Part 13

Deze ringvaarten die meerendeels binnen de bestaande dijken aangelegd zouden worden, om buitendijks voor de havens uit te komen, dienden om de gemeenschap met die havens van uit de Zuiderzee open te houden, voorziende die ringvaarten bij Enkhuizen en bij Stavoren van schutsluizen. Behalve het onderhouden der watergemeenschappen werden de ringvaarten ook dienstig om alle de uitwateringen der stroomen, rivieren, beeken enz. op te nemen, wier afloop verzekerd wordt door die ringvaarten op het zeekanaal en ook naar gelang der winden, door de sluizen, die bij Enkhuizen en Stavoren zullen worden gelegd. Daar er door het Noordhollandsche kanaal en verder door tot Edam eene voldoende vaart bestaat, zoo is er geene behoefte daar eene ringvaart te graven. Er worde dan eerst eene vaart gemaakt ter wijdte van 30 ellen en 5 ellen diep, buitendijks van af Edam langs Oosthuizen tot aan het Galgenwater bij Hoorn, van daar binnendijks tot voor Hoorn buitendijks, met een basin of kom voor de scheepvaart voor die stad, om te Enkhuizen te eindigen. De ringvaart die om de oost van de Zee gelegd worde, kreeg tot aan de Steenenkamer boven Nijkerk, eene breedte van 200 ellen, met inbegrip van 100 ellen overlaat of uiterwaarden met 5 ellen diepte en zoude van bij het polderhuis van Diemen beginnen, om binnendijks doorgegraven, buitendijks voor Muiden uittekomen, van daar worde voor Naarden heen op de Eem, voorbij Spakenburg en Nijkerk tot op de hoogte van de Steenenkamer de rigting van het kanaal of ringvaart gevolgd.

Nu echter moet men eene voldoende afwatering aan den Gelderschen IJssel verschaffen, die bij gewoonen waterstand langs Kampen door de ringvaart zoude kunnen loozen, doch bij hoogen waterstand in den winter en voorjaarstijden ware dit ongenoegzaam en er dienen andere voorzorgsmaatregelen genomen te worden. Het heeft zijne groote bezwaren om den IJssel na de droogmaking der Zuiderzee daardoor te leiden, daardoor werd ook niet in de thans bestaande behoefte voorzien. Men heeft zich voorgesteld door meerderen afloop van water langs den IJssel, meerdere schuuring aan de Ketel bij Kampen te bezorgen, dit is ook door de bekribbing aan de monding boven, ontstaan, maar met welke noodlottige gevolgen? dat men aan de Waal en aan den Rijn het voor hun zoo nodige water tot instandhouding dier rivieren onttrekt en er te veel water op den IJssel komt, zoo dat de uiterwaarden en de bouwlanden in Gelderland en in Overijssel dikwerf laat in het voorjaar nog onderstaan, wanneer de rivier bij Kampen reeds op eenen lagen stand gekomen is en de afloop niet spoedig genoeg geschieden kan, om de schadelijke gevolgen der overstrooming te voorkomen.

Men stelt voor om op nader aan te wijzen punten drie keersluizen in dien IJssel te leggen met valraketten voorzien, om het nodige water voor de scheepvaart op de rivier te behouden en winterdag de uiterwaarden met slibwater te kunnen inunderen; de IJssel behield zoodoende zijne nodige toevoeren van water en men gaf aan den Rijn en Waal hunne gekrenkte regten terug; doch om de geheele Betuwe en de waarden benedenwaarts te sekureren bij eventueele ijsverstopping bij hooge voorjaarsvloeden, wordt er een regtlijnig kanaal vereischt, om als regelaar te dienen, dit kanaal met zijne overlaten 200 ellen wijd van drie sluizen met raketten voorzien, zoude beginnen op omstreeks een half uur beneden Westervoort, door de bergen van Gelderland en de Veluwe in de rigting van de Steenenkamer, om aldaar in de tweede ringvaart uit te wateren. Het kanaal werd voor den Amsterdamschen Rijnvaarthandel zeer dienstig, de Veluwe werd meer bebouwd en de gesteldheid onzer hoofdrivieren, die zoo dringend voorziening behoeven werd verbeterd.

Na dit kanaal daargesteld te hebben of ook tijdens dien, worde de ringvaart van 30 ellen breedte langs Harderwijk, Elburg, de Ketel, Genemuiden op de Lemmer aan tot bij Laaksum in de nabijheid van Stavoren vervolgd, voor alle de steden vrij verkeer en onbelemmerde afwatering latende. Dit alles voltooid zijnde, worde de afdammingsdijk tusschen Enkhuizen en Laaksum, over de ondiepten heen, die daar in de zee menigvuldig zijn, gelegd en deze tot stand gebragt, worde de Zee afgesloten door den dijk tusschen Durgerdam en het polderhuis van Diemen, latende aldus in het IJ eene kom van omstreeks 1200 Bunders, gelegen voor Amsterdam, die als maritime en koopvaardij haven eene der veiligste, schoonste en ruimste in het Heelal werd.

Onmiddellijk zoude na voltooide afdamming tusschen Enkhuizen tot in de nabijheid van Stavoren de Zuiderzee eene el en meer water van hare oppervlakte verliezen, waardoor veel grond al dadelijk gereed ter bebouwing werd, alvorens men tot de droogmaking over ging, daar alsdan de werkzaamheden daarvan eenen aanvang moesten nemen, die gene bezwaren opleveren. Na de voltooide droogmaking stelt men het graven van een breed kanaal door de drooggemaakte gronden voor in de rigting van de Lemmer op Naarden aan, om voorts ook binnenvaarten, weteringen, togtsloten enz. daarin te maken.

Het zoude aan eene tot dit werk gevormde Commissie of direktie overgelaten worden om zelve de aanzienlijke laatste werkzaamheden zelve uittevoeren of zulks aan eventueele pachters overtelaten om de landen door kavelen, sloten, slechten en grebben tot bebouwing gereed te maken, waartoe eene aanzienlijke som vereischt werd, aangezien er omstreeks 260000 Bunders aanwezig zijn, daar men die bereiding op f 84.-- p. Bunder begroot.

De raming van het geheel beloopt 92 millioen guldens. Het is er echter verre af, dat deze som benodigd ware. Het drooggemaakte IJ bezat eene waarde van 16 millioen guldens, die te realiseeren waren.--Door de genoemde afloop van water kwamen er ook dadelijk na de afdamming duizende Bunders disponibel, die in de nabijheid der kusten spoediger aftrek zouden vinden en het kavelen enz. aan de bebouwers overlatende, werd welligt het geheel voor 30 à 35 millioenen daargesteld, en met alle de voordeelen die aan deze onderneming verbonden zijn, kwam de Bunder land geheel toebereid op tusschen f 325 à f 350 te kosten, eene som die zeer gering is, aangezien de meeste in dit gedeelte der zee aanwezige grond klei is van eene zeer vruchtbaren aard.

RAMING DER KOSTEN van de Indijking en Droogmaking der Zuiderzee en het IJ, alsmede voor de daarstelling van een Kanaal vanaf Amsterdam tot in de Noordzee.

No. 1. MONDING VAN HET KANAAL IN DE NOORDZEE, zijnde Twee Hoofden welke zich ter lengte van 840 Ellen in de Zee uitstrekken zullen, om den afloop van het Water van het kanaal van Amsterdam en hooger afkomende te ontvangen. Hetzelve zal beginnen op 500 Ellen afstands benoorden Mijlpaal No. 57 aan het strand.

Rijswerk voor een Hoofd:

20 Kubiek El per Strekkende El à f 80 per Str. El over 840 Ellen lengte f 67,200 Aardwerk voor den Dijk, welke 4 El boven gewoon tij gelegd wordt, geeft 150 Kub. El per Str. El. Over 840 Ellen zijn 126,000 Ellen à 40 ct. per Kub. El " 50,400

Steenbeglooijing binnen en buiten, 20 Kwadr. El. per Str. El met inbegrip van Puinbestorting, over 840 Ellen lengte per Str. El à f 320 " 268,800

Hoofden van Paalwerk

120 Eiken Palen van 14 El à f 50 f 6,000 150 Greenen " " 10 " à " 30 " 4,500 180 " " " 7 " à " 20 " 3,600 --------- " 14,100

Puinbestorting

tusschen de 3 reijen palen geschat op 32 Kub. El per Str. El, over 40 Ellen lengte 1280 El à f 16 per Kub. El " 20,480

Inheijen en bevestigen

voor 450 Palen à f 10 per Paal " 4,500 ----------- f 425,480 =========== Deze Som dubbeld voor Twee Hoofden f 850,960

Uitdiepen

Waterspiegel wijd 250 Ellen onder 100 " ---- gemiddeld 175 "

gemiddelde diepte van uit het strand 4 El.

zijn 700 El per Str. El, over 840 Ell. is 588,000 Ell. à f 1.50 per El " 882,000

Dukdalven

6 stuks à f 1500 " 9,000 ----------- " 1,741,960 ===========

No. 2. HET KANAAL VAN DE NOORDZEE, op 500 Ellen benoorden den Mijlpaal No. 57 tot op 500 Ell. benoorden het Kasteel van Brederode bij Zandpoort.

De afstand van de Zee tot aan Brederode, wordt geschat te zijn 1 Uur of 5000 Ellen, dit Kanaal zal landwaarts in beginnen met eene breedte van 200 Ellen, en allengs in wijdte toenemen tot 250 Ellen waar de Hoofden beginnen, dit Kanaal wordt op 7 Ell. diepte beneden A. P. gegraven, met 1 El boven A. P. en voorts komen daarbij nog 50 Ellen breedte aan weerszijde dus 100 Ellen voor den overlaat.

Wij berekenen dus 350 El breedte voor het Kanaal en overlaat met eenen gemiddelden bovensteek van 7 Ellen en verkrijgen dus 2450 Kub. Ell. weg te ruimen specie per strekkende El van den bovensteek, dit over 5000 Ellen lengte maakt een geheel van 12,250,000 Kub. El. per El à 30 ct. f 3,675,000

de Breedte op de Waterspiegel zal zijn binnen 200 El buiten 250 El onder 100 " " 100 " --- --- gemiddeld 150 " " 175 "

totaal gemiddeld 162½ El.

ter diepte van A. P. 7 El. en daarboven 1 " -- te zamen 8 El, hetwelk per Str. El geeft 1300 Kub. Ell., deze over 5000 Ell. lengte is 6,500,000 Ell. per Kub. El à 40 ct. " 2,600,000

Aan weerszijden van het Kanaal ontstaat bij het wegruimen der specie een weg welker beschulping wij aanslaan op " 25,000

Wij wilden aan weerszijden van het Kanaal een strook van 2500 ellen (½ Uur) der allodiale gronden aankoopen, om die later ten voordeele der onderneming als Ballast te kunnen gebruiken, dierwijze de grond ontginnen en Perceelsgewijze voor aanbouw te verkoopen, dit zoude 2862 Bunders zijn, per Bunder à f 25 " 71,550 ------------ f 6,371,550 ===========

No. 3. HET KANAAL VANAF HET KASTEEL BREDERODE, achter Zandpoort, lopende om den Noorder buitenhoek van Spaarndam in regte lijn op 500 Ellen afstand voor en bij Halfweg Haarlem tot opneming van de Uitwateringen van Rijnland en latende eene kom voor bovenwijdte (waterspiegel) 200 El onder " 100 " --- gemiddeld 150 " diepte 8 " zijn 1200 Kub. El per Str. El, is over 8750 Ellen lengte 10,500,000 Ellen, per Kub. El à 30 ct. f 3,150,000

de bovensteek op de Berm wijd 300 El, diep 1 El over 8750 El zijn, 2,615,000 à 30 ct. " 787,500

Plempwerk over 2000 Ell. à f 48 " 96,000

N.B. de hier uitgegraven wordende specie wordt voor de Dijken gebruikt en is meer dan voldoende om zwaardere Dijken te leggen, dan immer te voren hebben bestaan.

Het beschulpen van de Zuidelijke Kanaaldijk schatten wij op " 22,000

De aanbouw van ~twee~ Water-Molens, voor twee gedeelten Grond, welke van de gemeenschap met Rijnland worden afgesneden, zijnde een strook grond belendende den Slaperdijk, binnen en buiten, en een strook grond tusschen Halfweg en Spaarndam, belendende mede de Polders, binnen- en buitendijks, elke Molen berekend op f 12000 " 24,000

Opruiming en toeschieting voor de Molens " 15,000

Onteigening.

wij berekenen voor het Kanaal en de Dijken 400 Ellen breedte, is voor 8750 Ellen lengte 3,500,000 Ellen of 350 Bunders à f 1000 " 350,000 ----------- f 4,444,500 ===========

No. 4. HET KANAAL VANAF BIJ HALFWEG HAARLEM, in regte lijn voorbij Sloterdijk, op de hoek van de Lijnbaan de Zeevaart aan, en de Afdammingsdijk van daar op het Tolhek bij de monding van het Noord-Hollandsch Kanaal, dit Kanaal is lang 7500 Ellen. Bovenwijdte (Waterspiegel) 200 El Onder " 100 " --- Gemiddeld 150 " diep 8 " is 1200 Ellen per Strekkende El, is over 7500 Ellen lengte 9,000,000 Ellen à 30 ct. f 2,700,000

de bovensteek op de Berm 300 Ellen, diep 1 El, over 7500 Ellen lengte is 2,250,000 Ellen à 30 ct. " 675,000

Beschulping " 20,000

De Aanbouw van eenen Water-Molen, voor dat gedeelte grond, hetwelk tusschen Sloterdijk en Halfweg zal worden afgesneden " 12,000

Opruiming en toeschieting voor den Molen " 10,000

Onteigening van 300 Bunders à f 1000 " 300,000

De Afdammingsdijk rekenen wij 2500 Ellen Plempwerk à f 48 " 120,000 Specie 150 Kub. El, per Strekkende El, zijn 375,000 Ellen à 30 ct. " 112,500 ----------- f 3,949,500 ===========

No. 5. EEN RINGVAART OM HET IJ, vanaf de Beverwijk op Spaarndam, benevens een vaart van Nauerna op Spaarndam " " " Zaandam " Halfweg.

De Ringvaart, die in de Nauerna uitloopt berekend op 6000 Ellen lengte, boven wijdte 15 El onder " 9 " -- gemiddeld 12 " , diepte 3 Ellen, zijn 36 Kub. Ellen per Strekkende El, is over 6000 Ell. lengte 216,000 Kub. Ellen à 30 ct. f 64,800

De Vaart van Nauerna 7000 Ell. lengte, op de zelfde wijdte en diepte " 75,600

Een Schutsluis, om in het Groote Kanaal te spuijen " 25,000

De Vaart van Zaandam, 5000 Ell. lengte. boven wijdte 50 El onder " 30 " -- gemiddeld 40 " , diepte 5 Ellen, zijn 200 Kub. Ell. per Str. El, over 5000 El, zijn 1,000,000 Kub. Ellen à 30 ct. " 300,000 ----------- f 465,400 ===========

No. 6. UITWATERINGEN EN BESTAANDE REGTEN.

Deze Uitwateringen zullen loopen langs de nu bestaande Noord-Westelijke IJ dijken. Eene Uitwatering van de Water-Molen staande beoosten te Beverwijk, en te Leyden in de Wijkervaart, ter lengte van 2000 Ellen boven wijdte 5 El onder " 2 " -- gemiddelde " 3½ " diep 2 El zijn 7 Kub. El per Str. El, over 2000 Ellen lengte geeft 14000 Kubieke El à 30 ct. f 4,200

Eene Uitwatering van de West-Zaansche-Sluis, in de Zaandammer-Vaart lang p.m. 2000 El boven Wijdte 8 Ellen onder " 4 " --- gemiddelde " 6 " diepte 3 El zijnde 18 K. El per strekkende El, zijnde over de 2000 El lengte 36000 Kub. El à 30 ct. " 10,800

N.B. deze Sluis zal bij het Meerdere verhang door de Nauerna Vaart op het Zee-Kanaal geheel kunnen vervallen daar de West-Zaander ban overvloed van Sluizen bezit, om zoo als op de Zaan en Nauerna Vaart te kunnen spuijen, hetgeen thans niet doenlijk, maar alsdan mogelijk wordt.

Welligt ware het even goed eenen Molen te plaatsen dan de afwatering te behouden, terwijl het getal Molens thans te gering is.

Eene Uitwatering van Landsmeer in de Zaandammer Vaart, lengte, wijdte en diepte als de voorgaande " 10,800

N.B. deze Uitwatering zoude bij de te ontstane verbeterde afwatering van Oost-Zanen en de Ulpen, wel overbodig kunnen zijn, bij eene Landweg-gemeenschap op Sloterdijk. ----------- f 25,800 ===========

No. 7. DROOGMAKING VAN DE DRIE IJ POLDERS, alsmede het schieten van Sloten, slechten, grebben en kavelen.

De drie te verkrijgen Polders, worden geschat, te zullen bevatten 8000 Bunders gezamentlijk, ofschoon wij geloven, dat bij juiste opmeting, de inhoud grooter zal zijn. De Wijker = of Sophia Polder 3000 Bunders de Zaan = " Marianna " 3000 " de Amsterdam = " Wilhelmina " 2000 "

In elke Polder van 3000 Bunders zoude een Stoom-Werktuig van 40 P.kracht, tot Droogmaking worden geplaatst, in die van 2000 Bunders een van 30 P.Kr. en schatten elk Stoom-Water-Werktuig, met de Gebouwen enz. op f 1000 per Paardenkracht en mitsdien voor 110 Paardenkracht à f 1000 f 110,000

Loon voor één Opziener Machinist 1 Jaar à f 1000 drie Machinisten te zamen " 2180 zes Stokers " " " 2800 ------ " 5,980

Steenkolen.

2 Werktuigen zullen 145 dagen moeten malen en rekenen wij f 1,-- per Paarden Kracht per Dag, is voor 80 Paarden Kracht f 11,600 1 Werktuig 129/d. à 30 P.Kr. à f 1 " 3,870 -------- " 15,470

Kavelen, Slechten, Grebben en Sloten, aan Blokken van 500 Ellen lang en 200 Ellen breed, zoo dat elke Kavel bij doorsnede van Sloten 10 Bunders groot wordt.

Op elk Blok graven en Slechten, is voor de langsloot 500 Ellen dwars " 200 " --- 700 " boven Wijdte 3 El onder 1 El, diep 2 Ellen geeft 4 Kub. El, per strekkende El, is over de 700 Ell. à 30 ct. p. El f 840 of f 84 p. Bunder en zulks over 8000 Bunders " 672,000

Wetering Sloten.

Voor toeschieting tot de Water-Werktuigen worden 18000 Ellen lengte voor de 3 Polders gerekend, boven wijdte 5 El onder " 2 " --- gemiddelde " 3½ " diepte 2 El dus 7 El per Str. El, zijn over 18000 El 126000 El à 30 ct. " 37,800 ----------- f 841,250 ===========

No. 8. SLUIS- EN BRUGWERKEN.

De Sluis, die aan Zandpoort, aan de Straatweg zal moeten worden gelegd, moet de nodige ruimte hebben, om aan het Water, dat dit breede kanaal zal kunnen afstroomen, niet te veel tegenstand te bieden, en dus genoegzame spuijing te verzekeren, het zal dus nodig zijn behalve de 4 Schutsluizen van verschillende breedte, ook nog Brugwerk met Valraketten op den overlaat te brengen, die na behoefte gesloten en geopend zullen worden. Bij Storm en hooge Vloeden, uit de Noord-Zee zullen dezelve gesloten worden, alsmede bij lage Waterstand op de Rivieren, om voldoende Water op de Kanalen en Ringvaarten te houden.

De Sluis met Brugwerk en Raketten worden door ons geschat op f 500,000

met twee dubbelde IJzeren Draai-Bruggen " 180,000

een Gemeenschaps-Brug voor de Zaandammer Vaart " 80,000

een dito voor de Nauerna " 50,000

Negen kleinere Bruggen, met zes Bruggemans-Woningen, terwijl er bij de Bruggen bij de Stoom-Water-Werktuigen geene Woningen benodigd zijn " 48,000

Deze Bruggen zullen gelegd worden aan de Beverwijk, Velsen, Zandpoort, Slaperdijk, drie aan de Stoom-Water-Werktuigen, en twee aan de Uitwateringen van Westzaan en Landsmeer.

Drie Pont-Veeren te Spaarndam, Halfweg en Sloterdijk " 10,500 ----------- f 868,500 ===========

RECAPITULATIE.

No. 1 f 1,741,960 " 2 " 6,371,500 " 3 " 4,444,510 " 4 " 3,949,500 " 5 " 464,500 " 6 " 25,800 " 7 " 841,250 " 8 " 868,500 ------------ f 18,707,510 ============

No. 9.

Indijking van de Zuiderzee van bij Enkhuizen tot bij Stavoren.

Aanvang der Ringvaarten, om de West-Vriesche Kust, tot bij Enkhuizen.

Er bestaat eene behoorlijke Vaart, vanuit het Noord-Hollandsche Kanaal tot Edam, zoo dat aldaar bij het begin der Ringvaart, eene Sluis zal moeten worden gelegd op A. P. waar de Ringvaart van de Beemster in zal kunnen werken.

Ringvaart van voor Edam, buitendijks langs Oosthuizen, tot aan het Galgenveld bij Hoorn, binnendijks lengte 2½ Uur of 12,500 Ellen. boven Wijdte 30 Ell. onder " 20 " -- gemiddelde " 25 " diep met 1 El bovensteek 6 El, is 150 Kub. El per Str. El, zijn 1,875,000 El à 30 ct. f 562,500

Onteigening van 66 Bunders à f 1500 " 99,000

Bruggen en Sluizen.

1 Sluis aan de Vaart op Monnikendam " 25,000

1 Brug voor Edam " 25,000

1 " " Oosthuizen " 20,000 ----------- f 731,500 ===========

No. 10. RINGVAART VAN AF HET GALGENVELD BIJ HOORN, binnendijks tot voor Hoorn, buitendijks met een Basin of Peul voor Hoorn, en van daar tot Enkhuizen.

De Dijk voor Hoorn, lang 2000 Ellen. Plempwerk per El à f 40 f 80,000 Specie 150 Kub. El per Str. El is 300,000 Kub. El, per El à 30 ct. " 90,000 -------- f 170,000

Uitdiepen van de Vaart voor Hoorn 150,000 Kub. El à 20 ct. " 30,000

Een Brug voor Hoorn " 25,000

Een Kanaal tot Enkhuizen, ter lengte van 3½ Uur, of 17500 Ellen, wijdte en diepte als voren, uitmakende 2,625,000 Kub. El à 30 ct. " 787,500