Part 8

Doctor Faustus kwam in den vasten tot Francfurt in de Misse, den welken zynen geest Mephostophiles onderrigte, hoe dat in eene zekere herberge, by de Jodestraet, vier tooveraers waeren, die malkanderen het hoofd af hielden, en die tot den barbier schikten, om die zelve hoofden te komen barbieren, het welke vele lieden aenzagen. Dit verdroot Faustus, want hy meynde dat hy alleen des duyvels haen in den korf was. Hy ging derwaerds om zulks te zien, alwaer die tooveraers te samen waeren om hun spel te spelen en die hoofden af-te-houden. Zy hadden op de tafel eenen verlooden pot met gedistileerd water, de gene die onder hun-lieden den bezondersten tooveraer was, was den genen de eerst af te-houden den zelven toonde voor eerst eene lelie in den pot, die groen stond, en hy noemde de zelve den Wortel des Levens. Daer op hield hy den eersten het hoofd af en liet het hoofd barbieren, en hy zette dan het zelve hem wederom op, straks verdween de lelie, en hy had zyn hoofd wederom gezond.

Alzoo wierd ook den tweeden en den derden gedaen, die ook hunne leliën in ’t water hadden, en daer naer wierden hunne hoofden insgelyks gebarbierd en wederom opgezet. Als nu den lesten en den principaelsten het hoofd zoude worden afgehouden en zyne lelie, die daer verscheen, ook ’t hoofd afgehouwen wierd, en als men zyn hoofd in D. Faustus tegenwoordigheyd barbierde, den welken in al zulke boeverye spyt had, en de hooveirdigheyd des oppersten tooveraer hem verdroot, om dat hy hem zoo trotsig met lachenden monde, het hoofd liet afhouwen, zoo trad D. Faustus nae de tafel toe, alwaer den pot met de lelie stond, nam een mes, en sneed de bloem en den steel in stukken, zonder dat imand zulks gewaer wierd. Als de tooveraers dit zagen, zoo was al hun konst te niet, en konden hunnen gezel niet meer het hoofd opzetten, waer over deze booze menschen alzoo in zonden moesten sterven en verderven, gelyk ook den duyvel zyne dienaers loont, want zy wisten niet, hoe dat het met die afgehouwen lelie was toegegaen, en dat D. Faustus zulks gedaen had.

_Van eenen ouden man die D. Faustus van zyn godeloos leven heeft willen bekeeren, en wat ondank hy daer voor had._

Daer was eenen zeer Godvreezenden Medecyn, die eenen liefhebber van Gods Woord was, en eenen gebuer van D. Faustus. Dien zelven, alzoo hy zag dat’er vele studenten by D. Faustus uyt en in liepen, gelyk als in een slyp-winkel, waer in den duyvel met zynen aenhang, en niet Godt met zyne lieve Engelen in woonde, zoo nam hy voor hem D. Faustus van zyne godelooze en duyvelsche gedagten en voornemen af-te-trekken. Tot welken eynde hy hem uyt eenen Christelyken iver tot hem in zyn huys ter maeltyd ontbood. Faustus komt, en den goeden man spreekt hem toe onder de maeltyd, op deze maniere: Mynen lieven heer en goeden gebuer, ik heb aen U-L. een vriendelyk en christelyk verzoek, te weten: Dat gy myne iverige vermaeninge niet kwalyk nemen zult, daer toe zult gy ook deze myne kleyne maeltyd niet veragten, maer de zelve zoo goed als den lieven Godt die gegund heeft, voor goed aennemen? D. Faustus bad wederom, dat hy hem zyne goede meyninge zoude willen verklaeren, en zoude aenhooren, toen zeyde den goeden man: Mynen lieven heer en goeden nabuer, gy weet wat uw eygen voornemen is, namentlyk dat gy _Godt en alle Heyligen_ afgezworen hebt, en u zelven den duyvel met lyf en ziele hebt overgegeven, waer door gy in den hoogsten toorn en ongenade Gods gevallen, en van eenen Christenen eenen ketter en eenen duyvel geworden zyt? Och in wat nood brengt gy uwe arme ziele? Het is niet alleen om uw lichaem, maer ook om uwe ziele, die in de eeuwige pyne en ongenade Gods zal versteken worden. Doch zoo is ’t nog niet al verloren, mynen lieven heer, zoo verre als gy u toch maer wilde bekeeren den lieven bermhertigen Godt om genade en vergiffenisse biddende, gelyk gy kond zien in ’t VIII. Kapittel, van de handelinge der Apostelen, van Simon in Samaria, die ook veel volk verleyd had: want men heeft hem inzonderheyd voor eenen Godt gehouden, en hem de kragt Gods, en _Simon Deus Sanctus_ genoemd. Dezen is ook daer naer nog bekeert, naer dat hy eene Predikatie van Philippus gehoord had, en liet hem doopen, hy geloofde aen onzen Heere _Jesus Christus_, en hy hield hem daer naer vele by Philippus, welke bekeeringe in ’t werk der Apostelen uytnemende zeer geroemd word? daerom mynen goeden heer, laet u toch myne vermaeninge ook behaegen, en eene heerlyke en Christelyke Predikatie wezen? Nu en is die boete die gy doen zult, anders niet, als dat gy den lieven bermhertigen God zult om genade en vergiffenisse bidden. Waer af dat wy schoone voorbeelden hebben, gelyk van den moordenaer aen ’t kruys, aen S. Petrus, aen Mattheus en aen Magdalena. Ja _Christus_ spreekende tot de zondaeren: _Komt alle tot my, die bedroeft en belaeden zyt, en ik zal u helpen en vertroosten?_ En in den Propheét Ezechiël: _Ik begeire niet de dood des zondaers_; maer dat hy hem bekeere en leve: want zyne hand is niet verkort, dat hy u niet helpen kan. En ik bid u, mynen goeden heer, dat gy u myne vermaeninge wilt laeten ter hert gaen, en bid God om genade en _Christus Jesus_ wil: staet af van uw kwaed voornemen, want die tooverye is tegen ’t gebod Gods, mids dat die zoo wel in ’t nieuw, als in ’t oud Testament zwaerlyk verboden is, daer hy zeyde dat men geen tooveraers laeten leven, dat men mede niet zal handelen, nog eenige gemeynschap houden, want ’t is eenen grouwel voor God, zoo noemt S. Paulus den Bar Jehu, of Elimas, den tooveraer een kind des duyvels, en eenen vyand der geregtigheyd, en dat zy ook geen deel in ’t Ryk Gods hebben zullen? D. Faustus hoorde naer hem zeer neirstelyk, zeggende: dat hem die vermaeninge wel geviel, en hy bedankte den ouden man van zyne goede meyninge, die hy ook belofde naer te komen, zoo ’t hem mogelyk waere. En nam daer mede oorlof.

Als hy nu in zyn huys kwam zoo dogt hy neirstig op deze vermaeninge, overdenkende in wat nood hy hem en zyne ziele gebrogt had, om dat hy hem aen den helschen duyvel had overgegeven, hy nam voor goede boete te doen, en den duyvel te verzaeken. In deze gepeyzen verscheen hem zynen geest, die naer hem greep al of hy hem den hals af nypen wilde: en hield hem voor, wat dat hem anders mogte beweegd hebben, hem den duyvel over te geven, dan alleen zynen eygenen moedwil en verholendheyd: daer toe zoo heb gy u versproken. God en alle menschen vyand te wezen, welke belofte gy niet meer denkt naer te komen, maer die vermaeninge van dien ouden loer te volgen, en God tot eenen behoeder aen te nemen: dan dat is al te laet, want gy den mynen nu zyt, ik mag u haelen als ik wil, ’t welk hem ook bevolen is, en dat hy daerom gekomen was, om van hem een eynde te maeken, ’t en waer hy hem neder zette en straks met zyn bloed op nieuws verschreve, en belofde dat hy hem van geenen mensch meer zoude laeten vermaenen, of verleyden, ’t welk hy van stonden aen doen moeste, of zoo niet, zoo zoude hy hem in stukken verscheuren? D. Faustus heel verschrikt wezende, dede hem wederom nieuwe belofte en schreef met zyn bloed, als hier naer volgt: welke beschryvinge nog naer zyne dood by hem gevonden is.

_De tweede verschryvinge van D. Faustus die hy zynen geest overgegeven heeft._

“Ik Doctor Faustus, bekenne met myn eygen hand en bloed, dat ik dit myn eerste verschryvinge tot in het zeventhiende jaer sterk en vast gehouden heb, God en alle menschen vyand geweest ben, waer mede ik nu voortaen myn lyf en ziele den magtigen god _Lucifer_ overgeve, om met my naer deze volgende zeven jaeren te mogen zynen wil doen. Daer tegen zoo beloft hy my wederom dat hy myn leven nog verkorten nog verlengen zal, ’t zy ook in de dood of in de helle my met geene pyne zal deelagtig maeken. Hier op verspreke ik my wederom, dat ik geene menschen meer, ’t zy met vermaenen, met eeren, met leeren, met onderwyzinge of met dreygementen, door Gods Woord, of door eenige weireldlyke of geestelyke leeraers zal laeten verleyden, of hunne leere naevolgen. En tot meerder kragt en getuygenisse dezer myne verschryvenisse en belofte, zoo heb ik dit met myn eygen bloed geschreven, tot Wurtenberg.”

“Datum 3 Ougst 1531.

JOANNES FAUSTUS, _Doct._”

Naer dusdanige verdoemelyke en godelooze verschryvinge, is hy den ouden man zoo vyand geworden, dat hy hem naer zyn lyf en leven stond. Maer zyn christelyk gebed, en zynen wandel heeft den boozen vyand al zulken stoot gedaen, dat hy onrent hem niet heeft konnen komen. Dan alleen twee dagen daer naer, als eens den ouden man te bed gaen zoude, zoo hoorde hy in zyn huys een groot gerugt, dat hy noyt te vooren gehoort had, het kwam tot in de kamer, en ’t knorde gelyk een verken, en zeer lang duerende: daer naer begonst den goeden ouden man met den geest te spotten, en zeyde: ô wat een boeren-muziek is dat, ’t is of het van eenen engel waer, die geen twee dagen in’t paradys konde zyn, hy verstout hem in andere lieden huyzen te komen, en heeft in zyne eygen wooninge niet mogen blyven. Met spotterye heeft hy den geest verdreven. D. Faustus vraegde hem hoe dat het met den ouden man was omgegaen? waer op den geest antwoorde: dat hy aen hem niet had konnen komen, want hy was gewapend, willende zeggen met het gebed, daer door zoo heeft hy my bespot, ’t welk my zeer verdroten heeft inzonderheyd om dat hy my mynen val verweet. Aldus helpt God alle christene, die hun tegen den boozen geest, aen Godt overgeven.

_Van twee Persoonen die D. Faustus te samen koppelde, in ’t 17ᵈᵉ jaer zyn’er belofte._

Tot Wurtenberg was eenen student, die een goed edelman was genaemd A. van Hulle. Dezen edelman was verliefd op eene zeer schoone edele vrouw, de welke vele vryers had.

Onder andere ook zommige vry heeren, maer zy begeirde geen van allen. En inzonderheyd was zy tot niemand min gezind dan tot dezen, de welke aen D. Faustus goede kennis had, gelyk hy ook dikwils met hem had geëten en gedronken, en hy wierd zoo met die liefde gekweld, dat hy geheel maeger wierd, en daer door in groote ziekte viel. Als nu D. Faustus vernam, dat dezen edelman zeer ziek lag, zoo vraegde hy zynen geest Mephostophiles, wat hem gebrak, die hem alle gelegendheyd, en de oorzaeke verklaerde; waer over D. Faustus dezen edelman ging bezien, en hem aller gelegendheyd zyn’er ziekte ging verklaeren, die hem daer af zeer verwonderde. D. Faustus troost hem en zeyde: dat hy hem zoo zeer niet zoude kwellen, want hy zoude hem behulpelyk wezen, dat deze vrouws-persoone niemand anders dan hem alleen ten deele zyn zoude, gelyk ’t ook geschiede, want D. Faustus beroerde zoo zeer het hert dezer jongvrouwe door zyne tooverye, dat zy geene andere mans meer en agtede, hoewel zy nogtans edelder en ryker krygen konde; straks daer naer beveelt hy dezen edelman, dat hy hem zeer heerlyk kleeden zoude, en met hem tot de jongvrouw gaen, die in eenen hof by andere jongvrouwen gezeten was, alwaer men zoude dansen, en hy gaf hem eenen ring, die hy aen zynen vinger steken moest, als hy met haer zoude dansen, en zoo haest als zy met haere hand dezen ring zoude aenroeren, zoo zoude zy op hem verlieven, en op niemand anders; maer hy mogt van geen trouwen spreken, want zy zoude hem zelve daer toe trekken en bewegen. Hy neemt daer op een gedistileerd waterken, waer mede hy den edelman besproeyd, die straks daer naer een uytnemende schoon aenzigt kreeg en zyn alzoo te samen naer den hof gegaen. Den edelman dede gelyk hem D. Faustus bevolen had, hy danste met de joffrouw, en roerde haer aen, waer door zy straks op hem uyt liefde ontstak, en zy wierd met Cupidos pylen doorschoten, want zy had den ganschen nagt geen ruste in ’t bed. ’s Morgens vroeg zy liet hem haelen, zy opende aen hem de groote liefde, die zy tot hem had, en begeirde hem tot haeren man, hy ook uyt brandende liefde sloeg den koop toe, zoo datze korts daer naer met malkanderen de bruyloft hielden, en hy dede D. Faustus daer voor eene zeer goede vereeringe.

_Van veelderleye Gewassen, die D. Faustus in den winter, ontrent kers-misse, in zynen hof had, in ’t 19ᵈᵉ jaer zyn’er belofte._

Daer waeren veel jongvrouwen ontrent Kers-misse tot Wurtenberg gekomen. Als eenige edelvrouwen die hunne kinders, broeders en neven die aldaer studeerden kwamen bezoeken, de welke alle goede kennisse aen D. Faustus hadden, tot de welke hy van zommige ontboden en te gaste aenzogt wierd. En om zulks te vergelden, zoo noode hy wederom zommige edelluyden en eenige joffrouwen, om met hem t’zynen huyze goede ciere te maeken.

Als zy tot hem gekomen waeren, en het zeer gesneeuwd had, was’er in Faustus hof wat wonders te zien, want men zag’er geenen sneeuw maer eenen schoonen zomer met alderleye gewas, zoo dat ook ’t gras met alderhande bloemekens zeer lieffelyk stond en groeyde. Daer was ook eenen schoonen wyngaerd met groote druyven behangen, ook waeren’er zeer schoone witte en roode provence-roozen met veel andere welriekende bloemen, welke alle t’samen eenen lieffelyken reuk gaven, zoo dat zy U-L. daer van niet genoeg konden verwonderen, maer niemand durfde nog bloemen, nog druyven afsnyden; want als’er imand meynde zulks te doen, en met de vingeren aentaste, zoo had hy een van zyne mede-gezellen by den neus, waer over een groot gelach was onder de genoode.

_Van een verzaemeld krygs-heyr, tegen den vry heer, den welken D. Faustus aen des keyzers hof een herts-hoorn op zyn hoofd getooverd had, in ’t 19ᵈᵉ jaer zynder belofte._

Doctor Faustus reyzende naer Ysleven, en als hy nu ten halven wege was, zoo zag hy zeven peirden op hem toe ryden, hy kende straks den heer, en wist dat’er den graef was die hy wel eertyds dien herts-hoorn in ’s keyzers hof op ’t hoofd getoovert had. Dezen heer kende ook D. Faustus zeer wel, en deed zyne knegten stil staen, ’t welk Faustus merkende hem op een hoogde begaf. En als zulks den vry-heer zag, liet hy op hem toereyden, met bevel van hem stoutelyk te doorschieten, waerom zy ook des te stouter op hem los-drukten. Maer zy verloren straks uyt U-L. gezigt, mids hy hem onzigtbaer maeken konde. Den voorzeyden vry heer liet hun op die hoogde stil houden, om te zien of hy hem ergens in ’t gezigt krygen konde; maer zy hoorden diep in een bosch een groot geraes van bazuynen, trompetten en trommels: ook zagen zy dat’er zommige honderde peirden op hun toe kwamen. Dit ziende, zette zy zig op den loop, en als den vry-heer nevens den berg meynde henen te reyden, stond aldaer eenen grooten hoop gewapende ruyters, waerom hy nog eenen anderen weg kiezen moest, op den welken hy ook gelyk te vooren een slag-order vond, ’t welk hem alzoo tot vier of vyf plaetsen ontmoete, en dat zoo menigmael als hy meynde eenen vremden weg te kiezen. En als hy nu zag, dat hy nergens weg konde, en dat men ’t op hem gelaeden had, zoo reyde hy tot het krygs-volk in, ’t zy wat perykel hem daer uyt zoude mogen ontstaen, en vraegde waerom men hem alzoo van alle kanten bezet had, en op hem was wagtende? maer niemand gaf hem antwoorde, tot dat eyndelyk D. Faustus tot hem uytgereden kwam, waer naer hem den vry-heer rondom besloten vond. Hy hield hem voor, dat hy hem zoude gevangen geven, zoo niet, zoude hy zien, hoe men met hem handelen zoude. Dezen vry-heer meynde niet anders dan dat het een waeragtig slag-leger was, hoewel’er niet dan tooverye was; daer naer beveelde Faustus, dat zy alle hun geweir zoude overgeven, en daer naer de peirden, en in plaetse van die, bragten zy hunne gevangene andere getooverde peirden en geweir. En Faustus sprak tot den vry-heer, den welken hem niet meer kende; mynheer, den oversten dezes leger heeft my bevolen te zeggen, dat gy voor deze reyze alzoo voordtrekken zult, om dat gy op eenen toegereden hebt, die by den voorzeyden oversten om hulpe gebeden had. Als nu den vry-heer in de herberge kwam, en zyne knegten met hunne peirden in ’t water reden, verdweenen alle de zelve, zoo dat die knegten schier verdronken waeren, en moesten alzoo te voet wederom nae huys keeren. Den voorzeyden vry-heer ziende zyne knegten te voet gaen die alle te samen nat en beslykt waeren, en van het verdwynen der peirden, wierd hy straks gewaer, dat’er anders niet was geweest dan tooverye van D. Faustus, die hy nog eens te vooren aen hem bewezen had, en dat alles hem tot zynen schimp en spot was gebeurd.

_Van de boelschappen van D. Faustus, in ’t 19ᵈᵉ en 20ˢᵗᵉ jaer zyn’er belofte._

Als nu D. Faustus merkte, dat de jaeren zyn’er verschryvinge en overgevinge van dag tot dag haest eyndigen zouden, zoo begonst hy alle dagen hoe langer hoe meer een beestagtig leven te voeren. Hy ontbood tot hem zeven duyvelsche Succubas, de welke hy al-te-samen besliep; die alle zeer schoon waeren, en daer niet op te zeggen was, want hy voer in vele koningryken met zynen geest, op dat hy alderleye schoone vrouwen zoude zien, en om andere by te krygen. Als eene hongersche, eene engelsche, twee zwabische en eene fransche, die de schoonste des lands waeren, met welke duyvelsche danten hy boeleerde, tot dat hy van de weireld scheyde.

_Van eenen schat die D. Faustus gevonden had in ’t 21ˢᵗᵉ jaer zyn’er belofte._

Op dat den duyvel zyne erfgenaemen niet zoude laeten ontbreken, zoo wysde den geest Mephostophiles, Faustus in eene oude kapelle die ingevallen was, (eene halve myle van Wurtenberg gelegen) in welke in den kelder eenen verborgen schat was, waer naer dat Faustus ging graven, en den schat blinkte gelyk een brandende keirsse; D. Faustus bezwoer hem, dat hy in een gat vertrok, en als hy nu aen den schat kwam, zoo vond hy niet dan verbrande kolen daer in, waer dat hy veel spookerye zag. D. Faustus bragt de kolen in zyn huys, die straks in goud en zilver veranderden, welke gelyk zynen dienaer Wagenaer bekende tot veel duyzend guldens beliepen.

_Van Helena uyt Griekenland, die Faustus tot een byslaepster gedaen was, in ’t laetste jaer zyn’er belofte._

Op dat D. Faustus zynen vleeschelyken wellust, in zyn’er ellende zoude mogen hebben, zoo komt hem ’s nagts ontwaekende in zynen zin die schoone Helena uyt Griekenland, die hy eertyds de studenten getoond had. Hy begeirde van zynen geest dat hy hem die Helena beschikken zoude om zyne concubine te zyn, e’t welk alzoo geschiede. Deze Helena was even van de zelve gedaente, zoo als hy die de studenten eertyds getoond had. Als nu D. Faustus die zag, zoo heeft zy hem het hert bewogen, dat hy met haer begonst te boeleeren en voor zyne concubine behield, die hy ook zoo lief had, dat hy schier niet eenen oogenblik van haer gedueren konde, zy wierd alzoo van hem bevrugt, in ’t laetste jaer zyn’er beschryvinge, en zy baerde hem eenen zoon, waer over Faustus zeer verblyd was, en hy noemde hem Justum Faustus. Dit kind wierd opgevoed naer zyn behaegen en wil, en alsdan verhaelde D. Faustus vele aerdige toekomende dingen die in verscheyde landen zouden gebeuren. Maer als hy daer naer om den hals kwam zoo verdween de moeder met haer kind.

HET VIERDE DEEL.

_Wat D. Faustus in ’t laetste jaer zyn’er beschryvinge met zynen geest en met meer andere gehandeld heeft, het welk was in ’t 24ˢᵗᵉ jaer zyn’er belofte._

_Van D. Faustus Testament, in ’t welk hy zynen Dienaer Wagenar tot zynen erfgenaem maekt._

Doctor Faustus had binnen de 24 jaeren zyn’er beschryvinge eenen jongen knegt opgevoed die tot Wurtenberg gestudeerd had. Dezen zag die avanturen zyns meesters, die hy overal bedreven had, hy was eenen slimmen guyt, die tot Wurtenberg ging bedelen, welken niemand (om zyne boosheyd) begeirde aen te nemen.

Dezen knegt met naem Wagenaer, was D. Faustus dienaer, hy schikte zig zeer wel by hem, zoo dat hy hem daer naer zynen zoon noemde, hy slempte en dempte met hem. Als nu den tyd van D. Faustus verloopen was en te eyndigen kwam ontbood hy tot hem eenen notaris, daer toe ook zommige Magisters, die veel met hem hadden omgegaen, en hy maekte zynen dienaer het huys, welk gestaen en gelegen was by de yzere poorte, in de Schergasse, aen de ring-mueren, item nog 1600 guldens, welke hy van imand goedvond, aen landgoed de weirde van 800 guldens, 600 guldens aen gereed geld, een goude keting die 300 kroonen weird was; al zyn zilver werk dat hem van groote heeren en edelluyden geschonken was, en inzonderheyd ’t geen dat hy uyt het hof des paus en der turken gebragt had, ’t welk ontrent de 1000 guldens weirdig was, maer anders was’er niet veel van huys-raeds goederen, mids hy niet te veel t’huys gewoond had maer dag en nagt in vremde herbergen en by de studenten gezeten en gezopen had. Ja dit was den inhoud van Faustus testament.

_D. Faustus bespreekt hem met zynen dienaer wegens het Testament._

Als nu het Testament van D. Faustus volbragt was, zoo riep hy zynen dienaer tot hem, en hield hem voor hoe hy hem in zyn testament bedagt had, om dat hy hem altyd zeer wel gedraegen en zyne secreten niemand geopenbaerd had, daerom zoo verre, als hy nog ied van hem begeirde zulks zoude hem niet geweygerd worden. Toen begeirde den dienaer zyne boeken en eenige andere konsten? waer op hem D. Faustus antwoorde: Zoo veel myne boeken belangd die zyn alreede toegeschikt, doch met al zulke conditien, dat gy die niet zult laeten aen den dag komen, maer uw profyt daer mede zult doen, en daer in neirstelyk zult studeeren. Ten anderen begeird gy myne konsten, die gy toch hebben zult, zoo verre als gy myne boeken lief hebt en u aen niemand kenbaer maekt, maer alleen daer by blyft. Nog zeyde D. Faustus: Mids mynen geest Mephostophiles my niet langer te dienen schuldig is, waerom ik u den zelven niet overlaeten mag, zoo zal ik u eenen anderen geest toeschikken, zoo als gy eenen begeird, en dat hy zoude zeggen in wat gedaente hy dien begeirde, dat hy zoude verschynen.

Waer op hy antwoorde: Mynheer en vader, ik begeire hem in de gedaente van eene simme. Daer op verscheen hem eenen geest in de gedaente en forme van eene simme die in de kamer sprong, en D. Faustus sprak: Ziet daer is zy, maer zy zal u niet ten diensten wezen, dan naer myne dood, en als mynen geest Mephostophiles van my genomen is, en hem niet meer zult zien, en gy u komt te verschryven en over te geven, zoo zult gy hem noemen den Averhaen, mids dat hy aldus genoemd word. Daer by zoo bid ik dat gy myn konsten, myne daeden, en al wat ik gedaen heb, niet zult openbaeren, voor en aleer ik dood ben, alsdan mogt gy die opteekenen, te samen schryven en in een historie te samen brengen, waer toe dat u uwen geest Averhaen helpen zal. En of gy ergens ied in vergeten had, dat zal hy u helpen gedenken. Den voorzeyden dienaer belofde zulks alles alzoo te doen, en gaf hem daer op de hand, en hy bedankte hem voor alle de ontfangene weldaeden, maer inzonderheyd voor het gene daer hy hem mede in zyn testament verzogt heeft. En voords belofde hy hem den geest Averhaen trouwelyk te volgen.

_Hoe dat hem D. Faustus in den tyd dat hy niet meer als eene maend te leven had gekweld heeft, over zyn duyvels wezen gejammer en daer over gezugt._

Den tyd van den voorzeyden D. Faustus was nu schier ten eynde geloopen, zoo dat hy tot in de laetste maend van zyne toegezeyde 24 jaeren gekomen was, in de welke hy hem den duyvel t’eenemael overgegeven had met lyf en ziele, gelyk wy hier te vooren verhaelt hebben. In dezen tyd was hy geheel tam geworden, en dat niet anders dan als eenen gevangenen moordenaer die zyne sententie des doods in de gevangenisse zoude mogen ontfangen hebben; want hy wierd geheel beangst, hy deed anders niet dan weenen, en tegen hem zelve lamenterende met de handen, zoo dat hy geheel scheen te verdwynen, en uyt te teiren, hy liet hem ook alsdan zeer zelden zien nog hy mogt zynen geest ook niet meer zien, nog ontrent hem leyden, hoe wel dat hy hem te vooren als zynen getrouwen dienaer zoo dikwils tot hem geroepen had.

_Het wee geklag en jammeren van D. Jan Faustus, om dat hy nog in den fleur zyns levens, en in al zulke jongheyd sterven moest._

Deze groote droefheyd beweegde Faustus zoo zeer, dat hy zyn wee geklag en zyn jammeren opteekende, om dat men ’t nimmermeer zoude vergeten, zoo dat dit een van zyne eygene geschreven klagten is.