Chapter 20

"En weèr niet slape? Jullie kruipen boven--ik benejen. As je lastig wor, Poddy, laat 'k je smoeze. Want morgen ben je 'n koning."

"Nee, Eli," begon zij weer. Maar hij hield vol. As-ie niet zoo'n egoïst was geweest, had-ie 'r eerder an gedacht. Weèr de kinderen wakker--weer zij in de kou opblijven? Nee, 'r gebeurde niks van. Hij zou daar met Suikerpeer 't matras naar boven sjorren--'t matras voor de kindere--dan kon zij met Serre of Rozetje op zijn èmmes bed gaan legge. In 'n wip was 't klaar. Ze zag 'r bleek en vermoeid uit. Dat wou-ie niet. En morgen had-ie niks te doen, had-ie enkel 'n meeting in 't Paleis. Overdag hadden de kinderen al eerder bij 'm kennen kommen. Stommeling as-ie was! Dadelijk zou-ie de kachel voorzien--en as Poddy 'm wakker hield, ging-ie gezellig zitten lezen. Boven brochures genoeg, waarvan-ie nog wel is smullen wou.

Al dat zeker-vergenoegde zei-ie met haar hand in zijn handen, luchtig, gelukkig.

Zij, opgewonden door z'n handdrukken, z'n opgeruimdheid, de blijdschap dat vader 't dee, dat-ie in 't gasthuis misschien heelemaal beter zou worden, stond 'm toe te droomen met 'r wonderlijke, zwarte oogen.

Suikerpeer hielp, Mijntje hielp, Rebecca droeg de dekens. 't Eindje kaars wapperde van 't gerucht, wenkend en knikklend, dat 't vet in 'n plasje droop. Toen ruimden ze samen de kamer benee, sprenkelde hij water, haalde-die turf en 'n kooltje bij Reggie. Aldoor bewreven ze mekaars nabijheid, zij lacherig, schuw door dat plotslinge, hij bleek, met scherpe, nerveuze gebaren. Dan waren ze weer boven, op zijn kamer, hij 'n waschkom dragend, zij de la van de tafel met de kam, de zeep en de doeken. En de deur sluitend, dee-ie wat ze gevoeld had, wat ze met 'r gloeiende oogen verlangde, nam-ie 'r in z'n armen, smolt zijn mond in den hare. Naar adem smakkend duwde ze 'm lacherig weg, ging-ie op den grond zitten, op 't matras, trok 'r naast zich. 't Dansend kaarsje bevlamde 'r gelaat, de weeke wangen, 't zwarte, tuimlende haar.

Met 'r hand op z'n knie, sprak-ie wat 'm zoo inviel.

"Da's 't éérst dat we met mekaar praten."

"Ja, 't eerst," zei ze, 'r vingers in onrustig beweeg.

"Hoe wist jij dat ik van jou hield?"

"Dat wist 'k niet."

"Dat wist je wel."

"Ja--dat dàcht 'k wel," glimlachte ze.

"Hoe oud ben je--weet 'k nie-eens!"

"Achttien--in September.

"Achttien?"

"Achttien--En jij?"

"Ik--ik ben zeven en twintig."

"'k Dacht dad-je ouwer was"....

"Zie 'k 'r zoo oud uit?"

"Nee--nee"--, zei ze dwaas-van-schuwheid: "'k Had zoo gedacht--'k had niks gedacht"....

Z'n oogen waren niet van haar af. Z'n mond sprak, z'n lippen bewogen. 'n Ander zei de praat-dingetjes, de nevel-klankjes, de hakkelende woorden, 'n ànder stond in verlegenheid de kamerstilte te bedazen--hìj zat zonder 'n knippering, zonder geadem, zonder lichaams-weten, zonder steun, in de onbegrensdheid, 't eindlooze van 'r lichtend oogenzwart. De kaarsvlam peer-de, kwijnde in slaaprige zwenking, bebleekte de witte amandlen, vonkte er staal-glansjes in, glee langs de brauwen en wimper-vlasjes, stiet terug op 't vioole-fluweel van 'r pupillen. De koorts van 'r kleine, eeltige handen in de bevende verrukking van de zijne gulzigend, begon-ie jong-nuchtere kozingen te zeggen, als 'n scholier, als 'n knaap.

"Wat dacht je gister toen 'k je zoende?"

"Dat von 'k lekker."

"De komme in me eene hand ware haast gevallen."

"Goed dad-ze nièt gevalle zijn--voor de slag--dan had 't zoo kort geduurd"....

"Ja--zoo kort," zei hij, hijgend 'r handen knijpend, zich bedwingend om dien mond met de witte, kwellende tandjes niet woest te grijpen.

"Je was bang om me eerder te zoene"...

"Ja--'k dorst niet--maar nou wel, nou wel."

"Ik ook," zei ze 'r lippen toestekend. Oog in oog, de monden in heftige gloeiing, zaten ze in hartstochtlijke omarming, niets hoorend van 't huis, niets van de geluiden, 't praatmummlen beneden.

Toen, bang voor z'n opwinding, zei-ie.

"Hè! Daar ben 'k moe van geworden."

"Ik niet."

"Jij niet?"

"Nee," lachte ze met hoogroode wangen vochtige-troebele oogen: "jij scheidt zoo gáúw uit."

"Je wordt 'r dronken van."

"Je mag ook wel dronken worde--as je mekaar voor 't eerst--wat?"

"'t Kaarsie gaat uit."

"La-maar uit gaan."

"Nee, dan motte we na benee."

"Waarom? Waarom?"--, zei ze teleurgesteld.

"Omdat--omdat," lachte hij: "omdat 'k je liever ziè."

't Verkoolde kaarspitje zakte in 't uitvloeiend sausje, danste met blauw geknetter.

"Zoen dan nog effen vóór we na benejen gaan"--, zei ze, 'm niet met 'r gitoogen loslatend. En weer, bij 't sputtrend getekker der olie, bij 't schichtigend sterven der vlam, sloeg-ie z'n armen om 't kloppend vleesch van 'r lijf, 't jong vleesch dat de spanning der blouse benauwde, weer zoog-ie 't vocht van 'r mond, deeën 'r scherpe tanden 'm pijn. De kaars knetterde, doofde. De bloemen van 't venster, opgoudend door overzij-lampeschijn, fel-glanzend met krassen en wiegende schubben, schuinden in speling tot dicht bij hun voeten.

'n Deur kierde--de trap kraakte.

Verschrikt stond-ie op.

"Daar komt iemand."

"Nee, die gaat na de plaats."

"Geef me 'n hand."

Zacht trok-ie 'r op, streek 'n lucifer af, zocht wat brochures voor den nacht dien-ie bij Poddy zou waken.

"Wat zoek-ie?"

"Om te leze vannacht--as je vader me wakker houdt."

"Ik blijf bij je op."

"Nee--dat zal je niet."

"En as 'k nou wil?"

"Je wil 't niet--je zou ziek worde."

'n Nieuwe lucifer belichtte de kaften.

"Je zal me wel stom vinde--ik weet niks--jij ben zoo geleerd."

"Wie zeit dat?"

"Vader"....

"Geleerd!", lachte hij over-vroolijk: "as we 'n jaar getrouwd zijn, ben je zoo wijs as ik--'k hei net zooveel school gehad as jij."

"'k Hei vanmorrege in een staan leze--toen 'k je kamer dee."

"En? En?"

"Nou--", lachtte ze onnoozel: "je ken d'r nie wijs uit worde. Wat hei-je d'r an?"

"Je komt 'r door uit de krotten weg", zei-ie z'n arm om haar middel leggend, zacht oploopend naar de deur.

"Uit wat?" vroeg ze, niet begrijpend.

"Je krijgt 'r idee in," zei hij, z'n hoogdravendheid terugnemend.

"Mag 'k nie mee opblijve?"

"Nee, vrouwtje van me."

"En mod-'k dan in jóúw bed?"--vroeg ze lacherig, de trap afgaand.

"As 'n prinses, ja--en morgenochtend zal 'k 't plekkie zoenen waar je hoofd heit gelegen."

"Wat hei-je dáár an?", lachte ze, driestig van doen en even stilstaand op de laagste trede, 'r armen om z'n knieën klemmend, zei ze zacht: "'k wou dad-je al bij me lee..."

"Mot je niet zegge--màg je niet zegge", zei hij, schrikkend.

"Ik zeg 't tòch."

'r Armen wond-ie los. In 't trapduister 'r kopje tusschen z'n handen nemend, dat de flardige brochures in 'r haar ritselden, kuste-die 'r voorhoofd, zei met z'n ouwen, mallen, wijzen toon: "As we getrouwd zijn, Rebecca, mag je dat nog niet zegge."

In de kamer hoorde-ie 't nòg, zat-ie in bedwongen ontstemming. Zoo zinnelijk had-ie 'r niet gedacht, niet geweten. Maar in de kleine beredderingen voor 't eten, 'r moedertjes-doen, 'r zorgen voor de kindren, die van de school thuis kwamen, 'r geduld met Poddy die 'r kleinste bewegingen lei te bekregelen, telkens snauwde en gromde, 'r nu weer bleek-versmald gezichtje, vriendelijkte hij in stille glimlachjes. Ze had geen begrip van wat ze 'r uitflapte. In de slavernij van 't armoe-krotje, 't van 'r jonge jeugd af beulen en sloffen voor 'n vader, twee broers, twee zusjes--was de moeder niet vijf jaar gelejen in 't kraambed gestorven?--in 't dagelijks warmteloos getob, was 'r genegenheid voor hem als 'n wilde, vlammende roes geworden. Niemand had 'r geleerd. Ze gàf zich. Ze sprak van dingen, waarover je zwijgen moest, waarover je niet spreken kòn als je van 'n man hield, in de dronkenschap van 't onverwachte, in de onstuimigheid van 'r bloed. De afzondering, 't bijna nooit onder de menschen komen, hadden 'r als natuurkind bewaard. Z'n eigen hartstochtelijkheid, z'n drift-van-zoenen waren de prikkel geweest tot dàt, tot dat wat je voor goed zou afstooten, als je er iets anders achter wist. Hij nam 'r zooals ze was. Zich zelf had-ie opgewerkt van slaperigen niets in-zienden jongen tot een die op wèg was te begrijpen. Vóor ze trouwden--'t kon jaren duren misschien--zou-ie van 'r maken 'n vrouw, 'n helder-denkende, zoo gelukkige omstandigheden 't wilden. Glimlachend, niet meer murmureerend, blij van teer evenwicht, hielp-ie, wiesch-ie, toen Serre, Sally en Rozetje boven naar bed waren, Poddy voor de laatste maal. Hij most netjes an 't gasthuis worden afgeleverd. Zij stopte de sokken--hij borstelde op 't gangetje de schoenen. Op 'n stoel bij de bedstee leien ze z'n kleeren klaar, z'n broek, z'n vest, z'n jas en 't halfhemdje dat-ie op Sjabbes droeg. Poddy lachte om die schwanse-streke. Bijkomend door de kamerstilte, de vrindelijkheidjes, zei-ie an Joozep hoe-die dóén most, hoe met de tabak, hoe met de paar winkels die van 'm kochten. En as ze 'm morrege na benejen droege, dan moste ze 'm in 'n deken houen--Eli onder de arme, Joozep en Suikerpeer bij de beene. Z'n gouwe horlogie, gijnde-die--z'n gouwe horlogie en z'n portefuillie konne ze wel hier beware. Rebecca, bij de tafel, zat in de brochures te blaren, was vreemd-stil geworden, keek haast niet op. Joozep over haar, de vuisten in 't wange-vleesch gejukt, soezelde hangerig in slaap.

"Scheelt 'r wat an? Wat ben je stil, Rebecca", zei Eleazar, de hand op 'r hoofd leggend.

Schrikkend zei ze dat ze moe was. En 'r oogen wezen dwaas-waarschuwend naar Joozep, die snuivend te slaapknikkelen zat.

Naast 'r schoof-ie z'n stoel, lei z'n arm om 'r heen.

"Niet doen," fluisterde ze schuw.

Hij lachte. Alléén met 'm, zei ze dingen, dingen--en hier bleu, bang voor 'r vader, dee ze als 'n schuw kind, aanbiddelijk van timiede gebaartjes.

De lamp suizelde, liet de bedstee in 't donker, belichtte Joozep's opwippende kin, overgulde haar gelaat met de wenkbrauw-donzing en 't zachte kafnaald-gesprei van de wimpers. Onder tafel hield ze zijn hand en loerend langs de kap van de lamp--of niemand 't zag, gaf ze 'm verlegen, snel-tastende zoentjes.

Om tien uur ging-ie naar benee, om Reggie genacht te zeggen. Ze was al naar bed, klaagde over pijn in de beenen en kloppingen in 't hoofd. 'n Lucifer afstrijkend in 't raamlooze hok, waar-ie dien eersten avond had rondgekeken, het hok met den water-zweetenden muur, de schoorsteenhuif met 't geblaker van schimmlende kluiten, zag-ie 'r liggen met Saartje en Moosje. Zonder bandeau was ze haast niet te herkennen. 't Karige zilverhaar pluisde den vleeschbeenigen schedel om, wit als zwanedons. Achter haar, ademde 't open mondje van Saartje. Hij wou 'r wat warms te drinken geven, om uit te zweeten. Zij rustig knikkend, zei dat 't niks was, dat-ie alleen de lamp wat most afdraaien. In 't duister bukkend gaf-ie 'r 'n zoen, duwde de deken om 'r schouders, aarzelde het hok uit. En de lamp dempend in schemer, stapte-ie zachtjes de trap op.

"Eli!" riep een stem.

Hij wou de deur van Poddy openen.

"Hier--bòven!", riep ze in fluistring.

Als 'n dief sloop-ie de tweede trap op.

"'k Ben hièr vast gegaan," zei ze klappertandend: "vóor Joozep na bed komp--die zit nou nog lekker an tafel te slape".

Voor de kamerdeur, warmde-die 'r koude handen.

"Waar bleef je zoo lang?"

"Tante Reggie is niet goed in orde."

Ze luisterde al niet meer, sloeg 'r armen om z'n hals, perste zich tegen 'm an om 'r scha in te halen van den heelen avond.

En weer in 't zwijgend donker, hield-ie zijn mond op den hare, behijgde-ie 'r tandvleesch, 'r tandjes, 'r tong, drong 'r buik tegen 'm op, voelde-die de vleeschlijn van 'r beenen, 't beven van 'r borsten.

Toen, bang voor 'r hartstocht, 'r toomeloosheid, liet-ie 'r los.

"Slaap lekker, kind," zei-ie 'r hoofd nog eens vastnemend, alsof-ie 'r zàg: "slaap lekker--tot morgen..."

'r Stem bewoog vreemd. Ze zei wèer iets dat z'n adem dee knappen.

"Hei je zoo'n haast?--Is dat àlles?"

"Alles"--, herhaalde hij: "alles?--wat meen je?"

"Je begrijp me wel," zei ze hijgend, 'r armen om z'n middel klemmend.

"Ik begrijp je niet," aarzelde hij doezelig.

"Je begrijp me wèl," zei ze nog eens, z'n lippen zoekend.

"Rebecca," heeschte hij, in de opwinding van 'r gekus: "je weet niet wat je zeit!"

"Vanmiddag op 't matras ha-je 't al kenne doen," fluisterde ze, met driftige ademstootjes.

Vinnig wrong-ie 'r handen van z'n nek, duwde 'r af dat ze tegen 't beschot dreunde.

"Jazzus! Jazzus!"--, schorde hij, geen woorden vindend voor 't gevoel van vervreemding dat 'm terug dee wijken.

Toen, in 't angstig, vijandig donker van 't portaaltje, begon ze te huilen, bedwongen-snikkend en eer-ie in bitse onthutsing woorden voor dàt had gevonden, drensde ze 'r iets uit dat z'n tong verlamde, z'n oogen wijd-gespannen dee starren naar de zij van de gedrochtlijke, z'n hersens doorgierende klanken.

"Jazzus...," snikhijgde ze: "waarom jàzzus as Joozep 't wèl doet--as Joozep 't wèl doet".

In wilde klauwing dreven z'n nagels in 't hout van 't beschot, alsof-ie zich most vast-grijpen. Z'n uitbrandende oogen zàgen 'r in 't duister, z'n nek groef naar voren.

"Wat--wàt doet Joozep bij je?", vroeg-ie toonloos hakkelend.

"Dat begrijp-ie wel," zei ze snuffelend: "en jij--jij staat ènkel te zoene.."

Nog terwijl 'r stem-snikking op 'm toe geelde, pijndoend van snerpende stuiping, leefde in de kramp van z'n hersens het vierkant van Poddy's kamerdeur--'t matras op den grond--de tafel met de gekapte stronken--de stoel met de rokken en den broek--'r lachrig-verlegen kijken--'t bleeke gezicht van den jongen met 't aankomend snordons, de vet-rooie lippen--'t slapend gezichtje van Serre. Naar adem krimpend, dee-die 'n stap, 'n vasthou betastend, gebroken-van-gebaar, alsof-ie in stikking zou storten. En wagglend, zwaarvol van hoofd, bonsde-die lomp tegen 't beschot, dat de delen krakerig piepten.

"Zeg-ie niks, Eli?"--, vroeg ze, 'r hand in zoeking vooruit tot ze 'm raakte. Dat rilde 'm wakker.

"Morge zulle we prate," zei-ie simpel, de trap afstromplend.

"Zeg-ie me nie goeie-nacht?"

"Nacht--nacht," hakkelde hij 't duister toe. En versuft, doodsbleek, de deur bij Poddy openend, riep-ie door den kier, slap nog wetend dat-ie 'm niet zou kùnnen zièn: "Joozep!"

"Ja?", vroeg de stem van 't dor mannetje aan de tafel.

"...Ik mot uit--blijf jij bij je vader--tot 'k werom kom."

XV.

Stappend als 'n dronken man, zonder bewustzijn, zonder herkenning van straten en pleinen, met 'n versletenheid in 't hoofd alsof-ie afgebeuld was door laten nacht-arbeid, had-ie geloopen, geloopen, tot-ie moe en versuft op 'n bank in 't Vondelpark was gezakt. En daar zittend, klein van hurking, vaag zich verzettend tegen 'n loomzwaren slaap, 'n afmattende kramping die z'n oogen inwaarts scheen te drukken, den schedel langs den rand van den hoed hardkantig aandreef, bestaarde-die zinneloos, bot van bedwelming 't vastgevroren grint dat met grauwige glansjes in 't licht van den maansikkel zwom. De wind, fel opgestoken, joeg z'n loeiing door de lanen, wolkte het stuifsel der ijsvijvers in bol gedwarrel, berukte de zwiepende, klagende takken der wijkende boomen. Van uit de achterzij-vensters van 'n straat, schemerig-streepend het zwart van de boomstammen langs, roodde een schijn van kamertjes-lampen, gebrokkeld door 't massieve norschen der rompen van 't park. Onrustig schuivend in 't zwellen en builen van blazende wolkjes, bleekte de zilverlijnige maansikkel, rumoerig beslagen door 't schuimend geklots van pluizen en takken. Er was eene doffe, zwaar-tredende stilte van wind en takken-verzet, van geruchten en roepingen die tot den nacht en de verlatenheid schenen te behooren.

Z'n stroef-verlept hoofd in de voelloosheid der handen leggend, den warmen neus-adem terugsnuivend, wist-ie alleen dat-ie wanhopig-moe, afgestompt van herinnering was. Pijnlijk-kreunend trok-ie de beenen op de bank en 't hoofd, af-zakkend, zocht 'n steun bij de kou van het hout. De wind snee in de lauwte van z'n broekspijpen, joeg onder 't vest--de hoed, schuin-geplet rukte met de waaiingen mee.

'n Hand beklopte z'n schouder, 'n grove stem sprak:

"...Hei daar! De banke benne d'r niet om te beslape!"

Niet begrijpend keek-ie op. 'r Stonden twee agenten.

"Hee-je niet verstaan? Of ben je bezopen?"

De hand schudde dat z'n schouderblad zeerdee.

Toen rees-ie op, suffig wat antwoordend, nagekeken door de parkwachters of ze 'm niet mosten inrekenen.

'n Heel eind stapte-die voort, recht van gang, zeker van pas. Het grint kraakte, bevroren blaren knapten. Over den vijver, eenzaam, kervend van zwarte tegen 't wit gewaas van 't ijs, glee 'n schaatsenrijder, onhoorbaar, schimmig, tot-ie met knarsende schrapzetting stil hield. En 'n hond, in een van de tuinen, blafte jenkerig-driftig, eindeloos van aanslag, snel keffend en weer in galmhuiling het nachtzwart bekrassend.

Loopend in één aandrift door, soms onnoozelig als in wordenden waanzin de versteening van z'n voorhoofd betastend, luid-puffend blazend door de dorheid der lippentuit om 't drukkende, beklemmende, stroef-nijpende weg te zuchten, kwam-ie dichter bij 't bebouwd deel van 't park. Van de kou voelde-die niets. Z'n oogen, gloeiend van ronding bezwaarden de vochtige, kil-natte kassen, z'n nek, in verstijving, mat-tintlend, zwol als 'n masker naar den hoed. Stil-staand, verwezen-gebarend, drukte, bewreef z'n hand de huid en de haartjes, scheurde z'n mond in pijnlijk geadem. Dan, verder stromplend, z'n voetstappen verliezend in de zuigende leegte, de steunlooze verwijding rondom, gliste 'n hak over een modderplas, stortte-die tegen den harden, bevroren grond, die 'n snauwenden grom vloekte. Even bleef-ie liggen. Even lei-ie stil. Toen, zich kermachtig opduwend in zittende houding, bekneep-ie de knie, veegde-die 't bloed van z'n voorhoofd, langzaam, moeilijk alsof-ie bezweet was. De luwe warmte bij de knieschijf, waar de stukgestooten broek week-vochtig werd, bevingerend, smartelijk-krimpend van pijn, stuipte-die los in gesnik, ineens wètend waarom-ie hier lag. Luid-uit jammerend, bang dat ze 'm zouen hooren, bang voor 't geloer der roode venster-oogen achter de boomen, liet-ie zich terugglijden zooals-ie gevallen was, smoorde-die z'n kokend-huilenden kop in 't geplooi van den arm. 't Goed van de jas in de grijpende knersing van z'n tanden door-bijtend, dempte-die z'n gebrul, z'n verstikkend geweeklaag, lei-ie de snijdende klopping van z'n knie als 'n ophitsende verluchting te besnikken, de wond-wreeding die 'm 'n weldaad was, die 'm warmde. De verkilling van z'n hersenen, de stolling van z'n denken, verzonken in 't heet-vlammend gekrop, dat z'n rauw-kreunende borst naar de striemende halsaders perste. 'r Gezichtje, 'r vermoeid-bleek gezichtje, zooals-ie 't 't laatst had gezien bij de lamp, 'r gezichtje met de trekjes van afmatting door den heelen nacht waken, 'r gezichtje met de paars-zwarte oogen, 't los-wirlend haar, bewoog op de schokking van z'n folterend steunen. En 'r woorden her-hoorend--wat Jòòzep doet--wat Jòòzep doet--sloeg-ie in dierlijke drift de gewonde knie tegen den grond, krijschend, gier-razend, gezwiept en gegruweld door eene joelende, klotsende wanhoop, die in z'n klein-brandend hoofd geen uitweg vond.

Opstaand, dof-week van 't lange gesnik, liet-ie de aardplek waar z'n lichaam 'n dauw had gedonkerd, achter zich. Hinkend, voorzichtig gaand, de gladdingen mijdend, liep-ie terug, dood-op, maar helder-rustig van denken, triestig zinnend wat-ie zou doen. Zoo fel, zoo krankzinnig-buldrend was z'n smart geweest, zoo groot was de afmatting geworden, dat-ie ademde als altijd, avond-moe dacht als altijd. Hij zou naar 't Toevluchtsoord voor onbehuisden, bij 't _Casino_ gaan--hij had nog tien cente. En dan morgen, as-ie wakker werd--slapen zóú-ie, slapen zóo as-ie lee, slapen in één verdooving door--, morgen as-ie de ouwe kracht weer had, zou-ie overleggen, besluiten. Z'n woede, z'n dolle bezetenheid, was-ie kwijt. In 't Park, tegen den grond, den ijzeren grond, krimpend, had-ie bij 't vizioen van 't vijftien-, zestien-, zeventien-jarig goor mannetje--hoe oud-ie was, wist-ie niet--'t oud-verlept kereltje dat dezelfde lippen gezoend had, dat ontuchtig 'r lichaam had bezeten, 's nachts op het bultig matras--, in 't Park had-ie als 'n woest beest z'n mond langs de harde modderranden geschuierd, spoegend en kwijlend. De heete herinnering aan de lippen, de tanden die in bijslaap bij 'n broer hadden gelegen, most-ie van zich af braken, most-ie uit de slijmende na-voeling scheuren. Als Joozep bij 'm geweest was, had-ie 'm met den klauwenden greep van z'n handen geworgd, had-ie den nek van den jongen als 'n roofdier met groen-lichtende oogen besprongen, had-ie 'm met gil-lachende hakken den neus en den mond en den schedel vertrapt. Dat was voorbij. Dat kwam niet meer terug. Leeg van smart kon-ie nog enkel diep, eindeloos meelijden voelen, deed 't gebeurde als 'n verre huivering aan, als 'n vormloos ding, dat 'm in z'n rustige uitgeputheid nauwlijks meer kwelde. Nou begreep-ie volkomen. Nou zag-ie 'r doen, 'r kijken, 'r lachen in 'n tragisch, noodlottig verband. Tóen had-ie 'r 't allereerst ontmoet, bij Suikerpeer, 'r driestheidjes opgelet, zich gestooten an 'r oogen--later in de hal van de school bij 'r brutaal terugkijken, 'r gemeenen lach, 'r leunen tegen de zuil, was ze al zonder weerstand geweest, hadden z'n handen klam-zweetig gebeefd--later, op z'n kamer na 't heengaan van Saartje, hàd ze 't al gezègd van Joozep--hoe ze dicht op mekaar kropen voor de kou--had-ie staan glimlachen om 'r plotsling vertrouwen. Als ze wist wèlk 'n rampzaligheid ze bedreef, zou ze geen woord hebben gezegd, zou ze schuw hebben gezwegen. Ze wist niet. In 't donker portaal, bij de eerste omarming, was ze niet verschrikt, niet verrast, niet bleu geweest, had ze wild gezoend en gezoend, zonder aarzling, zonder gehaper. En in 't begin van den avond, bij 't knettrend eindje kaars--hoe 'r tanden pijn deeën, hoe ze op de trap z'n knieën omgreep--en làter 't gesnik dat-ie niet wou wat Joozep, Joozep... Ze wìst niet. Ze praatte over 't schriklijkste, jammerlijkste met de losmondigheid van 'n kind. Als je begrip van iets gemeens, nacht-liederlijks had, zwéég je. 'n Hoer zei zùlke dingen nog niet. 'n Hoer zou liever 'r tong afbijten voor ze er diè schande uitflapte, uit-huilde in de armen van 'n krankzinnig verliefde. Ze wìst niet. Hoe kòn ze weten? Hoe kon Joozep weten? Joozep was jonger dan zij, een, twee jaar jonger. Joozep was 'n stumper als zij. Had-ie gister niet bij de tenten op 't ijs gestaan en als-ie honger kreeg 'n sigaret stuk gewoeld om de tabak te kauwen? Zij, enkel thuis, passend op de kinderen--Joozep, bang jodenjongetje dat haast nooit sprak, dat besnauwd werd als-ie niet verkocht. Was 't wonder, dat 't gebeurde? Smeet niet de ellende broers en zusters, jongens en meisjes bij mekaar--in èen bed--op éen matras? Leien ze niet òveral zoo in de jodenbuurt? Zelf, als jongen, had-ie naast Esther, Bram en Jozef op den grond geslapen. Esther, Bram, Jozef waren dood--hij leefde--hij kon navertellen--hij wist dat ze als kindren 's morgens stoeiden, mekaar kietelden, rare dingen deeën, die elk kind dee als 't niet werd geleid. Bij Suikerpeer leien Esther van twaalf jaar, Jaantje van tien met Meijer en Flippie. Bij tante Soor, bij 't tusschenschotraam, lagen er vier op 'n matras, hadden ze Stella van Grompel en Jacob moeten wegnemen, was de armendokter 'r aan te pas gekomen--de dokter--de dokters die wisten dat 't gebeurde--dat 't gebeurd wàs dat zusjes 'n druiper kregen van 'n vroeg-rijp broertje--dat 't zoo zéldzaam niet was--àls 't uitlekte. Dàcht je an zulke monsterachtige dingen van 'n arme wijk, als je in prachtoogen keek? Dat kon je niet. Dan was je zelf 'n schooier, 'n vuilik, dan zocht je smerigheden waar ze niet waren.