Part 13

[205] Cfr. St. Thom. S. c. G. q. 3, 146.--Suarez. De legibus, l. 2. c. 14 n° 4.--De Lugo de justitia, etc. disp. 10 sect. 2 n° 58.--St. Thom. 1a 2ae q. 95. art. 1.

Zie over straf. St. Thomas 1a 2ae q. 87. Cathrein o. c. d. 2. blz. 632--33.

[206] W. Dilthey. Naturl. System d. Geisteswissensch. im 17 Jahrh. Archiv. f. Geschichte d. Philos. d. 6 blz. 256.

[207] Geb. 1554. De Justitia et jure libri IV.

[208] Hely. Etude sur le droit de la guerre de Grotius. Dezelfde uitdrukkingen als St. Thomas gebruikt de Groot. Zie bijv. de S. c. G. l. 3 c. 129: Ea igitur sine quibus societas humana conservari non potest sunt homini naturaliter convenientia.

[209] o. c. blz. 43.

[210] De Jure B. ac P. prol. 52.

[211] Epistol. 1 ad Benj. Maurerium, Grotius et aliorum Dissert. etc. blz. 5. Elzevier. Amsterdam 1645.

[212] 15 Oct. 1623. Epist. ad Gallos.

[213] Huigh de Groot. Josef of Sofompaneas. Treurspel vertaeld door J. v. Vondel Amsterd. Jac. Thomasz. Sergeant 1636. Voorrede.

Wij hebben het Latijn niet al te dicht willen op de hielen volgen, noch ook te verre van onzen treffelycken voorganger afwijcken. Maer of wij hier in de rechte mate houden, dat zal het Groote Vernuft (na veele rampen en wederwaerdigheid tot de waerdigheid van koningklijcke gezantschap verheven en verheerlijckt, en met gewightige Rijcxzaecken beslommert) kunnen oordeelen, wanneer het zich gewaerdige onze Neerlandschen Sofompaneas, in zijn stamelen te berispen, en hem zoo volmaeckt in Duitsch als in Latijn te leveren, en wij zullen zijn oordeel als een orakel opneemen, en wenschen dat d'almachtige hem lange spare, en in zyn doorluchtigh ampt zegene met wijsheid en kloeckhartigheid, tot eere van Neerland, vereeniging der geheele christenwereld, ende genoegen van veel duizend eerlijcke zielen, die hem hartelijcke liefde toedraegen.

[214] Deze was volgens Holtzendorf--Handbuch des Volkenrechts blz. 397. Nota Rivier--Pastoor te 's Hertogenbosch en schreef een werk, de bello justo et licito, in 1514 te Antwerpen gedrukt.

[215] Deghene, welcken sommieren van de gevallen, der conscientie, zoo zij die noemen, hebben gemaeckt, hebben ghelijck van andere saken, alsoo mede van oorloghe, van beloften, van den eets, van represaliën, eenighe capittelen gesteld. Ick hebbe ook eenighe eighen boecken van 't recht der oorloge ghesien, ten deele geschreven van theologanten, als van Franciscus Victoria, Henricus Gorichemus, Wilhelmus Mathaei, Johannes van Carthagena.... ten deel mede van doctoren in de rechten als Johannes Lupus, Franciscus Arius, Johannis de Ligneus, Martinus Laudensis, maar alle desen hebben van soo seer overvloedige materie uytermate weinigh bijgebracht en den meesten hoop alsoo, dat sij zonder orde die dinghen, die tot het recht der nature behooren, die tot het goddelijke, die tot der volckeren recht, die tot het burgherlijcke, die uit de canonijcke of geestclijcke rechten genomen zijn hebben vermengd en onder malkander geworpen, 't Geen allen dezen ontbroken heeft, namelijck 't licht der historiën, hebben beginnen te vervullen de seer geleerde Faber ... wijdloopiger Balthasar Ayala en noch meerder Albericus Gentilis in wiens naestigheit, ghelijck ik wete, dat ze anderen kan behulpelijck zijn, en bekenne dat ick daer door geholpen ben". Van Covarruvias en Vasquez wordt gezegd: Twee Spanjaerden Covarruvia en Vasquius hebben de scholastycke subtielheden met de kennissen der wetten, en canonijcke rechten te samen ghekoppelt.--Van Bodinus en Hottmannus: De Francen hebben begonnen de historiën wat meer met de studien der rechten te samen te voeghen: onder de welcken Bodinus en Hottmannus zeer vermaert zijn. Cfr. Voorreden op de drie boeken enz. Jan Hendrickx en W. v. Beaumont, Amsterdam 1657.

[216] E. Nys Origines du droit international. Robert Flint. History of the philosophie of history--t. 1. blz. 28. Zoo had de leer van het staatsverdrag veel aanhangers gevonden, o.a. Bodinus. De republica c. 8., Althusius--Hubert Languet--Marsilius v. Padua--Occam--Nic-Cusanus.

[217] Zie hierover Nuyens. De Nederl. republiek--d. 1. blz. 89. Langenhuysen 1905--Dr. K. Krogh Tonning Hugo Grotius enz. Koln. Bachem 1904.

[218] Zie over Erasmus, Memoire de M.E. Rottier--Memoire sur le collège des Trois-Langues par M. Nève--Leben des Erasmus. Muller--Erasme précurseur et initiateur de l'esprit moderne. H. Durand de Laur. Paris. Didier 1872. Vie d'Erasme. Burigny Paris 1757. Erasmus wil, dat een prins Seneca leze en Aristoteles en Cicero (de officiis.)

[219] Dirk Volkertz. Coornhert, notaris te Haarlem. In 1583 schreef hij een boekje tegen den Nederlandschen Catechismus, waarin hij de stelling aanviel, dat wij allen van nature geneigd zijn om God en den naaste te haten.

Zie over hem Carl. Lorentzen, Jena 1886--F.D.J. Morrees. Schoonhoven.--Reformateurs et publiciste de l'Europe du XVII'e Adolf Franck Paris 1884.--J.J. Altmeyer. Les precurseurs de la reforme Haag. 1886.--Dr. W. Geesink. Calvinisten enz. Rotterdam. 1887.

[220] cfr. W. Dilthey o.c.d. 6 blz. 345.--Hänel Melanchton der Jurist. Zeitschrift f. rechtsgesch. 1869--8 blz. 249.

[221] Hij schreef:

De Constantia 1582--Politica 1583--Manuductio ad Stoicam philos. 1604--Phisiologia Stoicorum 1610.--Zie over Lipsius, Mallinckrodt--Histor. psychol. studie. in Geloof en Vrijheid. 32e Jhrg. 1898--Reitsma Geschiedenis van de Hervorming, enz. Groning. 1899. Quant à moi je réintègre Aristote dans l'enseignement de la philosophie; mais je ne le réintègre pas seul: je mets en tête tantôt Platon, tantôt Epictête, quand ce n'est pas Plutarque ou Sénèque, schreef Lipsius. cfr. Em. Amiel, Juste-Lipse, Paris 1884.

[222] De Jure B. ac P. l. 3 c. 19 § 2 no. 1.

[223] cfr. Cicero de Leg. l. 1.

[224] Senon's definitie der driften; als: perturbatio aversa a recta animi contra naturam animi, neemt Cicero over, en van hen Grotius. cfr. Cicero Tusc IV 9--de leg. l. 1.

[225] Zie over het privaateigendomsrecht ook Grotius' Paraphrasis Tituli Institutionem; De rerum divisione etc. blz. 314--Hugo Grotii Poemata Ed. 4a Lugd. B. Vogel 1645.

[226] cfr. Cicero de off. III. c. 5.

[227] cfr. Seneca de ira 2 c. 12. Exsequar quia oportet non quia dolet. cfr. c. 26--1. c. 5.

[228] Cicero l. 2de off. c. 12.

[229] ibid c. 6.

[230] Epist. 14.

[231] Zelfsverdediging is echter ooit goed, want Grotius zegt gelijk Cicero: Principio generi animantium omni est, a natura tributum, ut se vitam corpusque tueatur. Cicero de Off. I. c. 4. 11. 12.

[232] Merken wij hierbij op, hoe zich veel in de Jure B. ac P. verklaart uit het heerschend protestantisme.

De partij der humanisten, werd door de echt gereformeerden, de Calvinisten in Holland, de partij der libertijnen, der Erasmianen, der Peligianen genoemd. Zij waren te verdraagzaam, te vrijzinnig voor hen, die het oude dogma hadden verlaten om een nieuw te omhelzen. Het nieuw geloof was alles voor hen, en naast dat geloof de nieuwe zedenwet, geput uit het Oude Testament. De staat had voor hen geen beteekenis, dan in zoover hij de verspreiding van het nieuwe geloof bevorderde, de afgodendienst, de ketterijen, de paapsche superstitiën en stoutigheden bestreed; dan in zoover hij de zedenwet met zijn macht hielp. Hij moest dansen en zondagsschennis, woeker en ontucht, enz. streng straffen. Dit alles verklaart ons, waarom niet alleen door de Groot, maar ook door de andere schrijvers zooveel gewicht werd gehecht aan de oude wet, waarom men zich afvraagt of zij nog verplicht?--Dat men onderzocht, of vervolging van ketters geoorloofd is, of men verbonden mag sluiten met de ongeloovigen, enz. Zie over deze partijen Nuyens--Nederl. republiek etc. Langenhuyzen 1905. H.C. Rogge, Johannis Utenbogaert en zijn Tijd.

[233] Ad. Friedr. Glafey. Geschichten des Rechts der Vernunft. Leipz. 1739.

[234] Neues Systema des rechts der Natur. Gött. 1754.

[235] o. c.

[236] Le droit de la guerre et les précurseurs de Grotiüs Brux. 1892. Les origines du droit internat. Brux. 1894.

[237] Joh. Althusius o.c.

[238] 1509--1566. Contr. illustr. etc. libri tres.

[239] 1548--1617. De legibus etc.

[240] 1535--1600. De justitia et jure.

[241] 1554--1623. De justititia aliisque virtutibus morum.

[242] 1512--60. Opera omnia. Quaest pract.

[243] 1494--1560. De justitia et jure.

[244] 1539--85. Disp. de lege, jure et aequitate.

[245] 1497-1560. Philos. moralis epitome Wittenb. 1537--Ethicae doctrinae elementa et enarratio--Ethicorum (Aristotelis) Wittenb. 1530.

[246] Methodia tractatio artis juris. 1615.

[247] De summo bono 1614--De legibus 1616.

[248] Juris naturalis, gentium et civili [Greek: eisagogae] Colon 1539--Hij werd geboren 1506, + als prof. te Marburg 1567.

[249] Principiorum juris libri quinque. Lips 1615. Wincler geb. 1579, stierf 1648.

[250] De lege naturae apodictica methodus 1577. Oldendorp bepaalt het natuurrecht niet als: quod natura omnibus animalibus docuit. De dieren hebben geen recht, want zij hebben geen wet. Jus denique idem est quod lex. (cfr. o.c. blz. 7. editie Kaltenborn). Wincler en Hemmingius spreken van een jus naturae prius et posterius. Het eerste is de ons ingeboren wet, het tweede, datgene wat noodzakelijk is geworden na den zondeval, om te voorkomen dat de menschen tegen de natuurwet doen. cfr. Wincler o.c. ed. Kaltenborn. blz. 99. Hemmingius neemt ook het staatsverdrag aan.

[251] 1530--96 of 97. Six livres de la republique. 1577.

[252] Joh. Althusius blz. 73. not. 44.

[253] O. Gierke o.c. blz. 76.

[254] Zoo ook Covarruvias I c. 1. no 2--4; Victoria Rel. III no 7; soto I q. 1 a 3; Vasquez c. 47; Lainer; Bellarminus; Molina.

[255] o.c. blz. 4.

[256] Alberic-Gentiles geb. 1551 te Ancona vluchtte om zijn nieuwgezindheid naar Engeland, stierf als prof. te Oxford 1611.--De Legationibus 1585. De jure belli 1588. De justicia bellica 1590. Le savant professeur de Turin, Pasquale Fiore, atribue à Alberic Gentiles le mérite d'avoir, le premier traité les questions de droit international en les séparant des questions theologiques et morales en leurs donnant un fondement plus raisonable. Il a su accorder à l'élement historique l'importance qui lui est due. Calvo. Droit intern. theor. et pratique. 3e édit. Paris 1880. t. 1 no. 3. vergl. Perin Ordre intern. p. 209. Grotius o.c. prol 38. zag al in dat Gentilis zich alleen op de gebruiken baseerde. Hij zou een voorlooper kunnen genoemd worden der école historique. Zie over Alb. Gentiles nog Mr. W. A. Reiger. Commentatio de A. Gentili, Grotio 1867. E. Nys o.c. p. 11 zegt dat voor Gentilis het volkenrecht is: Le résultat d'un accord des peuples, accord, qui apparait surtout par le long usage. Grotius zegt van hem: cujus diligentia sicut alios adjuvare posse scio ita et me adjutum profiteor.

In Holland werd in 1876 een comité georganiseerd om Alb. Gentilis te huldigen. President was Asser, prof. Amsterdam. Zie over den uitslag van dit comité het Handelsblad van dat jaar.

[257] De legib et Dei legilatore l. 2 c. 19 no 9. Vergel. E. Nys Orig. du droit internat. p 11 en 12 Fondateurs du droit intern, in voce.

[258] E. Descamps o.c. blz. 78.

[259] Pradier Fodéré. Le droit de la guerre et de la paix. Paris 1867. blz. 14. nota cfr. Lerminier. Introd. gener. à l'histoire du Droit blz. 105. Brux. 1830.

[260] Fondateurs du droit international, art. Grotius blz. 233.

[261] Fonsegrive. François Bacon blz. 397 Paris 1893.

[262] cfr. Ueberwegs ... Gesch. d. Philos. Herausgegeben v. Dr. Max Heinze 901. 3e deel blz. 64.

[263] Hugo Grotius ... qui edito opere «De Jure belli ac pacis» primum inpulsum dedit jure naturalis deinceps ab aliis diciplinis sejungendi atque ad peculiaris scientiae dignitatem evehendi; quare et juris naturalis fundator (non sina injusta exaggeratione si res magis quam ejus forma spectatur) appelari consuevit.

Meyer. Instit. Jus Natur. 1885. p. XX. cfr. Meyer. Grondsätze der Sitlichkeit und des Rechts, blz. 46. E. Descamps o.c. blz. 81.

[264] History of the philosophy of history t. 1. blz. 28. cfr. E. Nijs. origines enz. blz.

[265] cfr. E. Nijs o.c. cfr. en W. Stubbs. Seventeen lectures on the study of medieval and modern history and kindred subjects. blz. 240.

[266] Abrégé des mémoires illustres. l. 1 c. 1 blz. 617.

[267] Charron. Sagesse II. c. 7

[268] cfr. Neumann. Hugo Grotius. blz. 19.

[269] cfr. de Jure B. ac P. prol. 38.

[270] Thomas Stapleton beschrijft de Politici als civiles homines, elegantes et suaves, prudentes et cordati, ipsam sacrosanctae religionis causam, politice et civiliter tractari volunt. Hun dogmata zijn: Multa esse pro tempore dissimulanda, publicae pacis causam ante oculos semper habendam, non esse irritandes crabrones; haereses istas vel debellari non posse, quia potentes, vel ex animis hominum evelli non posse, quia pertinaces haeretici sunt; vel tantis conatibus impugnari non esse necesse, quia de rebus leviculis contenditur vel postremo tanti illos non esse, nec tantam universe religionis curam nobis incumbere, ut pacem publicam communesque fortunas, vel ad illas reprimendas vel ad hanc conservandam, periclitari sinamus--quinimo prudentis ac politici viri esse, patriae et civium, suorum commodis ante omnia prospicere, suis rebus consulere, Principum placitis sese accomodare, invidias aut simultates superfluas Religionis causa non subire. enz. Th. Stapletoni oratio academica Monachii habita 1607, blz. 4.

[271] Proceedings at the laying of a wreath on the tomb of Hugo Grotius by the Commiss. of the United States of America to the Intern. peace Conference blz. 14. Dit rapport, dat niet in den handel is, dank ik aan de welwillendheid van Zijne Excellentie Mr. L. H. Ruyssenaers. Aan hem hiervoor mijn dank.

[272] Essais de phil. Jurid. blz, 77.

[273] Puffendorf. Les devoirs de l'homme et du citoyen l. 2. ch. 1. § 5. 8. Ed Barbeyrac Amsterd. 1708. Men moet niet denken, dat de auteurs die een moraal doceeren op het voetspoor van St. Thomas en onderscheid maken in een ethica generalis en specialis zoowat hetzelfde doen. De ethica generalis geeft voor hen aan datgene, wat de mensch als mensch te doen heeft, afgezien van het feit of hij leeft in een vereeniging of niet.

[274] Oeuvres de Leibnitz. Ed. Dutens. t. VI. blz, 271.

[275] So lebt und webt Hugo de Groot in den Ideeën des Friedens W Dilthey-Archiv. f. Gesch. d. Phil. d. 7. blz 76.

[276] Etiam philosophurum alliis summum, alus unicum bonum virtus, quae duris non alitur tantum sed ijuod adjiciunt, gaudet, ut miles, cui a duce magni labores ac pericula imponantur. Quanto magis id christianos sentire aequum est, quibus iter per crucem ad regnum coeleste stravit ipse, cujus nomine frustra appellamur, si exemplum sequi piget.

Epist ad. Joh Casimirum 12 Febr. 1639 Epist H Grotii ad Domum regiam sueciae, enz Stockholm 1892.

[277] Wij willen of kunnen hier geen compleete bibliographie geven, gelijk men begrijpt.

[278] Wij geven hier Grotius brieven.

#INHOUD.#

Inleiding

Levensschets v. Hugo de Groot

De Jure Belli ac Pacis

Zijn wording, doel en inhoud. De waardeering, die het vond

Hugo de Groot en het recht

I. Zijne grondstelling

II. Het natuurrecht en het stellige recht

_a._ Het natuurrecht.

De stand der vraag en de grondslagen van het recht

Van het natuurrecht in eigen zin

Van het recht in oneigelijken zin

_b._ Het stellige recht.

Het bestaan eener willekeurige goddelijke rechtsorde

Het bestaan eener menschelijke rechtsorde (burgerlijk en volkenrecht)

III. De sanctie van het recht

IV. De beteekenis van den term "recht."--De verdeeling van het recht

De natuurwet.

_a._ Haar bepaling en eigenschappen

_b._ God en het natuurrecht

Het willekeurig recht (gegeven recht)

1° Het menschelijk recht

2° Het goddelijk recht

V. De "Determinatie Juris"

Grotius' theoriën over eigendomsrecht, Staat en Strafrecht.

I. Het eigendomsrecht

II. De staat

III. Het strafrecht

Grotius en de Scholastiek.

Het verschillend punt van uitgang

De betrekking tusschen de natuurwet en God

De verhouding van natuurwet en positieve wet.

Zedelijkheid en recht

Privaat-eigendomsrecht en staat

Grotius en de omgeving waarin hij leefde

Grotius en de romeinsche stoa

De verdiensten van Hugo de Groot

Ons oordeel over Grotius

Werken over de Groot

* * * * *

IMPRIMATUR.

M.L. DRABBE, _Sup. Gen_. ad hoc deputatus.

Tilburgi, 9 Maji 1906.