Chapter 17

Zeventiende Les.

Korelativoj op ies.

_Korelativoj_ op _ies_ geven een bezit te kennen.

_Ies_ = iemands, bijv.:

Ies cxapelo falis en la akvon = Iemands hoed viel in het water.

_Kies_ = wiens (vragend), bijv.:

Kies cxapelo estas tiu? = Wiens hoed is dat?

_Kies_ = wiens, wier (betrekkelijk), bijv.:

La knabo, kies libro kusxas tie cxi, estas malsana = De knaap, wiens boek hier ligt, is ziek.

_Ties_ = diens, dier, bijv.:

Ties laboro estas la plej bela = Diens werk is 't mooist.

_Cxies_ = ieders, elks, van ieder, bijv.:

Li prenis cxies proprajxon = Hij nam ieders eigendom.

_Nenies_ = niemands, van niemand, bijv.:

Mi bezonas nenies helpon = Ik heb niemands hulp noodig.

Het voorvoegsel _fi_ en het achtervoegsel _acx_.

Deze geven beiden een minachtende beteekenis aan het stamwoord, waarvan _fi_ op de innerlijke en _acx_ op de uiterlijke eigenschap doelt, bijv.:

ficxevalo = paard met streken, cxevalacxo = knol. fiviro = man met slechte eigenschappen, viracxo = vent, kerel. fivirino = vrouw met slechte eigenschappen, virinacxo = wijf.

_Het achtervoegsel_ _cxj_(o) dient om verkleinende, liefkoozende mannelijke persoonsnamen te vormen; men voegt den uitgang na den 2en tot den 5en letter van den naam, bijv.: Mihxaelo = Michiel, Micxjo = Michieltje.

Petro = Pieter, Pecxjo = Pietje.

_Het achtervoegsel_ _nj_(o) wordt gebruikt op dezelfde wijze als _cxj_(o), doch dient voor vrouwelijke persoonsnamen, bijv.:

Mario = Marie, Manjo = Marietje. Emilino = Emilia, Eminjo = Emilietje.

De uitdrukking _Mosxto_ is een beleefdheidstitel, die dient voor alle Nederlandsche titels, als: _Majesteit_, _Heiligheid_, _Excellentie_, _WelEdele_, _WelEdelGestrenge_, _Hoogedelgeboren_, enz. Wanneer de waardigheid van den te noemen persoon het woord _Mosxto_ voorafgaat, dan neemt die waardigheid den vorm van het bijv. n.w. aan, bijv.:

Zijne Majesteit de Koning = Lia regxa Mosxto. Zijne Excellentie Graaf.... = Lia grafa Mosxto.... Zijne Heiligheid de Paus = Lia papa Mosxto.

Leer van buiten:

industrio nijverheid posxto brievenpost signo teeken stacio station raso geslacht gento volksstam regxo koning regno staat bieno goed, landgoed opinio meening perfekta volmaakt libera vrij prava wie gelijk heeft certa zeker sama zelfde sendi zenden donaci schenken (een geschenk doen) ricevi ontvangen gajni winnen akiri verkrijgen mezuri meten ofendi beleedigen plendi zich beklagen bedauxri betreuren aparteni toebehooren posedi bezitten malprava wie ongelijk heeft decidi besluiten, beslissen danki bedanken cxagreni verdrieten enui zich vervelen amuzi vermaken sin amuzi zich vermaken dauxri duren resti blijven cxesi ophouden jxeti werpen peli wegjagen, weg zenden sxajni schijnen, blijken gratuli gelukwenschen envii benijden helpi helpen zorgi zorgen supre omhoog malsupre omlaag tuj dadelijk jxus juist preskaux bijna sendube ongetwijfeld adiaux vaarwel precipe vooral suficxe genoeg tro te, teveel jen ... jen nu eens ... dan weer ju pli ... des pli hoe meer ... des te meer

Vertaling:

Ekplendi, posedajxo, posxtisto, ekjxeti, mallibera, libereco, regxino, regnano, malliberejo, domacxo, parolacxi, fikomercajxo, hundacxo, skribacxi, fiinfano, disflugi, deflugi, forflugi, deiri, disiri, foriri.

Vertaal in Esperanto:

Gevangene, gevangenschap, gelukwensch, bedelaar, vreesachtig, bang maken, dankbaar, beklagenswaardig, betreurenswaardig, benijdenswaardig, uitstrooien (werpen naar alle kanten), terugroepen, overdenken, welvaren, kunstmatig, beginnen te lachen, beginnen te weenen, beginnen te klagen.

Vertaling:

Ies perdo ne estas cxiam ies gajno. Cxies ideo estas diversa. Kies plumon vi uzis? Nenies, (gxi) estas mia. Ties opinio ne multe valoras. Cxu estas ies tiu cxi pinglo? Cxu tiuj estas la gepatroj, kies infanoj ludas kun la viaj? La mono ne estas ties, kiu gxin trovas. Cxies traduko estis bona. Mi estas nenies malamiko. La fervoraj infanoj estos rekompencataj, sed la malfervoraj infanoj estos punataj. Cxu vi scias kie estas la adresaro de Roterdamo? En mia libertempo de la antauxa jaro mi vizitis la plej sudan (zuidelijk) parton de nia lando, kaj admiris la belan pejzagxon (landschap). Li ne povas kompreni min aux ne volas kompreni min. Kiam ni estis revidintaj nian fraton, ni estis tre felicxaj, ke li estas en tia bonfarto. Cxar mi ne volis akcepti rekompencon pro mia konsilo, mi resendis al li la donacojn. Nenio estas perfekta. Mi tute ne estas certa, cxu vi estas prava. Vi estas malprava. La verda stelo estas signo de Esperanto.

Vertaal in Esperanto:

Iemands hoed viel in het water. Is dit paard van iemand? Van wien is dit papier? De vrouw, wier zoon viel, is ongelukkig. De man, wiens kind in het water viel, sprong van de brug. De moeder zeide: Wie niet wil gehoorzamen, diens straf zal groot zijn. Wees niet allemans vriend. Over deze zaak wil ik gaarne ieders meening hooren. Niemands hoed lag meer op de tafel. Ik heb niemands hulp noodig. Waar hebt gij mijn penhouder gelegd? Ik legde hem juist bij het overige schrijfgereedschap. Kan iemand mij zeggen, wie gelijk heeft? Het boek, dat mijn vriend geschreven heeft, is waardig gelezen te worden. Hij kon niet komen wegens zijn werk. Wij hebben alle bezienswaardigheden van Amsterdam bezocht. De kinderen houden niet van stil zijn en zitten, maar loopen en stoeien gaarne den ganschen dag. Ik ben niet zoo lichtgeloovig uwe leugenachtige woorden te gelooven, en ik raad u aan nooit meer over die zaak te spreken, want gij zoudt u vele vijanden maken. Ter gelegenheid van den verjaardag harer moeder leerde mijn nichtje een versje van buiten. Het geschenk van den koning was prachtig. Waarom draagt gij niet allen hetzelfde teeken?

Lees- en Vertaaloefening:

SEVERA BIBLIOTEKISTO.

Cxiu el la regimentoj, kiuj staras en Parizo, posedas propran bibliotekon, kies gardisto estas ordinare ia maljuna sub-oficiro, kiu estas multe pli kompetenta en aferoj militaj, ol en literaturo. Unu leuxtenanto de la maristaro sendis unu fojon en tian bibliotekon sian servanton kun la komisio, ke li alportu al li el la biblioteko la 9an volumon de la vortaro de Larousse (kun la literoj I. J. K.). Post unu horo la soldato alportas al li la volumon unuan, raportante al li, ke la bibliotekisto ne povis doni la nauxan volumon al persono, kiu ne legis la ok unuajn, kaj ke, traleginte tiujn cxi, la leuxtenanto ricevos tion, kion li deziras.

(_El Fundamenta Krestomatio._)