Enn. IV, 4,41.]
[Footnote 72: Enn, IV, 9,3.]
[Footnote 73: Enn. IV, 4,40.]
[Footnote 74: Enn, IV, 4,43.]
[Footnote 75: Enn. IV, 7, 20.]
[Footnote 76: Enn. IV, 4, 43.]
[Footnote 77: Pap. V, col. VH, 27--VIII, 4, ed. Dieterich p. 808.]
[Footnote 78: Pap. V., col. VII, 17--25; ed. Diet., p. 807 vlg.]
[Footnote 79: Porphyr. Vit. Plot. 23.]
[Footnote 80: Pap. V. col. II, 16-18 ed. Diet. p 796 vgl.]
[Footnote 81: Celsus ap. Origen. Contr. Cels I, 68.]
[Footnote 82: Papyr. Parthey I, 106-110.]
[Footnote 83: Ps. Justinus, Quaest ad. Orthod. 26.]
[Footnote 84: Dio Cassius LXXVII, 18, 4.]
[Footnote 85: Herodianus, IV, 12.]
[Footnote 86: Dio Cass. LXXIX, 11, 3, Lampridius, Vit. Hel. 8.]
[Footnote 87: Lamprid. Vit. Alex. Sev. 29.]
[Footnote 88: Vopiscus, Vit. Aurel. 24.]
[Footnote 89: Codex Justinian. IX, 18, 4.]
[Footnote 90: Eunapius, Vit. Soph. Ed. Boissonade, 2 uitg. p. 459.]
[Footnote 91: Cod. Justin. IX, 18, 5.]
[Footnote 92: Cod. Justin. IX, 18, 6.]
[Footnote 93: Cod. Justin. IX, 18, 7.]
[Footnote 94: Vit. Soph. Ed. Boissonade 2 uitg. p. 474 vlg.]
[Footnote 95: Theodotus, Hist. eccl. III, 21.]
[Footnote 96: Cod. Theodos. IX, 16, 7.]
[Footnote 97: Zosimus IV, 13 vlgg, Philostorgius IX, 15, Socrates IV 19, Sozomenus, VI, 35.]
[Footnote 98: Socrat. IV, 19, Sozomen. VI, 35.]
[Footnote 99: Cod. Justin. IX, 18, 9.]
[Footnote 100: Zosim. V, 41, Sozomen. IX, 6.]
[Footnote 101: Nicephorus schol. ad Synes De insomn. p. 361 D. cf Stephanus, Thes. gr ling VII (1848/54) s v. strophalos c. 886 Psellus ad Orac Magic. p. 74, cf Stephanus Thes. gr. ling. III (1835) s v. Hekatikos c. 360.]
[Footnote 102: In Timaeum IV p. 240 a]
[Footnote 103: In Tim. p. 287c.]
[Footnote 104: Contr. Cels. V, 38, VII, 35, 64, 69, VIII, 41.]
[Footnote 105: In Rem publ. Ed. Kroll II (1901) p. 117.]
[Footnote 106: Greco-Egyptian frg. o. magie, ed. Goodwin (1852) p. 4 vlg.]
[Footnote 107: In Rem publ. Ed. Kroll I (1899) p. 110 vlg.]
[Footnote 108: In Rem publ. Ed. Kroll I p. 39]
[Footnote 109: De abstin. I, 31, II, 46; Sentent. 32.]
[Footnote 110: Suidas s.v. augoeides.]
[Footnote 111: Erman u. Krebs, Aus den Papyrus d. kon. Mus. p. 257.]
[Footnote 112: Erman u. Krebs, Aus d. Pap. p. 259.]