Part 23

CĂLĔO, es, ui, ere, n. _Être chaud_. SYN. Calidus sum. TRANSL. Vigeo. USUS: 1. Calent judicia ut cum maxime, _l’instruction de l’affaire va rondement_. Calent rumores. Dum res calet, insistendum est. Cum calent omnes, ego in negotio frigebo? 2. Fervere, dum res adhuc recens est. Calentes adhuc recenti pugna, et victoria feroces, _encore échauffés par le combat et fiers de leur victoire_. 3. Æstuare, inflammari, _avoir la fureur de_. Studio scribendi, cupidine laudis calere. Cf. Calor.

CĂLESCO, is, ere, n. _S’échauffer_, _se réchauffer_. SYN. Calidus fio. USUS: Igni vel apricatione calescere.

CĂLĬDUS, a, um, _Chaud_, _enflammé_. USUS: Calidior est animus, quam hic aer.

CĂLĬGA, æ, f. _Chaussure militaire_. SYN. Tibiarum tegumentum.

CĀLĪGĬNŌSUS, a, um, _Sombre_, _ténébreux_. SYN. Obscurus, caligine tactus. USUS: Obscurius, nebulosum, humidum, caliginosum cœlum.

CĀLĪGO, as, avi, are, n. _Être aveuglé_. SYN. Cæcutio. USUS: In sole caligare, _ne pus voir clair en plein midi_ (PROV.).

CĀLĪGO, ĭnis, f. _Brouillard_, _obscurité_, _ténèbres_. SYN. Tenebræ. EPITH. Cæca, obscura. USUS: TRANSL. Ex priore caligine temporum respublica in lucem aliquam respexit, _après la confusion_, _le désordre de ces derniers temps_, _la république a enfin un moment de repos_. Discussa nunc est caligo illa temporum et tetræ tenebræ. Videbam aliquid, sed quasi per caliginem. Cf. Tenebræ.

CĂLĬX, ĭcis, m. _Coupe_. EPITH. Calices maximi. Calix mulsi, vini.

CALLĔO, es, ui, ere, n. _Savoir parfaitement_. SYN. Scio, teneo. USUS: Jura callet. Cf. Scientia, Doctus.

CALLĬDĒ, _Habilement_; _avec ruse_. SYN. Astute, non incallide, caute, arguteque dicere.

CALLĬDĬTAS, ātis, f. _Habileté_, _astuce_, _ruse_, _fourberie_. SYN. Malitia, astutia. EPITH.: Perversa, stulta, vetus. USUS: Pœni calliditate valent. Calliditas astuta prudentiam imitatur. Cf. Astutia, Fraus, Dolus.

CALLĬDUS, a, um, _Habile_, _ingénieux_; _astucieux_, _rusé_. SYN. Astutus, versutus, vafer, malitiosus, eruditus artificio simulationis, veteratorius, veterator, non incallidus. USUS: Homo ad fraudem callidus. Astuta et callida interpretatio. Cf. Astutus, Dolosus.

CALLIS, is, m. _Sentier_. SYN. Semita.

CALLUM, i, n. _Cal_, _durillon_. SYN. Cutis usu densior. USUS: TRANSL. Diuturna consuetudo, diutinus dolor callum jam obduxit stomacho meo; malorum usus mihi sensum ademit; occalluit animus malorum usu, _endurcir_.

CĀLŌNES, um, m. pl. _Valets d’armée_. SYN. Militum ministri.

CĂLOR, ōris, m. _Chaleur_. SYN. Ardor, æstus. )( Frigus. EPITH. Æquabilis, corporeus, maximus, nimius, salutaris et vitalis, similis sui. PHRAS. 1. Ecquid in iter te das caloribus summis? _Pourquoi vous mettre en route par une pareille chaleur?_ ecquid hoc ardore; hoc æstu flagrantissimo; ista caloris intemperie; istis cœli ardoribus; æstuante tantis caloribus ære, solis radiis torrendum te præbes? ecquid hac anni parte flagrantissima, hoc anni sidere itineri te committis? 2. Calores sunt maximi, _la température est très-chaude_. Caloris nunc vis est maxima; calores habemus nunc maximos, æstus sunt immodici; æstivi cœli ardores nunc sunt maximi. Vapore solis omnia nunc torrentur, et accenduntur; fervore solis exæstuat anni tempus calidissimum; sol nunc omnia incendit; cœlum nunc fervet, æstuat, ut cura maxime. Menses nunc incidunt ardore solis flagrantissimi. Æstivi calores, æstatis ardores nunc sunt intentissimi. Æstuosum imprimis cœlum est; ab æstu fervet; æstus intemperie flagrat; immodicis caloribus torretur pars anni hæc ferventissima. 3. Calor crescit, _la chaleur augmente_. Intendit se calor, ingravescit, increscit, invalescit. Æstivi sideris calores graviore æstu exardescunt, effervescunt, invalescunt. 4. Calor remittit, _la chaleur diminue_. Frangit se calor, mitescit; tempus anni gravissimum defervescit; deflagrant tandem æstivi calores; temperantur, sedantur, leniuntur, mitigantur. Inclinata jam æstas nimios solis ardores defendit; caloris incommoda propulsat; languescit jam flagrantis cœli ardor, et sensim defervescit. USUS: Frigora et calorum molestiæ viro ferenda sunt. Acquiesco in horto, dum se calor frangat.

CĂLUMNĬA, æ, f. _Calomnie_, _accusation injuste_. SYN. Obtrectatio, maledictum, injusta criminatio, vexatio. EPITH. Acerrima, nimis callida, frigida, jejuna, impudens, major, prætexta, calumniæ variæ. PHRAS. Calumniam strinxit in innocentem, _calomnier un innocent_. Integerrimi hominis laudem calumniis obterere satagebat; criminari non destitit innocentem; infamiam innocenti afferre; infamia innocentem aspergere voluit; calumnias in innocentem instruxit; calumniis opprimere innocentem; calumniis appetere satagebat. Cf. Detraho, Maledictum. USUS: Frigidam jejunamque calumniam adversus me adhibuit. Totus est in instruendis calumniis. Calumniam æquo animo fert. Coercenda est calumnia, et contundenda. Cf. Convitium, Famam lædo, Maledicus.

CĂLUMNĬĀTOR, ōris, m. _Calomniateur_. SYN. Qui falsum crimen objicit; malitiosus interpres. EPITH. Egens improbus. USUS: Bono viro improbum calumniatorem apposuit.

CĂLUMNĬOR, aris, atus sum, ari, d. _Calomnier_. SYN. Calumniam adhibeo, vexo. USUS: Is aperte ludificari, et calumniari cœpit. Cf. Calumnia, Detraho.

CALVĂTĬCA, æ, f. _Coiffure de femme_. SYN. Tegmen capitis muliebre. USUS: Clodius calvaticam capiti suo accomodavit.

CALVĬTĬUM, ii, n. _Calvitie_, _manque de cheveux_. USUS: Calvitio mœror non levatur.

CALVUS, a, um, _Chauve_. SYN. Raro capillo, calvitio deformis.

CALX, calcis, f. _Talon_. SYN. Pars pedis posterior. PHRAS. Calcibus impetere, _frapper à coups de pieds_. Calcibus certare; premere, conscindere obstantes; calcibus cædere, ferire, contundere. USUS: 1. Certare pugnis et calcibus. 2. Finis ac meta, _bout de la carrière_. Ad calcem decurrit, pervenit opus. A calce ad carceres revocari (a fine ad principium), _être obligé de recommencer_. 3. Lapis excoctus pro ædificio, _chaux_. Calx viva, _chaux vive_. Calx macerata, _chaux éteinte_.

CĂMĒLUS, i, m. _Chameau_. USUS: Cameli adjuvantur proceritate collorum.

CĂMĒRA, æ, f. _Voûte_. SYN. Testudo, fornix. USUS: Cameras quasdam non probavi.

CĂMĪNUS, i, m. _Fourneau_. USUS: In hieme camino luculento utere.

CAMPESTER, ris, re, _De plaine_. Campestris exercitatio, _exercices du champ de Mars_.

CAMPUS, i, m. _Champ cultivé_. SYN. Ager, pratum, area, planities. EPITH. Deformis atque obsitus, fœnicularius, ingens, immensusque, latior, magnus, sanctus, tantus. USUS: 1. Agros nostros cum suis uberibus campis conferri posse negant. 2. TRANSL. Amplitudo, copia, ubertas, _champ_, _lice_, _carrière_. Magnus tibi campus patet in republica, apertus ad gloriam cursus. In hoc tanto, immensoque campo exultet oratio. 3. Planities, _plaine_. Camporum patentium æquora; camporum immensitates; immensa camporum spatia.

CĂNĀLIS, is, m. _Conduit_, _tuyau_, _canal_. USUS: Aquæ ductus fiunt tribus generibus, _vel_ per canales structiles, _aut_ fistulis plumbeis, _aut_ tubulis fictilibus.

CANCELLI, ōrum, m. pl. _Grillage_, _treillis_, _barreaux_. EPITH. Forenses. SYN. Septa e lignis modico intervallo disjunctis, quibus tribunalia et fenestræ muniuntur. USUS: 1. Applausum est a totis cancellis. TRANSL. Terminus, finis, limes, _bornes_, _limites_. Non egrediar ex iis, quos mihi ipse circumdedi, circumscripsi, cancellis. (Inde est VULG. Cancellaria, _chancellerie_), tabularium sanctius; (et Cancellarius, _chancelier_), tabularii sanctioris præses, custos; magister scriniorum.

CANCER, cri, m. _Cancre_, _crabe_. USUS: Rubentes urere foco cancros.

CANDĒLĂBRUM, i, n. _Candélabre_. EPITH. Candelabra ærea. USUS: Candelabrum e gemmis clarissimis, et opere mirabili perfectum.

CANDĔO, es, ui, ere, n. _Être d’une blancheur éclatante_. SYN. Candore fulgeo. USUS: Candens orbis, via lactea, _voie lactée_. Candente carbone sibi capillum adurere. Cf. Albus.

CANDESCO, is, ere, n. _Blanchir_. * SYN. Ignesco, candidus fio. USUS: Ferrum candescit. Capillus, caput candescit.

CANDĬDĀTŌRĬUS, a, um, _Relatif à la candidature_. USUS: Candidatorio fungi munere.

CANDĬDĀTUS, a, um, _Vêtu de blanc_, _candidat_. SYN. Candida veste indutus (Quales erant, qui magistratum petebant); nomen professus. EPITH. Consulares gratuiti, pares, singuli, firmior, sapiens. USUS: Officiosissima candidatorum natio.

CANDĬDĒ, _Franchement_, _sincèrement_. SYN. Sincere, pure, benigne. USUS: Inimicitias simpliciter et candide posuit.

CANDĬDUS, a, um, _Blanc_; _candide_, _franc_, _sincère_. SYN. Albus, purus, sincerus. USUS: Purum et candidum dicendi genus. Candidum hominis ingenium. Candidæ vitæ homo, innocentis. Cf. Sincerus, Apertus.

CANDOR, ōris, m. _Éclat_, _beauté_. SYN. Splendor, fulgor, lux. EPITH. Exiguus, extremus, illustrior solis, nimius, candidissimus. USUS: 1. Vide speciem candoremque cœli. 2. Albedo, _blancheur_. Mixtus candore rubor. 3. Simplicitas, _candeur_, _sincérité_. Eximio morum candore vir. Cf. Apertus.

CANESCO, is, ere, n. _Devenir blanc_ (_de vieillesse_), _grisonner_. SYN. Senesco, inveterasco. USUS: Canescit jam oratio tua, habetque suam jam maturitatem et senectutem, _votre éloquence commence à blanchir et votre style prend de la maturité_.

CANI, ōrum, m. pl. _Cheveux blancs_. SYN. Albi fenum capilli. USUS: Non cani, non rugæ auctoritatem afferunt.

CĂNĪCŬLA, æ, f. _Canicule_. Sidus cœleste.

CĂNĪNUS, a, um, _De chien_. USUS: Cœna canina, _repas de chien_ (_où l’on ne boit que de l’eau_).

CĂNIS, is, m. _Chien_. USUS: Canum fida custodia; incredibilis ad investigandum narium sagacitas; amans dominorum adulatio; alacritas in venando. Canis sollicitum animal. Cane pejus et angue.

CĂNISTRUM, i, n. _Corbeille_. SYN. Fiscina, cista viminea. EPITH. Splendidissima. USUS: Lancibus et splendidis canistris nos pascis.

CĀNĬTĬES, ei, f. _Vieillesse_. USUS: O turpem exacta dementique ætate canitiem!

CANNA, æ, f. _Canne_, _roseau_. SYN. Arundo.

CĂNO, is, cĕcĭni, cantum, ere, n. et a. _Chanter_. SYN. Canto, cantus edo. ADV. Canere absurde, diligenter, flebiliter, intus, intus sibi, modulate, præclare fidibus, similiter. PHRAS. Pauci recte canere norunt, _peu d’hommes savent bien chanter_. Pauci recte canendi artem callent, tenent; canendo vocem rite nunc intendere, nunc remittere sciunt; canendi modos probe callent. Paucis contigit in canendo eum tenere modum, ut in eorum modulatione nihil agnoscas absonum, inconditum, inconcinnum. Pauci vocem moderari; ita efferre; ea ratione componere sciunt, ut aures nihil respuant, rejiciant, improbent. USUS: 1. Canere voce, _chanter_. Canere fidibus, tibiis, _jouer d’un instrument à cordes_, (pro VULG. Ludere fidibus, inflare fistulas, ludere instrumentis musicis). Canere bellicum, _sonner la charge_. Canere classicum, _idem_. Receptui canere, _sonner la retraite_. Cf. Musica, Modulor.

CĂNON, ŏnis, m. _Loi_, _règle_, _mesure_. SYN. Regula. USUS: 1. Tu canon es meorum scriptorum. 2. Canon Missæ, (vox Eccles.) _le canon de la Messe_. Arcana verba Divini Sacrificii, et silentio enuntianda. Canones Sacri, _les sacrés canons_. Scita Pontificum.

CĂNŎNĬCĀTŬS, ūs, m. _Canonicat_. SYN. Sacerdotium opulentum, amplum. Collegium, senatus sacratior sacerdotum, auctoritate præcipuorum. (VULG. Capitulum Canonicorum).

(CĂNŎNĪZO, as, are, a. VULG.) _Canoniser_. SYN. In Sanctorum numerum referre; ad Sanctorum ordinem adscribere, aggregare; Cœlestes honores, publicosque alicui decernere; inter cœlites referre; in album sanctorum cœlitum solemni ritu referre; inter cœlites annumerare; solemni ritu alicujus memoriam consecrare. In concilio cœlestium collocare; in numero sanctorum collocare; sanctorum ordinibus asserere. In cœlitum cœtu ac numero reponere; ad immortalitatem et religione et memoria consecrare. Cœlestes honores dare, habere; cœlitum honoribus cumulare. Superorum in censum referre. In Divos referre. Consecratæ immortalitatis auctoritatem a Pontifice Maximo accipere, _être canonisé_. Cœlestium numerum augere.

CĂNŌRUS, a, um, _Sonore_, _retentissant_. SYN. Ad cantum inflexus, clarus. USUS: Canora, suavis vox.

CANTĒRĬUS, ii, m. _Cheval hongre_. SYN. Equus castratus. USUS: Mulo vehare, qui canterium comedisti.

CANTHĂRIS, ĭdis, f. _Cantharide_. Insecti genus.

CANTĬCUM, i, n. _Chant_. USUS: Rhetorum epilogus pene canticum.

CANTĬLĒNA, æ, f. _Chanson_. SYN. Cantio. USUS: Crebro mihi cantilenam illam suam insusurrat. Eamdem cantilenam canere, _chanter toujours la même chanson_, _rabâcher_.

CANTĬO, ōnis, f. _Chant_; _enchantement_. SYN. Carmen veneficum. USUS: Id veneficiis, et cantionibus Liciniæ factum.

CANTĬTO, as, avi, atum, are, a. _Chanter souvent_. USUS: Carmina in epulis cantitata.

CANTĬUNCŬLA, æ, f. _Petite chanson_. USUS: Cantiunculis otium oblectare.

CANTO, as, avi, atum, are, a. _Chanter_. SYN. Cano, cantus fundo, edo. USUS: Pueri lepidi cantare, et psallere docentur. Cf. Cano.

CANTOR, ōris, m. _Chanteur_, _musicien_, _poète_; _acteur_. USUS: Leguleius, præco actionum, cantor formularum.

CANTŬS, ūs, _Chant_. SYN. Symphonia, vocis inflexio. EPITH. Dulcior, nauticus, obscurior, quotidianus vocum, lugubres, modici, remissiores. USUS: Tibicines cantus numerosque non suo, sed multitudinis arbitrio moderantur. Cantibus ipsæ bestiæ flectuntur, et consistunt. Fidium nervorumque cantibus ædes totæ personant. Suavitate modulorum aures tenere, cantibus animos impellere, incitare.

CĀNUS, a, um, m. _Blanc_; _vieux_; _vénérable_. SYN. Albus, candidus, canitie venerabilis, _aut_ præmatura canitie deformis.

CĂPĀCĬTAS, ātis, f. _Capacité_. SYN. Amplitudo, spatium capiendi. EPITH. Tanta. USUS: Theatri, vasorum capacitas. Utrum capacitatem in animo putamus esse? _Croyons-nous qu’il y ait dans l’âme une espèce de réservoir?_ (ut putat vulgus et loquitur).

CĂPAX, ācis, omn. gen. _Spacieux_, _ample_, _étendu_. SYN. Quod aliquid capere potest. USUS: Capax domus. Ita capaces sunt aures meæ, ut eas nec Demosthenes impleat.

CĂPĒDO, ĭnis, f. _Vase à anses_. Vasis genus. EPITH. Capedines gratæ. USUS: Capedines et fictiles urnulæ.

CĂPELLA, æ, f. _Petite chèvre_. SYN. Parva capra. (Vulgus capellam vocat Sacellum, ædiculam sacram, _chapelle_).

CĀPER, ri, m. _Bouc_.

CĂPESSO, is, ivi, _vel_ ii, ītum, ere, a. _Chercher à prendre_, _saisir_. SYN. Peto, capio. USUS: Rempublicam, magistratum capessere, _faire marcher les affaires de l’état_, _entrer en charge_. Quando meliora capesses? Cibum capessere. Fugam capessere, capere. Capessere se domum, _se retirer chez soi_.

CĂPILLĀTUS, a, um, _Chevelu_. ADV. Bene capillatus adolescens. USUS: Corpore inculto et squalido capillatior, quam ante.

CĂPILLUS, i, m. _Cheveu_. SYN. Capitis pilus. EPITH. Compti. USUS: Capillus compositus et delibutus. Capilli fluunt, defluunt post morbum, _tomber_. Capilli rari et cedentes, _cheveux rares et qui dégarnissent le front_. Capillum promittere, submittere, _laisser croître ses cheveux_. Capillis, crinibus passis, _cheveux épars_. Capillus prolixus, promissus, _longue chevelure_. Capillus circa caput rejectus negligenter, _chevelure négligemment rejetée autour de la tête_. Cincinnorum fimbriæ, _extrémité bouclée des cheveux_. Capillum pectere, comere, componere, ornare, nodo substringere, in nodum cogere, _se peigner_, _se coiffer_. Capillum calamistris inurere, _se friser_. Capillum in gradus frangere, formare, _cheveux à étages_. Capilli ficti, adsciti, adventitii, _perruque_, _alias_ galericulus.

CĂPĬO, is, cēpi, captum, ere, a. _Prendre_, _recevoir_. SYN. Comprehendo, accipio. )( Do. ADV. Aliquando animum patrium, commode tempus adeundi aliquem, facillime conjecturam, invite, necessario consilium, strenue arma. Capi brevi, crudelissime, prædam et fortunas, mirifice facetiis, opportune locum, plane navim suo onere, atque deprimi, recte, sortito sacerdotem Jovis, vix gloriam cœlo. USUS: 1. Capere urbem, _prendre une ville_, oppido potiri. Cibum capere, _manger_, _prendre de la nourriture_. Manum capere, _saisir la main_. 2. TRANSL. ad intellectum: Capio rem, _comprendre_, teneo. Capere conjecturam ex _vel_ de re aliqua. Consilium, rationem agendi capere. Admiratio me capit, _l’admiration m’emporte_. 3. Ad actus voluntatis, et tum sumitur tam active, quam passive: Cepit me voluptas; captus sum voluptate, _le plaisir m’a séduit_. Capere lætitiam ex re. Amore capi. _Aut contra_: Luctus ingens, cura, metus, pavor urbem cepit, _s’emparer de_. Respublica magnam calamitatem, detrimentum, dolorem, angorem, luctum, terrorem, miseriam, metum cepit, _endurer_. 4. Sumo, _obtenir_, _se charger de_. Magistratum, consulatum, provinciam capere; laborem inanem capere. Initia, primordia a Diis capienda sunt, _il faut remonter jusqu’aux dieux_. 5. Delector, _se réjouir de_, _avoir plaisir à_. Munditiis, argenti splendore etc. capitur. 6. Decipio, delinio, _gagner_, _séduire_, _tromper_. Verborum laqueis judicem; aures velut per insidias cepit. 7. Contineo, _contenir_, _enfermer_. Gloriam consecutus, quæ vix cœlo capi possit. Amentiam ejus civitas, regna capere non poterant. 8. Capere pœnam de aliquo; documentum, exemplum ex re capere. Locum castris capere etc. Cf. Accipio, Urbem capio, Comprehendo, Captivus.

CĂPISTRUM, i, n. _Baillon_, _licou_. USUS: Capistro constringi.

CĂPĬTĀLIS, e, gen. com. _Capital, où il y va de la vie, qui peut entraîner la mort._ USUS: Rerum capitalium rei. Capitali odio dissidere. Fraudem capitalem admittere. (Capitale, VULG. _Capitale_). Cf. Caput.

CĂPĬTO, ōnia m. _Qui a une grosse tête._ SYN. Magni capitis. USUS: Sili, flacci, frontones, capitones.

CĂPĬTŬLUM, i, n. _Chapitre_. EPITH. Parvum, pulcherrimum. USUS: Primum capitulum optimum prodere.

Capitulum Ordinis, _Salle du chapitre dans les ordres religieux_. Locus reprehendendis erratis destinatus. _Item_: Comitium familiæ sacræ. Capitulum ordinis facere, _rassembler le chapitre_. Comitia habere creandis magistratibus, _seu_ moderatoribus familiæ sacræ. Conventum celebrare; concilium habere instituendis novis Religiosi ordinis magistratibus. Capitulum Cathedrale, Collegium, senatus Ecclesiastici Ordinis, Præsulum.

CĂPRA, æ, f. _Chèvre_.

CĂPRĬFĪCUS, i, m. _Figuier sauvage_. SYN. Ficus silvestris.

CĂPRĪNUS, a, um, _De chèvre_. USUS: Pellis caprina.

CAPSA, æ, f. _Coffre_, _cassette_. SYN. Arca. USUS: Si te ad meas capsas admisero.

CAPTĀTĬO, ōnis, f. _Action de capter_, _captation_; _chicane de mots_. USUS: Disputandi prudentiam captatio verborum imitatur.

CAPTĀTOR, ŏris, m. _Qui cherche à saisir, à surprendre._ SYN. Qui venatur aliquid, _aut_ ambit quovis modo. USUS: Plebicola repente, omnisque auræ popularis captator, _avide de popularité_.

CAPTĬO, ōnis, f. _Subtilité_; _tromperie_, _fraude_. SYN. Argutiæ, Sophisma. USUS: Quasi præstigiis et captionibus a sententia sua depulsus, in alienam inductus est. Captiones refellere.

CAPTĬŌSĒ, _D’une manière captieuse_. SYN. Vafre, argute. USUS: Captiose interrogare.

CAPTĬŌSUS, a, um, _Captieux_. SYN. Quod captiones habet. USUS: Fallaces et captiosæ quæstiones. Societas captiosa.

CAPTĬUNCŬLA, æ, f. _Chicane_, _subtilité_. SYN. Captio. USUS: Omnes captiunculas pertimescere.

CAPTĪVĬTAS, ātis, f. _Captivité_. USUS: Is dies finem diuturnæ captivitatis, turpitudinis, servitutis attulit. Cf. Captivus.

CAPTĪVUS, a, um, _Captif_, _prisonnier_. SYN. Captus et vinctus. PHRAS. 1. Captivus tenetur, _il est prisonnier_. In vincula conjicitur; custodia tenetur; in vinculis est; in vinculis cohibetur; in custodiam vinctus datur, conjicitur; in carcerem conditur; in vincula ductus, obnoxiam carnificis arbitrio ducit animam; in custodiam traditur; in carcere _vel_ carcerem includitur; vinculis mandatur; in catenis tenetur. 2. Captivos dimittere, _renvoyer les captifs_. Eximere vinculis; libertate donare; exsolvere vinculis; in libertatem asserere; ergastula captivis solvere. USUS: Ducere aliquem captivum in triumphum. Captivos duriter habere. Captivos redimere; reddito pretio liberare, recuperare, _racheter_. Captivos reddere, remitttere. Cf. Custodia, Carcer, Vincula, Captus.

CAPTO, as, avi, atum, are, a. _Saisir_, _prendre_. SYN. Allicio, aucupor. ADV. Mediocriter adventum. PHRAS. 1. Captare occasionem, _épier l’occasion_. Imminere in occasiones omnes; intentum esse in occasionem; quærere locum injuriæ, insidiis; aucupari tempus; captare temporis momenta. 2. Captare gloriam, _rechercher la gloire_. Plausum captare, aucupari omnes umbras falsæ gloriæ; consectari adumbratæ quamvis gloriæ imaginem. Cf. Gloria. USUS: 1. Assentatione gratiam, aliquem objecta spe quæstus captare, _tromper_. 2. Observo, _épier_. Tempora, occasio, momenta captanda sunt. 3. Consector, peto, _rechercher_, _désirer_. Voluptatem, verba, plausum, benevolentiam populi captare. 4. Captare auram, _prendre l’air_. 5. Captare aliquem, _tromper quelqu’un_. Cf. Quæro, Ambio, Cupio.

CAPTUS, a, um, part. v. capio. _Pris_, _fait prisonnier_. PHRAS. Bello captus est, _il fut pris à la guerre_. Jure belli captus est; in manus hostium venit; in potestatem hostium pervenit; hostium præda factus est. USUS: Mente, oculis, membris omnibus, auribus captus, _séduit_, _charmé_, _trompé_. Amore, misericordia captus, _touché_. Bello capta præda, spolia, pecunia; captiva pecunia, _butin_, _argent pris ou gardé contre le droit_, _malversation_.

CAPTŬS, ūs, m. _Capacité (physique ou intellectuelle)_. SYN. Ingenium, intelligentia. USUS: Prudens, ut est captus illorum hominum. Non malus, neque iners ut est captus servulorum. Indoles, _caractère_.

CĂPŬLĀRIS, e, gen. com. _Qui est voisin de la tombe_. SYN. Senex capulo mortique vicinus, proximus.

CĂPŬLUS, i, m. _Poignée_, _garde d’une épée_; _cercueil_. SYN. Manubrium gladii. USUS: Quasi vero capulo esset occisus.

CĂPUT, ĭtis, n. _Tête_. USUS: 1. Caput aperire alicui, _se découvrir devant quelqu’un_. Salutare aperto capite. Caput tegere, operire, _se couvrir_. Caput cervicibus abscindere, _trancher la tête_. Securi ferire, percutere; cervicem abscindere; secare collum; caput a cervicibus avellere; ferro caput demetere; incidere cervices, præcidere; caput ense auferre; jugulum ferro resolvere, caput a cervicibus amputare, obtruncare, _trancher_. (VULG. Decapito.) 2. Vita, salus, _vie_, _existence civile_. Causa, judicium capitis agitur. De ordine, de civitate, de libertate, de capite contentio est. Caput tuum, et fortunas semper defendi. 3. Crimen capitale, _crime capital_. Capitis aliquem accersere, accusare. 4. Initium, principium, pars præcipua, origo, _point essentiel_, _capital_, _sommaire_; _auteur_, _chef personnage principal_. Ad consilium dandum caput est nosse rempublicam. Et quod caput est, novi hominem. Capita duntaxat orationis exposuit. Duo epistolæ capita, Caput factionum Timagenes fuit. Ad pontis capita castella sunt excitata, _en tête du pont on éleva deux postes fortifiés_. 5. _Vulgo_: Capitale, _capitale_. De capite, de summa, de sorte aliquid detrahere, remittere. 6. In aliis loquendi modis: Capita conferre, offensare, _s’aboucher_, _conférer avec quelqu’un (rapprocher les têtes)_, _avoir un tête-à-tête_. Capite sancire, _porter la peine de mort_. Nec caput, nec pedes habet, _cela n’a ni queue, ni tête_. (PROV.)

CARBĂSĔUS, a, um, _De lin_, _de toile fine_. SYN. Ex lino optimo contextus. USUS: Vela carbasea.

CARBĂSUS, i, f. et CĂRBĂSA, ōrum, n. pl. _Lin_, _voile de navire_. USUS: Velum a carbaso factum, _seu_ lino miræ tenuitatis.

CARBO, ōnia, m. _Charbon_. USUS: Candente carbone sibi adurebat capillum.

CĀRBŌNĀRĬUS, ii, m. _Charbonnier_. * SYN. Qui carbones conficit. USUS: Carbonaria fornax.

CARBUNCŬLUS, i, m. _Petit charbon_, _escarboucle_. SYN. Parvus carbo. USUS: Cum testa ambulans carbunculos corrogabat.