Part 58

VERKORTINGEN.

N.C. beteekent: Noordsche Compagnie. R.S.-G. „ Resolutiën der Staten-Generaal. R.H. „ Resolutiën der Staten van Holland. N.Z. „ Notulen der Staten van Zeeland. L.D. „ Lias Duitschland. L.E. „ Lias Engeland. L.F. „ Lias Frankrijk. L.loop. „ Lias loopende. S.-G. „ Staten-Generaal. N.T. „ Noordsche togten. (Zie voorrede.) R.-A. „ Rijks-Archief.

[Illustratie: SPITSBERGEN.]

INHOUD.

Bladz.

INLEIDING 1- 20

HOOFDSTUK I. De Nederlanders in de IJszee (1565-1613) 21- 67

HOOFDSTUK II. De Noordsche Compagnie 68-102

HOOFDSTUK III. De walvischvangst der Noordsche Compagnie 103-132

HOOFDSTUK IV. De vestigingen der Noordsche Compagnie 133-161

HOOFDSTUK V. Ontdekkingsreizen der Noordsche Compagnie 162-195

HOOFDSTUK VI. Engelsche mededingers 196-235

HOOFDSTUK VII. Deensche pretensiën 236-284

HOOFDSTUK VIII. Oneenigheden met Franschen en Zuid-Neder- landers 285-310

HOOFDSTUK IX. Binnenlandsche wedijver 311-352

BIJLAGEN.

BIJLAGE I. Instructie voor Wilhem Barentsz. waer naer hy hem sal hebben te reguleren, omme die reyse by Noorden (Noua sembla) om, t’ ondersoucken, ende te vinden naer ’t Coninckryck van China etc. 355-357

BIJLAGE II. Brief over de Nederlandsche noordpoolreis van 1594. 357-358

BIJLAGE III. Pointen geproponeert opte Nauigatie benoorden om, naeden Coninckrycken van China ende Japan 358-360

BIJLAGE IV. Instructie voor Ian Huyghen van Linschoten, ende Francoys de la Dale, principale Commisen, waer nae sy hun sullen reguleeren in de Coninckrijcken van China, ende andere Coninckrijcken ende Landen, die besocht sullen worden by de Schepen ende Iachten, ghedestineert tot de Voyagie by Noorden-om, door de Vaygats, ofte Strate van Nassou 360-361

BIJLAGE V. Resolutie der Amsterdamsche vroedschap „nopende de toerustinge van twee schepen omme by Noorden Noua Zembla te zeylen” (1596) 361-362

BIJLAGE VI. Getuigenissen van twee reisgenooten van Jan Cornelisz. Rijp over de noordpoolreis van 1596, 97 362-363

BIJLAGE VII. Extract uit het scheepsjournaal van Willem Barendz. betreffende de ontdekking van Spitsbergen 364-367

BIJLAGE VIII. Extracten uit de Resolutiën der Amsterdamsche Admiraliteit over eene reis naar Hudsons-straat en Nieuw- Nederland in 1613, 14 367-369

BIJLAGE IX. Extract uit de ~Histoire du pays nomme Spits- berghe~ over de beide eerste reizen der Nederlanders ter walvischvangst 369-370

BIJLAGE X. Instructie voor Hillebrant Gerbrantsz. Quast als commandeur ende den raedt neffens hem gestelt over die schepen, zoe van oirloge, als anderen, gedestineert vuijte Vereenichde Nederlanden opte custen van Nyeulaudt, Spyts- bergen ende andere, aen ende omtrent die Noortpool gelegen, zoo tot visschen, vangen, jaegen, schieten, ende vercrygen van walvisschen, walrussen, allerley seemonsters ende andere goederen te lande ende te water, aldaer te becomen, mitsgaders tot het ontdecken van vreemde ende onbekende landen ende passagien 370-372

BIJLAGE XI. Concept-Instructie voor Jan Jacobsz. Schrobop als commandeur-generaal van het konvooi ter verdediging der walvischvaarders in 1616 372-373

BIJLAGE XII. Instructie waer naer Capiteyn Jan Jacobsz. Schrobop als Commandeur voorde Schepen van Oirloge, vande Hooge Mogende Heeren Staten Generael der Vereenichde Neder- landen, Ende de Schepen vande Geoctroyeerde Compaignie gedestineert naer de Noorderquartieren van Noua Sembla aff tot Fretum Dauitz toe, hem dese aenstaende reyse zal hebben te gouuerneren 373-377

BIJLAGE XIII. Kort Verhael van de Gedaente der Walvisschen, En hare Namen, en voorts waer, en hoe, deselve in Zee gevangen worden 377-380

BIJLAGE XIV. Extracten uit de Resolutiën der Staten-Generaal betreffende reizen naar het noorden, gedurende het bestaan der Noordsche Compagnie ondernomen 380-386

BIJLAGE XV. Thomas Edge, Dutch, Spanish, Danish disturbance, also by Hull men, and by a new Patent, with the succeeding Successe and further Discoueries till this present 386-393

BIJLAGE XVI. Corte Deductie ende Remonstrantie van wegen de Bewinthebbers ende Participanten vande respectiue oude Noortse Compagnien ouer Delft, Hoorn, Enckhuijsen, Vlissingen ende Vere, ouergegeuen aende Hooge ende Mogende Heeren de Staten Generael der Vereenichde Nederlandtse Provintien 393-402

BIJLAGE XVII. Twee getuigenissen van deelnemers aan de reis ter walvischvangst van 1617 over het met de Engelschen voorgevallene op Spitsbergen in dat jaar 402-406

BIJLAGE XVIII. Memorie van de Noordsche Compagnie aan de Staten-Generaal over de onaangenaamheden met Jean Vrolicq in 1632 en 1633 406-413

BIJLAGE XIX. Request van Jean Vrolicq aan de Staten-Generaal over het voorgevallene tusschen hem en de schepen der Noordsche Compagnie op Spitsbergen in den zomer van 1632 413-417

BIJLAGE XX. (p. 298-300.) Memorie van Jean Vrolicq aan de Staten-Generaal over zijne oneenigheden met de Noordsche Compagnie in 1633 417-423

BIJLAGE XXI. Poincten ende articulen ghenomen ende geraempt byde onderschreven Gecommitteerde vande Geoctroyeerde Compaignie van Nova Sembla tot Fretum David, Spitsberghen etc. soo in Hollandt als Zeelandt respective residerende In conformite vande prolongatie van Octroy byde Hooch Moghende Heeren Staeten Generael der Vereenichde Nederlanden d’selve opden XXIIII^{en} January XVI^{c} zeventhien verleent 423-426

BIJLAGE XXII. Alphabetische lijst van plaatsnamen op Spits- bergen, die verkeerd geplaatst of gespeld zijn of waarover iets anders valt op te merken 427-435

+--------------------------------------------------------------------+ | Opmerkingen van de bewerker: | | | | Deze tekst volgt de originele uitgave, inclusief inconsistenties in| | spelling, leestekengebruik, enzovoort. | | | | Voetnoten zijn verplaatst naar direct onder de paragraaf, tabel, | | e.d. waarop ze betrekking hebben en hernummerd voor het gehele boek| | in plaats van per pagina. Waar in de tekst verwezen wordt naar noot| | x op bladzijde y is de tekst niet gewijzigd, het nummer van de | | voetnoot wordt gegeven tussen accolades. Bijvoorbeeld: p. 17 noot | | 2 in het originele werk wordt hier weergegeven als p. 17 noot | | 2{[24]}. | | | | Inhoudelijke opmerkingen: | | Sommige data worden dubbel gegeven (bijvoorbeeld 19 juni/2 juli). | | Dit zijn de data volgens de Juliaanse en Gregoriaanse kalender. | | p. 4: ... den IJslander Gumbjörn ...: dit is waarschijnlijk de Noor| | Gunnbjörn Ulfsson, de eerste Europeaan die Groenland gezien heeft. | | Erikr Rauthi is waarchijnlijk een zetfout voor Erik Rauthi. | | p. 35: ... en 1/3 van de in- en uitgaande rechten: onduidelijk, | | hier zou ook 1/8 gestaan kunnen hebben, maar dat lijkt minder | | waarschijnlijk gezien de context. | | p. 61: 19 Ostia oder Eingäng: mogelijk zetfout voor 19 Ostia oder | | Eingänge. | | p. 62: etliche seine Träum: mogelijk zetfout voor etliche seine | | Träume. | | p. 125, voetnoot 433: bevat een verwijzing naar een niet-bestaande | | voetnoot. De tekst is niet gewijzigd, de verwijzing is bedoeld naar| | voetnoot 432, die betrekking heeft op de gemelde begroting. | | p. 261: bactissant mogelijk fout voor bastissant (v. bastir, oude | | vorm van bâtir, bouwen). | | p. 296: om zulk eene betrekkelijk onbelangrijke zaak geweld te | | gebruiken; mogelijk ontbreekt een woord (om voor zulk eene ... | | o.i.d.). | | p. 307: Is gebruyct geweest mogelijk zetfout voor Is gebruyck | | geweest. | | p. 354: oorboer: mogelijk zetfout voor oorbaer. | | p. 364: trouvamus mogelijk zetfout voor trouvames. | | p. 379: aem te schepen: mogelijk zetfout voor aem te scheppen of | | voor een variant van scepen, ademen. | | p. 381: bevoorderinge: mogelijk zetfout voor bevorderinge. | | p. 382: Jan Meyers Eylandt: de enige keer dat dit eiland genoemd | | wordt; sommige bronnen beschouwen dit als een andere naam voor Jan | | Mayen Eiland. | | p. 392: William Goodlad: mogelijk zetfout voor Goodlard. | | p. 402: getugen mogelijk zetfout voor getuigen, getuygen, getuyghen| | o.i.d. | | p. 405: lyme mogelijk zetfout voor lyne of lijne. | | p. 413: a Rouen et ailleurs:) en p. 421: gewoonlycke solemmiteyten)| | en geweest en waren) hebben geen openingshaken; mogelijk zouden dit| | komma's moeten zijn (er zijn ook geen duidelijke plaatsen waar een | | openingshaak zou moeten of kunnen komen). | | p. 427-435 (tabel): niet volledig alfabetisch, overgenomen uit | | originele werk. | | p. 436: L.D. wordt verklaard als Lias Duitschland; Lias Denemarken | | lijkt gezien de tekst meer voor de hand te liggen. | | | | Ten opzichte van het originele werk aangebrachte veranderingen: | | | | Enkele overduidelijke interpunctiefouten zijn stilzwijgend hersteld| | (punten na afkortingen, kommas’s i.p.v. punten of vice versa, | | e.d.). | | Enkele tabellen zijn herschikt om in de beschikbare breedte te | | passen. | | Het originele werk bevat enkele subscripten waar elders in het boek| | supersripten worden gebruikt. Deze zijn allemaal veranderd in | | superscripten. | | Enkele overduidelijke zetfouten zijn stilzwijgend gecorrigeerrd | | (vooral u/n fouten: bijvoorbeeld iu, defeudre en deu zijn | | gecorrigeerd in in, defendre en den). | | Afkortingen worden in het oorspronkelijke werk meestal gespatiëerd,| | soms aaneengeschreven gebruikt (bijvoorbeeld N.C. en N. C., R.S.-G.| | en R. S.-G.). Deze zijn gestandaardiseerd naar N. C. en R. S.-G., | | behalve in de lijst van Verkortingen. | | Overige aangebrachte veranderingen: | | p. 8: ontdekkingreis veranderd in ontdekkingsreis zoals elders | | p. 16: Samoyden-Landt veranderd in Samoyeden-Landt | | p. 23: Frankijk veranderd in Frankrijk | | p. 25: in het oogvallend veranderd in in het oog vallend; Zuid | | Nederland Moucheron veranderd in Zuid-Nederlander Moucheron | | p. 31: R.A. veranderd in R.-A. zoals elders | | p. 34: Olivier Bunel veranderd in Olivier Brunel | | p. 36: goedkeurig veranderd in goedkeuring | | p. 46: Polus Articus veranderd in Polus Arcticus; medededeelingen | | veranderd in mededeelingen; Nord norest et Nordest veranderd in | | Nord nordest et Nordest | | p. 61: vegebenlich veranderd in vergebenlich | | p. 62 voetnoot 119: ... kust heette; veranderd in ... kust heette | | p. 75: teneemen veranderd in te neemen | | p. 79: degewone naam was veranderd in de gewone naam was | | p. 83: bewind hebbers veranderd in bewindhebbers; af zonderlijke | | veranderd in afzonderlijke | | p. 86: algemeeene veranderd in algemeene | | p. 91: concurrrentie veranderd in concurrentie | | p. 92: opgegrond veranderd in ongegrond | | p. 99: het toestaan den konvooischepen veranderd in het toestaan | | der konvooischepen | | p. 102: Fredrik Hendrik veranderd in Frederik Hendrik | | p. 106: De Koop man veranderd in De Koopman | | p. 108: zee en ijsvisscherij veranderd in zee- en ijsvisscherij | | p. 129: voór de traan veranderd in voor de traan | | p. 138: onbepérkte veranderd in onbeperkte | | p. 141: contendeuten veranderd in contendenten | | p. 156: Misechien veranderd in Misschien | | p. 198: lequel souloit estre soubs veranderd in lequel vouloit | | estre soubs; d'unne bonne somme veranderd in d'une bonne somme | | p. 245: sleehts veranderd in slechts | | p. 262: verleeend veranderd in verleend | | p. 322: aanr deelen veranderd in aandeelen | | p. 326: voor der daadsheeren veranderd in voor den raadsheeren | | p. 328: nummer eerste voetnootverwijzing ontbreekt, [1128] | | aangevuld | | p. 347: ambgenooten veranderd in ambtgenooten | | p. 358: twe scepen veranderd in twee scepen | | p. 361: Scheeps boort veranderd in Scheepsboort | | p. 365: anguille veranderd in aiguille | | p. 369: sluithaak ingevoegd na carte Planispherisque | | p. 371: bebehoorlycke veranderd in behoorlycke | | p. 378: alle vinnen uyt getroken veranderd in alle vinnen uyt | | getrocken | | p. 379: gequest veranderd in gequetst | | p. 383: opten XVII^{er} veranderd in opten XVII^{en} | | p. 384: versouekende veranderd in versouckende | | p. 389: be should goe veranderd in he should goe | | p. 390: lie would lie veranderd in he would lie | | p. 392: twe hundred tuns veranderd in two hundred tuns | | p. 394: ende vermeestert) veranderd in ende vermeestert, | | p. 403: verhoepende veranderd in verhoopende | | p. 404: voetnootverwijzing [1368] ontbreekt, ingevoegd na notarius | | publicus; gebuert veranderd in gebeurt | | p. 408: supporte- de veranderd in supporter de; Dunquerer que | | veranderd in Dunquercque | | p. 411: sluithaak ingevoegd na ce facheux affaire | | p. 418: Commadeur Generael veranderd in Commandeur Generael | | p. 419: jncovenienten veranderd in jnconvenienten; Commadeurs | | veranderd in Commandeurs; Oo welck versoeck veranderd in Op welck | | versoeck; nldaer veranderd in aldaer | | p. 420: spoediste veranderd in spoedigste | | p. 422: Ma. veranderd in Ma^{t}. voor consistentie | | p. 426: Martio XVIc veranderd in Martio XVI^{c} voor consistentie | | p. 427: Blllen-baay veranderd in Billen-baay | | p. 428: disterbance veranderd in disturbance | | p. 429: be noemd veranderd in benoemd | | p. 431: Wiehes-sound veranderd in Wiches-sound | | p. 432: vervaardigde bij veranderd in vervaardigde hij; Gilles-Iand| | veranderd in Gilles-land | | p. 433: Magdalena’shoek veranderd in Magdalena’s hoek | | p. 434: Utkgk veranderd in Utkyk. | +--------------------------------------------------------------------+