Chapter 19

Negentiende Les.

Nog iets over het gebruik van voor- en achtervoegsels.

Vóór- en achtervoegsels kunnen ook op zichzelf gebezigd worden, bijv.:

ilo = werktuig; aro = verzameling; ano = lid; inda = waardig.

Vóór- en achtervoegsels kunnen samen verbonden worden en dan nieuwe woorden vormen, bijv.:

ilaro = gereedschap; ebligi = mogelijk maken; disigi = scheiden; fiigxi = zich verachtelijk maken; inaro = vrouwenschaar.

Bij gebruik van _meerdere voorvoegsels tegelijk_ neme men in acht, dat het voorvoegsel, op welks beteekenis de nadruk moet gelegd worden, _vooraan_ moet staan, bijv.: bogepatroj = schoonouders, in tegenstelling met natuurlijke ouders, terwijl gebopatroj beteekent: schoonvader en schoonmoeder samen.

Bij gebruik van _meerdere achtervoegsels tegelijk_ neme men in acht, dat het achtervoegsel, op welks beteekenis de nadruk valt, aan het _eind_ van het samengestelde woord komt, bijv.:

arbareto = klein bosch.

arbetaro = een bosch van kleine boomen.

Bijvoeglijk naamwoord.

Het bijv. n.w. kan in 't Esperanto zoowel vóór als achter het zelfst. n.w. geplaatst worden. Men kan dus evengoed zeggen:

La viro batas la knabon malfelicxan, als

La viro batas la malfelicxan knabon.

Het bijvoeglijk n.w. volgt het zelfst. n.w. in getal en naamval en noemt men zoo'n bijv. n.w. _attributief_ gebruikt.

Het bijv. n.w. kan ook _praedicatief_ gebruikt worden en dan krijgt het _wel_ den meervouds-, doch _niet_ den 4en naamvalsuitgang. Het wordt dan _altijd_ achter het zelfst. n.w. geplaatst, bijv.:

La viro batas la knabon malfelicxa = De man slaat den jongen ongelukkig (d.w.z. dat hij ongelukkig wordt).

Men krijgt dus de twee volgende vormen:

Mi trovas la vinon bon_an_ = ik vind den goeden wijn.

Mi trovas la vinon bon_a_ = ik vind den wijn goed (dat de wijn goed is).

Wanneer een praedicatief gebruikt bijv. n.w. geen betrekking heeft op een zelfst. n.w. of een pers. v.n.w., doch op een werkwoord in de onbepaalde wijs of op een geheelen volzin, dan wordt het in 't Esperanto vertaald door een bijwoord, bijv.:

Hier te staan is zeer gevaarlijk.

Stari tie cxi estas tre dangxere.

Het is goed dat gij komt.

Estas bone, ke vi venas.

Leer van buiten:

herbo gras radiko wortel brancxo tak burgxono bot, knop kverko eik abio spar nesto nest arko boog fero ijzer vagono wagon seka droog klara klaar, helder brila schitterend ebena glad, effen, plat profunda diep fluida vloeibaar krei scheppen tondri donderen flui vloeien blovi blazen amelo stijfsel nacio natie, volksstam gazeto krant regularo reglement kreto krijt akno puist, pukkel digo dijk, dam, wal placo plein monumento gedenkteeken sentauxga ondeugend valori waard zijn, geldig zijn barakti trappelen, spartelen ponardo dolk tabulo schoolbord ardeztabulo lei vanta ijdel taksi schatten, waardeeren disciplo leerling, volgeling fundo bodem sekreto geheim insulti beleedigen apopleksio beroerte signifi beteekenen reciproke wederkeerig hoko haak, angel peni trachten frost-sentema kouwelijk komforto gerief, gemak medalo medalje kinino kinine difekta defect pilolo pil frazo volzin cxarlatano kwakzalver sxmiri smeeren dorloti vertroetelen krocxi aanhaken, ophangen supozi veronderstellen raboti schaven gvidi leiden logi lokken trafi treffen

Vertaling:

Malklareco, profundeco, profundegajxo, monteto, herbejo, aglonesto, vagonaro, universestro, maristo, maristaro, fervojo, blovilo, arego, geanaroj, malebligi, malsanetulo, malsanuleto, lauxdindulino, paletigi, videbleco, pruvebleco, bedauxrindege.

Vertaal in Esperanto:

Vloeibaar maken, vloeibaar worden, duidelijk maken, verklaarbaar, vloeibaar te maken, schepper, beginnen te waaien, beginnen te donderen, weerschijn, schietboog, wegblazen, opvroolijken (vroolijk maken), de Esperantistenschaar, ziekenhuis, opnieuw vijand worden, opnieuw ziek worden.

Vertaling:

Promenante sur la strato, mi falis. La falinta viro ne povis sin levi. La pasinta tempo neniam revenos. La policanoj kondukis la malliberulojn tra la stratoj. Vidante ke pluvegis ni kunprenis niajn pluvombrelojn. Salutinte la gesinjorojn, ni foriris. Ridetante li salutis min. Dirinte tion, li foriris el la cxambro. Kiam lernanto finis la studadon de Esperanto, venas al li la demando: Kian utilon havas por mi Esperanto? Pro la nebulo ni ne povis iri antauxen, sen timo fali en profundegajxon. Elirinte la domon, ni vidis ke la vetero estis tre malbela, blovegis kaj negxis, kaj la stratoj estis tre malpuraj kaj glataj. Hieraux estis jam mallume je la kvara, la negxo ekfalis kaj ekblovegis. Akvo estas klara fluidajxo. Vidinte la leonon kaj la tigron, la infano ekploris. Fermu la fenestron, cxar estas tre malvarme kaj mi estas tre frost-sentema. La sentauxga knabo prenis pecon da kreto kaj skribis sur la dorso de la maljunulo. La monumento staris sur la placo, kontraux la digo. En la lernejo vi povas trovi tabulon kaj ardeztabulojn. Li havas grandan aknon en la mezo de sia vizagxo. La cxarlatano diris ke la sxmirajxo, kiun li vendis, estis bona cxial. Li batis la cxevalon kripla. Li kolorigos la pordon verda.

Vertaal in Esperanto:

De aanhoudende vorst en de strenge koude dwingen ons thuis te blijven. Laten wij naar huis gaan, het wordt reeds donker. In den zomer, bij groote hitte en droogte, zien wij dikwijls, dat sommige riviertjes geheel droog zijn. Voor het raam van den boekhandelaar zagen wij verscheidene Esperantowerken en wij haastten ons den winkel binnen te gaan en er eenige te koopen. Gij adresseert dien brief niet goed. De persoon, aan wien gij schrijft, woont niet meer in die straat, daar hij verhuisd is. Hij zal de groene deur verven. Doe uw werk goed. Hij vond den weg goed. Het is noodig, dat de bediende de messen slijpt, want ze zijn zeer bot. Gij hebt gelijk, hij zou het gisteren reeds gedaan hebben, maar de slijpsteen was defect. Het is jammer, dat het slechte weer en de vuile weg het ons onmogelijk maken, om naar u toe te komen, want wij zouden gaarne het feest bijgewoond hebben. In de diepte van de zee liggen prachtige schelpen. De verschrikkelijke afgrond was zoo diep, dat wij den bodem niet konden zien. Ik veronderstel, dat gij weet wat het waard is. Een beroerte had hem getroffen. De timmerman schaaft het hout, totdat het glad is als een spiegel.

Lees- en Vertaaloefening:

LA KULERETO.

En bona restoracio estas granda amaso da homoj, kiuj mangxas kaj trinkas. Apud du tabletoj, proksime de la enirejo, sidas du sinjoroj, unu jam nejuna kun friponeta vizagxo; antaux li sur la tablo staras malplena glaseto kaj telero kun duono da pantrancxo kun sxinko; la dua--juna homo, dande vestita, videble jxus sidigxinta apud la tableto; li detiris siajn sxamajn gantojn kaj disbutonumas la superveston. La nejuna sinjoro legas gazeton kaj de post gxi li de tempo al tempo cxirkauxrigardas la publikon.--Servanto! vokas la juna dando: tason da kafo kaj pastecxeton! Post kelkaj minutoj la servanto alportis. La juna homo komencas trinki la kafon, rigardas cxirkauxen sur cxiuj flankoj kaj subite kasxas la kulereton de sia kafo en la posxon. Tion cxi rimarkis la maljuna sinjoro. Li vokas la servanton. Tiu cxi aperas.

_Dauxrigota._