Part 32

13 foraminis ˙.˸.˙ (_p. om. G, sed suppl. eodem modo G^{c}_, _ubi_ ◌ _S_) conpingitur _x_. | altitudinis .K. columna _x_.

15 proportione _x_.

16 bracchii (brachii _G_) .⁝⁝ (_item G_) longitudo foraminū .V͠.I. ◌ _H_ (ȳ I ◌ _G_).

17 Ꝼ _H_ (F _G_).

18 De ballistas (_sic_) _H_ (_LP_), De balistis _GS_.

20 rutundentibus _x_ (= _HG_: rudentibus _L_, rotundentibus _Pvlc_, rotundationibus _S_).

21 potuero _x_ (_cf. p. 261, 2_).

* * * * *

Page 269

figuntur chelonia, in quibus includuntur suculae. per media autem spatia tigno|rum insecantur et exciduntur formae, (5) in quibus excisionibus includuntur capitula catapultarum, cuneisque distinentur ne in contentionibus moveantur. tum vero modioli aerei in ea capitula includuntur et in eos 5 cuneoli ferrei, quas επιζυγιδαϲ Graeci vocant, conlocantur. 2 deinde ansae rudentium indun|tur per foramina capitulorum (10) et in alteram partem traiciuntur, deinde in suculas coiciuntur et involvuntur, uti vectibus per eas extenti rudentes, cum manibus sunt tacti, aequalem in utraque sonitus 10 habeant responsum. tunc autem cuneis ad foramina concluduntur, ut non possint se remit|tere. ita traiecti in (15) alteram partem eadem ratione vectibus per suculas extenduntur, donec aequaliter sonent. ita cuneorum conclusionibus ad sonitum musicis auditionibus catapultae 15 temperantur.

De his rebus quae potui dixi. restat mihi de op|pugnatoriis (20) rebus quemadmodum machinationibus et duces XIII victores et civitates defensae esse possint. primum ad oppugnationes aries sic inventus memoratur esse. Carthaginienses 20 ad Gades oppugnandas castra posuerunt. cum autem castellum ante cepissent, id demoliri sunt co|nati. (25) posteaquam non habuerunt ad demolitionem ferra|menta, =273= sumpserunt tignum idque manibus sustinentes capiteque eius summum murum continenter pulsantes summos lapidum 25 ordines deiciebant, et ita gradatim ex ordine totam

1 cheloniae (-ę _GS_) _x_. | cluduntur _x_.

2 et _om. x_.

4 distenentur _x_.

5 ea (_ante corr._) _om. G_.

6 epysycidas _x_ (= _HG_, epistylias _S_).

7 rudentū induuntur _x_.

8 et _om. x_. | partem: pari&ē _H_. | suculam (-ā _S_) _x_.

9 et _om. x_. | per eas extrudentes _x_.

10 in utroque _x_ (_cf. p. 6, 9_).

11 habent _x_.

14 sonant (_ante ips. corr._) _H_.

15 catapulta _x_.

17 restat mihi (_sc._ dicere _Praun Bem. p. 19 cf. p. 241, 27_). _capitulis sequentibus succurit Athenaei textus graecus_ (_ed. Wescher 1867_) _eundem quem Vitruvius auctorem excerpentis_.

20 oppugnationis _H_ (-nes _GS_). | chartaginienses _H_ (-nenses _S^{c}G_, -sis _S_).

21 gadis _x_ (-des _G^{c}_).

22 coepissent _x_. | id emoliri _G_, iddemolliri _H_ (demoliri _PS_).

* * * * *

Page 270

2 communitionem dissipaverunt. postea quidam faber Tyrius, | nomine Pephrasmenos ac ratione, ea inventione inductus (5) malo statuto ex eo alterum transversum uti trutinam suspendit et ita reducendo et inpellendo vementibus plagis deiecit Gaditanorum murum. Geras autem Chalcedonius 5 de materia primum basim subiectis rotis fecit supraque compegit arre|ctariis et iugis varas et in his suspendit (10) arietem coriisque bubulis texit, uti tutiores essent qui in ea machinatione ad pulsandum murum essent conlocati. ideo autem quod tardos conatus habuerat, testudinem 10 3 arietariam appellare coepit. his tunc primis gradibus positis ad id genus machinationis, | postea cum Philippus (15) Amyntae filius Byzantios oppugnaret, Polyidos Thettalos pluribus generibus et facilioribus explicavit. a quo receperunt doctrinam Diades et Charias qui cum Alexandro 15 militaverunt.

Itaque Diades scriptis suis ostendit se invenisse turres | ambulatorias, quas etiam dissolutas in exercitu circumferre (20) solebat, praeterea terebram et ascendentem machinam qua ad murum plano pede transitus esse posset, etiam 20 4 corvum demolitorem, quem nonnulli gruem appellant. non minus utebatur ariete subrotato, cuius rationes scriptas reliquit. | turrim autem minimam ait oportere fieri ne (25) minus altam cubitorum LX, latitudinem XVII, contracturam autem sum|mam imae partis quintam, arrectaria in turris =274= imo dodrantalia, in summo semipedalia. fieri autem ait 26

1 comm[uni/mọ]tionem _G_.

2 pephrasmenos _HS_: phephras menos _G_. _sic et Athen._ (_Wescher_) πεφραϲμένοϲ. | ea: & (et _G_) _x_.

4 ita: in _x_. | venientibus _x_.

5 Geras (γήραϲ _Ath._): ca&eras _H_, Cae|teras _G_, cęteras _S_. | chalchedonius _x_ (καρχηδόνιοϲ _Ath._).

7 et varias _G_ (-riis _G^{c}, qui in m. add._ iugis).

10 ideo: id _x_.

13 by(i _SG_)zantio _x_ (βυζαντίουϲ _Ath._). | pholy(i _SG_)dos _x_. thethalos _HS_, thetalos _G_.

14 recoeperunt _HS_.

15 diadis (_ante corr._) _H_. | carias _x_ (χαρίαϲ _Ath._).

23 turrem _x_ (-rim _G^{c}_).

24 alta _G_. | LX (_Ath._): novem _x_.

25 in turris inimo _x_ (iṅımo _G^{c}_).

26 dodrant Alia _HS_, dodrant alia _G_ (τριπάλαιϲτα _Ath._). | semipedalia _x_: ἑπτα(?)δάκτυλα _Ath._

* * * * *

Page 271

oportere eam turrim tabulatorum decem, singulis partibus 5 in ea fenestratis. maiorem vero turrim altam cubitorum CXX, latam cubitorum XXIII S, | contracturam item quinta (5) parte, arrectaria pedalia in imo, in summo sedigitalia. hanc magnitudinem turris faciebat tabulatorum XX, cum 5 haberent singula tabulata circumitionem cubitorum ternum, tegebat autem coriis crudis, ut ab omni plaga essent 6 tutae. testudinis arietariae comparatio | eadem ratione (10) perficiebatur. habuerat autem intervallum cubitorum XXX, altitudinem praeter fastigium XIII, fastigii autem altitudo 10 ab strato ad summum cubita XVI. exibat autem in altum et supra medium tectum fastigium non minus cubita duo, et supra extollebatur turricula trium tabula|torum, in qua (15) tabulato summo statuebantur scorpiones et catapultae, inferioribus congerebatur aquae magna multitudo ad extinguendum 15 si qua vis ignis inmitteretur. constituebatur autem in ea arietaria machina, quae graece dicitur κριοδοχη, in qua conlocabatur torus perfectus in torno, in | quo insuper constitutus aries rudentium ductionibus et (20) reductionibus efficiebat magnos operis effectus. tegebatur 20 7 | autem is coriis crudis quemadmodum turris. de terebra =275= has explicuit scriptis rationes. ipsam machinam uti testudinem in medio habentem conlocatum in orthostatis canalem, quemadmodum in catapultis aut ballistis fieri solet,

1 (_item_ 2) turrem _x_. | tabularum _x_.

3 .CXX. _H_: CXXX _G_ (ī aꝉ XX _supra G^{c}_). | cubitorū. XXIII ◌ _H_ (_et 9 p. circ. S_), cubitorum XIII (ī aꝉ XXIII _supra G^{c}_) ⁝˸˸˸ (κ̅γ̅ϲ̅ _Ath._, κ δ̄ ἕγγιϲτα _Anon. p. 339 W._). | contra fracturam _HG_ (facturā _S_, fṛacturam _G^{c}_).

4 parte ◌ (_sic HG_, ◌ _S_) arr. _x_. | sedigitalia (εἰϲ ἓξ δακτύλουϲ _Ath._): semipedalia _x_.

5 faciebant _G_.

6 circuitionem _x_.

10 XIII (_Ath._): XVI (.X.VI. _S_) _x_.

11 abstracto _x_. | XVI (_Ath. cf. Anon. p. 244, 8 W._): VII _x_. | exhibat _H(P)_, exibit (_a. c._) _G_.

12 cubita: capita (_a. c._) _G_.

13 turricula cubitorū (cubitum _G_) quattuor (.IIII. _GS_) tabulatorū _x_ (πυργίον τρίϲτεγον _Ath._). | in quo t. _x_.

14 scorpionis _HS_ (-nes _G_).

15 congerebantur (_a. c._) _G_. | magnae _x_.

16 si qua (_Pvlc_): fiq; (_sic_) _H_, siq⁊ _S(L)_, si quę _G(L^{c})_.

17 autem _om. G_. | inea≣arietaria _S^{c}_: ineauari&aria _H(S)_, inea varię taria _G_ (varię‿taria _G^{c}_). | criodocis _x_.

19 prudentium _x_.

* * * * *

Page 272

longitudine | cubitorum L, altitudine cubiti, in quo (5) constituebatur transversa sucula. in capite autem dextra ac sinistra trocleae duae, per quas movebatur quod inerat in eo canali capite ferrato tignum. sub eo autem in ipso canali inclusi tubi crebri celeriores et vehementiores efficiebant 5 eius motus. | supra autem id tignum quod inibi (10) erat arcus erigebantur ad canalem crebriter, uti sustinerent 8 corium crudum quo ea machina erat involuta. de corace nihil putavit scribendum, quod animadverteret eam machinam nullam habere virtutem. de ascensu, quae επιβαθρα 10 graece dicitur, et de marinis | machinationibus qua per (15) navium aditus ＜accessus＞ haberi posse scripsit, tantum pollicitum esse vehementer animadverti neque rationes earum eum explicavisse.

Quae sunt ab Diade de machinis scripta quibus sint 15 comparationibus exposui. nunc quemadmodum a praeceptori|bus accepi et utilia mihi videntur exponam. (20)

XIV Testudo, quae ad congestionem fossarum paratur et qua etiam accessus ad murum potest haberi, sic erit facienda. basis compingatur, quae graece εϲχαρα dicitur, 20 quadrata habens quoqueversus latera singula pedum XXI et trans|versaria IIII. haec autem contineantur ab alteris (25) duobus | crassis FZ latis S÷, distent autem transversaria =276= inter se circiter pedes III et S supponanturque in singulis

3 trocli(e _P_)ę _x_.

5 inclusit uti crebriter (-t̄ _HS_) c. _x_.

6 id: ad _x_.

7 arcus tegebantur _x_.

8 quo _G^{c}_: quod _x_.

10 ascensu _Ciseranus_: accessu _x_. | epibathra (epithra _G_) _x_.

11 quae (q⁊ _S ante_, ꝙ̄ _S^{c}_ = quę _G_) ꝑ naviū (| _H_) aditus (-tū _S_) habere posse (_sic G_, poss& _HS_) _x_.

13 animadverti (-te _G^{c}_) _x_ (_sic Vitr. ex ore auctoris, quem exscripsit Athenaeus (Agesistrati--iam sequitur Philonis ex eodem testudo_). | eorum _x_.

15 ademade _x_.

17 accepi & (et) _S^{c}G^{c}_: accipiet(& _HS_) _x_.

18 et qua: eaq; (-q⁊ _GS_) _x_.

20 graecae (_H_, grecę _S_, gręce _G_) thera _x_ (ἐϲχάριον _Ath._).

21 quoq; (q⁊ _GS_) versus _x_. | pedum .XXV. _x_ (_pro_ XXI = πηχῶν ι̅δ̅ _Ath._).

22 contineatur _x_.

22 crassis .F.S. latis (Zatis _sic H_) .S. _x_ (τὰ μὲν πάχη ἔχοντα δεκαδάκτυλα, τὰ δὲ πλάτη τριπάλαιϲτα _Ath_). | distet (_a. c._) _G_.

24 pede & .S. (pede . et S. _G_) _x_ (δύο πήχειϲ καὶ παλαιϲτὴν ἕνα _Ath. i. e. ped. 3¼_).

* * * * *

Page 273

intervallis eorum arbusculae, quae graece αμαξοποδεϲ dicuntur, in quibus versantur rotaram axes conclusi lamnis ferreis. eaeque arbu|sculae ita sint temperatae ut habeant (5) cardines et foramina, quo vectes traiecti versationes earum expediant, uti ante et post et ad dextrum seu sinistrum 5 latus, sive oblique ad angulos opus fuerit, ad id per 2 arbusculas versatas progredi possit. conlocentur autem insuper basim tigna duo in utram|que partem proiecta pedes (10) senos, quorum circa proiecturas figantur altera proiecta duo tigna ante frontes pedes XII, crassa et lata uti in 10 basi sunt scripta. insuper hanc compactionem erigantur postes compactiles praeter cardines pedum VIIII, crassitudine quoquoversus palmipedales, intervalla | habentes inter (15) se sesquipedis. ei concludantur superne intercardinatis trabibus. supra trabes conlocentur capreoli cardinibus 15 alius in alium conclusi, in altitudine excitati pedes XII. supra capreolos conlocetur quadratum tignum, quo capreoli 3 coniungantur. ipsi autem laterariis circa fixis con|tineantur (20) teganturque tabulis maxime prininis, si non, ex cetera materia quae maxime habere potest virtutem, praeter pinum 20 aut alnum. haec enim sunt fragilia et faciliter recipiunt ignem. circum tabulata conlocentur crates ex tenuibus virgis creberrime textae maximeque recentibus.

1 anaxopodes _x_.

7 versatis _x_. | possint _x_.

9 senus (-nꝰ _S_) _HS_ (πήχειϲ δ̄ _Ath._). | altera altera (_sic bis_) proiecta _H_ (altera proiectura _PS_).

10 pedes .VII. _x_ (πήχειϲ η̄, ἐκ δὲ τοῦ ὀπίϲω πήχειϲ δ̄ _Ath._). | inbassi _H_.

11 exigantur _x_.

12 pedum .VIIII. _x_ (ἑπτα(?)πήχειϲ _Ath._).

13 quoquo versus _x_ (quoque versus _Pvlc, qui sic cum x et p. 275, 24 etc., item cum L p. 186, 26_). | palmo pedales (-lis _G_) _x_ (_cr. om. Ath._)

14 ses|qui pedes _H_, ses qui pedes _SG_ (πῆχυν ἕνα _Ath._). | ei: ea _x_. | inter cardinatis _HS_: inter ordinatis _G et S^{c}_ (_qui in m._ ꝉ ordinatis), _sed G^{c} supra_ or _scr._ ꝉ car.

16 alius an alium _H_, alius analiū _SG_. | excitati _HS_: et citati _G_. | p̄. VIIII. _x_ (πήχειϲ η̄ _Ath._).

17 qua (_a. c._) _G_.

19 maxime (-ae _H_) primis _x_ (prininis _in Italia scil., ut in Oriente_ φοινικίναιϲ finicinis _sec. Philonem p. 97, 1. 98, 8 et ap. Athen._).

22 grates _x_ (crates _S^{c} G^{c}_).

23 texta _x_. | rectentibus _G_ (_hic interp. Ath._).

* * * * *

Page 274

percrudis | coriis duplicibus consutis fartis alga aut paleis =277= in aceto maceratis circa tegatur machina tota. ita ab his reicientur plagae ballistarum et impetus incendiorum.

XV Est autem et aliud genus testudinis, quod reliqua omnia | habet quemadmodum quae supra scripta sunt, 5 praeter capreolos, sed habet circa pluteum et pinnas ex tabulis superne subgrundas proclinatas, supraque tabulis et coriis firmiter fixis continetur. insuper vero argilla cum capillo subacta ad eam crassitudinem inducatur ut ignis omnino non | possit ei machinae nocere. possunt 10 autem si opus fuerit eae machinae ex VIII rotis esse, si ad loci naturam ita opus fuerit temperare. quae autem testudines ad fodiendum comparantur, ορυκτιδεϲ graece dicuntur, cetera omnia habent uti supra scriptum est, frontes vero earum fiunt quemadmodum | anguli trigonorum, 15 uti a muro tela cum in eas mittantur, non planis frontibus excipiant plagas sed ab lateribus labentes, sine periculoque fodientes qui intus sunt tueantur.

2 Non mihi etiam videtur esse alienum de testudine quam Hegetor Byzantius fecit quibus rationibus sit facta 20 expo|nere. fuerat enim eius baseos longitudo pedum LXIII, (20) latitudo XLII. arrectaria quae supra compactionem erant quattuor conlocata ex binis tignis fuerant compacta, in altitudinibus singula pedum XXXVI, crassitudine palmipedali, latitudine sesquipedali. basis eius habuerat rotas VIII 25 quibus ageba|tur. fuerat autem earum altitudo pedum (25)

1 salga _G_.

3 reicientur _H_: -antur _SG_.

7 t. et (&) supernae(-ę, -e) _x_. | supraq⁊ … continentur _x_.

9 inducatū (_a. c._) _G_.

11 eae _HS_: hę _G_. | sed adl. _x_.

12 temperatę (_a. c._) _G_.

13 origines _x_. | gręce _G_: graeci _H_ (greci _S = P_).

15 trigoniorum _x_.

16 amuróctae|la (_a. c._ c̲t̲a̲e̲|te) _G_.

18 intuentur _x_.

20 hector b. _HS_: hạ̇ec‿torb. _G^{c}_.

21 longitudo (_G_, -ine _HS_) pedum LX. latitudo .XIII. _x_ (μῆκοϲ … πηχῶν μ̅β̅, πλάτοϲ δὲ κ̅η̅ _Ath._).

24 singulo _H(S^{c})_: singulorum _G et_ (_ante ras._) _S_. | XXXVI (_sic_) _x_ (= πήχειϲ κ̅δ̅ _Ath._).

25 sex qui pedali (_a. c._) _G_ (= πηχυαῖα _Ath._).

* * * * *

Page 275

VI S÷, crassitudo pedum III. ita fabricatae triplici e materia alternis se contra | subscudibus inter se coagmentata =278= 3 lamnisque ferreis ex frigido ductis alligata, eae in arbusculis, sive amaxopodes dicuntur, habuerant versationes. item supra transtrorum planitiem quae supra basim fuerat 5 postes erant erecti pe|dum XVIII, latitudine S÷, crassitudine (5) FZ, distantes inter se IS÷, supra eos trabes circumclusae continebant totam compactionem latae pedem I, crassae S÷, supra eam capreoli extollebantur altitudine pedum XII, supra capreolos tignum conlocatum coniungebat 10 capreolorum compactiones. | item fixa habuerant lateraria (10) in transverso, quibus insuper contabulatio circumdata contegebat 4 inferiora. habuerat autem mediam contabulationem supra trabeculas, ubi scorpiones et catapultae conlocabantur. erigebantur et arrectaria duo compacta pedum XXXXV, 15 crassitudine sesquipedali, lati|tudine S÷, coniuncta capitibus (15) transversario cardinato tigno et altero mediano inter duos scapos cardinato et lamnis ferreis religato. quo insuper conlocata erat alternis materies inter scapos et

1 .VI.S :— _H_ (.VI.S.÷ _S_), VI. S. ⸞̤ _G_ (_6¾_ = πήχειϲ Δ̅Ϲ̅ _Ath._). | pedum .III. (= πήχειϲ β̄ _Ath._). | ita (Ita _G_) fabricata tripliei (_sic HGP_, -ci _SLvlc_) materia (natura _Pfvlc_) _x_.

2 alternisse contra _H_ (alternis se c̄tra) _S_, alternis si(sȇ _G^{c}_) contra _G_. | subsudibus _x_. | coagmentata (. _H_) elamnisque … alligatae(-ę _GS_) _x_.

3 eae _HS_: hę _G_.

4 amoxopodes _G_, amoxopedes _H_ (amoxo pedes _S_).

5 ita _x_.

6 pedes .XXVIIII. (_sic 29 etiam S, ubi_ ~⃨⃛ ) ∺ (pedes .XXVIII. | ~̤̈ _G_, δωδεκαπήχειϲ _Ath._) latitudinis ÷ ⁙ (.— ◌ _G_, παλαιστὰϲ γ̄ _Ath._) crassitudine .FZ. (F∠̃ _G._, δέκα δακτ. _Ath._) _H_.

7 .IS⨪ _H_, ı,ſ÷ _G_ (¾ = παλαιστὰϲ ζ̅ _Ath._) | eos _HS_: eas _G_.

8 conpactionem ⁙ (_sic HG_) late pede .I ~̤̈ (pede I ~̤̈ _G_, παλαιστὰϲ δ̄ _Ath._) crassae | S. :— (crasse .S :— _G_, παλ. γ̄ _Ath._) _H_.

10 pedum .XII _x_ (= πήχειϲ η̄ _Ath._).

11 habuerunt _G_.

14 trabiculas _x_.

15 c. & (et _G_) erigebantur & arr. (arectaria _G_) _x_ (c. & arr. _S, ubi in m._ & erigebantur _suppl. S^{c}_). | pedum | XXXV .◌ _H_ (XXXV ◌ _G_, τριάκοντα πήχειϲ _Ath._).

16 ses qui pedali ◌ (-li ◌ _G_) latitudine. PII. | (-ne p̄.|.II. _G_) _H_ (τὸ δὲ πάχοϲ πηχυαῖον, τὸ δὲ πλάτοϲ τριπαλαιϲτιαῖον _Ath._).

18 lā|nis _H_, la[ı/mn]is _G^{c}_.

* * * * *

Page 276

transversaria traiecta cheloniis et anconibus firmiter inclusa. in ea materia fuerant ex torno facti axi|culi duo, (20) 5 e quibus funes alligati retinebant arietem. supra caput eorum qui continebant arietem, conlocatum erat pluteum turriculae similitudine ornatum, uti sine periculo duo 5 milites tuto stantes prospicere possent et renuntiare quas res adversarii conarentur. aries autem omnis habuerat longitudi|nem pedum CLXXX, latitudine in imo palmipedali, (25) crassitudine | pedali, contractu a capite in latitudine pedis, =279= 6 crassitudine S⨪. is autem aries habuerat de ferro duro 10 rostrum ita uti naves longae solent habere, et ex ipso rostro lamminae ferreae IIII circiter pedum XV fixae fuerant in materia. a capite autem | ad imam calcem tigni contenti (5) fuerant funes III crassitudine digitorum VIII, ita religati quemadmodum navi a puppi ad proram continenter, 15 eique funes praecinctura transversa erant ligati habente inter se palmipedalia spatia. insuper coriis crudis totus aries erat involutus. ex quibus autem | funibus pendebat, (10) eorum capita fuerant ex ferro factae quadruplices catenae, 7 et ipsae coriis crudis erant involutae. item habuerat proiectura 20 eius ex tabulis arcam compactam et confixam, in

1 transversariū traiectae (-ę _GS_) chelonis & (et _G_) angonibus _x_.

2 fuerunt _x_.

7 omnis (τὸ ϲύμπαν _Ath._): eius _x_.

8 longitudinem _HG_ (-ne _S_). | pedum .C. lu◌ _H_ (C.I.V. ◌ _S_), pedū. CIV ::: _G_ (_vel_ cubitorum CXX, _ut p. 274, 4_: πήχειϲ ρ̅κ̅ _Ath._). | palmo pedali ⁙ _H_ (⁙ _G_) = ε̄ παλ. _Ath._

9 pedali ⁙ (_sic HG_, -li. ⁝⁝ _S_) _x_ (_ubi_ ποδῶν β̄ _Ath._, _sed Anon. exc._ ποδιαῖον _p. 230 Wescher_). | in altitudine pes ⁝⁝ (_sic HG_, pes. ◌ _S_) crassitudine .s ⩫, is (_H_, s.ς˜. Is _S_, . s⸟ [⩫ _S^{c}_] is _G_). _hic Ath. textus qui mensuras commutat corrigendus est ex Anon. exc. l. c. ubi_ πλάτοϲ ποδιαῖον καὶ πάχοϲ τριπάλαιϲτον. _cf. etiam p. 274, 1_.

12 lamminae _x_ (laminę _S_). | pedum .XV. _x_ = ἐπὶ πήχειϲ ῑ _Ath._

14 fuerunt _x_. | .IIII. _x_ (_sed_ τριϲὶ _Ath., item Anon._). | d. .VIII. _x_ = ὀκταδακτύλοιϲ _Ath._

15 navis _x_. | continentur (. _G_) eiq; funes prae(p̄ _GS_)cincturae (-ę _GS_) transversis _x_.

16 ligati _G_: religati _HS_. | habentes _x_.

17 palmi pedalia (_sic_) _x_ (ἐπὶ παλαιϲτὰϲ ε̄ _Ath._).

18 pendebant _x_.

19 fuerunt (fuer᷎ _H_) _x_.

20 erant _S(G^{c})_: erat _HG_. | protectura _x_.

* * * * *

Page 277

qua ＜rete＞ rudentibus maioribus extentis, per quorum asperitates non labentibus pedibus faciliter ad murum pervenie|batur. (15) atque ea machina sex modis movebatur, progressu, ＜regressu,＞ item latere dextra et sinistra, porrectione non minus in altitudinem extollebatur et in imum inclinatione 5 demittebatur. erigebatur autem machina in altitudinem ad disiciendum murum circiter pedes C, item a latere dextra ac sinistra | procurrendo praestringebat non (20) minus pedes C. gubernabant eam homines C habentem pondus talentum quattuor milium, quod fit CCCCLX̅X̅X̅ pondo. 10

XVI De scorpionibus et catapultis et ballistis etiamque testu|dinibus et turribus quae maxime mihi videbantur =280= idonea et a quibus essent inventa et quemadmodum fieri deberent explicui. scalarum autem et carchesiorum et eorum quorum rationes sunt inbecilliores non necesse habui 15 scribere. haec | etiam milites per se solent facere. neque (5) ea ipsa omnibus locis neque eisdem rationibus possunt utilia esse, quod differentes sunt munitiones munitionibus nationumque fortitudines. namque alia ratione ad audaces et temerarios alia ad diligentes aliter ad timidos machinationes 20 2 debent comparari. | itaque his praescriptionibus (10) si qui attendere voluerit et varietatem earum eligendo in unam comparationem conferre, non indigebit auxiliis, sed quascumque res ex rationibus aut locis opus fuerit sine dubitatione poterit explicare. de repugnatoriis vero non 25 est scriptis explicandum. non enim | ad nostra scripta (15) hostes comparant res oppugnatorias, sed machinationes eorum ex tempore sollerti consiliorum celeritate sine machinis saepius evertuntur. quod etiam Rhodiensibus memoratur

1 rete (δίκτυον _Ath._) _om. x_. | quarum _x_.

2 non habentibus _x_.

3 progresso _x_.

4 regressu (εἰϲ τὸ ὀπίϲω _Ath._) _om. x_. | porrectiones (-is _a. c. S_).

5 extollebantur … di(e _G^{c}_)mittebantur _x_.

7 dissic(t _G_)iendū _x_. | .P.C. _H_, p. c. _G_ (pedū .c. _S_). | item altera dextra _x_.

8 procurrenda _G_.

9 | P. C. _H_, .pc. _G_ (pedū .c. _S_), _cubita 70_ (_bis_) _sec. Ath._

10 pondos _HS_. | CCCC(. _SG_)LX̅X̅X̅. (LXXX _S_) _x_.

17 nec eisdem _G_.

18 monitiones monitionibus _HS_.

22 ex varietate eorum _x_. | elegendo _G_.

23 conferre _HS(G^{c})_: confer | _G_.

24 &(et _G_)rationibus _x_.

* * * * *

Page 278