Chapter 16

Met bolle stappen dook Eleazar de trap af, mal-vergenoegd. Wel meer had-ie 't meegemaakt, dat in tijden van armoe, een-hoog en twee-hoog d'r eten bij mekaar brachten. Jaren en jaren geleden, hadden ze nog zoo is gezeten met Juda en Hes, alles scharrelend uit hoeken en gaten--en eens met Isaacs, die op kermissen koek verlootte--telkens was 't 'n vervroolijking, 'n gijntjes-zeggen zonder eind geweest. Nou, na 't gezoek, 't gewroet, 't getob--z'n wanhoop bij de bijt zwartte nog in z'n hoofd--stond de komende avond als 'n niet gewachte vreugde. Vorken, lepels, borden en schalen greep-ie in 't donker en haast neuriënd stormde-die de snauwend-krakende trap op. Op 't portaaltje gaapten de deuren van Suikerpeer en Poddy.

Lawaaierig-druk, lollig van lach, hielp de groentenjood Rebecca, om Poddy's tafel door de posten te wringen. Poddy, in 't bed, vermagerd, met hoofd- en baardhaar in wilde vergroeiing om 't scherp gespaak van neus, mond en jukken, zat te schreeuwen hoe 't most.

"Luister dan nie! Luister dan nie! Zoo is-die d'r nie in gekomme! Draai 'm over zijn kop!"

"Laat mijn nou trekke!", riep Suikerpeer koppig, stootend en wrikkend: "waas ist dos voor 'n verschwarzte tafel!"

"Draai 'm over zijn kop!", schreeuwde Poddy weer.

"Hoe ken men zien wad-de kop en wad-de togus is?"--, gijnde Suikerpeer.

Met viel de la uit de tafel, wat zoo'n smak gaf dat Essie en Mijntje en de kindren op 't portaaltje te hoop drongen.

"Nah! Nou zeg 'k niks meer! Hij heit z'n zin!", gromde Poddy.

"Hoe ken men zoo verstopt, zoo stom zijn", begon Essie te verwijten.

"Groot ongeluk!", lachte Suikerpeer, oprapend wat in de la had gezeten: "dr leit jà 'n pietekam en 'n zilveren vork in! Hoe bergt men zijn zilver nie beter!"

't Duurde 'n poos eer de tafel door 't deurgat was. Want iedereen gaf raad.

Poddy wou 'm op z'n kòp, Essie overdwars, Mijntje schuingehouen-in-de-lengte. En blinde Reggie stond maar gedwee te roepen dat ze op moste passe om d'r vingers niet te klemme en niet te struikele bij de trap. Toen, bij 't nieuwe deurgat, moest Eleazar 'n poot afhouen die tegen den muur werkte, 't kalkgruis met stuivingen dee storten, stompte Suikerpeer tegen 'n knellenden hoek van 't blad. Rebecca, giegelend, met bedwongen proesten, omdat de groentenjood zich pijn dee, hield de la vast, de la met de kam, de ijzeren lepels, bandjes en klosjes. Eindelijk met 'n hoera van Meijer, Saartje, Jaantje en Flippie, schoof de tafel naar binnen.

Eleazar maakte 'n praatje met Poddy. De heele, hééle nach--sprak de zieke--had-ie legge schwitze en noeste. Nou, gedank, had-ie 'n paar vrije uurtjes--en trek--op z'n woord-van-werachtig trèk. Z'n skelet-handen bewogen als in weving over de deken, z'n oogen leien verdoft in de kassen.

"Laat Joozep en Rebecca maar hiernaast eten", zei-die blazend: "ik stik enne zij krimpe van de kou. Sally enne Rozetje enne Serre hèbbe al gegete--'n wonder hoe kindere door alles heenslape"...

"Hei-je 't zoo warm?", zei Eleazar, huiverend in de kilte der kamer, na de lekkere warmte bij Suikerpeer.

"Warrem?--'k Hei 't nie warrem en nie koud--'k hei 't lèkker--'k hei me in geen maande zoo lekker gevoeld. Niks as 'n kou gewees--enkel 'n kou"...

De deur werd geopend en Jozef, de oudste zoon, kwam binnen. Voor 't eerst zag Eleazar 'm van dichtbij--'n jongen van zestien of zeventien, of vijftien, met aankomend snordons, bleek en met vet-rooie lippen. Hij kon ouder geweest zijn, dor mannetje als-ie leek.

"Dag", zei-ie, Eleazar niet herkennend.

"Hei-je verkoch?"--, vroeg Poddy, 'n doos overnemend, waarin netjes gerijd de sigaretten lagen.

"Nimmendal", zei de jongen, bot. Den heelen dag had-ie op 't ijs, bij de tenten, gestaan, zonder eten. As 't 'm te lam om z'n maag werd, scheurde-die 't papier van 'n sigaret, kauwde de tabak als 'n pruim.

"Nimmendal!", gromde Poddy: "is mijn nog nooit overkomme!"

"Prebeer 't dan zèllef!", zei de jongen valsch.

"Mod-ik 't prebeere!"--, rauwde de vader: "vuile hond! Hei-'k 't nie me heele leven voor juillie gedaan?"

Verkleumd ging de jongen bij 't dakraam zitten.

Meelijdend schudde Eleazar 't hoofd naar de zij van de bedstee, wenkend met de oogen.

"Trek z'n partij!", kregelde Poddy: "leg je hande onder z'n luie poote, dan wordt-ie nòg geen sauger! Ik 't prebeere! Ik 't prebeere! Ik met me zieke lichaam en me stijve poot! Vuile hond!"

De jongen keek gluuperig-valsch, hield zich in. Rozetje, op 't matras in den hoek, wakker-geschreeuwd door Poddy's kwaadaardigheid, zat even op, wreef zich de oogen, keek rond, zakte weer naast Sally, 't broertje. Eleazar's oogen gingen van 't matras naar 't dor mannetje bij 't dakraam. En zich den avond herinnerend, toen-ie in den deurpost van den sigaretten-jood had gewacht, toen de lamp walmde en ie Rebecca met Joozep en Serre tezaam had zien liggen op den grond, kreeg-ie 'n dwaze, rillerige, onverklaarbare sensatie--dwaas, dwaas--z'n eigen jeugd was niet anders geweest.

't Was bij achten eer ze aten. 't Liep van geen leien dak. Essie kwam azijn tekort. Saartje werd naar benejen gezonden, om de flesch te halen, waarin nog 'n restantje most zijn. 'r Geelde 'n dikke laag schimmel op. Beurt om beurt roken Essie, Reggie, Mijntje, Suikerpeer aan den hals of ze nog goed was, of je ze nog mocht gebruiken. En terwijl Essie roerde, met toeterblaasjes van den lepel proevend, slurpend met vinnige haaltjes, stampte Mijntje de trap af, om voor brood te zorgen. Scheelde geen nippertje of ze hadde 't vergeten. Dovid was 'r nog niet. Ongerust, bang voor 't getal dertien--zat Reggie in 't rumoer de buitengeluiden te beluistren. Rebecca most effen gaan kijken en Eleazar rondzien in de straat, voor. Poddy kreeg vast z'n portie--'n gestoofde bliek, 'n kwak rijst met erwten en 'n halleve harden bokking. Suikerpeer bracht 't 'm zelf, maakte 'n kuil in de deken, trok 't vel van den bokking met z'n nagels, omdat Poddy zoo schlemielig tekeer ging dadde de erwte in 't bed rolde. Dan, hijgend, frisch-rood van de vriezende straat, holde Mijntje terug met 't brood en de heete centen, die ze van 't kwartje werom had gekregen. 't Vierkant brood op de tafel, nam ze 'n mes om 'r op los te hakken.

"Schei uit!", schreeuwde Essie, die de eerste homp met vijandige oogies volgde: "schei uit--dad-is geen snijje--dad-is jàpe!"

"Komp 'r wad-op-an! Zoo of zoo"--, zei Mijntje, betweterig.

"Blijf d'r af--laat mijn 't doen!", riep Essie schel en 'r Reggie in betrekkend, praatte ze over 't kindergeraas heen: "nog geen nà-gedachte as 'n cent zoo groot! Brood jape is geen brood snijje. Voel u is! Dat noemp ze 'n boterham. Hoeveul boterhamme snijdt u uit 'n brood?"

"Zooveul as 'k wìl", glimlachte de blinde, die jaren op den tast had gesneden--dik of dun, naarmate 'r was--: "boterhamme snijje is 'n kùnst--'k haal d'r wel twintig uit".

"Twintig!", zong Essie: "nee, dan mod-u is wachte--dan zal ik u wat anders late zien".--En 't brood tegen de plank van 'r platte borsten houdend, liet ze 'r snel en sekuur 't mes in glissen, zonder 'n afwijking, zonder 'n hapering. Meijertje, aandachtig de handen onder 't hoofd, telde hardop en hoe hooger-ie telde... drie-en-twindig, vier-en-twindig, vijf-en-twindig, tot een en dertig toe, hoe bewonderend-wieglender Reggie's glimlachend hoofd bewoog.

"Jij bin 'n húisvrouw", zei ze met klank van weten en zegen.

"U ken ze nie zien--u heit makkelijk zegge dat moeder 't verstaat", zeurde Mijntje: "dat zijne geen boterhamme, dat zijne piemeltjes".

"Zijne dat piemeltjes!"--, riep Essie, nijdig 'n boterham tegen 't licht houdend, dat de korst op 'r voordeeligst te zien kwam: "doe 't me na voor veertien perzone, stik schlemiel!"

"Ik ken nog wel pietseriger piemeltjes snijje", bleef Mijntje drenzen: "as je goed kijk binne 't matzes"...

'r Dreigde 'n kleine twist, Suikerpeer lachte, Essie keek giftig, vroeg of-ie gesjikkerd had, dad-ie zoo mesjogge dee? Jaantje, die de broodkruimels van 't tafelzeil pikte, kreeg 'n tik op 'r hand.

Gelukkig knepperden de traptreden onder haastig-trappende voeten.

"Dovid", zei de blinde met vreugde in 'r stem.

Hij was buiten adem van 't loopen, had groote pupillen van opgewondenheid en 'n stem zoo beslagen van zenuwen, dat-ie stond te brabbelen, verward en kuchend.

"We hebbe op je gewach! We rammele van de honger!", schreeuwde Suikerpeer.

"Is dat uitblijve! Bij achte!", klaagde Reggie.

"An tafel! An tafel!", riep Mijntje de lawaaiende kinderen toe.

Met groote moeite, de woorden uitblazend, zei Dovid: "Nieuws! Groot nieuws!"

"Nieuws?"--, vroeg de blinde 't sterkst van gehoor.

En Dovid, zich voor 't eerst sinds weken tot Eleazar wendend, riep schor: "wij gane winne!"

"Winne?"--, zei Eleazar, schrikkend.

Weer zei Dovid wat, maar de kinderen gilden en Bekkie sloeg met den lepel op 't bord.

"Houe juillie je schmoele!", dreigde Suikerpeer.

"Mod-je na bed zonder vrete?", snauwde Mijntje, die 'r 't meest ontzag onder had.

De herrie zakte en hijgend, kurkig van zenuw-wrokking, klonk nog eens Dovid's stem: "wij gane winne! De juweliers--de juweliers--hebbe vanmiddag 'n brief--'n brief geschreve--"... Trillend van 't nieuws dat-ie kwijt was, hapte-die naar adem.

Nou-ie door geweld en ruzie, was gedwongen geweest, 't werk neer te leggen en weken en weken op de stakers had gescholden, de pooiers en vuilike die 'm 't brood uit z'n bek hadde gescheurd--voelde-die nou toch ièts van den massalen roes, iets van de vreemde vreugde die Eleazar deed opbonzen.

"Hebbe de juweliers geschreven!"--, riep-ie: "en wat? Hoe weet jìj dat?"

Blazend, hoesterig zat Dovid te glimlacheren.

"Hoe ik 't weet!", hijgde-die: "van wiè zal 'k 't wete, gammerkop! Ze vrage om Dekker te spreke--morrege zal d'r konferentie weze--overmorrege 'n meetting in 't Paleis"...

Na de diepe ellende van de staking, 't tergend geduld van de juweliers, de grijnzende wanhoop dat 't eind 'r was, dat ze nutteloos hadden gevochten, dat ze verdeeld, uit elkaar geslagen 'n vragende hand zouen moeten ophouen, klonk 't bericht zoo geweldig, 't bericht dat duidelijk zei hoe zwak de juweliers zich begonnen te voelen, dat de groote menschen verrast zwegen, kijkend naar Dovid's lachrig-verheugd gelaat en de kinderen van den weromstuit even stil bleven.

De stem van de blinde vrouw, sprak 't eerst. 'r Doode oogen bezwommen de lampekous, met bewegende glansjes in 't melkwit. Snuivend van aangedaanheid, op huilen af, zei ze:

"God zal ze zegene, omein wie omein, as zij de verstandigste zijne--en--en make dad-'r weer vrede komp... God zal ze zegene"...

"Zegene! Zegene!", vlamde Eleazar en met hartstocht in z'n grijze oogen, driftig op de tafel steunend, 'n spottrek om den smallen mond, riep-ie: "wìj kenne 't zonder zegen. As 't deze keer was misgeloope, hadde we 't na jare weèr gedaan--zònder zegen--zònder zegen--As we verlieze winne we nog--as we winne is de winst 'n futje van wat we later nème. De zegen van God kenne zìj toe krijge!"

"Eli! Eli!", knikkelde de blinde angstig: "hoe ken men zoo uitvare! Hoe ken men zoo vloeke! Is 't geen mitswe dat God ze de éérste laat zijn--dat-ze simge krijge met de armoei bij ons?"

"Simge! Meelijjen, zij!", driftigde Eleazar: "as ze toegeve is de markt rijzend, hebbe ze stroppe, kost 't te veel. Maande hebbe de krenge tienduizend mensche met honger gedwonge! Weken en weken heb jij, hebbe de kindere niet te vrete gehad. Nou in-eene simge? Zij meegaan met God! Die weet zoo goed as u en ik, dat-ie ze uit d'r beurs mot blijve! As-die an d'r duite, d'r mezomme komt, verstoort-ie de orde!"

"Mag-ie nie zegge, mag-ie nie", glimlachte vredig de blinde: "God heit wel mijn ooge bezocht--en 'k bin nie in opstand"...

"Jij ben 'n engel", zei Eleazar, 'r ineens zoenend, wat 'r bandeau dee verschuiven dat 't zilverhaar pluisde in 't lamplicht en de kindren druk van lol begonnen te gieren.

Zij 'r bandeau lacherig terugduwend, zei nog eens: "God zal ze zegene--huillie en juillie"...

Essie zette de pan met de visch op tafel--Rebecca nam de rijst met de erwten van 't vuur--Suikerpeer brak de harde bokkings in drieën. Vroolijk, gijntjes schreeuwend, groepten ze om de twee tafels, pratend over 't nieuws, over de kou buiten, over de handigheid, 't gogme, van Eleazar om visch te vangen in 'n bijt. Telkens als Essie, zuinig mikkend, 'n bliek op 'n bord had geschept, vroeg Rebecca zangerig-vrindelijk: "Lus u ook wat van mijn klatsch?", en als iemand dan ja zei, smeerde ze den potlepel in de brei. Suikerpeer, kijkend voor wie de portie was, deelde de staarten en koppen van de harde bokkings aan de kindren, de middenbrokken aan de grooten. Voor wie 't wou hebben, roosterde-die 'n stuk in 't open gat van de kachel, wijkend als de vlam door 't druipend vet laaide. 't Doorstonk de heele kamer, niemand had 'r hinder van. 't Werd een stilte van slurpen, happen en vorkengetik. Reggie, voorzichtig, doorploos den visch met 'r vingers, bang voor de graten, lei de schilferstukjes op de boterham. Dovid, zwijgend, uitgehongerd, vrat den harden bokking met graten en vel, lepelde de rijst en de erwten zoo driftig, dat Essie verwonderd 'r hoofd schudde.

"Dovid--jij vreet je 'n barschting!", waarschuwde ze.

Dovid, snel-slikkend, ruig-van-gijn, had moeite te antwoorden: "voor mijn part zalle juillie over twee dage sjiwwe over me zitte, as 'k maar genog krijg!"--, riep-ie 'n vollen lepel 'r bij persend.

"Hè! Hè! Wad-'n barschtkeel!", lachte Mijntje.

Bij 't raam, op mekaar, zaten de kinderen, Saartje naast Meijer--Esther, Jaantje, Flippie en Bekkie 'r over. Jaantje lustte 'r bokking niet, ruilde met Meijer, die 'n hap rijst afgemikt lepelde. Op den hoek, dicht bij Eleazar hurkten Rebecca en Joozep op 'n sinaasappelkist. Soms klopte Poddy met z'n stok tegen de overzij-deur, ging Rebecca hooren. Of d'r nog bokkum was--of 'n graatje visch? En door den deurkier schreeuwde-die dan van uit de bedstee, dad-ze sigarette konne krijge as ze klaar ware, zooveul as ze woue. Suikerpeer vertelde nòg eens hoe-ie gesàppeld had--wad-'n frot werk 't was de sneeuw van stoepen te bikken. En 'n haurik as 'r toezich hield. De pest had de vent in gehad, dat 'n jood an was genomen. As de christene vegers geen mieter deëe had-ie z'n smoel gehouen--maar zóo as hij 'n luchie schepte, was de vuilik met rissches begonne, had-ie telkes geroope: nou Mozes!--en nou Semmie! En of hìj dan zee: steek de moord en lek me de maarsch--tot 't end toe had-ie 'm gesodemieterd. Toen proefde Eleazar, die 't lekkers voor 't laatst had bewaard, van z'n èigen visch--brulden ze van 't lachen, omdat net hij de vergalde bliek had te pakken. Hoe 't geen haar had gescheeld, lachte Essie, of 't was met de heele zooi gebeurd.

"Wil u nog wat van mijn klatsch?", vroeg Rebecca weer.

Tante Reggie, langzaam happend, prettig van herinnerings-gepraat, zei dan hoe zij in 'r jeugd zùlleke snoek stoofde--snoek--in die tijjen kon je an snoek komme--vandaag de dag, was 'r geen snoek meer en as ze 'r was, kon je ze niet benadere--hoe zij de buike opvulde met koek en wad-'n eten dat was--'n eten zoo fijn as ze 't op de heere- en keizersgrachte nie krege. Ja, zij had kenne koke in 'r tijd--Essie die kon 't ook--maar zìj had 'r 'n bijzondere slag van gehad. An een sjabbes, toen 'r man en 'r kindere in leven ware, en femilie over was, had ze voor zestien persone soep van één ossepoot getrokke--van één ossepoot met twee cente prij, een cent cellerij en wat witte boonen. En geen slappe soep, maar 'n soepìe waarop de kracht dreef. Nou, Essie wou niet bewere dat ze voor zestien persone van één poot kon koke, maar ze bracht 't 'n heel eind van 'n dubbeltje koppevleesch.

Dovid knoopte z'n broek los, zat even te puffen. In geen maande had-ie zoo dik-betoeg gegete. Sappig peuterde z'n wijsvinger in z'n mond om 'n graatje los te werken, dat tusschen de tanden schrijnde.

Na 't eten, rommelden Rebecca en Mijntje den vatenboel bij mekaar. De kou van 't huis lei om 't eenig verwarmd kamertje. De wind schoot met fluitingen over de binnenplaats, deed de deuren rammelen alsof 'r geklopt werd. Bij de kachel, de voeten tegen den aschbak, zaten de mannen, Poddy's natte cigaretten rookend, dat de lamp in melkwitte nevelen bleekte. Als de avond had kunnen duren en duren, waren ze blijven plakken, blij mekanders stem te hooren, blij met de heerlijke gezelligheid. "En nou zalle we juillie nòg is trakteere", zei Essie.

Mijntje most 'r weer op uit, om bij de water-en-vuurvrouw 'n halleve cent heet water te halen, met 'n hallef lood koffie van twee en halleve cent en 'n likkie gebrande stroop. As ze dan langs de melkslijter kwam, kon ze 'n halleve cent melk meebrenge en uit de nasscherijwinkel twee cente zwarte balletjes--je kreeg d'r vier voor 'n cent. In de kast was nog 'n plat toetje kaneel--dan had je alles voor frànsche koffie.

"Hebbe we dan komme genog?"--, vroeg Suikerpeer.

"Scharrele we wel", zei Essie: "as Eli van benejen wat haalt"...

Met Mijntje samen, liep-ie omlaag, klappertandend van de kou in de gang, na 't eten. En weer op den tast, nam-ie de kommen, haastte terug naar de warme kamer boven. Op 't portaal, in 't donker, botste-die tegen Rebecca, die bij Poddy geweest was.

"Bin jij 't Mijntje?"--, vroeg ze.

"Ja", zei hij vroolijk.

"Niewaar!", lachte ze 'r handen uitstekend en z'n ongeschoren gezicht beaaiend--'r adem blies langs z'n hoofd.

Toen ineens, sloeg-ie z'n armen om haar middel, drukte 'r tegen zich aan, wild en hartstochtlijk. Den heelen tijd an tafel, had ze 'm zitten kwellen met de gitting van 'r oogen, met de frischheid van 'r mond. Nou hàd-ie 'r, 'r natte lippen op zijn lippen, 'r borst tegen zijn borst, 'r buik tegen zijn buik. Hij tuimelde haast van verrukking, zoo als ze 'r armen om z'n hals klitte, zoo heet als 'r mond den zijne bezoog, zonder ademschepping, zonder zucht. Met gloeiende oogen, vaster aandrukkend, met fel-rosse vlamming in 't hoofd, voelde-ie de warmte van 'r mond, dien-ie niet zag, de kieteling van 'r haar, dat-ie niet zag, de passie van 'r lichaam, dat-ie niet zag.

Mijntje die de trap opsjokte, ketste hen van mekaar.

Mal van gebaar, bleek, kwam-ie de kamer binnen, terwijl zij naar 'r vader terug liep. En toen ze 'n oogenblik later, lacherig, dwalend-van-oogen de deur opende, keek ze naar iedereen, niet naar hem, in lichtschuwe beduusdheid.

Essie zette koffie, telde de zwarte balletjes--acht voor twee cente, zooas ze gedacht had. Balletje na balletje kraakte ze tusschen 'r kiezen in tweeën, dee in elke kom 'n helft. Gruizelde 'n balletje stuk in 'r mond, dan taxeerde ze de scherfjes die an 'r vingers kleefden, wreef ze langs de randen der kommen. Mijntje strooide voorzichtig kaneel uit 't toetje en Rebecca, licht-bevend goot 't water in de kous met de gemalen koffie. Slurpend en blazend dronken ze toen, luidruchtig, dol, gijntjes en grappies vertellend.

"In geen jare--in geen jare", knikte de blinde: "hei-'k zooveul an één stuk hoore lache--in geen jàre"...

XIV.