Part 37
CONSTO, as, stĭti, stĭtum, are, n. _Être composé_, _être formé_. SYN. Componor, fio, constituor. ADV. Constare certatim, mutuo studia officii, gratis navim, melius sibi, multum, parum sibi, plane e numeris, plane, non satis, præclare sibi, summe. USUS: 1. Judiciorum ratio ex accusatione et defensione constat. Hic ex fallaciis constat totus. Concio ex imperitissimis constat. Prudentia constat ex scientia rerum bonarum et malarum. 2. Sum, _exister_. Virtus sine ratione constare non potest. Quæ in toto mundo moventur et constant. 3. Patet, _être évident_; _il est certain_ (imp.). Res, de qua constat. Quæ res cum constet, liquida sit, _pro_: inquisita et comperta sit, etc. Cf. Pateo. Constat inter omnes. Constant mea in te beneficia. 4. Convenio, congruo, cohæreo, _être d’accord_, _être en règle_. Ista sententia cum priore non constat. Oratio ista nec cum re, nec secum ipsa constat. Constare sibi in vitæ perpetuitate, non constare sibi. Mente vix constat. 5. Persevero, permaneo, perduro, _persévérer_. Laudo, quod in sententia constiteris. Constabit tibi fructus otii tui. 6. Pretii ratione, _coûter_. Dimidio minoris tibi constabit. Magno stetit cunctatio homini. Ea res multorum sanguine stetit. Cf. Pretium, Manifestus, Pateo.
CONSTRINGO, is, strinxi, strictum, ere, a. _Lier_, _resserrer_, _enchaîner_. SYN. Stringo, vexo, arcto, concludo. )( Laxo, solvo. USUS: Rempublicam legibus constrinxit. Alicujus scelus supplicio constringere. Dare se libidinibus constringendum. Cf. Stringo.
CONSTRUCTĬO, ōnis, f. _Structure_; _arrangement_, _construction_ (_des mots_). SYN. Compositio, quasi structura quædam, consecutio. EPITH. Apta et quasi rotunda verborum, magna et ornata, minuta, tota. USUS: Quanto artificio natura constructionem hominis fabricata est.
CONSTRŬO, is, struxi, structum, ere, a. _Élever_, _construire_. SYN. Conficio, ædifico, fabricor, coacervo. )( Destruo. USUS: Aves sibi nidos construunt. Acervos nummorum construere. Cf. Struo.
CONSTŬPRO, as, avi, atum, are, a. _Déshonorer_, _souiller_. SYN. Stupro, contamino. Cf. Stupro.
CONSŬĀSOR, ōris, m. _Conseiller_. SYN. Suasor. )( Dissuasor. USUS: Auctore et consuasore Nævio.
CONSŬESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. _S’accoutumer_. SYN. Soleo, meæ consuetudinis est, consuetudinem habeo, multum cum aliquo sum; una sum; diem cum aliquo pono, cum aliquo conjunctissime et amicissime vivo; in consuetudinem me do; in consuetudinem alicujus rei venio. )( Desuesco. USUS: Equo, quo consuevi, libentius utor. Cf. Assuesco, Consuetudo.
CONSŬĒTŪDO, ĭnis, f. _Coutume_. SYN. Mos, institutum, usus. EPITH. Altera natura, artifex suavitatis, non satis avida, bona, civilis, communis, consularis, senatoria, dissoluta, diuturna, domestica, elegans, familiaris, immanis, barbara, indigna, jucunda, summa, judicialis fori, jucundissima cum aliquo, lasciva, libera peccandi, magistra non contemnenda doloris ferendi, magna, mala et impia, mala ac molesta, militaris, mirifica, notissima, nova judiciorum, perpetua, popularis et forensis dicendi, pristina, quotidiana, regia, vetus, vitiosa et corrupta. PHRAS. 1. A consuetudine longissime discedis, _vous vous éloignes tout à fait de vos habitudes_. Recedis, desciscis, te removes, te abducis, alius plane es a te ipso; a temetipso discedis; tui dissimilem te præbes; tui te similem non præstas; eum, qui adhuc fuisti, te non præstas; tibi parum constas; consuetudinem tuam et inveteratam agendi, vivendi rationem abjecisti, deposuisti, oblivioni dedisti. 2. Consuetudo communis est, _tous ont cette coutume_. Mos hic omnium est; omnium hæc consuetudo est; institutum est, consuetudinis, instituti est; mos hic ubique obtinuit, invaluit; mos ita fert omnium; ita fert consuetudo; nemo non ita consuevit; omnibus hoc est a natura tributum, insitum; ita natura comparatum est; habent hoc omnes a natura; ita facti, ita instituti natura omnes sumus; id in more jam positum est; usu ac more comparatum est; moris est, veteri exemplo et instituto inductus mos est; more fit; vetus hoc est. USUS: I. Vetus consuetudo naturæ vim obtinet, _une vieille coutume devient une autre nature_. 1. Consuetudinem introducere, _introduire une coutume_. Inducere, addiscere, afferre, excitare, aperire. 2. Consuetudinem immutare, _changer une coutume_. A vetere consuetudine recedere. 3. Consuetudinem servare, _conserver_, _garder certains usages_. Romani hac consuetudine utuntur. Consuetudo est Romanis. Veterum, consuetudinem tenere, retinere, servare, præstare. Manet ea in præsens consuetudo, serpit, increbrescit. 4. Ad consuetudinem redire, _revenir aux vieilles habitudes_. Omnia ad veterem consuetudinem longo intervallo revocata sunt, reverterunt. II. Vita communis, amicitia, familiaritas, convictus, _commerce_, _intimité_, _liaison_. 1. In consuetudinem præstantium virorum se dare, se insinuare, se immergere. Cum iis consuetudinem jungere, facere, conjungere, consuetudine jungi, implicari, devinciri. Vetus mihi cum illo amicitia et consuetudo intercedit, _je suis son vieil ami_. 2. Consuetudinem intermittere; a consuetudine refugere; omnium consuetudine privari, _perdre ses amis_. 3. Ad consuetudinem redire; in _vel_ ad consuetudinem revocari, _renouer l’amitié_. 4. In consuetudine permanere, _demeurer en relations_. Cf. Mos.
CONSUL, ŭlis, m. _Consul_, _le premier des magistrats romains_. SYN. Reipublicæ, publici consilii princeps. USUS: Sine repulsa consul factus, effectus, designatus, renuntiatus.
CONSŬLĀRIS, e, gen. com. _De consul_, _consulaire_. SYN. Qui consulatu perfunctus erat, qui consulatu abiit, aliquando consul fuit. EPITH. Disertus, maximus. Consulares clarissimi, constantes et nobiles, meliores et fortiores et constantiores, timidi, turpissimi. USUS: Consulare officium. Provincia consularis. Consulares et prætorii viri.
CONSŬLĀTŬS, ūs, m. _Consulat_. SYN. Amplissima potestas in republica. USUS: 1. Consulatum sperare, cogitare, _penser au consulat_. 2. Consulatum petere, _briguer le consulat_. 3. Consulatum demandare, _confier la charge du consul_. 4. Consulatum inire, _entrer en charge_. 5. Consulatum gerere, _s’acquitter des fonctions du consul_. 6. Consulatu aliquem dejicere, _enlever les fonctions de consul_. Cf. Magistratus.
CONSŬLO, is, sŭlŭi, sultum, ere, a, _Délibérer_, _consulter_; _donner un conseil_. SYN. Consilium peto, delibero, consulo; _item_: Consilium do, prospicio, provideo. ADV. Bene reip., bene de rebus, commode, consideratius, diligenter agris, diligentissime valetudini, gravius de se, gravius de salute, libere reipubl., male suis rebus, melius sibi, famæ, pudicitiæ, multum et diu, et optime alicui, sibi plurimum, serius, maxime. PHRAS. 1. Consulere dubiis in rebus amicos sapientis est, _le sage_, _dans les cas douteux_, _consulte ses amis_. Sapientis est in ancipiti rerum statu, incertis in rebus, ambiguis, obscuris, aliqua in difficultate constitutis, in controversia positis, amicos in consilium adhibere; ad amicos, ad amicorum arbitrium referre; amicorum judiciis stare; ad consilium amicorum confugere; amicorum consilio uti; amicorum sententiam exquirere; adire ad amicos consilii causa; velle cognoscere, quid amicis videatur, quid amici sentiant, quid opinionis habeant, quod præbeant consilium; quid censeant, judicent, faciendum existiment; velle cognoscere; quis sit amicorum sensus, quæ mens, quæ sententia; referre ad consilium amicorum; dare se in consilium amicis; ab amicis consilium capere; amicos auctores, duces, principes consiliorum suorum habere; rogare, interrogare sententiam amicorum; ex amicis, quid sibi auctores sint, exquirere; nihil constituere, suscipere, nisi de amicorum suasu, ductu, hortatu, consilio, sententia, instinctu; sine amicorum consilio; nisi amicis suasoribus, consultoribus, auctoribus, impulsoribus, ducibus persuasum, permotum, adductum; in neutram se partem dare, nisi de consilio amicorum; nisi consilio nixum amicorum; nisi suadentibus, consulentibus amicis impulsum. Cf. Consilium peto. 2. (DEUM precibus consulere, VULG.), _consulter DIEU dans la prière_. Divinæ mentis consilium precibus explorare; ad DEUM consilia sua referre; cœleste lumen precibus exposcere; auctorem, ducem, principem consiliorum suorum DEUM habere; rebus in dubiis ad DEUM confugere; consilii lucem a DEO suppliciter exorare; res suas, ac consilia cum DEO quodammodo conferre. 3. (Consulo tibi, VULG.), _je vous conseille_. Hoc tibi do consilii; tibi suadeo; auctor tibi sum; consilium hoc meum est; mea hæc est sententia; meus hic est sensus, meum hoc est judicium; ita sentio; id mihi videtur, placet, probatur. Cf. Auctor. 4. Si me putas recte tibi posse consulere, hoc facies, _si vous penses que je puisse vous donner un bon conseil_, _voici ce qu’il vous faudra faire_. Si mea tibi sententia probatur; si me putas aliquid videre; si meum consilium apud te habet aliquid ponderis, momenti; si me putas, quidquam sapere; si audire me vis; si consiliis meis aliquid tribuere; si sequi consilium meum; si ad meum accedere vis consilium, hoc ages; me auctore hoc tibi agendum putabis. Cf. Consilium do. 5. Dignitati tuæ consule, _songez à votre dignité_. Ducenda tibi ratio est dignitatis tuæ; serviendum dignitati tuæ; spectanda imprimis dignitas tua; cavendum, ne quid detrimenti accipiat dignitas tua; nihil potius, nihil prius, nihil antiquius dignitate tua habendum; fac, ut dignitas tua tibi curæ sit; tuere dignitatem tuam; conserva dignitatem tuam. 6. Haud satis rationibus tuis consulis, _vous ne vous occupez pas assez de vos affaires, de vos intérêts_. Non pro eo, ac par esset, tuis commodis prospicis; male per te tibi provisum est; non satis tibi curæ est, quid rationes tuæ a te postulent; rerum tuarum cura parum te tangere videtur; abjecisse mihi videris rerum tuarum curam, aut in postremis habere. Cf. Negligo. USUS: 1. De hoc negotio te consulendum duxi, _j’ai cru devoir vous consulter_. Diu inter nos consuluimus, _délibérer_. 2. Provideo, prospicio, rationem alicujus habeo, occurro, medeor, _s’occuper de_, _veiller à_, _servir_. Consulite vobis, prospicite patriæ. Famæ ac pudicitiæ consulite. Deorum providentia humanis malis consulitur. 3. (Consulo, _pro_ consilium do, _conseiller_, _vulg. est_). 4. Consulere in medium, _veiller au bien général_, _public_; _consulter ou servir l’intérêt général_. Consulere in publicum. 5. Pessime in se, _vel_ alium consulere, _être mal inspiré pour soi ou pour les autres_. 6. Boni consulere, _approuver_, _s’applaudir_. Cf. Prospicio, Suadeo, Delibero.
CONSULTĀTĬO, ōnis, f. _Délibération_. SYN. Deliberatio. USUS: Ea res venit in deliberationem et consultationem. Exspecto, quid respondeas consultationi meæ.
CONSULTO, _Exprès_, _à dessein_, _de propos délibéré_. SYN. Cogitato, constituto, composito, compacto, dedita opera, de industria. )( Temere, fortuito. USUS: Simulat, se consulto fecisse, quod vel inscitia, vel perturbatione animi factum. Id consilio factum. Cf. Prudens.
CONSULTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Délibérer_. SYN. Delibero; in medium, in commune, in publicum consulo, consilium ineo. USUS: Inquirere et consultare de officio. Deliberationes consultandæ sunt. Cf. Consilium.
CONSULTOR, ōris, m. _Qui demande conseil_, _qui consulte_; _qui donne un conseil_, _conseiller_. SYN. Consulens. USUS: Consultoribus, quorum domus plena, respondere.
CONSULTRIX, īcis, f. _Qui pourvoit à_. USUS: Natura consultrix, et provida utilitatum opportunitatumque omnium.
CONSULTUM, i, n. _Décision_, _décret_. SYN. Decretum, ut senatus consultum. USUS: Facta et consulta sapientum monumentis prodere.
CONSUMMO, as, avi, atum, are, a. _Compléter_, _achever_; _perfectionner_. SYN. Perficio. USUS: Gesta et consummata bella. Cf. Perficio, Absolvo.
CONSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. _Absorber_, _consommer_, _manger_; _passer_ (_le temps_), _employer_. SYN. Absumo, exhaurio, conficio, tero, contero, impendo, profundo, dissipo, comedo. ADV. Tranquille tempus. PHRAS. 1. Consumere patrimonium suum, _manger son patrimoine_. Adesa pecunia, devorata, profusa, patrimonium suum omne, fortunas suas abligurivit; res eum et fides deficere cœperunt; dissipavit conviviis patrimonium; rem confregit. Res illi per luxum dissipata periit; in deliciis omnia sua disperdidit; per luxuriam effudit; attrivit opes; patrimonii censum mersit; luxu hausit, dilapidavit, decoxit. Cf. Absumo, Helluor, Prodigo, Dissipo, Nepos. 2. Tempus otio consumpsit, _il passa son temps dans l’oisiveté_. Ætatem in otio exegit; tempus omne in luxu ac otio posuit; diem per summam inertiam absumpsit; tempus omne in otio trivit, contrivit; otiosa in foro concursatio diem illi unum ac alterum exemit; mensem illum in otio egit, confecit; dies non paucos otio combussit; diem unum, alterum, tertium potando, nugando condidit; temporis bonam partem otiosa concursatione traxit. USUS: 1. Aliqua in re plurimum operæ studiique consumere. Operam, curam, otium in rebus magnis, orationem facetiis consumere. 2. Absumo, _manger_, _dépenser_. Per luxuriam effundere et consumere bona omnia. Dolore confici ac consumi. In castris, popinis, aleis, ganea tempus ætatis omne consumere.
CONSUMPTĬO, ōnis, f. _Destruction_. USUS: Consumptione se hic et senio alebat.
CONSUMPTOR, ōris, m. _Destructeur_. USUS: Ignis noster confector et consumptor est omnium.
CONSŬO, is, ui, sūtum, ere, a. _Coudre_; _ourdir_. USUS: Dolos consuere. Consuta tapetia.
CONSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. _Se lever_. SYN. Surgo, assurgo. ADV. Honorifice. USUS: Honorifice ei consurgitur. Consurrexit senatus cum clamore.
CONSURRECTĬO, ōnis, f. _Action de se lever_ (_par déférence_). USUS: Cepi maximum fructum ex consurrectione omnium et comitatu.
CONTĀBESCO, is, tabui, escere, n. _Se fondre_, _dépérir_. SYN. Consumor, extabesco, labefio. USUS: Luctu confectus contabuit; ad extremam tabem venit. Cf. Tabesco.
CONTĂBŬLĀTĬO, ōnis, f. _Plancher_. USUS: Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem. Turris quinque tabulatorum, (_vulgo_ Contignationum), _étages_.
CONTĂBŬLO, as, avi, atum, are, a. _Construire en planches_, _couvrir de planches_. USUS: Totum murum turribus contabularunt. Turres contabulatas, aliaque machinamenta quatiendis muris portabant.
CONTĀGĬO, ōnis, f. _Contact_; _relation_, _rapport_; _contagiou_. SYN. Fœditas, virus, venenum, pestis, lues. EPITH. Periculosa, servilis, interna. USUS: Contagione malorum, quæ ab uno serpunt latius. Animus a contagione corporis sevocatus. Latet, patet illius sceleris contagio. Est quædam contagio sceleris, si proditorem defendas. Contaminavit se ejus prædæ contagione. Ad illum contagio conscientiæ non pertinet. Contactus corporum, _seu_ contagio vulgabat morbos.
CONTĀGĬUM, ii, n. _Contact ou contagion_. SYN. Contagio.
CONTĀMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Souiller_. SYN. Inquino, commaculo. PHRAS. Omnia suis sceleribus contaminavit, _il a tout souillé de ses crimes_. Macula sui sceleris imbuit; flagitiorum cœno et sordibus inquinavit; omnibus vitiis commaculavit; religiones omnes suo scelere violavit; aras ac templa polluit, funestavit; omni dedecore maculavit; omni scelere obligavit; omnia intoleranda libidine fœda ac deformia effecit Cf. Macula. USUS: Nullum est flagitium, quo se non contaminarit. Mortalium omnium post homines natos contaminatissimus, turpissimus. Contaminare veritatem mendacio, se omni scelere, stupris, flagitiis. Contagione prædæ contaminare. Omni scelere coopertus et contaminatus. Violatis sacris, piaculum meritus. Cf. Sceleratus.
CONTĔGO, is, texi, tectum, ere, a. _Couvrir_. SYN. Tego. USUS: Natura eas partes contexit. Medicorum errores terra injecta contegit. Cf. Tego.
CONTEMNO, is, tempsi, temptum, ere, a. _Mépriser_. SYN. Despicio, despicatui duco, sperno, abjicio, rejicio, inane ac leve existimo, pro nihilo puto, aspernor. )( Expeto, æstimo, effero, admiror. ADV. Aperte existimationem, constanter, magnopere, mirifice, omnino sententiam, penitus aliquem, plane, præclare res humanas, recte pecuniam, severissime voluptatem, valde elegantiam ludorum, vehementer hominem, vicissim, maxime. PHRAS. 1. Humana omnia contemnit, aspernatur et negligit, _il méprise toutes les choses d’ici-bas_. Humana omnia conculcat, levia ducit nullo loco numerat; flocci facit, contemptim habet; despicatui habet; est in eo summa rerum omnium contemptio et despicientia; humana omnia proterenda ac conculcanda ducit; alta quadam despectione intuetur; sordent ista illi, risui sunt; in summam contemptionem apud eum veniunt humanæ res omnes. 2. Majores nostri divitias contemnebant, _nos ancêtres méprisaient les richesses_. Apud majores nostros minima erat divitiarum ratio; divitiæ apud majores nostros nullo loco, nullo numero erant; majores nostri opes parvi pendebant, nihili faciebant, ducebant, reputabant, æstimabant; postremæ omnium rerum divitiæ nostris erant majoribus; postremum locum obtinebant. 3. Contemno omnia, _je méprise tout_, _je me moque de tout_. Omnia fastidio, respuo; trahantur per me pedibus, non laboro, nihil me tangit; nihil me afficit; nulla re moveor, nulla res in pretio est; nihili facio omnia; inania ac levia, nullius momenti, nullius ponderis apud me sunt; omnia despicatui, ludibrio habeo; nihili dependo; pro nihilo puto; pro nihilo duco; in minimis pono; risui sunt. 4. Pygmæi contemnuntur, _on dédaigne les pygmées_. Contemptui est pygmæorum brevitas; in contemptum, in contemptionem venit; brevitas sua pygmæis contemptum affert; pygmæi opportuni injuriæ ducuntur; pygmæis brevitas contemptionem affert; despectui est pygmæorum brevitas; despicatui, ludibrio habetur; contempta et abjecta res est pygmæus; staturæ brevitas inertissimis etiam in pygmæos licentiam facit; pygmæos brevitas sua in contemptionem adducit; pygmæi contemptu laborant apud mortales cæteros; pygmæorum brevitas pessimis habetur despicata modis; pygmæos obterere quisque audet; ludibrio, risui sunt omnibus pygmæi; pygmæi in magno contemptu vivunt; præbere ad contumeliam os coguntur; fabula sunt populo; nullo in honore sunt. 3. Bonæ artes contemnuntur, _on laisse de côté les bonnes études_. Jacent litterarum studia, ac nullo prope loco sunt; squalent bonarum artium studia, ac in postremis habentur; litterarum illa gloria in silentio et oblivione jacet; exolevit illud in omnium animis pulcherrimarum artium studium; non obtinent eum, quem merentur liberales disciplinæ, honoris, dignitatis locum; nullum jam bonis artibus est pretium, nulla existimatio; artes honestissimæ nullo jam in numero ponuntur, habentur, ducuntur. USUS: Contemnere aliquem, ac pro nihilo putare. Irridere et contemnere alios præ se. Contemnere, despicere, non curare, infra se ducere, pro nihilo habere. Cf. Aspernor, Sperno.
CONTEMPLĀTĬO, ōnis, f. _Contemplation_, _étude approfondie_; _considération_. SYN. Consideratio, cogitatio, mentis agitatio. EPITH. Diligens, magna ac diligens, manca naturæ atque inchoata. USUS: Res magna contemplatione digna. Contemplatio naturæ est animi pabulum. Cf. Meditatio, Considero.
CONTEMPLĀTOR, ōris, m. _Contemplateur_, _observateur_. USUS: Homo cœli contemplator.
CONTEMPLOR, aris, atus sum, ari, d. _Contempler_, _observer_, _méditer_. SYN. Meditor, considero, perspicio, intueor, animo intueor. ADV. Acerrime, otiose, studiose. PHRAS. Contemplari res divinas, _méditer les choses divines_. In rerum divinarum contemplatione aliquantum temporis ponere; aliquid temporis cœlestium rerum contemplationi tribuere; ad rerum divinarum contemplationem exsurgere, mentem erigere; vitam agere cœlestium rerum contemplatione suavissimam; animo esse in cœlestium rerum meditatione suspenso. USUS: Rem quamvis otiose et considerate, summo otio contemplatur. Intentis oculis rem contemplari. Cœli pulchritudinem oculis contemplari. Cf. Considero, Meditor.
CONTEMPTĬO, ōnis, f. _Mépris_, _dédain_. SYN. Contemptus, despicientia, despectio. EPITH. Firma, stabilis doloris, magna. USUS: Fortitudo est malorum dolorumque contemptio. Mortis, pecuniæ, rerum humanarum contemptio. Adversarios in contemptionem adduxit.
CONTEMPTŬS, ūs, m. _Mépris_, _dédain_. SYN. Contemptio, despectio. USUS: Contemptu laborabat apud socios. Cf. Contemno.
CONTENDO, is, tendi, tentum, ere, a. et n. _Tendre vers_, _s’efforcer_; _lutter_, _combattre_, _se disputer_. SYN. Nitor, curo, conor, laboro, enitor, _item_: Altercor, rixor, litigo. )( Remitto. ADV. Civiliter, contra, copiosissime, cupidissime, diligentissime, honeste, infestissime, inimicissime, magnopere, mirifice ab aliquo, plane, prorsus, summe, valde, vehementer ab aliquo, de salute verecundius. PHRAS. Cum vicinis contendere solet, _il est toujours en dispute avec ses voisins_. Contra vicinos identidem velitatur, depugnat, vociferatur; jurgia, disceptationes, altercationes suscipit; in altercando multus est; controversias a mane in noctem sæpe ducit; novas identidem turbas et rixas homo concitus, et ad jurgandum litigiosus commovet; cum omnibus certationem suscipit; cum vicinis bellum gerit, digladiatur; jurgiis contendit; omnibus obstrepit certatim; obloqui non desistit; certamina serit; verba omnia in altercationem vertit; vicinos in disceptationes perpetuas trahit; jurgantis ira sæpe ad manus pervenit; jurgia, discordias, iras cum vicinis exercet; manus simul intendit, simul probra vicinis ingerit; sæpe brevis altercatio inde ex iracundia muliebri in animorum contentionem exardescit; res sæpe parva studiis in diversa trahentibus, in magnum certamen excedit; frequens illi cum vicinis contentio; rixæ committendæ causa altercatio illi quotidiana; sæpe parva res est, quæ in altercationem vertit; contentiones frequenter excitat; movet, ciet rixas; altercationes, jurgia concitat; serit certamina et rixas cum vicinis. 2. Juvenes magna spectare debent et rectis ad gloriam studiis contendere, _les jeunes gens doivent chercher la gloire par le chemin de la vertu_. Debent grassari ad gloriam virtutis via; niti, tendere ad gloriam virtutis via; niti, tendere, ad gloriam nervos omnes industriæ contendere, et eniti ad gloriam; elaborare, ac animo conniti, ut nihil a se prætermissum, quo veræ laudis fructum sibi comparent, videatur; illuc juventuti summa ope, pertinaciter tendendum, ut veræ virtutis gloriam consequatur. USUS: 1. Contende ac elabora, animo connitere, _travailler_, _faire des efforts_. 2. Litigo, pugno, certo, luctor, confligo, digladior, contentionem facio, contentionis aliquid cum aliquo habeo, _lutter_, _combattre_. Cum aliquo, contra aliquem armis, vi, impetu, jure, verbis acerrime, inimicissime contendere. Sacramento contendas, mea non esse. Patere, quæso, rationem meam cum tua contendere. TRANSL. Intendo, adduco, _diriger_, _employer_. Nervos omnes contendere. Nihil usquam remittam, quin ætatis industriæque meæ nervos omnes contendam, ut, etc. 4. Comparo, confero, _opposer_, _comparer_. Contende inter se leges et confer. Accusationem nostram cum tua contendito. 5. Eo, festino, _aller_, _diriger ses pas_. Roma Brundusium contendit 6. Posco, flagito, peto, efflagito, _demander avec instance_; _insister_, _prétendre_. Summe, omni studio, paulo impudentius contendo, ut mecum in gratiam redeas. Nihil ab invito contendam. Cf. Conor, Laboro, Jurgo, Litigo.
CONTENTĒ, _Avec effort_. SYN. Vehementer, magna contentione, acriter. USUS: Contentius ambulare. Alias contentius, alias submissius dicere.