Chapter 15

Eerst was-ie angeloopen bij 't sneeuw-bureau van de stad, waar honderden drongen, vijandig kijkend naar wie door de queue probeerde te sliepen. Suikerpeer groette. Die was leeper geweest en al om vier uur van huis gegaan, 'n Half uur wachtte-die, verkleumd, trappelend, huilerig van ellende--toen kon-ie inrukken. Alleen de voorste werden genomen. De rest was niet noodig. Mee-sjokkend met 'n paar ouwe stumpers, die in 'n toevluchtsoord sliepen, die teminste 'n kop warme koffie hadden geslikt, had-ie langs de ijsbanen gedrenteld, waar al vroeg de vlaggen vroolijkten, en metselaars, timmerlieden, diamantslijpers, de sneeuwbeddingen veegden. Elke gracht, elk water had z'n banen met hunkrende hongerlijders. Onder de bruggen hakten ze 't ijs, om vlonders te leggen en centen te bedelen. Stoelen werden aangedragen en schaatsen om te verhuren. Overal was 't 'n haasten om de ouwe plaatsen in te nemen, overal keken ze den bleeken, jongen jood en de verdane kerels van 't toevluchtsoord weg. Toen waren ze weer aan 't aanschellen gegaan, door deurkieren vragend of ze stoepen mochten schoonmaken, asch strooien, bijten hakken. De menschen sliepen nog, de dienstmeiden zeien nee. En zoo, in den star-heldren wintermorgen,op van kou, grimmig van wrok, was-ie alleen verder gegaan, de zwaar-trekkende karrepaarden langs, de zwiepende bezems ontwijkend van de mannen die voor de stadsreiniging werkten. Eén ding had-ie nou nog, 'n màl ding dat 'm in was gevallen, 'n ding waarvan-ie gehoord had. Als 't ijs-pantser over 't water lag, kregen de visschen 't benauwd, mosten ze lucht hebben of stikten en dreven dood naar de bijten. Als-ie den Amstel afliep, de groote banen voorbij, had-ie kans en al most-ie den heelen dag wachten, wat boven kwam was 'n uitkomst, 'n maaltijd. Voortstappend, zonder gedachten--in 'n lichaam dat vier en twintig uur geen voedsel gehad had, waren geen werkende hersenen meer--zag-ie de verlevendiging van 't water met z'n tenten, planken, zigzaggende rijders. De boomen, norsch en zwart, droegen malsch-witte reepen, bogen soms in den wind, met stuiving van sneeuw. Waar de tramrails sneden, had pekel de keien gebruind, vloeiden plassen met bulten en builen.

Klukkend persten z'n schoenen, bleek-dampend berstte z'n adem. Nergens zag-ie 'n bijt. Sneeuw en ijs hadden de gaten verstopt. Stilstaand, grienerig van woede, verkleumdheid, wou-ie terugkeeren, in bed warmte gaan zoeken, toen 'n schelle jongensstem 'm riep.

"Dàààg Eli!"

Omkijkend herkende-die manken Jan-van-den-schoenmaker.

"Gedoomes fijn, hè!", schreeuwde 't jogje: "jeezes-mierande wat leit 't dicht! As 'k geen manke poot had gong 'k rijje! Ga jij d'r mee op?"

"Nee", zei Eleazar: "'t is hier koud genoeg!"

"Hù!", schimpte de rakker: "dat zeg-ie maar--asof 'k nie-weet da-je nie durreft as d'r geen balke onder legge".

Hij zei 't zoo kinderdriest, dat Eleazar in den lach schoot.

"Balken legge d'r genoeg onder", zei-ie, rillerig: "maar an balken heb-ie nie veel. 'k Zoek 'n bijt voor dooie visschen."

"Wat mot je met dooie vissche?", vroeg de schelle stem van den jongen.

"Eten!", zei Eleazar.

"Verrek! Wat hei-je an dooie bliek? Die zou ik nie luste"...

"As 't maar lekker gekookt wordt," zei Eleazar, om 'm te overtuigen: "vecht je om 'n graatje!"...

"Dooie bliek--die stinkt.--As-je denk da-je mijn 'r tusschen neemt, zeg, mot je vroeger op staan!"

Weer lachte Eleazar, 't ventje dat als 'n oud mannetje praatte bij z'n dunnen nek schuddend.

"Dooie bliek en dooie voren, gestoofd met 'n scheutje azijn, Jan--daar zou jij van smulpapen, as 't warm voor je op tafel sting."

Samen liepen ze op, de man en 't manke jogje, sprekend als kameraden.

"Hei-je dan 'n schepnet?"--, vroeg Jan, geintresseerd.

"As ze boven drijve hei-je ze zoo maar te grijpe."

"Boven drijve? Boven drijve? Verrek--dan rake ze toch onder 't ijs!"

"As 'r 'n bijt is, zoeke ze lucht--'n visch die geen lucht krijgt stikt--net as wij"...

"Hù!", schreeuwde 't jogje, schel in de ochtendlucht lachend: "hù--'n visch die in 't wàter stikt--hù--hù!"

"Geloof je 't nie?"

"As jij 't wèl geloof"--, redeneerde het ventje, zwaar hinkend in de sneeuw: "dan hei-je ze je belazerd--en da's stom genoeg voor zoo'n groote kerel."

"Dank-ie wel", grinnikte Eleazar, opgewekt door de frissche brutale geluidjes naast 'm: "maar 'k denk dat 'r nog wel 'n páár dingen in 't leven zijn, die jij èn ik nog nie weten. As 'n visch zóó doet"--stilstaand bootste-die met z'n kaken 't happen van hijgende kieuwen na: "as 'n visch buiten 't water leit te trekken, dan wil-ie ademe--snap je?"

Even dacht Jan. Toen zei-die helder-betoogend: "Sodejuu--dan zoue ze toch ééns zoo goed leven, bùiten 't water. Zie je nou wel dat ze je belazerd hebbe! As je ze ophaalt an de hengel binne ze as de weerlicht kapot--nou--nou?--Hoe ken dat nou? In de lucht zit toch meer lucht as in 't water, werin heelemaal geen lucht zit".

"In 't water zit óók lucht", begon Eleazar uit te leggen, maar Jan was 'r als de kippen bij.

"...Hù! Hù! In water lucht! Dan zou je telkes bellen na boven zien komme. As je met 'n ouwe pijpesteel in water blaast, komt 't 'r net zoo hard uit, as je 't 'r in fluit! Jij loopt te klesse. As 'k jou met je kop onder water hou, mot je verzuipe. En je zou nie verzuipe as 'r beneejen lucht was."

"Dank-ie voor 't lesje", zei Eleazar, in 'n hoek gedreven en nog eens z'n aanloop nemend: "toch zit 'r lucht in water en al zat 'r geen lucht in, dan vin je in 't water dezelfde dinge die in de lucht zijn--heusch, Jan"...

"Nou breek me klomp!", schetterde de jongen: "as water lucht is en lucht is water, dan zoue de vissche kenne vliege en de vogels vortzwemme!--Jou kenne ze alles wijs make! Je mot ze maar late lulle!"

"En wáarom komme ze dan dood boven drijve in de winter?", lachte Eleazar weer--toch kleintjes, want, och, och, as je dingen van uit de vèrte wist, drukte de eerste de beste slimme rakker je plat--"waarom, as 't water toeleit gane de vissche met dùizende kapot?"

"Omdat", zei 't jogje dadelijk: "omdat ze verrekke van de kou, net as de grootvader van de flesschetrekker an de overzij, die ze in de kelder bevroren hei-je gevonden"...

"Nee", zei Eleazar: "benèjen in 't water is 't, as de boel toegevroren is wàrmer, net as onder de grond"...

"Jij ken wel zóóveel zegge!"

"Vraag 't dan an de meester op school".

"Op school mag-ie niks vrage--enkel je vinger opsteke as je mot pisse"...

"Nou Jan--'t is werachtig zoo as 'k 't zeg."

"Hù!", schreeuwde spottend 't ventje: "hù! Ze hei-je jou verneukt, hoor! As 't nie ken, dan ken 't nie. As ik 'n visch was, dan gong 'k nou ook kapot van de kou"...

"Geef me 'n hand, dan help 'k je op 't ijs", zei Eleazar.

Ze liepen over de sneeuwbulten naast de baan, naar 't badhuis, waar groote bijten waren gehakt. En voorzichtig toekruipend naar den rand met z'n opstaande blokken ijs, de lomphoekige blokken die de rijders waarschuwden dat 'r open vakken leien, brak Eleazar 't versche, knappende vlies. Een enkel grijs-zilvrig vorentje met goud-rooden oogjens en rossige vinnen dreef tusschen de splinters.

Jan, 'n eind verder--met z'n tweëen te dicht op den rand was gevaarlijk--kreeg 'n schudding van lol.

"Godvergeefme--daar loopt-ie 'n halfuur voor uit! 'n Voren as 'n wòrm!"

"D'r komme 'r wel meer, as je geduld heb", zei Eleazar, 't vischje grijpend en naast zich leggend. Op de knieën gehurkt, keek-ie naar 't machtloos gedobber van 'n groote bliek, die telkens op 'r buik dreef, dan weer 'n trillend vinslagje deed.

Versteven van kou, klappertandend, zat-ie te lóéren, met de drift van 'n wanhopig-uitgehongerd beest.

"'k Wou da'k 'n hengel had", zei Jan, z'n armen stevig klappend als 'n kouwe schipper: "zeg--gane jullie dat nou heusch thuis vrete?"

"Ja," knikte Eleazar.

"Met aarpels?"

"Nee--d'r zijne geen aarpels".

"Vrete jullie dan enkel dat kreng!"

"'k Wou da-'k vast 'n zoodje had".

"Weet jij wat mijn vader zeit?"

"Nee--wat zeit jouw vader?"--, herhaalde Eleazar, opstaand--op de knieën ging 't niet, snee de kou door je heupen.

"Vader zeit dat 't je èigen schuld is, as je nie hei te vrete, da-je ken werke as je maar wìl."

"Niet zoo dicht bij 't water komme", waarschuwde Eleazar:--"je leit 'r in eer je 't weet--en ik ken niet zwemme."

"Is 't je eigen schuld, zeg? In plaas dooie visschies te kaaie, kon je toch wèrke"...

"Ja-ja", zei Eleazar: "àlles ken, hè?"--en zich plotsling buigend, greep-ie de bliek, die nog zwakjes leefde, even den staart in schudding rukte en hijgend de slijmrige kieuwen bewoog.

"Jeezes mierande!", riep Jan, snel toeloopend en bewonderend kijkend: "dat hei-je handig geflikt. Hij leeft nog. Mag ik 'm vasthoue?"

"As je 'm niet loslaat", zei Eleazar.

Het kind nam den visch in z'n zwart handje, hield z'n pink dicht bij den bek.

"Zou-die bijte? Nee, hè? Ooge as kraaltjes, hè? Sodejuu, daar spartelt-ie haast los. Ja, dat mot je probeere. Dan mot jij maar niet zoo stom zijn, blinkende dief!"

"Rol ze in me zakdoek", zei Eleazar--dan blijve ze koud"...

'n Poos zaten ze stil, opgeschrikt soms door 't dreunen van 't ijs als 'n ris rijders voorbijglee.

"Waarom kies je geen ander vak, as je geen lol meer in diamantslijpe heit!"--, begon 't kind weer.

"Lol is niet genoeg", geeuwde Eleazar, bevangen door de kou: "je mot 'r mee verdiene".

"Ja, voor niks dee 'k 't ook nie--niks is nimmendal.--Zeg, wat is dat, zoo'n dìng, zoo'n diamant die jullie mot slijpe?"

"'n Diamant is 'n steen".

"En werom mot je die slijpe?"

"Om 'm glad te make".

"En dan?"

"Nou dan--dan is-die klaar en wordt-ie gedragen".

"Door wie?"

"Door menschen met duiten".

"Koope ze die?"

"O jee! Met 'n half pond van die steentjes, ben je zoo rijk dat je 'n eigen huis ken koope en niks hoeft te doen".

"Da's lulle", zei 't manke jogje, stellig: "met 'n half pond steene--'n huis--'n héél huis! Wat kost dan zoo'n steen?"

"Je heit 'r van hònderdduizend gulden", blufte Eleazar, die schik in de jongens-rapheid had: "van wel meer"...

"Van die dinge van hònderdduizend guldes", schreeuwde Jan, ongeloovig: "en wat doene ze met zoo'n ding?"

"Drage", verklaarde Eleazar, ongeduldiger--je kon niks zeggen of 'r kwam 'n vraag: "drage an d'r oore, an d'r vingers, an d'r hals"...

"Verrek!"--, zei 't jongetje: "hoe ken dat? Wat heì-je an 'n ding van honderdduizend guldes, dat je an je poote draagt!"--Weer schel-de z'n stem in 'n spottend hù!--weer trok-ie 'n gezicht dat-ie zich niet voor de mal liet houen: "godvergeefme de zonde wat ken jij met 'n glad smoel staan liege!"

Eleazar lachte hardop en Jan, denkend dat Eli 't niet langer kon houen, schaterde mee. De zakdoek op 't ijs stuipte in schudding. De bliek was nog niet dood. Er gingen meer schaatsenrijders voorbij, luchtig van zwier, met ademgevlucht bij de monden. Dichtbij speelden kindren met 'n slee, loopend in draf, met rinkel-raketting van dansende bellen. En in de verte joelde 't geroep van de menschen in de tentjes die slemp en jenever verkochten. Heen en weer loopend, met voeten die geen bodem meer voelden en 'n vinnige tinteling in de handen van 't koude water, keek Eleazar naar 't vak. Jan, die zich verveelde, zei dat-ie 'r vandoor ging.

"Blijf-ie nog lang, zeg?"

"Hei-je zoo'n haast?"

"Nou ja--wat mot 'k hier? Je vangt ommers niks"...

"As je maar wácht".

Hij stond haast te bedelen om 't gezelschap van 't kind. Alleen hield-ie 't niet uit.

"Is je zussie weer beter?"--, vroeg-ie om te rekken.

"Wat voor zussie?"

"Die toen zoo ziek was--toen de kelder onder was geloopen?"

"Die was ommers nie ziek!"

"O nee?"

"Wel nee--noem-ie dat zièk?--Daar drijft 'r weer een! Daar komt-ie!"

'n Kleine bliek slapte omhoog, 't buikje rood-lichtend, de vinnen draderig-waaiend als haar. Langzaam door 't donkere gat van 't water rees-ie, luchtig van drijving. Liggend op 't ijs, de armen gestrekt over de bijt, greep Eleazar.

Maar 't vischje in laatste herleving, schoot uit z'n hand, duikend onder het ijs.

"Wat 'n sekreet om zich dood te houe", zei Jan en trapplend van kou, herhaalde-die: "ik ga d'r vandeur, zeg".

"Goed", zei Eleazar, mat. En 'n paar blokken ijs dompend, ging-ie zitten, de handen in de broekzakken, de beenen gekruist, wachtend op den afval van benee. 't Jongetje klotste de baan op, zetjes nemend om glijbaan te spelen, 't Horrelvoetje sleepte na, de armpjes strakten in dwaze cadans.

Wezenloos, vaal-van-uitputting, bleef Eleazar, kijkend naar 't gat, naar den zakdoek die niet meer bewoog. 't Kind met z'n drieste levenszekerheid had 'm òp gehouen--nou zakte-die in, moe en verstompt. Dezelfde wanhoops-besluiping van de fabriek, toen-ie naast Juda zat, in aanvoeling van 't onweer, deed z'n wil in 't futteloos lichaam besterven. Een stap, eén luttele glijing en hij was 'r uit, stikkend als de visschen, verlost uit 't hijgend getob. Ziekelijk geeuwend, dat de tranen uit z'n ongemakkelijke oogen glibberden, begon-ie weer op en neer te loopen, bang voor 't water dat 'm aantrok. Als ze 'm nou brood hadden voorgezet, zou-ie 'r van gekikt hebben, te ellendig as-ie zich voelde om ièts te kunnen. Wat was gebrek 'n ding dat je tot 'n beest maakte, dat je alles dee verwenschen, vergeten--wat was je niks, niks met 'n maag die 't denken uit je kop trapte. Klappertandend, bukkend om den zakdoek met de twee dooie visschen mee te nemen, 't nog eens in de stad te beproeven, zag-ie twee bliekjes beweegloos naast mekaar drijven. 't Kikkerde 'm op. Snel met z'n pet scheppend, verraste die ze. Vier. Vièr. As-ie 't opgaf, bracht-ie niks mee voor de kindren, de blinde, die gisteren gewacht had, vandaag wachtte. De zakdoek op ' t ijs, trilde zachtjes, de plezierige stuiptrekking echoënd.

Tegen vijf, blij met z'n vangst--hij had 'r wel twintig, liep-ie de Sarphatistraat door. Daar waren ze nog bezig met 't ruimen. Op gelijke afstanden leien puntige hoopen sneeuw en straatvuil. Handkarren werden af en aan gereden om 't veegsel in de vaarten te storten. Bij het station werkten ploegen met bezems, schoppen en latten. Suikerpeer, ongewoon-rood van gelaatskleur, stond op 't trottoir de ingevroren sneeuw los te bikken. Rustend op den steel, kapot van den arbeid dien z'n oud joden-lichaam nauwlijks kon volhouden, spuwde-die hijgend.

"'k Wou dat ze mijn vanmorrege hadde angenome", zei Eleazar.

"'k Leg net zoo lief 'n week ziek", sprak de groentenjood, meewiegend 't gehijg van z'n borst: "dad-is geen werk voor 'n jid"...

"Je sleept 'n daalder na huis--wees blij, gammer".

"Blij! Blij! Me lendene krake--'k hei geen droge plek an me lijf. Daar mod-je 't lichaam van 'n goj voor hebbe. Van zeven uur tot nou an toe! Kijk wad-'n blare an me poote". Bevend van moeheid, met handen die-die niet stil kon houden, liet-ie de stukgewerkte, bloedrige blaren zien.

"Cente verzoete blare", zei Eleazar, bijna afgunstig.

Doorloopend, omdat de stadsopzichter op 't trottoir kwam, snauwend naar 't gebabbel keek, wachtte-die op den hoek tot 'n handkar gevuld was. Er werd een lantaren aangestoken, die schamper-geel met 'n groenigen nimbus 't weifelend daglicht doorschrilde. In de holte van 't station vurigden de roode signaallichten en op 't plein kil en nevel-schimmig klamde in meerdere kappen 'n vlam, slurperig-kwijnend achter de vetting der glazen. De jodenbuurt inwandelend, hield-ie in zich de ziening van de werkende mannen in de sneeuw, het norsch beweeg der bezem-zwaaiende armen, het strammen der beenen--'t er ùit vallen bij dien spierarbeid van den ouwen jood--gelijk 'n pootige christen-koopman 'r uit viel--die met joden negotie dee.

Tante Reggie had van Soor 'n half brood gekregen. Nou Eleazar thuis kwam met visch, kende ze 'r weelde niet.

"Hei-je ze gekòch?"--, vroeg ze eerst, den zakdoek betastend, van elken visch door 't goed heen, de dikte bevoelend.

"Nee", zei-die, 'n homp droog brood in gulzige brokken slikkend--as-ie langer gewacht had, was-ie in mekaar gezakt: "nee, die hei-'k uit 'n bijt gehaald".

"Uit 'n bijt", sprak ze: "hoe ken men z'n leven zoo wàge!" Hij lachte.

"Maar nou", zei ze, bezorgd voor zich heen pratend: "nou hebbe we visch--en wadde lekkere dikke zijne d'r bij--maar nou bin je net zoo wijd--zonder stoking enne zonder zout".

"Laat 'k ze eerst schoonmake", zei hij opgemonterd: "dan kijke we verder". Zij, in den deurpost, luisterde naar 't geschrap van z'n zakmes. Visch voor visch, lei-die op 't vensterkozijn en 't mes malschte de schubben, die in 't avondscheemren warrelend stoven. Saartje, die van boven kwam, keek met blij-verwonderde oogen.

"Bin je an 't vissche gewees, oome?"

"Ja, Saar."

"En wat zijne dat oome?"

"Da's 'n bliek--en dat 'n voren--en dat--da's 'n ràre die 'k nie ken".

"Mag 'k mee hellepe schrappe?"

"Nee--stil nou!", zei-ie, ineens nijdig, omdat-ie zich stak an 'n rugstekel--: "hè!", klaagde-die, zuigend en 't bloed in de sneeuw spuwend.

"Hei-je je gesneje, jònge?"--, vroeg de blinde, pijnlijk kijkend.

"Nee--me geprikt".

"Mot je goed uitzuige--Sally van Mak heit 'r 'n opgezette hand van gekrege--van belang! Zuig-ie goed?"

"Ja, norschte hij, kribbig van pijn.

De traptreden kraakten, stugger van knettergeluid in de kou. Essie van Suikerpeer, 'n doek om 'r hoofd, kwam is kijken waar Suikerpeer bleef. Toen ze hoorde dat Eleazar 'm gezien had, bleef ze 'r handen wrijvend staan babbelen.

"Wad-'n bemazzel", zei ze, 'r bandeau-hoofdje wrikkend: "hoe komp iemand zoo bemazzel, as 't water dich leit as 'n pòt! Hoe kèn men hengele--mijn 'n wonder!"

"Heit-ie uit bijte opgehaald--met levensgevaar", praatte de blinde.

"Zal wel twee pond weze", taxeerde Essie: "zijne dat baarsies?"

"Bliek en vores", vertelde Eleazar geduldig.

"Nou zal u nie geloove", knikkelde Essie: "maar nou loop me 't water uit me mond--zoo werachtig as 'k leef--wat 'n mazzel!"

Ze zei 't zoo verlekkerd, zoo gretig en 't heele huis wist zoo wat ieder in z'n kast had, dat Reggie, goedig-lachend, vroeg of ze 'r de helft van wou--want tien voor haar, Dovid, Eli en de kindere was zàdde genog.

"Nee, nee," zei Essie, lacherig, buur-vrindelijk: "nee, laat 'k u niet ontrieve".

"Ontrieve! Ontrieve!", drong Reggie aan: "hoe ken u mijn ontrieve? We hebbe jà visch zonder vuur, en hebbe we jà vuur d'r bij, dan hebbe we geen zout en geene aarpels".

Even soesde Essie in overweging van 't voor en 't tegen--dan ineens druk-lachend zei ze:

"...Weet uwe wat? Weet uwe wat? Leit u bij mijn uw dalles--dan hebbe we allemaal àlles. Hèhèhè!--Enne dan kenne we bij mijn koke--'k hei nog 'n kooltje over en 'n beetje heete asch--enne dan zalle we verder zien."

"Kanne we met zooveul bij u zitte?"--, vroeg Reggie.

"Hoe meer ziel, hoe meer simge", knikte Essie.

Eleazar, die de vischjes in 'n emmer water gemept had, veegde z'n mes schoon.

Maar Essie, die 'm enkel had zien schrappen, werd ongerust.

"Eli, wat gaat uwe nou beginne? Mot 't vuil 'r nie uit?"

"'t Vuil", zei hij--"wat voor vuil?"

"Og, wad-'n frotzak--me-kan toch geen visch koke met de darme d'r bij! Sjijn zal 't weze. As de gol d'r in blijf, ken je ze wegsmijte as grate!"

"An welleke kant mot 'k ze dan opensnijje?"--vroeg-ie--"links of rechts?"

"Snijdt uwe ze ope an de buik", zei Essie: "dan heit-u links en dan heit-u rechs--as u ze vergalt is de heele maaltijd verschteurd"...

Voorzichtig zette Eleazar de punt van 't mes in 'n buik, snee toe naar den kop en in 't geschemer der plaats, slipte 't vuil uit de wond. De gal kon-ie niet vinden. Tastend en trekkend kreeg-ie de groen-bruine smurrie over de vingers.

"Adeschim wad-'n mijnse!", riep Essie: "as z'n hande in boter zijne gebrajen, ken-die 't nog nie! Stop 'm derek in 't water, anders kots je je hart uit je lijf"...

Saartje liep met 't vischje naar de kraan, Essie nam 't mes over van Eleazar. En met handige sneedjes wipte ze de ingewanden er uit.

"Zoo--as uwe 't zoo doet, Eli, kenne d'r nooit geen vergallinge gebeure--enne goed dad-'k 'r bij bin gekomme, Reggie--want uwe had 't nie gezien--Og, wad-'n bezze gammer, die jà 'n kòningsmaal zal bederve"...

'n Koningsmaal. Ja, 't werd 'n koningsnoen, 'n noen die 't heele huis in vroolijkheid zette. Want nog terwijl de visch stond te koken, met 'n beetje zout dat Mijntje bij den schoenmaker--'n haurik van 'n vent in de laaste tijd--maar zout weigerde je an niemand, an je grootste vijanden niet!--had geleend, kwam Suikerpeer thuis met harde bokkings. Wat-ie nooit dee, was 'm vandaag overkommen. Rot van moeheid, was-ie baloorig met de andere sneeuwruimers 'n paar brandewijntjes met suiker gaan drinken--enkel jenever lustte-die niet--toen opgeknapt, bang voor Essie die 'n honde-neus had en 't merkte as-die sjikkerde, had-ie zes harde bokkings voor 'n dubbeltje gekocht. Je kon d'r rauw an smullen en gewarmd op 'n doove-kooltje was 't om je tien geboden te likken. Visch met 'n scheutje azijn, 'n pietsie peper èn harde bokkings--in geen tijje hadde ze 't zoo betoeg gehad, zei Reggie, 'r vrindlijke tevredenheid aan de andren opdringend.

"Over 't end van me jare", praatte Suikerpeer: "mod-'k geen sneeuw meer scheppe. Da's grùwelwerk. Addeschim, as je 'n uur bezig bin, hei-je geen rug meer--en geen poote meer--hei-je niks meer. Geef mijn 'n kar met negotie--late zìj zich 'n breuk sappele! Niks voor ons!"

"'k Wou dad-je d'r nachwerk van had", zei Essie: "hoe ken men zoo vloeke over 'n kostelijk daggeld!"

"Zal ìk me droppele zweet, niet te telle, voor honderd-vijftig rooie cente verkoope!", rekende de groentenjood: "hei-'k gelijk, Eli?"

Bezig de kinderen, die pas gekrijscht en gevochten hadden, stil te houden, knikte Eleazar. As-ie 't tegendeel zei, zwaar-op-de-hand ging beweren, kreeg-ie 'n heibel als dien avond bij Soor.

"Je doeit 't", zei Suikerpeer: "omdat je anders krom ken legge van honger--as 'k je weer hei te vloeke, wensch 'k je blare van-de-sneeuw".

Net kwam Rebecca binnen. 't Petrolie-stel onder de rijst met de grauwe erwten, die ze samen in één pan kookte, was uitgegaan. Of 't hinderde as ze de pan in 'n leeg gat van de kachel stak? Ze zag blauw van de kou. Dagen lang hadden ze niet gestookt. En Poddy kreeg zoo'n trek, nou-die vandaag wat beter was.

"Zal ik je wat zegge?"--, zei Suikerpeer uitbundig: "komme juillie allemaal hier--dan fresse we bij mekaar--botje bij botje"...

"Ja doe dat", knikte Reggie: "gesjogtenheid is geen gesjogtenheid--as je déélt"...

"En vàder?", zei Rebecca, traag-aarzelend--'t was hier zoo lekker warm en zooveel mensche.

"Dan gane we je vader 'n borretje van álles brenge", zei Suikerpeer: "dan krijgt-ie 'n--'n franse maaltijd--eerst visch--pezon--enne dan harde bokking--bekon--enne dan rijs met soger-errette"...

Na de hardheid van den dag, 't sloven en zwoegen in de felle winterkou, schenen ze uitgelaten te worden. Kwam de morgen, dan kwam de morgen. Nou, terwijl de wind langs de hoeken van 't huis gier-suisde, voelden ze 'n vreemden drang bij mekaar te kruipen.

"Zal 'k 't vader gaan vrage?"

"Natuurlijk", zei Essie.

"En mag Joozep meekomme?"

"Nou nee! Mot Joozep dan niet ete, nar van 'n meid!", schreeuwde Suikerpeer.

De kamer pufte van 't rumoer. Esther, Meijer, Jaantje, Flippie en Bekkie, de kindren, praatten en kibbelden. Bekkie, hongerig, sloeg met 'r lepel tegen 'n bord.

Mijntje, die van de kast naar de tafel liep, tellend of 'r genoeg vaatwerk was, trok 'r dan nijdig den lepel uit de hand, 'm op 't tafelvlak kletsend--'t was om stapel te worde, dat lawaai en getik!--en als ze weer bij de kast was, dee Bekkie 't opnieuw, verwend en brutaal.

"As uwe van beneje effen wat borde wil hale?"--, vroeg Essie aan Eleazar: "we komme d'r nie. Nee, we komme dr nie, Mijntje. Wij zijne met z'n achte en u en Reggie en Saartje zijne d'r ellef--enne Bekkie en Joozep--dad-zijne d'r dertien"...

"Dertien", zei tante Reggie, angstig: "dertien--dertien mag nie. Heit-u Dovid wel meegeteld?"

"Enne Dovid is veertien", knikte Essie gerustgesteld. Met z'n dertiene ete, nie voor al 't geld van de wereld--dan had 'r een weg gemotte.