Part 68

FLŪMEN, ĭnis, n. _Cours d’eau_, _fleuve_, _rivière_. SYN. Fluvius, amnis, profluens. EPITH. Aureum, frigidius, illustre, magnum, maximum, publicum, universum. PHRAS. 1. Flumen profundum est, _le fleuve est profond_. Fluvius est profundo alveo; agit undas magna vi ac mole; præalto alveo defluit; vasta altitudine fluvius, ac navium patiens. 2. Flumen non profundum, _la rivière n’est pas profonde_. Vadosum. Flumen tenui fluens aqua; fluvius, qui vado nonnullis locis transitur; qui pedibus transiri, transmitti potest; haud difficili transitu flumen. Tenue flumen, nedum navium capax, aut ad comportanda, quæ necessaria sunt, opportunum. 3. Flumen rapax est, _le courant est rapide_. Citatum fertur flumen; violentus invehitur fluvius, et magna celeritate defluit. Undas agit magna vi et mole; rapide fluit, delabitur; cursu in mare profluit; vires suas concitat, rapido impetu decurrit. 4. Flumen in monte oritur, _le fleuve prend sa source dans la montagne_. Ex ipsis montis radicibus effunditur; ex monte decurrit, editur, devolvitur; præalto e monte defluit; fluvius oritur fonte ad radices montis conspicuo; visendis ad montis pedem fontibus profluit, erumpit; originem in monte habet; excurrit ex summo montis; fontes vastissimi fluminis in montis jugo sunt; mons ille flumen non uno ore emittit; flumini duobus fontibus iter aperit. 5. Flumen in mare fluit, _le fleuve coule dans la mer_. In mare præcipitat, mari miscetur, lapsu suo et cursu in mare profluit, infertur; multis capitibus in Oceanum influit, se exonerat, se evolvit, aquas in mare defert, mare præceps subit, in mare cadit, in mare decidit, mari excipitur, accipitur, mergitur; Oceano exsorbetur; non uno ostio in mare devolvitur. 6. Flumen agros præterfluit, _la rivière coule à travers les campagnes_. Propter agros fluit; agros secat, alluit; agros præfluit, subluit; agros dispescit; agros pervagatur, prælabitur, interfluit; circum ectos agros rigat; agros dividit, dirimit, distinguit, oberrat. 7. Flumen altissimas habet ripas, _le fleuve a des rives très élevées_. Fluvium præaltæ coercent ripæ; præruptis undique ripis clauditur, cingitur fluvius; inter præaltas utrinque ripas decurrit. 8. Flumen inundat, _le fleuve déborde_. Magnis commotus tempestatibus fluvius, ita magnus et vehemens factus est, nullis ut ripis coerceri posset; fluvius super ripas effusus, sine ullis cœlestibus aquis in altitudinem insolitam crevit; fluvius agros inundavit cum magna strage tectorum, pecorumque et hominum pernicie; amnis late restagnavit; amnis continuis auctus imbribus, extra ripas diffluxit, excurrit; alveum excessit; ripas se superfudit; ripis torrens aggeres subruit, armenta, tecta, arborum truncos impulit, et se super ruinas evexit atque extulit. 9. Flumen transire, _passer un fleuve_. Superare, trajicere, transire flumen; in adversam ripam transmittere; flumen transgredi; milites fluvium traducere. USUS: 1. Flumine secundo, _en descendant le courant_. Flumine adverso, _en remontant le courant_. Flumen gravissimas naves perferens. Propter altitudinem, rapiditatem, altitudinem fluminis hausti pene aquis. Per tortuosi fluminis sinus flexusque devolvebantur. Urbem a castris flumen dirimit, _une rivière sépare la ville du camp_. Flumen urbem mediam interfluit, _le fleuve traverse la ville_. 2. TRANSL. Flumen ingenii; flumen orationis.

FLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. _Couler_. SYN. Labor, mano, excurro, defluo. ADV. Incitatius, libere, longe lateque, longius orationem, tardius numerum, æqualiter. USUS: 1. Quæ natura fluunt atque manant, ut aqua. 2. Diffluo, dilabor, _s’écouler_, _échapper_, _s’évanouir_. Fluit voluptas corporis. Fluunt omnia, nec diutius uno eodemque statu perdurant. Mollitia fluere. Quæ delapsa fluxerunt, severis legibus sunt vincienda. 3. Orior, _sortir_, _émaner_, _venir de_. Inde malum omne fluxit. Hæc ex eodem fonte fluunt. 4. Fracta quædam et fluens oratio. Cf. Flumen.

FLUVĬĀTĬLIS, e, gen. com. _De fleuve_. USUS: Bestiæ aquatiles, ut fluviatiles testudines.

FLŬVĬUS, īi, m. _Fleuve_, _rivière_. SYN. Flumen, amnis, profluens. EPITH. Atratus, magnus, jucundus. USUS: Fluvius sanguine fluxisse dicitur. Cf. Flumen.

FLUXĬO, ōnis, f. _Écoulement_. SYN. Cursus. USUS: Fluxiones aquarum.

FLUXUS, a, um, _Qui coule_, _liquide_; _fragile_; _éphémère_. SYN. Incertus, inconstans. USUS: Res nostræ, ut in secundis fluxæ, ita in adversis bonæ.

FŎCŬLUS, i, m. _Fourneau pour les sacrifices_. USUS: Posito in rostris foculo.

FŎCUS, i, m. _Foyer_, _feu_. SYN. Locus, ubi ignis fovetur. EPITH. Foci adyti, penetrales, patrii, privati, publici. USUS: Pro aris et focis pugnare. Ejicere aliquem domo nudum ac focis patriis, diisque penatibus, sedibus, aris exturbare. Cf. Ignis.

FŎDĬCO, as, avi, are, a. _Tourmenter_, _chagriner_. Res fodicantes, quas malas arbitramur, _ces choses qui inquiètent, que nous regardons comme mauvaises_.

FŎDĬO, is, ōdi, fossum, ere, a. _Creuser_. SYN. Effodio, perfodio. PHRAS. Fodere terram, _retourner la terre_, _bêcher_. Humum moliri; humum alte egerere; vertere terram. USUS: Fodit, invenit auri aliquantum. Pungit dolor, imofodit. Exspecta dum stimulis fodiam? Altius fodienti silex ferro impenetrabilis occurrit. Cf. Cuniculus.

FŒDĔRĀTUS, a, um, _Allié_. SYN. Fœdere et amicitia conjunctus; armorum socii, fœdere illigati. USUS: Fœderati populi, civitates. Cf. Socius, Fœdus.

FŒDISSĬME, _Indignement_. SYN. Turpissime.

FŒDĬFRĂGES, a, um, _Qui viole les traités_, _infidèle_, _perfide_. SYN. Qui fœdus frangit. USUS: Pœni fœdifragi.

FŒDĬTAS, ātis, f. _Laideur_, _difformité souillure_. SYN. Turpitudo, macula. EPITH. Flagitiosa, intolerabilis. USUS: Depravatio et fœditas turpificati animi. Cf. Turpis.

FŒDO, as, avi, atum, are, a. _Défigurer_, _souiller_, _salir_. SYN. Maculo. USUS: Romam fœdavit adventus tuus. Templa omni turpitudine, aliquem nefario scelere fœdare. Cf. Maculo, Commaculo.

FŒDUS, a, um, _Laid_, _difforme_; _honteux_, _infâme_. SYN. Turpis, flagitiosus. )( Purus. USUS: Luxuria omni ætati turpis, tum senectuti fœdissima est. Cf. Turpis.

FŒDUS, ĕris, n. _Traité d’alliance_, _pacte_, _convention_. SYN. Pactio, fides, amicitia regum et populorum lege et religione sancita. PHRAS. 1. Fœdus cum aliquo facere, _faire un pacte_, _conclure un traité avec qqn_. Fœdus ferire, icere, percutere, peragere; societate ac fœdere se illigare; aliquem sibi adjungere; fœdus cum aliquo jungere; fœdus sancire, pacisci cum aliquo; fœderibus cum hoste devincire fidem; fœdus agere; fœdus conflare armorumque societatem cum altero; fœdus ac societatem inire; armorum societatem data atque accepta fide confirmare; fœdere conjungi. 2. Ad fœdus accedere, _se lier avec qqn_. Societatem cum aliquo coire; in fœdus transire; in amicitiam et societatem venire; societatem facere; fœdus pangere cum aliquo; accipi in jus æquum; inter socios amicosque pacto fœderis adscribi. 3. Fœdus servare, _garder, observer un traité_. Fœdere stare, in fide perstare; ultima pro fide experiri. Cf. Fidelis, Fidem servo. 4. Fœdus frangere, _fouler aux pieds, violer, rompre, déchirer un traité_. Fœdus infirmare, negligere, violare, frangere, rumpere; contra fœdus facere; fidem prodere; conventiones pactionesque perturbare; pacta ac conventa convellere, rescindere, irrita ac vana facere; pactis, conventis non stare. 5. Fœdus renovare, _renouer l’amitié_, confirmare; publicas fœderum religiones instaurare. Cf. Amicitiam renovare. USUS: Adversus fœdus stare. Fœdus scribere, tabulis incidere. Cf. Societas.

FŒNEUS, a, um, _De foin_. USUS: Fœnea hominum simulacra.

FŒNUM, i, n. _Foin_. USUS: Fœnum secare, demetere; furcillis versare, colligere, construere, in striam coarctare, in manipulos colligere, in metas exstruere, sub tectum congerere, in tabulata componere.

FŒTĔO, es, ere, n. _Sentir mauvais_. SYN. Male oleo. PHRAS. (Fœtet ex ore, VULG.), _il a mauvaise haleine_. Anima illi fœtet, fœtente est spiritu; ne quidem animam conservare puram potuit; ore fœtido teterrimam nobis pestem inhalat; homo contaminato spiritu, qui omnes ab se odoris gravitate ac fœditate depellat, qui aliorum naribus maximam exhibeat molestiam; anima fœtida senis. USUS: Anima illi fœtet. Cf. Fœtor.

FŒTĬDUS, a, um, _Qui sent mauvais_, _fétide_, _infect_. USUS: Os fœtidum.

FŒTOR, ōris, m. _Mauvaise odeur_, _infection_. SYN. Putidus et malus odor. USUS: Jacebat in suo fœtore et fimo.

FOLĬUM, ii, n. _Feuille_. EPITH. Aridum. PHRAS. Folia decidunt, _les feuilles tombent_. Folia defluunt; arbor folia dimittit; foliis exuuntur, nudantur arbores. USUS: In arboribus truncus, rami, folia.

FOLLĬCŬLUS, i, m. _Petit sac_. Saccus, quo parricidarum caput involvebatur. EPITH. Lupinus. USUS: Os folliculo obvolutum.

FOLLIS, is, m. _Soufflet (pour le feu)_. Instrumentum ad ignem excitandum. USUS: Id sine follibus et incudibus effici non potest. Admotis follibus, flatu ignem accendere.

FŌMENTUM, i, n. _Topique_, _calmant_, _lénitif_. SYN. Delinitio. USUS: Hæc sunt solatia, hæc fomenta humanorum malorum. Fortitudinis fomento mitigatur dolor. Cf. Remedium.

FONS, fontis, m. _Source_, _fontaine_. EPITH. Dulcis atque plenissimus piscium, perennis, sanctus augustusque, fontes recentes, reconditi. USUS: 1. Fons ex summo montis excurrit, et magno aquarum strepitu cadit, _prendre sa source_. Lucum fons perenni rigabat aqua, _arroser_. Fontis venas intercidere, venas avertere, _couper_. Fontem exhaurire, _tarir_. Fons aquæ dulcis. Fontium gelidæ perennitates. Summa loci salubritas et copia, pluribus circumjectis fontibus perennium aquarum. 2. Principium, origo, caput, _source_, _principe_, _origine_, _sujet_. E fontibus potius hauriant, quam rivulos doctrinæ consectentur. Philosophiæ fontes aperire. Consiliorum, calamitatum omnium fontes.

FŎRĀMEN, ĭnis, n. _Trou_. PHRAS. Foramen in muro facere, _percer un trou dans un mur_. Parietem perfodere, perforare, perrumpere; murum terebrare, transverberare, pertundere. USUS: Foramina illa, quæ patent ad animum a corpore. Cf. Sensus.

FŎRAS, _Dehors (avec mouv.)_. SYN. Extra. USUS: Foras projicere, extrudere. Scripta foras dare. Accessio ædium foras projecta, foras eminens.

FORCEPS, ĭpis, m. et f. _Tenailles_, _pince_.

FŎRENSIS, e, gen. com. _De la place publique_, _du forum_, _judiciaire_. SYN. Judicialis, publicus. USUS: Oratio judicialis, forensis, concertatoria. Negotia forensia, et extranea.

FŎRES, ĭum, f. pl. _Porte_. SYN. Janua, ostium, aditus. USUS: 1. Fores aperire, claudere, effringere, pulsare. 2. Ingressus, initium, _ouverture_, _entrée_, _accès_. Amicitiæ et familiaritatis fores alicui aperire, patefacere.

FŎRI, ōrum, m. pl. _Tillac_. SYN. Tabulata navium a puppi ad proram per mediam navim. USUS: Alii malum scandunt, alii per foros currunt.

FŎRIS, _Dehors (sans mouv.)_. SYN. Extra, extrinsecus, in luce atque oculis civium. )( Domi, intus. USUS: Consilium domi, arma foris. Foris delatæ merces.

FORMA, æ, f. _Forme_, _beauté_. SYN. Figura, species. EPITH. Certa, magna, maxime sibi cognata, duplex, egregia, eximia, formosior, generosa, magnifica, globosa, humana, ignea, impolita, rudis, insita in mentibus nostris, muliebris, mutabilis, nova, perfecta, rotunda, similis, tota, virilis, ultima, una et consentiens philosophiæ. PHRAS. 1. Forma est non admodum venusta, _il n’est pas très beau_. Figura et lineamentis non est admodum pulchris; habitu formaque corporis non optima; corporis et lineamentorum conformatio, membrorum compositio in eo non est venustissima; aspectu ac specie paulum horridiore est; multum abest ab elegantia formæque dignitate; nihil in illo est ad aspectum venusti ac præclari; honesta magis, quam liberali atque egregia forma est; nulla in eo oris dignitas, ac ne honestas quidem. Cf. Deformis. 2. Forma est plena dignitatis ac majestatis, _sa beauté est pleine de grâce et de majesté_. Habitus formaque viri aliquantulum amplior augustiorque humana. Habitudo corporis ea est, quæ facile indicaret, quantus animus lateret; mira in eo oris dignitas, ac forma plane regia. Vir est specie ac pulchritudine insignis; eximia homini corporis species est. Cf. Pulcher. USUS: 1. Omnium animantium formam vincit figura hominum. Imago, forma, nota, simulucrum. Liberali forma adolescens. 2. Caracter, notio, _idée_, _plan_, _modèle_. Exprimere formam reipublicæ horum temporum. Forma ædificii. Forma et figura dicendi; officii honesti forma.

FORMĪCA, æ, f. _Fourmi_. USUS: In formica non modo sensus, sed etiam mens, ratio, memoria videri possit.

FORMĪDO, ĭnis, f. _Crainte_, _frayeur_. SYN. Timor, pavor. EPITH. Horribilis, subita, improvisa, summa, tanta. USUS: Minas jactare, formidines, fugas, terrores. Formidinem injicere, imponere. Cf. Metus.

FORMĪDO, as, avi, atum, are, n. et a. _Avoir peur_, _craindre_, _redouter_. SYN. Metuo, paveo. USUS: Formidare omnia. Unus ausus est, quod omnium fugisset formidassetque audacia. Cf. Timeo.

FORMĪDŎLŌSĒ, _Avec timidité_. SYN. Timide. Cf. Timide.

FORMĪDŎLŌSUS, a, um, _Effrayant_, _terrible_. SYN. Horribilis. USUS: Dubium et formidolosissimum bellum. Cf. Terribilis.

FORMO, as, avi, atum, are, a. _Donner une forme_, _façonner_. SYN. Figuro, fingo, effingo. )( Deformo. ADV. Decore. USUS: Formare orationem, eamque variare ac distinguere. Nos verba, ut ceram fingimus et formamus. Ut temperatus est aer, ita pueri animantur et formantur. Juventutem præceptis; consuetudinem, mores formare, conformare. Se ad alterius mores fingere, formare. Cf. Fingo.

FORMŌSĬTAS, ātis, f. _Belles formes_, _beauté_. SYN. Pulchritudo, forma. USUS: Decorum positum est in tribus rebus, formositate, ordine, ornatu ad actionem apto. Cf. Pulchritudo, Forma.

FORMŌSUS, a, um, _Beau_. SYN. Pulcher, qui eximia facie est, ad aspectum venustus. )( Deformis. USUS: Formosissimæ virgines. Cf. Pulcher.

FORMŬLA, æ, f. _Règle_, _loi_; _formule de droit_. SYN. Præscriptum, norma. EPITH. Augustissima, antiquissima, certa, plena, consentanea rationi. USUS: 1. Testamentorum, sponsionum, postulationum, judiciorum, jurisconsultorum formulæ. 2. Norma, regula, _règle_, _loi_. Formula quædam constituenda, quam sequentes, ab officio nunquam aberremus. Erit hæc formula Stoicorum disciplinæ maxime consentanea.

FORNAX, ācis, f. _Four_, _fourneau_. USUS: Ardentes fornaces.

FORNĬCĀTUS, a, um, _Fait en voûte_, _cintré_. SYN. Qui fornicem habet. USUS: Paries fornicatus, _mur plein_, _en voûte_. (Fornicor, fornicatio, _fornication_, _vulg. sunt_.) Cf. Scortor.

FORNĪX, ĭcis, m. _Voûte_, _cintre_, _arc_. SYN. Testudo, camera, arcus. USUS: Fornix vitium fecit.

FORS, fortis, f. _Hasard_, _fortune_, _sort_. SYN. Fortuna. USUS: Fors domina campi. Ut fors tulerit, _à l’aventure, au gré du hasard_.

FORSĪTAN, _Peut-être_. SYN. Fortassis, fortasse. USUS: Forsitan quæratis, quid sit?

FORTASSE, _Peut-être_. SYN. Forsitan. USUS: Puer fortasse fatuus.

FORTASSIS, _Peut-être_. SYN. Fortasse.

FORTE, _Par hasard_. SYN. Casu, fortuna, fortasse, forsan. USUS: Forte evenit, ut Puteolos venirem. Cf. Casus.

FORTĬFĬCO, as, are, a. _Fortifier_. USUS: Animum fortificare.

FORTIS, e, gen. com. _Fort_, _courageux_; _solide_. SYN. Magnanimus, acer, strenuus, constans, potens, robustus, valens, invictus, animosus, multum roboris habens, in quo multum est roboris et virtutis, maximi animi; qui omnia in se esse posita ducit, et humanos casus virtute inferiores putat. )( Ignavus. ADV. Egregie, maxime, sane, vere. PHRAS. 1. Est vir fortis, _cet homme est courageux_. Vir est singulari animi magnitudine, qui humana omnia premat, casus contemnat humanos, omnia, quæ in hominem cadere possunt, subter se habeat, et despiciat. Est celsus et erectus, quique ea, quæ homini accidere possunt, omnia parva ducat; est stabili, firmo et magno animo; animo præditus firmo ac constanti. Vir altus et excellens, vere fortis, infra se omnia humana ducens; robusto animo, et invicta constantia; cui suppetunt animi ad invidiam sustinendam; quem nullus terror unquam dejiciat; cui magnitudo animi, ne fortuna quidem infracta; cui tantum roboris animo, tanta animi præsentia, nihil ut eum frangere, debilitare nihil possit. 2. Fortis animo viribusque, _homme au corps robuste et à l’âme intrépide_. Ingens animi viriumque, prævalidus pari viribus animo; viribus ingens bellatorque primus; vigebat animo corporeque, vix ut robur ejus viresque sustinere vis ulla posset. Cf. Animus, Robustus, Expositus. USUS: Viri fortes, quorum opera eximia in rebus gerendis exstitit. Vir fortis, acris animi magnique. Animi impetu fortissimo. Cf. Fortitudo, Assuesco malis.

FORTĬTER, _Fortement_, _solidement_; _énergiquement_, _bravement_; _avec courage_. SYN. Animose, viriliter, constanter, nervose, acriter, strenue, magno animo fortique; magno præsentique animo. PHRAS. Fortiter tulit injuriam, _il supporta courageusement cette injure_. In atroci calumnia virtus ejus nihil contremuit; magno elatoque animo; nullo trepidationis signo; animo strenuo ac impavido casum acerbissimum excepit. Cf. Animus.

FORTĬTŪDO, ĭnis, f. _Force d’âme_, _courage_, _fermeté_. SYN. Magnitudo animi, et robur; animi excelsi, atque invicti magnitudo; animi excellentia; elatio magnitudoque animi; animi excellentis præstantia; animi præsentia, robur, vis, excelsitas et magnitudo; acer animus et præsens, magna vi et incredibili animus. )( Ignavia, inertia, timiditas. EPITH. Custos dignitatis, incredibilis, jucunda auditu, præsens, princeps, propria viri, rabiosa, robusta et stabilis. PHRAS. Ad omnes casus, quibus humana vita exposita est, animi fortitudine me defendo, _la vigueur de mon âme me protège contre les malheurs auxquels la vie de l’homme est exposée_. Ad humana omnia, quibus vita humana subjecta est, fortis sum; contra fortunam firmus, paratus, armatus, validus, firmissimis animi præsidiis munitus sum; minimum laboro de humanis casibus; susque deque res humanas facio, contemno, negligo, despicio, aspernor; humanis casibus animi præstantia, virtute, fortitudine resisto. Fortunæ conatibus obviam eo, occurro; objicio me, oppono me fortiter atque acriter. Sperno fortunam fretus conscientia. Adversa, infesta, infensa, iniqua mihi est fortuna, valet tamen; seipso nititur, sua in seipso præsidia ponit; a se ipso præsidium omne petit animus meus adversus fortunæ vim, impetum, conatus, injuriam, tela omnia. Mea me contra fortunam conscientia fortem facit, confirmat, auget viribus, validiorem reddit; mihi animos, virtutem, vires, fortitudinem, firmitatem addit. Acerbe me exagitat fortuna, tamen minimum res me humanæ commovent, afficiunt, perturbant. USUS: Fortitudo est considerata periculorum susceptio, laborum perpessio, dolorum laborumque contemptio. Fortitudinis proprium est nihil extimescere; omnia humana despicere; nihil quod homini accidere potest, intolerandum putare. Fortitudo præcipue in mortis ac doloris contemptione spectatur. Fortitudo est scientia perferendarum rerum, _vel_ affectio animi in patiendo, humanæ legi parens sine timore. Ejus comites magnitudo animi, gravitas, patientia, rerum humanarum despicientia. Venientibus malis obstat. Fortitudo est rerum magnarum appetitio, rerum humilium contemptio, laboris cum utilitatis ratione perpessio.

FORTŬĬTO, _Par hasard_, _fortuitement_. SYN. Fortuitu, casu, temere, forte. )( Consulto. USUS: Casu et fortuito factum est. Repentina aliqua voluntate, et fortuito incidere in aliquid agendum. Cf. Casus.

FORTUĬTU, * _Par hasard_, _fortuitement_. SYN. Fortuito. USUS: Id tibi non excidit fortuitu, sed scriptum, meditatum, cogitatum attulisti. Temere, ac fortuitu, inconsiderate, negligenter aliquid facere. Casu et fortuitu navis in portum delata est.

FORTŬĬTUS, a, um, _Accidentel_, _fortuit_. SYN. In fortuna positus, non provisus. USUS: Fortuita bona. Fortuita atomorum concursio; fortuita et subita oratio, _discours improvisé_.