Part 21

Ad Therapnen fontem sum conspicatus Messeidem: quum non desint tamen e Lacedæmoniis, qui non hunc, sed fontem eum, qui ætate hac Polydeucea nuncupatur, Messeidem a priscis vocatum affirment. Est vero Polydeucea fons et Pollucis fanum ad ejus viæ dexteram, quæ Therapnen ducit. (2) Non procul a Therapne Phœbæum est, et in eo Castorum delubrum: quo in loco puberes sacrum Enyalio faciunt. Non multum hinc abest Neptuni templum cognomento Gæaochi (_Terram tenentis_). Ab eo Taygetum versus procedenti vicus est: Alesias (_moletrinas_) nominant; eo in loco molam primum omnium reperisse et fruges molere docuisse Myletem Lelegis filium tradunt. Ibidem Lacedæmoni Taygetæ filio exstructum est sacellum. (3) Ubi vero amnem Phelliam trajeceris, [præter Amyclas] recta mare versus contendenti, Pharis olim urbs in Laconico agro habitabatur. A Phellia abeuntibus ad dexteram via est, quæ ad Taygeton montem ducit. In ea planitie Jovis Messapei templum est. Id ei cognominis inditum tradunt de sacrificuli nomine. Jam vero a Taygeto abeuntes vicus excipit, ubi olim Bryseæ urbs incolebatur. Exstat ibi Bacchi templum, et signum sub divo positum. Nam quod intus est, solis fast est mulieribus aspicere. Solæ quoque mulieres in operto sacra faciunt. (4) Summus Taygeti vertex, Taletum, supra Bryseas eminet. Sacrum Soli appellant: ibique et alias hostias et equos Soli cædunt. Idem autem sacrum et Persis patrium esse novimus. Non procul a Taleto saltus est qui Euoras dicitur. Is et ferarum alia genera et inprimis silvestres capras alit. Facit vero qualibet sui parte Taygetus venatoribus luculentam caprearum, aprorum, cervorum et ursorum copiam. (5) Quod interest spatii inter Taletum et Euoram, Theras nuncupant. Ibi Latonam dicunt a Taygeti jugis ** Cereris delubrum, cui cognomen Eleusiniæ. In eo occultatum memorant Herculem ab Æsculapio, dum vulnus sanaretur. Est ibidem et Orphei signum e ligno positum: Pelasgorum opus fuisse aiunt. Sed hoc etiam præterea ibi fieri scio. (6) Ad mare oppidum fuit Helos, cujus est apud Homerum quoque in enumeratione navium Lacedæmoniarum mentio:

Quisque mari vicinum Helos, et quis patria Amyclæ.

Huc deducit coloniam Helius Persei liberûm natu minimus. Postea Dores per obsidionem sunt oppido potiti: ex quo primum publici exstitere Lacedæmoniorum servi, ac primi sunt Helotes nuncupati, sicut etiam erant. Obtinuit deinde usus, ut ceteri etiam, qui ad servitiorum numerum accessissent, quamvis Dores Messenii essent, Helotes tamen et ipsi appellarentur: quemadmodum et Hellenes ab Hellade, quæ fuit olim Thessaliæ pars, Græcorum universa natio dicti. (7) Ex eo ipso oppido, quod Helos diximus vocari, Proserpinæ simulacrum statis diebus in Eleusinium deportant. Ab Eleusinio stadia quindecim distat quod Lapithæum appellant a Lapitha homine indigena. Est vero et ipsum in Taygeto: propeque abest Derrhion, ubi sub divo Dianæ signum Derrhiatidis. Proximum fontem Anonum nominant. A Derrhio ad stadia circiter viginti Harplea sunt ad campos usque pertinentia. (8) Jam vero a Sparta in Arcadiam recta contendentibus monstrat se Minervæ cognomento Pareæ signum sub divo. Dehinc Achillis fanum est, quod recludi religio est. At puberibus omnibus, quotcunque in Platanistam pugnaturi descendunt, solenne est Achilli ante pugnam rem divinam facere. Ædificasse fanum dicunt Spartani Pracem pronepotem Pergami ejus, qui e Neoptolemo est genitus. (9) Progressis paulo longius est Equi quod dicitur monumentum: Tyndareus enim equo ibi mactato Helenæ procos ad exsecta equi exta jussit assistere ac juramento super iis adstrinxit: jusjurandum istud erat, eos Helenæ et cui Helenæ connubium præ ceteris esset adjudicatum, opem laturos, si quando injuria lacesserentur. Quum hoc illos sacramento adegisset, equum eo ipso in loco defodit. Prope absunt pilæ septem, priscorum (opinor) ritu erectæ, quas errantium septem stellarum signa esse aiunt, Juxta viam Cranii lucus est cognomento Stemmatii. Est et Mysiæ Dianæ delubrum. (10) Abest ab urbe stadia circiter triginta Pudoris simulacrum. Icarii donum esse ferunt, et hanc narrant dedicationis causam. Quum Icarius Ulyssi Penelopen nuptum dedisset, Ulyssis animum tentavit, numquid Lacedæmone domicilium habere vellet. Quæ spes ubi hominem fefellerat, filiam orare cœpit, ut secum permaneret. Quin et Ithacam jam proficiscentem, currum prosecutus, multis sollicitabat precibus. (11) Ulysses tandem victus hominis importunitate puellæ optionem dedit, vel se ut lubens sequeretur, vel, si id mallet, cum patre Lacedæmonem rediret: ibi illam aiunt nihil sane respondisse, sed faciem tantum velasse: Icarium, quum intelligeret illam in animo habere ut cum Ulysse abiret, dimisisse: signum vero Pudoris ea in viæ parte dedicasse, quo Penelope, quum faciem velavit, pervenerat.

CAPUT XXI.

_ De Eurota fluvio et Ladæ cursoris monumento — urbe Pellana et memorandis in ea — agro Belbina dicto — vico Croceis — oppido Ægiis et stagno Neptuni — Gytheo et Eleutherolaconibus eorumque urbibus — memorandis in Gytheatarum urbe — Sene (Nereo). _

Qui stadia fere viginti processerint, ad Eurotam amnem accedent, qui prope ad ipsam viam decurrit. Ibi Ladæ monumentum est, qui pedum celeritate suos omnes æquales vicit. Is in Olympicis ludis de longiore curriculo est coronatus; atque inde (uti ego opinor) statim post victoriam æger huc reportatus, quum diem suum obisset, supra militarem viam humatus est. Cognominem vero huic alterum, qui et ipse ludis Olympicis victor, non tamen de longiore curriculo, verum de stadio, est renunciatus, Achivum ex Ægio fuisse, Eleorum de iis, qui ex Olympia victores discesserunt commentarii testantur. (2) Hinc Pellanam versus contendentibus vicus est, cui Characoma (_Vallum_) nomen. Proxima priscis temporibus fuit Pellana urbs, in qua Tyndareum habitasse tradunt, quum e Sparta, Hippocoontem ejusque filios fugiens, excessisset. Hic, quæ conspicerentur digna, Æsculapii fanum et Pellanida fontem vidi. In eum fontem virginem aquam haurientem incidisse narrant: ejus vero capitis velamen in alio fonte, cui Lancea nomen, repertum. (3) Abest a Pellana stadia ferme centum quæ Belbina dicitur. Locus is est Laconici agri maxime irriguus, quem nempe Eurotæ aqua interluit. Multis præterea ac perennibus scatet fontibus. (4) Qua vero Gytheum ad mare descenditur, vicus est Lacedæmoniis, cui Croceæ nomen: in eo lapicidinæ perpetuo ac nusquam interrupto saxo. Cæduntur inde lapides fluvialibus haud absimiles, qui cælo sane nonnihil repugnant; elaborati tamen et expoliti suam habent etiam in deorum cellis exornandis gratiam: multum iidem et piscinis et aquarum ductibus afferunt decoris. Stat ante vicum lapide elaboratum Croceatæ Jovis simulacrum: proxime ad lapicidinas Castores ex ære. (5) A Croceis divertens ad dextram de recta, quæ Gytheum ducit, ad oppidum venias, quæ vocantur Ægiæ. Id esse putant, quod Homerus in carminibus Augeas appellarit. Est eo in loco stagnum, quod Neptuni dicitur. In ejus ferme ripa ejusdem delubrum dei et simulacrum. E stagno pisces metuunt extrahere, quod, qui eos ceperit, eum in halieum piscem (_qui pisces tanquam piscator captat_) mutari dictitant.

6. Ab Ægiis distat Gytheum stadia triginta. Ad mare situm est, atque incolitur jam ab Eleutherolaconibus, quos Imperator Augustus servitutis jugo liberavit, quum ante Lacedæmoniis Spartanis parerent. Mari vero tota incingitur Peloponnesus, parte ea excepta, ubi Corinthiorum Isthmus est. Fert autem Laconicum mare conchylia, ex quibus ad infecturam vestium purpura comparatur nobilitate solis iis, quæ in Phœnicum mari capiuntur, inferiora. Urbes quidem Eleutherolaconum duodeviginti sunt numero: (7) quarum prima ab Ægiis ad mare descendentibus est Gytheum, deinceps Teuthrone, Las, Pyrrhichus: ad Tænarum Cæne polis (_Nova urbs_), Œtylos, Leuctra, Thalamæ, Alagonia, Gerenia: et ad mare ultra Gytheum Asopus, Acriæ, Bœæ, Zarax, Epidaurus cognomento Limera, Brasiæ, Geronthræ, Marios. Atque hæ quidem reliquæ sunt Eleutherolaconum urbes, quum ante quattuor et viginti fuissent. Ceteras, quas jam persequar, in curias eas descriptas esse sciat qui hæc leget, quæ Spartana civitate continentur et cum ea censentur, neque suis legibus utuntur, uti quæ jam enumeratæ sunt. (8) Gytheatæ nemini omnino mortalium origines suas acceptas referunt, sed Herculem et Apollinem memorant, quum in certamen de tripode descendissent, jam lite diremta oppidum communi ope atque consilio condidisse. Et in foro sua sunt diis illis posita simulacra, Apollini scilicet et Herculi. Proxime est Bacchus, et in diversa fori parte Apollo Carneus. Est item Ammonis ædes et Æsculapii statua ex ære: ædes ipsa est sine tecto: tum ei deo dicatus fons, et Cereris sacrosanctum delubrum: præterea Neptuni Gæaochi signum. (9) Quem vero Gytheatæ Senem nominant et in mari habitare dicunt, Nereum esse inveniebam; et e versibus iis Homeri, in quibus Thetidi sermonem tribuit, nomen hoc illi duxerunt:

Vos agite interea ponti vada lata subite, visuræ æquoreumque senem et penetralia patris.

Sunt hac in regione portæ quæ Castorides nuncupantur: in arce Minervæ ædes et signum.

CAPUT XXII.

_ De Argo lapide — insula Cranae et memorandis in ea — Trinasi muris et reliquiis urbis Helus — urbe Acriis ejusque memorandis — Geronthris et ibi memorandis — Mario urbe — Asopo urbe ejusque memorandis — promontorio Asini maxilla dicto — urbe Bœis, ejusque origine et memorandis. _

A Gytheo stadia ferme tria distat lapis rudis. Orestem aiunt, quum in eo consedisset, insania liberatum. Ex rei eventu lapis ille Juppiter vocatus est Cappotas (_quasi Sedator_) Dorum lingua. Ante Gytheum Cranae insula est: in qua Alexandrum, rapta Helena, cum ea primum congressum Homerus dixit. Quare in continentis terræ adverso litore Veneris est Migonitidis ædes; ac regio illa tota Migonium vocatur. Templum quidem Alexandrum tradunt faciundum curasse. (2) At Menelaus octavo ferme post Trojæ eversionem anno domum incolumis reversus proxime ad Migonitidis signum Thetidis et deas Praxidicas (_Vindices_) dedicavit. Baccho autem supra Migonium sacer mons est, quem vocant Larysium: eo in loco vere ineunte festos agitant Baccho dies. Sacri quum alias referunt causas, tum quod ibi primum uvam maturam reperiant. (3) Ad Gythei lævam, stadia circiter triginta progressis, in continenti terra muri sunt Trinasi: sic enim appellatur locus ille; quem ego quondam castellum, non oppidum, fuisse arbitror. Ac nomen ei inditum reor a parvis insulis, quæ contra litus sunt numero tres. A Trinaso stadia circiter octoginta ruinæ mœnium absunt, Helos ubi olim urbs fuit. (4) Hinc stadia triginta ubi processeris, oppidum est maritimum Acriæ. Illic, quæ spectentur, digna Matris Deûm ædes et e marmore signum. Et hoc quidem operum omnium vetustissimum eorum, quæ exstant apud Peloponnesios Matri Deûm dicata, prædicant qui Acrias incolunt. Nam Magnesii, qui in Sipyli parte ea sunt, quæ ad Aquilones conversa est, super saxo, quod appellant Coddini, signum ejusdem deæ habent longe omnium antiquissimum: Brotean vero illud Tantali filium fecisse perhibent. (5) Acriatæ Olympiorum quoque victorem ediderunt Nicoclem, qui binis ludis de cursu palmas quinque tulit. Monumentum Nicocli erectum est inter gymnasium et eam murorum partem, quæ cum portu conjuncta est. (6). Ab eadem maritima parte supra Acrias ad stadia ferme centum et viginti absunt Geronthræ. Eam urbem frequentem ante Heraclidarum in Peloponnesum adventum Dores, quorum erat in potestate Lacedæmon, everterunt, pulsisque veteribus incolis, ex suis coloniam eo deduxerunt. Ætate quidem mea hæc quoque civitas in Eleutherolaconum censum refertur. In ipsa via, qua Geronthras ab Acriis iter, pagus est, qui Priscus dicitur. Geronthris Martis delubrum et lucus. (7) Sacra ibi faciunt anniversaria, quibus interdictum est feminis lucum ingredi. Circa forum dulcium aquarum fontes sunt. In arce Apollinis ædes et signi ex ebore caput: quod, reliquum fuit signi, una cum vetustiore templo ignis abolevit. (8) At Marios, aliud Eleutherolaconum oppidum, a Geronthris distat stadia centum. Priscum ibi est diis omnibus commune templum quod circumdat lucus multis irriguus fontibus. Sunt et in Dianio fontes. Perennibus quidem aquis, si qua alia regio, Marios abundat. Pagus est supra oppidum Glyppia, et hic interior a mari. Et ad alterum a Geronthris pagum, Selinuntem nomine, via est stadiûm viginti. Atque hæc loca interius sita sunt, si ab Acriis in continentem adscendatur. (9) Rursum mare versus Acriis sexaginta stadia distat oppidum Asopus. In eo Romanorum Imperatorum templum: et supra oppidum stadia ferme duodecim Æsculapii fanum est. Deum ipsum Philolaum (_Populi amantem_) nominant. Ossa ea, quibus in gymnasio honos habetur, sunt illa quidem insigni magnitudine, hominis tamen fuerunt. Est et Minervæ in arce ædes, cognomento Cyparissiæ. Ad imam arcis partem ruinæ sunt oppidi, quod Achivorum Paracyparissiorum nuncupatur. (10) In his item finibus est Æsculapii fanum, quod ab Asopo distat stadia ferme quinquaginta. Regiunculam eam, in qua Æsculapii fanum est, Hyperteleaton vocant. Excurrit in mare procul ab Asopo stadia ducenta promontorium, quam Asini maxillam nominant. Est in ipso Minervæ templum sine signo et tecto: factum tradunt ab Agamemnone. Est et Cinadi monumentum. Fuit et hic Menelai gubernator. (11) Infra promontorium aperit se Bœaticus sinus, in cujus extremo cornu Bœæ urbs est. Ejus fuit conditor Bœus, unus de Heraclidis: e tribus ille civitatibus, Etiade, Aphrodisiade et Sida, colonos eo deduxisse fertur. Illarum vero priscarum urbium duas in hunc sinum tempestate delatum Ænean, dum in Italiam fugeret, condidisse ferunt, et alteram de filiæ Etiadis nomine appellasse. Tertiæ a Sida Danai filia nomen esse datum. (12) Ex his civitatibus profugi, quum quærerent ubi consisterent, responsum acceperunt, Dianam, quo loco urbem conderent, monstraturam. In terram expositis se lepus ostendit. Quem secuti, tanquam viæ ducem, quum ille se ad myrtum recepisset, eo ipso in loco, ubi myrtus illa fuit, oppidum munierunt. Stirpem myrti eandem nunc etiam colunt, et Dianam nuncupant Servatricem. (13) In Bœensium foro Apollinis delubrum est; et alia in regione Æsculapii et Sarapidis Isidisque. Rudera absunt Bœis haud amplius stadia septem. Ad lævam huc euntibus adstat Mercurii e marmore simulacrum. Et inter rudera facile conspici potest Æsculapii et Hygieæ templum.

CAPUT XXIII.

_ De insula Cytheris, ejus navali Scandea, Veneris Cœlestis templo et aliis memoraridis — Apolline Epidelio et Delo insula a Menophane Mithridatis duce funditus eversa — Menophanis et Mithridatis morte — Epidauro Limera dicta — Inûs aquæ portendendi vi, eademque Ætnæ crateris — memorandis in urbe Epidauro — promontorio Minoa. _

Contra Bœas Cythera sita sunt. Ad Platanistuntem (ab ea enim parte ut minimum distat a continenti insula hæc), ad Platanistuntem igitur, promontorium ab eo promontorio, quod in ora Asini maxillam diximus appellari, navigatio interest stadiûm quadraginta. Habent maritima Cytherorum Scandean navale. A Scandea ad ipsa Cytherorum mœnia ascenditur stadiûm ferme decem via. Est illic Uraniæ sive Cœlestis Veneris fanum, eorum omnium, quæ apud Græcos Veneri dicata sunt, maxime priscum et sacrosanctum. Deæ signum ligneum est et armatum. (2) A Bœis ad Maleam promontorium navigantibus portus est, quem Nymphæum nominant. Ibi est Neptuni signum recto statu, et mari vicina spelunca, in qua dulcis aquæ fons. Frequens est locus circumquaque incolentium hominum multitudine. Maleam prætervectis ad centum fere stadia, vicus est Apollini sacer in ipsis Bœatarum finibus, cui nomen Epidelium. Quod enim eo in loco nunc visitur Apollinis ligneum signum, idem est quod olim Deli dedicatum fuit. (3) Nam quum esset Delos totius olim Græciæ emporium eaque sola religione munita contra omnes omnium injurias incolas tueretur, exortus est Menophanes quidam Mithridatis copiarum dux, qui vel suapte insolentia vel regis imperio impulsus (homini enim ad pecuniam omnia referenti facile divina quæstu inferiora sunt), (4) in insulam quum murorum, tum armorum præsidio carentem cum classe invasit: ubi et peregrinis, qui illic tunc forte erant, et civibus cæsis, negotiatorum pecunia direpta, donariis compilatis, conjugibus Deliorum et liberis sub corona venditis, ipsam etiam urbem solo æquavit. In ea populatione barbarorum quidam effigiem petulanter in mare abjecit. Ea maris æstu in hos Bœatarum fines delata loco nomen dedit Epidelium. (5) Verum dei iram neque Menophanes neque Mithridates ipse effugit. Mox enim post Deli calamitatem, quum in altum proveheretur Menophanes, qui ejus manus effugerant negotiatores, navibus ex insidiis adorti, hominem submerserunt: Mithridatem vero coegit deus ipsum manus sibi consciscere, quum amisso jam regno a Romanis huc illuc pulsus nusquam posset consistere. Sunt qui illum dicant ab uno de barbaris mercenariis magni beneficii loco impetrasse, ut se conficeret. Has violati numinis pœnas impii homines dederunt. (6) Finitima est Bœatis Epidaurus, Limera cognomento. Abest ab Epidelio stadia circiter ducenta. Esse vero eam coloniam aiunt non Lacedæmoniorum, sed Epidauriorum, qui intra Argivorum fines sunt. Quum enim legati ab Epidauriis publice in Coon insulam ad Æsculapium missi ad hanc agri Laconici oram appulissent, somniis quibusdam monitos sedem eo in loco statuisse memorant. (7) Quin anguem etiam, quem secum Epidauro abduxerant, e navi elapsum non procul a mari se in cavernam demersisse. Quare et visis per quietem et eo prodigio adductos ibi constitisse, et sibi oppidum communisse. Exstant, quo loco se anguis condiderat, aræ Æsculapio dedicatæ, et oleæ circa eas enatæ. (8) Progressi ad dexteram stadia circiter duo aquam videant, qui Inûs dicitur. Magnitudine quidem parvam paludem refert, sed in terræ fundum descendit altius. In eam festo Inûs die solenne est panificia porricere. Ea si demersa retinuerint aquæ, secunda ei, qui porrecerit, promitti autumant: contra vero adversa, quoties illa aqua rejecerit. (9) Eandem habere portendendi vim dicuntur Ætnæ montis crateræ. Abjiciunt enim in eas homines quum sigilla argentea et aurea, tum vero cujusvis generis victimas. Ea si absorpserit ignis, læta sibi nunciari: contra si regesserit, male eventurum ei, a quo illa missa fuerint, interpretantur. (10) Prope viam, quæ Bœis ad Limeram Epidaurum ducit, in Epidauriorum finibus Dianæ Limnatidis delubrum est. Oppidum ipsum non procul a mari in eminenti loco surgit. Quæ spectentur digna illic sunt Veneris fanum; et Æsculapii, in quo simulacrum marmoreum stantis habitu, tum in arce Minervæ ædes; et ad portum Jovis cognomento Servatoris. (11) Promontorium in pelagus sub ipsa urbe excurrit, cui nomen Minoa. Sinus nihil ibi quidem a ceteris differt maris in Laconiæ latus irruptionibus: sed litus ejus calculis abundat figura et colorum varietate speciosis.

CAPUT XXIV.

_ De Zarace — Cyphantum reliquiis, et Brasiis — Brasiatarum de Semele, Baccho et Ino narratio — de Achillis templo et festo — urbe La, ejusque reliquiis et memorandis, Dianæ Asiæ templo et fonte Galacone — regione Hypsis et fluvio Smeno — regione Araino, La urbis conditore et Achille Helenæ proco. _

Ab Epidauro stadia ferme centum Zarax abest. Hæc ora portum habet valde appellentibus idoneum. Sed enim ex omnibus Eleutherolaconum civitatibus hæc inprimis magnis afflicta est cladibus. Nam et Cleonymus Cleomenis filius [Agesipolidis nepos], hoc unum Laconici nominis oppidum delevit. De Cleonymo, quæ res postulavit, alio loco dixi. Zarace aliud quidem nihil insigne est: in portus duntaxat extremis finibus Apollinis delubrum est, et simulacrum citharam tenens. (2) Hinc secundum mare stadia circiter sex (_centum?_) progressis atque inde ad mediterranea reversis stadia prope decem Cyphantum (sic enim populi illi sunt appellati) ruinæ se ostendunt: et inter eas Stethæum, Æsculapii fanum, cum simulacro marmoreo. Est ibidem saliens frigidissimæ aquæ e saxo prorumpentis. Atalantam a venatione siti laborantem, quum saxum illud cuspide percussisset, aquam elicuisse ferunt. (3) Brasiæ extremum hac in parte Eleutherolaconum ad mare oppidum est: distat a Cyphantibus ducentorum stadiûm navigatione. Incolæ ea sermonibus vulgarunt, quæ nulli Græcorum alii confitentur: Semelen quidem Jovi Baccham peperisse; a Cadmo vero deprehensam cum puero recens nato in arcam conjectam: eam arcam æstu jactatam in fines suos ejectam: ibi Semelen, quæ jam mortem obierit, a se magnifice sepultam; superstitem Bacchum educatum. (4) Eam fuisse causam, ut urbs sua, quæ ad illud usque tempus Oreatæ appellata fuerat, jam mutato vocabulo Brasiæ dicerentur, sumto nomine ab arcæ in eam oram ejectione: quando ætate etiam nostra, quæ maris æstu ad terram extruduntur, ἐχβεβράσθαι (_maris æstu ejectari_) a multis dicuntur. Addunt et alia hujusmodi Brasiatæ: Ino profugam in agrum suum venisse; ibi Bacchum voluisse alendum suscipere. Antrum monstrant, ubi illa infantem enutrierit; et campum appellant Bacchi hortum. (5) Templa illic sunt, Æsculapii unum, Achillis alterum. Festos etiam dies Achilli quotannis agitant. Est Brasiis parvum et molliter in mare excurrens promontorium. In eo sigilla pileata videas ex ære, nihilo pedalibus majora. Non facile dixerim, Castorumne an Corybantum ea nominibus sanxerint. Tria certe sunt ea figura: quibus quartum accedit Minervæ simulacrum. (6) Ad Gythei dexteram Las est, citra mare stadia decem, a Gytheo quadraginta stadiis remota. Habitatur nunc oppidum in medio montium trium intervallo, Ilii (sic enim ex ipsis unum appellant), Asiæ et Cnacadii. Priscis quidem temporibus in Asiæ montis vertice situm fuit: veterisque urbis hac ipsa etiamnum ætate ruinæ monstrantur, et ante muros signum Herculis, et de Macedonibus erectum tropæum. Pars fuit ea Philippi copiarum, quum in Laconiæ ille fines invasit. Palantes hi a cetero exercitu digressi oram maritimam populationibus infestam reddiderant. (7) Inter eas ipsas ruinas templum exstat Minervæ cognomento Asiæ. Pollucem et Castorem erexisse tradunt quo tempore e Colchica expeditione incolumes reverterunt: Fuisse enim et Colchis Asiæ Minervæ fanum. Profectos quidem cum Iasone Tyndarei filios satis habeo cognitum: quod vero Minervam Asiam Colchi colant, id scilicet a Lacedæmoniis acceptum scribo. Prope urbem eam, quæ nunc incolitur, fons est, quem ab aquæ colore Galaconem nominant. Proximum illi fonti gymnasium; in quo priscum Mercurii signum. (8) In eo monte, quod Ilium diximus appellari, delubrum est Bacchi; et in summo jugo Æsculapii. In Cnacadio Carneus Apollo. A Carneo stadia circiter triginta abest vicus intra ipsos jam fines Spartanorum, Hypsa nomine: ubi est Æsculapii sedes, et Dianæ cognomento Daphnææ. (9) Ad mare in promontorio ædes est Dianæ Dictynnæ, cui festos quotannis dies agitant. Ad sinistram promontorii exit in mare amnis Smenos, dulcem potantibus aquam, si quisquam alius, fundens. Habet fontes suos in Taygeto monte. Ab urbe abest haud plus quinque stadia. (10) In vico, cui Araino nomen, Læ sepulcrum, et super monumento statua. Ab eo La oppidum conditum tradunt incolæ; interemptum vero ab Achille; quem huc venisse credunt, quum a, Tyndareo Helenam sibi nuptum deposceret. At enim verius quis dixerit, Lan a Patroclo interfectum, quum unus hic fuerit de Helenæ procis. Nam Achillem Helenam nunquam petisse, ut leve habeatur argumentum, quod in eo carmine, quo illustres feminæ enumerantur, nulla fit Achillis mentio: (11) Homerus certe in ipso ferme operis sui initio Achillem scripsit, pro suo in Atrei filios studio, non Tyndarei sacramento ullo adactum, ad Trojam venisse. Jam vero idem poeta, quo loco ludos exponit, dicentem facit Antilochum, natu esse se grandiorem Ulyssem; atque ipsum Ulyssem, dum, quæ apud inferos viderat, narraret Alcinoo, inter cetera videre se voluisse Pirithoum et Theseum, viros ætate sua superiores. Et Helenam quidem a Theseo raptam scimus. Quo fit ut quadrare neutiquam possit, Achillem unum de Helenæ procis fuisse.

CAPUT XXV.