Chapter 42

Dit is met het Kompas, met het Buskruit, met de Drukkunst, de Gasverlichting, en ook met het gebruik van den Stoom als beweegkracht geschied. Menigmalen gaat het zooals het hier gegaan is. Een genie als het uwe vindt iets uit, voor de menschheid van het hoogste gewicht. Maar die menschheid is op dat oogenblik de uitvinding nog niet waardig; zij is voor de weldaad, welke deze in staat is aan te brengen, nog niet rijp. Zij beschouwt die uitvinding als een aardig denkbeeld, een zonderbaren inval, een grap, indien maar niet, zooals met den eersten uitvinder van het stoomgebruik het geval geweest is, als een gewrocht van onzinnige hersenen! Eeuwen of, in ons geval (wij leven in deze onze 19de eeuw zoo snel) tientallen van jaren moeten verloopen, eer een tweede genie opstaat, gelukkiger dan het eerste, om de uitvinding te herhalen of weder aan den dag te brengen, en nu alles gereed te vinden om haar op te nemen en haar een heilrijk succes te doen te beurt vallen. En terwijl de wereld vervuld is van het gedruisch dat zij bij deze hare tweede verschijning maakt, en schatten en eereteekenen hun toevloeien die het geluk mogen smaken haar metterdaad in werking te brengen, ligt de eerste vader (de grootvader!) van het vruchtbare denkbeeld reeds sedert lang te vermolmen in een vergeten graf, of brengt, als gij, mijn beste Rietheuvel! onder den titel van emeritus-veerschipper, het overschot zijner dagen, met een allerkarigst pensioentje, in een buurt als het Levendaal door, en heeft niemand die hem op de rijke denkbeelden van zijnen eertijds zoo machtigen geest en hunne gelukkige verwezenlijking door anderen, opmerkzaam maakt, dan zijnen hem altijd in liefde gedenkenden vriend

Dec. 1865. _Hildebrand_.

P.S. Vóór het sluiten dezes verneem ik nog, dat ook reeds de Pruisische hoofdstad Berlijn van een _Schietblaasbalg_ voorzien is.

AANTEEKENINGEN

[1] Aan het slot eener beoordeeling van _Geel's_ _Onderzoek en Phantasie_, geplaatst in _De algemeene Konst- en Letterbode_, 1838, N_o_. 1. Het stuk was onderteekend met een T. Men meende destijds zoo zeker te weten wie de steller was, als nu b.v. wie in Nederland de eerste stuurman is op het schip van staat. [Niemand minder dan Thorbecke.]

[2] [Zie over deze vertaling de artikelen van Jean Kleyntjes in _L'Enseignement des Langues modernes_. I_e_ Ann. Livr. 5 & 6. III_e_ Ann. Livr. 2 Brux. 1887, 1889.] _Bijv._ 1888.

[3] Zie tot nadere toelichting van dit merkwaardig verschijnsel: Jon_s_. _Dyserinck_, Hildebrands _Camera Obscura_. Middelburg, 1882, bl. 40.

[4] [Van een hem ten jare 1885 beleefdelijk te kennen gegeven voornemen eener gedeeltelijke vertaling in het Volapük schijnt niet gekomen te zijn. Ook heeft de S. haar, voor zooveel in hem was, verbeden.] _Bijv._ 1888. [Toch verscheen dit jaar eene vertolking van "Een oude Kennis" in die z.g. wereldtaal. (Arnhem, de Muinck & Co.)] _Bijt._ 1891.

[5] _Hildebrands_ _Camera Obscura_ door Joh_s_. _Dyserinck_. Vermeerderde herdruk uit "de Gids" van Dec. 1881. Middelburg, J. C. en W. Altorffer. 1882.

[6] Welk een vereenvoudiging brengen de "24 Artikelen" in 't lager onderwijs! Het heele jonge Holland wint in gemak bij de omwenteling van Dertig.

[7] "Humor ist das Romantisch-Komische, das umgekehrte Erhabene, worin das Endliche auf das Unendliche, der Verstand auf die Idee angewand wird".

[8] In de eerste en tweede uitgaven vermeldde ik _roode,_ doch ben onderricht geworden dat zoodanige klinkers niet bestaan. Ik moet mij dus verzien hebben.

[9] Ik waag de gissing dat _"Barnave_, par _Jules Janin_" mijn goeden oom en zijn vriend door 't hoofd gespeeld heeft.

[10] Sinaasappelen zijn schaarsch in October. Zij zijn er echter nog bij menschen als mijn tante, die van sparen en bewaren weten.

[11] Een kleine schuur, ook tot berging van gereedschappen enz. bestemd.

[12] Ik twijfel niet of er zullen menschen gevonden worden, die zich beklagen dat er geene circumflexen en veel te weinig comma's in mijn boek te lezen staan. Ik had er over gedacht hier ten slotte eene geheele bladzijde met die teekens bij te voegen om naar willekeur over de bladzijden uit te strooien, maar ik vreesde dat het al te aardig staan zou.

[13] Dat in de sedert gevolgde uitgaven deze drukfouten niet meer voorgekomen zijn, laat zich denken, en dat ook in deze, gelijk reeds sedert de zevende uitgave, de spelling van het Woordenboek der Ned. Taal naar vermogen gevolgd is, heeft de lezer wel opgemerkt.

[14] Hier volgen de sedert de 3de uitgave (1851) bijgevoegde, maar sedert de 2de (1840) reeds gereed liggende "Nieuwe Vertooningen." (Zie bl. 132.)

[15] De keggen zijn misschien aan mijne lezers niet zoo bekend als bij de timmerlieden. Het is een soort van wiggen, waarvan de eene kant schuin afloopt, de andere horizontaal is; zij dienen om, met kracht hier of daar tusschen geslagen wordende, zware lichamen eenigszins op te lichten, waterpas te stellen, of twee lichamen sterk tegen elkander aan te drijven.

[16] Vier gulden.

[17] _Wilhelm Meisters Lehrjahre_.

[18] D.i. dun, schraal.

[19] D.i. Holsblokken.

[20] D.i. een vijfje trek- of strijkgeld halen.

[21] Zie Tweede uitgave, bl. 132. Narede.

[22] _Nec lusisse pudet, sed non incidere ludum,_ _Hor_. Ep. 1. 14; Men schaamt zich 't spelen niet, maar 't altijd door te spelen.

[23] "Dit stukje was door den auteur losweg geschreven, in de stemming die het motto, waarmee het ditmaal pronkt, aangeeft. Hij meende er schertsende mede te velde te trekken tegen het al te mathematische in wetenschap en opvoeding. Onloochenbaar is het, dat hem hier en daar een ernstiger wenkje is ontvallen, en wat daar waars en behartigingswaardigs in zou kunnen zijn, neemt hij ook nu niet terug; maar hij wilde niet gaarne, dat men zijn opstel voor een opzettelijke smaadrede op wetenschappelijk onderzoek aanzag, en het er voor hield, alsof hij eene kinderachtige lofrede op kinderachtig bijgeloof had willen schrijven". Aant. bij den 2den druk van deze--_boutade_, in 1840. (_Proza en Poëzy; Verspr. Opst. en Verzen;_ bl. 1-13).

[24] Ik moet hier recht doen aan de edelmoedigheid van mijn vriend _Baculus_, die mij voor eenige maanden alleraangenaamst met een exemplaar van dit mijn lievelingswerk veraste. De goede man deed wat hij kon; maar het was _mijne_ Moeder de Gans niet.

[25] Of men laat hen bladeren in boeken, als b.v. _De fabelen van_ _Gellert_ (die _niet_ voor de jeugd geschreven zijn), opdat zij toch vroeg zouden leeren hunne naasten te mistrouwen en met de vrouwen te spotten.

[26] _Bijbel voor de Jeugd,_ D. I. bl. 3.

[27] Sedert men begonnen heeft de insecten-wereld te beschaven, waarvan de heer _Bertolotto_ met zijn "Industrielles" een verheven voorbeeld gegeven heeft, is er ten minsten een lichtstraal van troost gekomen. En wanneer de Maatschappij tot Zedelijke Verbetering en het Matigheids-genootschap der Infusoria zullen zijn opgericht, is het te verwachten, dat de oxygeen-mikroscoop ons vreedzamer tooneelen zal kunnen aanbieden.

[28] Zoo moesten, dunkt mij, de kerken ook volstrekt niet vernederd worden tot verzamelingen van curiositeiten. Ik ken eene stad, anders uitmuntende door den prijs dien zij op het statige harer bedehuizen stelt, waar onder anderen, op een der muren van de hoofdkerk, de maat is aangewezen van een befaamden reus en van een niet minder vermaarden dwerg, die in of nabij die stad geleefd hebben. Evenmin moest men dulden dat men de heiligdommen tot eene soort van groote pakhuizen gebruikte, waar brandemmers en ladders aan de muren hingen. Over het geheel kon er meer orde en eenvoud en zindelijkheid en betamelijkheid heerschen. Een apostel heeft gezegd: "Laat alle dingen eerlijk en met orde geschieden".

[29] Osmer, an ei tis en mesoi toi puthmeni tou pelagous oikun, oioito te epi tis thalattis oikein, kai dia tou udatos oron ton ilion kai ta alla astra, tin thalattan igoito ouranon einai, k. t. l., Plato (Phaedon. C. 58.)

[30] Gen. I vs. 2. Vgl. Deut. XXXII. vs. 11. Hebr.

[31] Het volgende stukje, hier om den wille der volledigheid opgenomen, is niet meer dan een grap. Het is de _parodie_ van een brief aan Hildebrand door zijn vriend Baculus geschreven; brief, waarvan de inhoud enkel bestond uit eene (voor het overige welverdiende en welsprekende) lofrede op het genie der beroemde treurspelspeelster _Rachel_.

[32] ontdekte.

[33] drek.

[34] Zie hiervoor: _Varen en Rijden_. (1837).

[35] Zie hiervoor (bl. 320 en vlg.) "De Veerschipper"; een opstel van 1840.

[36] _Pneumatic Despatch Tube._

[37] £ 1.250.000. Zie alle hiergenoemde bijzonderheden in _The Illustrated London News_ van 18 Nov. 1865, _Suppl._ p. 496; waarbij een plaat p. 493.