Part 160

_Hactenus_ c. pro tempore Adhuc. ponitur.

_Honorificare._ Honorare.

_Humanitas_ pro. Natura humana.

_Humiditas._ Humor.

_Humiliare se._ Submittere se, submisse se gerere.

_Humilis._ Modestus, animi submissi homo.

_Humilitas._ Modestia, submissio animi.

_Humiliter._ Demisse.

_Ictu oculi._ Momento _vel_ puncto temporis.

_Ignaviter._ Ignave.

_Ignobiliter._ Sordide, plebeio modo.

_Ignominiose._ Per ignominiam, cum ignominia.

_Illegitimus._ Non legitimus, spurius.

_Illicite_ †. Per nefas summum, non sine culpa.

_Immediate._ Proxime, nullo interveniente.

_Immisericordia._ Inhumanitas.

_Impassibilis._ Pati nescius, malo nulli obnoxius.

_Imperfecte._ Imperfecta re, opere.

_Implere legem._ Parere legibus; observare, sequi legem.

_Impossibile._ Αδύνατον, quod fieri non potest.

_Imputare._ Adscribere, culpam conferre in aliquem.

_Inadvertentia._ Inconsiderantia, incuria.

_Incertitudo._ Incerta belli, fortunæ, casuum.

_Incomprehensibilis._ Incomprehensus.

_Incorporeus._ Corporis expers.

_Incredulitas._ Obstinatus animus ad fidem habendam.

_Incredulus._ Obstinatus.

_Incurabilis._ Insanabilis, desperatus.

_Indebite._ Immerito, injuste.

_In diebus nostris._ Nostra memoria.

_Indigus._ Indigens.

_Indubitanter._ Non dubitanter, sine dubio, haud dubie.

_Indubitate._ Procul dubio.

_Indubius._ Haud dubius, indubitatus.

_Inexcusabilis, e_ (poet.). Excusationem non habens.

_Inexstinguibile odium._ Implacabile, _vel_ immortale.

_Infernus._ Inferi, orcus.

_Infinitudo._ Infinitas.

_Infirmari_ † pro. Ægrotare, in morbum implicari.

_Infirmiter._ Infirme.

_In genere._ Generatim, universe.

_In gratiam alterius._ Alterius causa.

_Ingratitudo._ Ingratus, immemor beneficii animus.

_In illo tempore._ Illo tempore.

_Inopinus._ Inopinatus.

_Inordinate._ Sine lege ac modo.

_In quantum._ Quatenus, qua ex parte.

_In quantum possum._ Quantum in me est, quantum consequi potero.

_In somnio._ Per quietem.

_In specie._ Speciatim, nominatim, sigillatim.

_Inspiratio._ Instinctus, afflatus divinus.

_Instabilitas._ Varia commutabilisque vitæ ratio, _aut_ vaga volubilisque fortuna, vicissitudo.

_Intellectus._ Intelligentia, ratio.

_Intercedere pro aliquo_ pro. Deprecari pro aliquo, supplicare.

_Intercessio_ pro. Deprecatio.

_Intercessor_ pro. Deprecator.

_Intrinsece._ Intrinsecus.

_Intrinsecus, a, um._ Interior.

_Inverecunde._ Impudenter.

_Invisibilis._ Qui oculorum obtutum _vel_ aciem effugit.

_Involuntarius._ Non voluntarius, invitus.

_Irate._ Iracunde, cum ira.

_Irrationabiliter._ Sine ratione, more rationis expertium.

_Irrationalis._ Rationis expers.

_Irreligiosus._ Ab omni religione alienus, remotus.

_Irrequietus._ Sollicitus, laboriosus.

_Jus habeo._ Jure meo possum.

_Justificare._ Justum declarare, a culpa absolvere.

_Juxta Ciceronem_ † pro. Secundum Ciceronem, ex Ciceronis sententia, _vel_ ut est apud Ciceronem.

_Lenimentum._ Levamentum.

_Letaliter._ Letifera plaga, morbo.

_Liberum arbitrium._ Voluntas libera.

_Licite._ Juste, honeste, justis de causis.

_Linea_ pro. Versus.

_Lingua materna._ Sermo patrius.

_Longanimis._ Mitis, ad iram tardus, remissior in ulciscendo.

_Longo tempore post._ Longo intervallo.

_Loqui pro et contra._ In utramque partem disceptare.

_Lucta._ Luctatio, certamen.

_Ludere fidibus._ Canere fidibus.

_Magnanimiter._ Magno animo.

_Male contentus est._ Animo est alienato et offenso.

_Maledictus._ Exsecrabilis, detestabilis, orci victima.

_Male dispositus._ Male animatus ad rem.

_Malefactor._ Malitiosus, facinorosus.

_Malus aer._ Cœli gravitas.

_Mediate, immediate._ Interveniente aliquo _vel_ nullo, remote, proxime, per _vel_ non per alium.

_Medicari._ Mederi, sanare.

_Medium, media_ pro. Sumptus, facultates, subsidia, _vel_ modus, via, ratio, _vel_ remedium.

_Methodus certa_ †. Ratio ac via.

_Mille alii._ Sexcenti.

_Mineralia._ Fossilia.

_Modernus._ Hodiernus, recentior, qui nunc est; auctor nostri temporis, novus.

_Multoties._ Sæpenumero, sæpe, identidem.

_Multum ante._ Multo ante.

_Mundanæ res._ Caducæ, perituræ, profanæ, infimæ, fugaces, inanes, mortales, fluxæ, fragiles, humanæ res.

_Nec autem_, vel _minus autem_. Nec vero, minus vero.

_Nigredo._ Nigror.

_Nocuus_ † (poet.). Noxius, infestus.

_Non diu post._ Non ita multo post.

_Non vero._ Non autem.

_Noscere jam hominem disco._ Perspicio jam hominis animum.

_Novendecim._ Undeviginti.

_Nullatenus._ Nequaquam, neutiquam, nullo pacto, mode, nulla ratione, minime.

_Nullibi._ Nusquam.

_Nullo labore._ Nullo negotio.

_Nuntium._ Nuntius.

_Nuspiam._ Nusquam.

_Oblivioni tradere_ †. Oblivioni dare.

_Obnixe rogare._ Enixe rogare, obsecrare, omnibus precibus orare, petere.

_Obsidium._ Obsidio.

_Occidere se._ Afferre sibi manus, mortem consciscere.

_Octodecim, octavus decimus._ Duodeviginti, duodevicesimus.

_Omnes usque ad unum._ Ad unum omnes.

_Omni ex parte._ Usquequaque.

_Omnimode._ Omni modo, ratione, omnibus modis.

_Ordinarie._ Plerumque.

_Pacate, pacifice._ Tranquille.

_Pallesco._ Palleo, exalbesco.

_Particularis._ Singularis, peculiaris.

_Parum ante._ Paulo ante.

_Parvo labore._ Nullo negotio.

_Parvum esse._ Statura esse humili.

_Parvus est in oculis suis._ Modestissime de se existimat.

_Passiones._ Animi motiones, perturbationes.

_Pavefacere._ Pavorem incutere, metum injicere.

_Per accidens._ Casu, temere, fortuito.

_Persecutor Christianorum._ Nominis Christiani hostis.

_Persona_ † pro. Homines, capita: _pro_ larva, _aut_ muneris gerendi habilitate, _probum est_.

_Pertinet ad me liber._ Meus est liber.

_Pertransire._ Permeare.

_Pœnitentiam agere._ Resipiscere, ad frugem redire, dolere de admissis criminibus, vitia virtutibus emendare.

_Possibilis, e._ Quod fieri potest, si res facultatem habet, quantum consilio effici potest.

_Possibilitas._ Facultas, vires.

_Prædecessor._ Antecessor †.

_Præ oculis habere._ Versatur mihi ante oculos.

_Præsagium._ Præsagitio, præsensio, prædictio rerum futurarum.

_Præsumere_ † pro. Multa sibi sumere, audere, arrogare sibi: _nam pro_ prius sumere, _probum est_.

_Prætextu aliquo._ Per speciem, simulatione, sub specie, obtentu, per causam, nomine amoris, honoris, etc.

_Prætextus_ †. Simulatio, species, nomen, obtentus.

_Prævalere._ Viribus superiorem esse, superare, vincere.

_Primatus._ Principatus.

_Primates._ Principes civitatis, optimates, primarii viri.

_Primogenitus._ Natu maximus.

_Private._ Privatim.

_Procul distare._ Longe abesse.

_Producere fructus._ Ferre fructus.

_Professor._ Magister, doctor.

_Proponere conditiones._ Ferre conditiones.

_Proponere aliquid in senatu._ Referre ad senatum, ad populum.

_Proponere sibi aliquid Inducere animum, constituere, decernere. faciendum._

_Proprio Marte, propria manu._ Suo Marte, manu sua.

_Protectio._ Defensio, tutela, clientela, præsidium, patrocinium.

_Protector._ Defensor, patronus.

_Proximior._ Propior.

_Purificatio._ Expiatio.

_Pusillanimis._ Timidus, animo fracto, humili, abjecto.

_Pusillanimitas._ Animus abjectus, angustiæ pectoris, parvus animus.

_Quadragesies._ Quadragies.

_Quæstionem proponere._ Quæstionem ponere.

_Qualitates egregiæ._ Dotes animi egregiæ.

_Quamprimum potest fieri._ Primo quoque tempore.

_Quantitas vini, frumenti._ Numerus, vis, modus ingens frumenti.

_Quidquid sit._ Utcumque res se habeat, _vel_ quoquo modo.

_Quoad corpus._ Secundum corpus.

_Rationalis._ Ratione utens, particeps rationis.

_Rebellare_ †. Deficere a Republica, novis rebus studere.

_Rebellis_ †. Seditiosus, factiosus.

_Recenter._ Recens.

_Reciproce._ Mutuo, vicissim.

_Rectitudo._ Recta _vel_ incorrupta rei ratio.

_Reduplicare._ Conduplicare.

_Reflexio._ Accurata consideratio, deliberatio.

_Refrigerium._ Refrigeratio.

_Relative._ Comparate ad alios.

_Remorsus conscientiæ._ Pungentes animi stimuli, morsus.

_Reparare damnum._ Sarcire damnum.

_Repulsio._ Repulsa.

_Res est in eo statu._ Res in eum adducta est locum.

_Res est sic._ Res sic se habet.

_Respective._ Comparate.

_Revelare aliquid._ Patefacere, rei indicium facere.

_Reversus sum._ Reverti.

_Robuste._ Nervose.

_Rubedo._ Rubor.

_Salutifer._ Salutaris.

_Sanctificare._ Consecrare, sanctum esse jubere.

_Sanguinem effundere_ † pro. Occidere, hostilem sanguinem fundere.

_Scienter._ Sciens prudensque id fecisti.

_Scopus_ † pro. Finis, propositum.

_Sculptor._ Fictor.

_Secum ipso loqui._ In animo secum versare.

_Secundo._ Iterum.

_Secundum Lucam._ Scriptore Luca.

_Secure._ Tuto, sine cura, periculo.

_Seducere._ Corrumpere mores, corruptelam illecebris irretire.

_Semel aut bis._ Semel iterumque.

_Semote._ Remotis arbitris.

_Sensibilis, e._ Quod sub sensum cadit, sensu percipitur.

_Seorsim._ Seorsum.

_Separatio._ Divortium, dissidium.

_Sermonem facere._ Sermonem habere, verba facere.

_Servitudo._ Servitus.

_Solamen_ † (poet.). Solatium.

_Solvere vestem, panem._ Solvere pro veste, _vel_ panis pretium.

_Somnolentus._ Somniculosus.

_Sparsim._ Pluribus in locis, non uno in loco.

_Spem dare alteri._ Spem facere, in spem adducere.

_Stare a longe._ Stare eminus.

_Statuarius_ †. Qui signa fabricatur.

_Strategema._ Consilium _vel_ inventum callidum Imperatoris, _vel_ dolus, artificium militare.

_Subditi._ Cives subjecti et subditi regibus.

_Sub eo prætextu._ Ea simulatione, specie, nomine.

_Subintelligere, subaudire._ Intelligere vocem non expressam.

_Subitaneus_ †. Repentinus.

_Subjugare_ †. Subigere, sub jugum mittere.

_Sublimitas._ Excelsitas.

_Sublimiter._ Sublimi loco, gradu.

_Submittere se legibus._ Obtemperare legibus.

_Substantia_ pro. Natura, _aut_ fortuna.

_Successores._ Posteri, qui succedunt.

_Sufficienter._ Satis.

_Summitas._ Fastigium.

_Superbire._ Efferre se, inflari.

_Superficies._ Extremitas.

_Superfluus._ Supervacaneus.

_Supernaturalis._ Superans naturæ vires.

_Superscriptio._ Inscriptio litterarum.

_Supplere aliquem._ Partes alicujus sustinere.

_Supplicatio._ Libelli supplices.

_Supponere._ Ponere.

_Supposito hoc._ Posito hoc.

_Supradictus._ De quo supra dixi.

_Surrexit Propheta._ Vates sacer ortus est.

_Symmetria._ Congruentia æqualitasque partium.

_Sympathia._ Cognatio naturæ et quasi concentus et consensus. _Cic._

_Tabefacere._ Conficere, consumere.

_Tam bene, quam poteram._ Pro virili parte, pro rei copia.

_Tangibilis._ Sub tactum cadens.

_Tardatio._ Tarditas, mora.

_Technice._ Artificiose.

_Tegmentum._ Tegmen, tegumentum.

_Temperies._ Temperatio.

_Temporalia bona._ Caduca, fluxa; res externæ.

_Tempora gravia_, vel _mala_. Temporum iniquitas, acerbitas.

_Tenetur hoc facere._ Oportet, munus _aut_ partes sunt ejus.

_Tentamentum_ (poet.). Tentatio.

_Tepiditas._ Tepor.

_Terminus_ † pro. Certa, constituta dies.

_Terra firma._ Terra continens.

_Terrefacere._ Terrorem inferre, terrere.

_Terreus._ Terrenus.

_Textus auctoris._ Verba auctoris _aut_ sententia.

_Theatrum belli._ Sedes belli.

_Theoria._ Contemplatio et mentis agitatio.

_Tituli honorum._ Vocabula honorum, nomina.

_Titulum libro facere._ Librum inscribere.

_Titulus libri._ Libri inscriptio.

_Tonus_ †. Sonus.

_Traducere in latinum._ Latine vertere.

_Transibit hoc non ita._ Hoc sic non abibit.

_Transmutatio._ Immutatio.

_Tribulatio._ Afflictio, calamitas.

_Trigesies._ Tricies.

_Triginta octo, novem._ Duodequadraginta, undequadraginta.

_Triumphator._ Triumphans.

_Turpare._ Deformare.

_Ubertim._ Abunde, affatim.

_Ultionem sumere._ Ulcisci.

_Unanimiter._ Uno ore, uno animo, concordissime.

_Unice_ † pro. Tantum, solum; _nam positum pro_ singulariter, _bonum est_.

_Unigenitus._ Filius unicus.

_Unio._ Concordia, animorum et sententiarum summa consensio.

_Unire se._ Conjungere.

_Universaliter._ Universe, generatim.

_Ut plurimum._ Plerumque.

_Ut quid._ Cur, quare.

_Valde sero._ Multa nocte.

_Valedicere_ †. Valere jubeo.

_Valor_ †. Pretium.

_Vane._ Inaniter.

_Vanitas mundi._ Res inanes, fluxæ.

_Vappa._ Vinum fugiens.

_Variabilis._ Mutabilis, parum sibi constans.

_Vaticinium._ Vaticinatio.

_Vehementia_ †. Acrimonia, impetus.

_Ventus bonus._ Ventus secundus.

_Verbum suum dare._ Fidem dare, interponere.

_Veritatem dicere._ Verum dicere.

_Vice una et altera._ Semel atque iterum.

_Vicibus tribus, multis._ Ter, sæpe.

_Vicissim amare._ Inter se amare.

_Vigesies._ Vicies.

_Viror._ Viriditas.

_Visibilis._ Res, quæ sub aspectum venit, cadit.

_Visus bonus._ Oculorum acies acris et acuta.

_Vitæ austeritas_ †. Victus cultusque asperior.

_Vituperium._ Vituperatio.

_Vivere in pace._ Quietam ætatem traducere.

_Vomitus_ †. Vomitio.

_Voracitas_ †. Edacitas.

_Vulnus pectore exceptum._ Vulnus adversum.

_Vulnus a tergo acceptum._ Vulnus aversum.

_Zona_ (poet.). Cingulum.

Index vocum quæ in foro militari, civili sacroque obtinent.

A

Abbé (_d’un couvent_).—_Gardien Præfectus monachorum, monasterii (chez les Capucins)._ rector, princeps monachorum; abbas.

Abbesse (_d’un couvent_); Rectrix virginum DEO sacrarum, quæ _supérieure_ (_d’une simple collegio sacrarum virginum _vel_ congrégation_.) virginibus DEO sacratis præest, antistes sacrarum virginum; abbatissa.

Absolution _du prêtre_. Oratio, solemnis precatio, qua sacerdos Numinis vice reo peccatorum veniam impertit; absolutio.

Absoudre _qqn_; _remettre les Vinculis criminum absolvere aliquem, péchés à qqn_. culpæ expertem pronuntiare aliquem.

Accise _ou_ Douane, _impôt sur les Portorium, vectigal eorum quæ denrées, sur la consommation_. consumuntur, tributum rerum ad victum et amictum pertinentium.

Accise, _impôt sur les cheminées_. Exactio focorum.

_Caisse de l’_accise, _des Fiscus vectigalium. contributions indirectes_.

_Mettre l’_accise _sur chaque In singulas vini urnas nomine statam mesure de vin_. pecuniam exigere.

Receveur _de l’_accise, _des Curator census e victu persolvi contributions indirectes_. soliti.

Accrédité (_ambassadeur ou Legatus mandatis et plena agendi envoyé_); _un ambassadeur muni potestate instructus. de lettres de créance, de pleins pouvoirs_.

Accuser _qqn d’un crime capital_. Judicio capitis arcessere aliquem, arguere aliquem rei capitalis, in judicium capitis vocare.

Actions (_finances_); _mises_ Litteræ quibus cavetur de pecunia (_fin._). societati credita.

Accuser _qqn de sédition_,.... _de Actionem perduellionis intendere, révolte_. majestatis postulare.

_Voir, à l’aide de l’_addition Addendo deducendoque experiri quid _et de la soustraction, ce qui reliqui sit. reste_.

Adjudant, _aide-de-camp_; Adjutor castrensis, vigilum præfecti _officier d’ordonnance_. adjutor.

Administrateur _de la caisse_, Ærarii civici tribunus. _des fonds d’une ville_; _trésorier_; _payeur_.

_N’avoir aucun rapport d’intérêts, Nullo commercii jure misceri. d’_affaires _avec_..., _ne pas faire d’_affaires, _le commerce_; _ne pas entretenir, n’avoir pas de relations commerciales avec_......; _ne pas traiter d’affaires avec_....

_Avoir des rapports d’intérêts ou Res rationesque contrahere cum aliquo. d’affaires avec qqn_; _faire des_ affaires, _le commerce avec qqn_.

Agent, _chargé d’affaires_. Curator negotiorum publicus, actor publicus.

_Général-adjudant_; aide-de-camp. Adjutor ducis.

L’aile _droite_, _l’aile gauche_ Ala, cornu, dextra, sinistra. (_d’une armée_).

_Droit d’_aînesse. Jus natu majoris, vel maximi.

Ajournement _d’une cause_. Ampliatio judicii.

_Sonner l’_alarme. Ad arma conclamare.

_Franc_-alleu, _c. à d._, _un bien Vectigalium onere immune. libre, franc de tous droits_.

_Bien_ allodial. Prædium _vel_ fundus a clientelari nexu liber.

_Bien_ allodial, _terre allodiale_. Prædium a clientelarum nexu liberum.

Almanach, _calendrier_. Fasti.

_Faiseur d’_almanachs. Fastorum auctor.

Alternativement. Alternis vicibus.

Ambassadeur, _envoyé_, _député_. Legatus, orator, nuntius solemnis.

Ambassadeur _de premier ordre_. Legatus primi ordinis.

_Résident_, ambassadeur, _chargé Qui regis _aut_ reipublicæ negotia d’affaires (d’un État) auprès agit. d’une puissance étrangère_.

Amiral. Præfectus classis, prætor navalis, qui classi præest. Summus classium præfectus. Dux militiæ navalis, rei maritimæ præfectus.

_Vaisseau_ amiral. Navis prætoria.

Amirauté. Summus rei navalis senatus.

Amnistie. Lex oblivionis, dictorum factorumque omnium abolitio; plebiscitum, ne qua præteritarum rerum mentio fiat.

_Être à l’_ancre. In anchoris navem tenere, in anchoris exspectare.

_Lever l’_ancre. Anchoras tollere.

Angles _d’un fort, d’un bastion_. Rostrum propugnaculi.

Annales. Fasti.

_J’ai de l’_antipathie, _j’éprouve Animo dissideo ab hoc. de l’aversion pour un tel_.