Part 124
PRŌPŎSĬTUM, i, n. _Projet_, _plan_, _dessein_, _vue_, _intention_. SYN. Mens, consilium, scopus, proposita ratio; susceptum consilium, institutum. PHRAS. Propositum meum non mutabo, _je ne changerai pas mon projet_. Non mutabo institutum meum; perstabo in proposito; manebo, permanebo in suscepto consilio; tenebo, servabo institutum meum; a proposito nec latum unguem discedam; perficiam, quod animo intendi; destinata exsequar; nunquam ego me a suscepto consilio, a sententia depelli, dimoveri patiar; retinebo, quam proposui, firmitatem animi, nec latum unguem a proposito deflectam. Cf. Cogitationum scopus, Opinio, Sententia. USUS: A proposito declinare et deflectere sententiam; egredi, aberrare a proposito, _dévier de la ligne_, _s’éloigner de son sujet_. Permanere in proposito susceptoque consilio, _persister dans sa résolution_. Nulla re a proposito deterreor, _rien ne me fera changer d’idée_. Ad propositum redire, reverti, _revenir à son sujet_. Cf. Propono, Consilium.
PRŌPŎSĬTUS, a, um, _Proposé_, _projeté_, _posé comme but_. SYN. Destinatus; expositus, objectus. USUS: Hoc mihi in omni vita propositum est. Omnibus fortunæ telis proposita est vita nostra, _notre vie est exposée à tous les traits de la fortune_.
PROPRÆTOR, ōris, m. _Propréteur_, _ancien préteur_, _envoyé comme gouverneur dans les provinces où il n’y avait pas d’armée_. SYN. Cum Prætoris potestate missus. Quæstor pro prætore, _questeur qui remplissait dans une province les fonctions du préteur absent_.
PRŎPRĬĒ, _En propre_, _à titre particulier_. SYN. Privatim. )( Communiter, publice, promiscue. USUS: 1. Quod me amas, tibi commune est cum multis; quod ipse amandus es, proprie tuum est, _que tu m’aimes, cela t’est commun avec beaucoup d’autres; que tu sois aimable toi-même, c’est là ce qui n’appartient qu’à toi_. 2. Ad rem, legitime, vere, _proprement_, _à proprement parler_. O hominem nequam! nihil enim magis proprie dicere possum, _je ne puis trouver de terme mieux approprié_.
PRŎPRĬĔTAS, ātis, f. _Propriété_, _qualité_, _force_. SYN. Naturæ vis, natura propria. USUS: Singularum rerum proprietates et naturæ.
PRŎPRĬUS, a, um, _Qui appartient en propre à_, _propre_, _particulier_. SYN. Singularis, peculiaris; germanus, legitimus. ADV. Maxime. PHRAS. 1. Laus ea tibi propria est, _cette gloire ne convient qu’à vous_. Hujus gloriæ socium habes neminem; id quantum est, totum tuum est; nihil sibi ex ea laude decerpere quisquam potest; nemo se in societatem ejus laudis, in communionem ejus gloriæ offerre potest; hoc tibi præcipue a natura datum est; est ea laus singularis plane et domestica, quæ a te orta, te uno nititur. 2. Consulatus non tuum, sed familiæ proprium decus est, _le consulat est la gloire propre non de vous, mais de votre famille_. Consulatus honorem non tibi, sed familiæ debes. Ad familiam tuam, non ad te pertinet, quidquid id splendoris est ex consulatu; non hoc tu tibi, sed familia tibi tua præstitit. USUS: 1. Artis maxime proprium est, creare et gignere. 2. Legitimus, germanus, certus, _particulier_, _propre_. Certa et propria rei nota. Nomen, vocabulum rei proprium. 3. Constans, _permanent_, _durable_. Illud perpetuum ac proprium manebit. 4. Mancipatus, _en propre_. Domini proprius, non usu tantum et fructu, sed mancipio et nexu, _appartenant en propre à son maître, non seulement pour la jouissance et les fruits, mais encore pour le fonds et la nue propriété_.
PROPTER, _Pour_. SYN. Ob, pro. PHRAS. 1. Non propter quæstum id egi, _je n’ai pas agi en vue du gain_. Non quæstus causa, non lucri nomine ea feci. Ea in re non cupiditati serviebam; non aucupabar utilitatem; non tam de mea re sollicitus, nec tam ad spem mercedis, quam ad fidem et officium attendebam. Non avaritia, nec studio alio id officium tibi præstiti; lucri ergo nunquam me huc demissurus eram; amicitiæ id dederam, quidquid a me præstitum est. Ut ea præstarem, non quæstu ducebar, movebar. 2. Unus propter alterum flebat, _ils pleuraient l’un pour l’autre_. Alter de altero flebat; alter alterius vicem mœstus ac sollicitus in lacrimis jacebat; materia luctus alter alteri exstitit; lacrimas alter alteri impendit. 3. Propter acceptam injuriam alteri semper erat infensior, _il était toujours son ennemi à cause de l’injure qu’il en avait reçue_. Per causam acceptæ injuriæ, ab accepta injuria; ex injuriæ recentis sensu, per memoriam acceptæ injuriæ semper infensiorem gerebat animum. USUS: 1. Propter reliquæ ætatis peccata pœnas persolvo. Legibus propter metum parere. Tironem propter humanitatem ejus amo. 2. Prope, juxta, _près_, _auprès de_, _à côté de_. Prope flumen ambulare.
PROPTĔRĔA, A _cause de cela_, _pour cela_, _en conséquence_. SYN. Ideo, idcirco, ex eo, ea re. USUS: Atque hæc propterea dixi.
PROPTĔRĔA QUOD, _A cause de cela_, _pour cela_. SYN. Ob eam rem, quod; ob eam causam, quod; eo nomine, quod. USUS: Etsi hæc consolatio sera est propterea quod, etc., _à cause de ce que_, _parce que_.
PRŌPŬDĬUM, ĭi, _Infamie_; _infâme_. SYN. Res pudenda. USUS: Propudium illud ac portentum. Cf. Probrum.
PRŌPUGNĀCŬLUM, i, n. _Retranchement_, _boulevard_, _fort_. SYN. Locus munitus. USUS: Leges propugnacula sunt, et muri, et præsidia tranquillitatis publicæ, _les lois sont les boulevards de la tranquillité publique_. Propugnaculum opponere, objicere; dejicere; propugnaculis urbem defendere; adjutoria senectutis et propugnacula præparare.
PRŌPUGNĀTĬO, ōnis, f. _Défense d’un lieu_. SYN. Defensio. EPITH. Perpetua.
PRŌPUGNĀTOR, ōris, m. _Défenseur_; _champion_, _protecteur_. SYN. Defensor. EPITH. Acerrimus, communis libertatis, studiosissimus, levior, timidior. USUS: Communis libertatis propugnator acerrimus. Cf. Defensor.
PRŌPUGNO, as, avi, atum, are, a. _Combattre_, _protéger_, _défendre_. SYN. Defendo, pugno. )( Oppugno. ADV. Acerrime. PHRAS. Patriam fortiter propugnavit, _il défendit vaillamment sa patrie_. Acerrimus patriæ propugnator ac defensor fuit; acerrimum se patriæ libertatis defensorem præbuit, præstitit, ostendit. Hostibus patriæ sæpe suum corpus opposuit, objecit; pro patria pugnavit strenue et summa cum fortitudinis laude. Multa ille prœlia pro patria sustinuit; vires omnes ad salutem patriæ contulit; pro salute patriæ defendenda nullum laborem, nullum capitis discrimen defugit. USUS: Bestiæ pro partu suo acerrime propugnant. Pro salute alicujus propugnare.
PRŌPULSĀTĬO, ōnis, f. _Action de repousser_, _d’écarter_. SYN. Depulsio.
PRŌPULSO, as, avi, atum, are, a. _Repousser_, _écarter_, _éloigner_. SYN. Repello, arceo, depello, propello. USUS: Injuriam a se, impetum inimicorum, frigus et famem propulsare. Cf. Pello, Arceo.
PRŎPȲLÆUM, i, n. _Vestibule_. SYN. Vestibulum. EPITH. Præclarum.
PRŌQÆSTOR, ōris, m., _Proquesteur_, _celui qui a exercé la questure_. SYN. Quæstoria potestate præditus.
PRŌRA, æ, f. _L’avant d’un vaisseau_, _proue_. SYN. Anterior pars navis. USUS: In navigio latera, carina, prora, puppis.
PRŌRĒPO, is, repsi, reptum, ere, n. _Sortir en rampant_, _paraître lentement_. SYN. Ultra repo.
PRŌRĬPĬO, is, pŭi, reptum, ere, a. _Tirer dehors_, _entraîner_; _se précipiter_. SYN. Repente me subduco. ADV. Repente se, undique se. USUS: E curia proripuit, ejecit. Cf. Prodeo, Fugio, Evado.
PRŌRŎGĀTĬO, ōnis, f. _Délai_, _ajournement_. SYN. Prolatio. USUS: Utar unius diei prorogatione.
PRŌRŌGO, as, avi, atum, are, a. _Prolonger qqche_. SYN. Produco, profero, extraho, propago, differo. USUS: Imperium alicui, provinciam prorogare, _confirmer_, _continuer qqn dans son gouvernement_. Cf. Differo.
PRORSUS, _Entièrement_, _tout à fait_; _sans restriction_. SYN. Penitus, plane, omnino, omni ex parte, usquequaque, funditus, radicitus, sine ulla exceptione. )( Nulla ex parte. USUS: Prorsus non est dubium. Cf. Plane, Omnino.
PRŌRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. et n. 1. a. _Faire sortir_, _pousser_, _lancer_. 2. n. _Se lancer_, _se précipiter_, _sortir avec impétuosité_; _éclater_, _se déchaîner_. SYN. Erumpo. USUS: Prorumpet hominum audacia. Cf. Impetus, Erumpo.
PRŌRŬO, is, rŭi, rŭtum, ere, a. _Renverser_, _abattre_, _culbuter_. USUS: Pars vallum vellere, pars aggeres proruere, pars fossas explere.
PRŌSĀPĬA, æ, f. _Parenté_, _race_, _famille_, _lignée_. SYN. Genus, stirps. Cf. Genus.
PROSCĒNĬUM, ĭi, n. _Devant de la scène_, _lieu où les acteurs jouaient_. SYN. Locus ante scenam.
PROSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. _Déchirer_, _ouvrir_, _fendre_. USUS: Terram aratro proscindere.
PROSCRĪBO, is, psi, ptum, ere, a. _Faire connaître_, _publier_, _proclamer par affiche_; _proscrire_. SYN. Proscriptionem facio, publico. USUS: Familia Catonis tota proscripta est. Cf. Exilium.
PROSCRIPTĬO, ōnis, f. _Vente à l’encan par suite de confiscation_, _proscription_. SYN. Damnatio, publicatio. EPITH. Acerbissima, infortunata, mediocris, nova et multo crudelior, præclara, irrita. USUS: Ferre, facere, instaurare proscriptionem de capite et bonis civium. Cf. Exilium.
PROSCRIPTUS, a, um, _Proscrit_. SYN. Publicatus, neci addictus, in exilium actus. Cf. Exul.
PRŌSĒMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Semer_, _propager_, _multiplier_. SYN. Procreo. USUS: Multæ familiæ Philosophorum a Socrate proseminatæ. Cf. Semino.
PRŌSĔQUOR, ĕris, sĕcŭtus sum, sequi, d. a. _Suivre_, _accompagner_; _poursuivre_. SYN. Sequor, insequor, subsequor, persequor. ADV. Longius. USUS: 1. Discedentem lacrimis, animo, corpore, copiis prosecutus est. Aliquem benevolentia prosequi. Bona existimatio eum usque ad rogum prosecuta est. 2. Orno, afficio, _honorer_, _gratifier_, _combler de_. Plausu aliquem, officiis alicujus memoriam prosequi. Vehementioribus aliquem verbis prosequi, _poursuivre_, _accabler_. 2. Ago, tracto, exsequor, _poursuivre_, _continuer (un discours, un récit)_, _achever_. Non id prosequor longius. Laudes clarorum virorum prosequi. Jus suum prosequi _vel_ exsequi, _réclamer_. 4. Comitor, _accompagner_, _suivre_. Mirabilis eum civium benevolentia prosecuta est. Cf. Sequor.
PRŌSERPO, is, ere, n. _S’avancer en rampant_.
PRŌSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. _S’élancer_, _sauter en avant_. SYN. Exsilio, prorumpo. Cf. Erumpo.
PROSPECTO, as, avi, atum, are, a, _Regarder en avant_, _autour de soi_. SYN. Prospicio, specto.
PROSPECTŬS, ŭs, m. _Vue_, _perspective_, _point de vue_. SYN. Locus editus et apertus ad prospiciendum; specula. _Epith._ Præclarus, pulcherrimus. PHRAS. 1. Prospectum impedire, _empêcher la vue_. Obstruere luminibus; prospectui officere; officere luminibus. 2. Pulcherrimus est prospectus, _ce point de vue est magnifique_. Locus unde liber prospectus oculorum, etiam quæ procul recessere, emetiri possit; unde omnis ora maris, late patente ex tam alto jugo prospectu, oculis subjicitur. USUS: Nescio an magis tumulis et prospectu, an ambulatione delecter. Prospectu in agrum capto.
PROSPĔCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. et a. _Examiner_, _explorer_; _observer_, _épier_. SYN. Speculor. USUS: Ad locum castris capiendum prospeculatum misit, _il envoya qqn explorer le terrain pour choisir l’emplacement du camp_.
PROSPER et _sæpius_: PROSPĔRUS, a, um, _Désiré_, _heureux_, _favorable_, _prospère_. SYN. Secundus, felix, ad voluntatem fluens. USUS: Cum prospero fortunæ flatu utaris. Prospera, æquabilis perpetuaque fortuna; vitæ sine ulla offensione cursus prosperrimus. Cf. Felix.
PROSPĔRĒ, _Heureusement_, _à souhait_. SYN. Feliciter. USUS: Omnia tibi prospere cedent, evenient, procedent.
PROSPĔRĬTAS, ātis, f. _Prospérité_, _succès_, _bonheur_. SYN. Res secundæ, felicitas, secundus fortunæ status, prospera fortuna; vitæ sine ulla offensione cursus prosperrimus. )( Adversæ res, fortuna sinistra. USUS: Improborum prosperitates et secundæ res. Cf. Felicitas, Fortuna, Bona.
PROSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, n. et a. 1. n. _Donner son attention_, _pourvoir à_. 2. a. _Voir de loin_, _découvrir_, _prévoir_. SYN. Prævideo, præsentio; consulo, provideo. ADV. Æque, alte, ante, in posterum, longe, multo, recte, multum. PHRAS. Suis commodis prospexit, _il a songé à ses intérêts_. Commodis suis serviit, consuluit naviter; ex re consultavit sua, res suas meliusculas fecit; constabilivit res suas naviter; auxilia suis rebus undique circumspexit. Cf. Consulo. USUS: 1. Animo, conjectura longe ante futuram reipublicæ tempestatem prospexi. 2. Consulo, _pourvoir_, _veiller à ce que_. Famæ, sociis, vectigalibus prospicite. Cf. Prævideo, Provideo, Consulo.
PROSTERNO, is, strāvi, strātum, ere, a. _Renverser_, _terrasser_, _abattre_. SYN. Abjicio, affligo, ad casum do, perdo, obtero, perverto. PHRAS. Gigantem prostravit, _il a terrassé le géant_. In spatium ingens ruentem porrexit corporis molem; ad terram dedit; in terram statuit; ad terram afflixit. Cf. Dejicio. USUS: Hostem prosternere. Perfringere ac prosternere omnia. Prosternere ac obterere malevolorum obtrectationes. Abjicere et prosternere se ad pedes et supplicare alicui. Cf. Sterno.
PRŌSUM, des, fŭi, desse, n. _Être utile_, _servir_. SYN. Proficio, utilitatem _vel_ fructum affero; præsidio sum; juvo. ADV. Admodum, multum facetiis, necessario, posterius, vehementer. PHRAS. Multum mihi prodest, _il me sert beaucoup_. In rem meam est; e re mea est; in rem mihi est; multum affert, habet commodi. Cf. Utilis. USUS: Nec sibi nec aliis prodest.
PRŌTĔGO, is, xi, ctum, ere, a. _Protéger_, _défendre_. SYN. Tueor, defendo, tutor. PHRAS. Homo nequam a principe protegitur, _le prince protège ce méchant homme_. Latet sub umbra magni principis, latet in præsidio et tutela; hominem nefarium magnus princeps tutum præstat; nequam homo in tutela est principis, qui ejus capitis custodiam nunquam dimittit; præsidio homini nequam est nomen viri principis. Cf. Tueor. USUS: Jacentem et spoliatum protegere.
PRŌTENDO, is, di, sum et tum, ere, _Tendre en avant_, _allonger_. SYN. Prorogo. USUS: Comitia in alterum mensem protendimus, _nous avons remis les comices au mois prochain_.
PRŌTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. _Fouler_, _écraser_, _broyer_. SYN. Conculco.
PRŎTERVĒ, _Effrontément_, _hardiment_; _fièrement_. SYN. Superbe, fidenter. USUS: Proterve loqui.
PRŎTERVĬTAS, ātis, f. _Insolence_, _audace_, _effronterie_. SYN. Petulantia. Cf. Petulans.
PRŎTERVUS, a, um, _Impétueux_, _violent_, _pétulant_. SYN. Petulans, audax. Cf. Petulans.
PRŌTĬNUS, _Aussitôt_. SYN. Statim. USUS: Protinus Romam perge. Cf. Statim.
PRŌTRĂHO, is, xi, ctum, ere, a. _Différer_, _retarder_, _prolonger_. SYN. Traho. PHRAS. Prœlium in noctem protrahere, _faire durer le combat jusqu’à la nuit_. Prœlium in noctem conjicere; in noctem deducere; extrahere diem pugnando; prœlium in noctem protendere. Cf. Mora.
PRŎTRŪDO, is, si, sum, ere, a. _Pousser violemment en avant_. SYN. Impello, propello.
PRŌTURBO, as, avi, atum, are, a. * _Chasser_, _pourchasser_. SYN. Repello. USUS: Hostem telis missilibusque proturbare, _repousser l’ennemi à coups de traits et de pierres_. Cf. Pello.
PRŎUT, _Selon que_. SYN. Ut; perinde ut. USUS: Prout res tulerit, agam. Pro re nata, prout res postulabit, consilium capiam.
PRŎVECTUS, a, um, _Avancé en âge_. SYN. Natu grandior. USUS: 1. Non admodum grandis natu, sed tamen ætate provectior. 2. Progressus, _étant avancé_. Longius, quam valuissem, provectus sum.
PRŎVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. _Porter en avant_; _avancer_; _faire du progrès_. SYN. Produco, promoveo. ADV. Longius, paulo longius, multum, nec ita multum. USUS: Res nostræ ad optatum exitum provehuntur. Populari aura lætissime provehitur. Cf. Progredior.
PRŎVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. _Résulter_, _se produire_; _avoir lieu_, _arriver_. SYN. Exorior, venio. USUS: Nec quid proventurum sit provident.
PRŌVENTŬS, ūs, m. _Production_, _fruit_, _récolte_, _moisson_. USUS: Calamitatum et miseriarum proventus. Superioris anni proventus. Fructus prædiorum ac proventus. Cf. Reditus.
PRŌVERBĬUM, ĭi, n. _Proverbe_, _dicton_. SYN. Adagium. EPITH. Contritum vetustate, sermone; verum et vetus, laudatum, vulgare, commune. PHRAS. Vetus est proverbium: Summum jus, summa injuria, _c’est un vieux dicton, etc._ Vetus verbum est; in proverbii consuetudinem venit; tritum sermone, decantatum, contritum vetustate proverbium est; jactatum vulgo proverbium est; proverbii locum obtinet; in proverbio est; in proverbium abiit; vulgo dici solet; vulgo dicitur; Summum jus, etc. ut aiunt, quemadmodum aiunt, quomodo aiunt, quod vulgo dici solet, ut in proverbii loco dicitur. USUS: Vetus laudatumque proverbium est; res est in communibus proverbiis versata.
PRŌVĬDENTĬA, æ, f. _Providence divine_; _prudence_, _sollicitude_; _prévision_. SYN. Numen, divinum imperium, consilium, prudentia, cura, gubernatio, administratio. EPITH. Diligens et solers, divina, victrix et moderatrix. PHRAS. Divina providentia mundus regitur, _c’est la providence divine qui gouverne le monde_. Æternæ mentis numine atque consilio universa pariter et singula gubernantur. DEI nutu atque potestate summa pariter et ima administrantur. Res omnes cœlesti dispensatione temperantur. Interest rebus humanis cœleste numen. DEI immortalis nutu atque consilio omnia geruntur. DEO res humanæ curæ sunt. Commoda vitamque omnium tuetur æternæ mentis numen. Terras et maria contemplatur DEUS, rerumque omnium curam agit. Idem rebus humanis consulit non modo universis, sed singulis. Cf. DEUS. USUS: Providentia est, per quam futurum videtur, antequam eveniat, _par la prévision, on voit une chose qui doit arriver, avant qu’elle n’arrive_. DEI providentia mundus, ut constitutus est, ita regitur et administratur. Cf. Prudentia.
PRŌVĬDENTER, _Avec prévoyance_, _sagesse_, _prudence_. USUS: Ratio providentissime constituta.
PRŌVĬDĔO, es, vīdi, vĭsum, ere, n. et a. 1. n. _Pourvoir à_, _veiller à_, _aviser à_. 2. a. _Prévoir_, _pressentir_; _se précautionner_, _pourvoir à_. SYN. Prospicio, consulo, medeor; prævideo, præsentio, præcaveo. ADV. Ante, diligenter, divinitus, in posterum, longissime, magnopere, multum, publice, sapienter, vehementer, bene, recte, fortuito, nihil. PHRAS. Ego inimicorum insidias satis provideo, _je prévois assez les embûches de mes ennemis_. Ego insidias inimicorum prope perspicio, odoror, cerno, intelligo, prævideo, cognosco, sentio; non me latet, fugit, fallit, præterit, quid insidiarum mihi paretur; obscuræ mihi non sunt, clam mihi non sunt, quas inimici in me comparant insidias. Quos mihi laqueos tendant video, novi, didici, comperi, detexi. Quæ inimici mei moliuntur adversum me, mihi ignota minime sunt, mihi patent, aperta sunt, liquent, me imprudente non fiunt; explorata mihi sunt ista, comperta, certa, nota, clara, manifesta, perspicua, apprime cognita. USUS: 1. Providere saluti; incommodis mederi. 2. Provideo, præsentio, _prévoir_, _pressentir_. Rebus e sententia paratis, compositis, provisis. In posterum providere. 3. Præcaveo, _se précautionner_. Ante animus occupatur iracundia, quam providere potuerit. Cf. Prospicio.
PRŌVĬDUS, a, um, _Prévoyant_, _prudent_, _sage_. SYN. Providens, cautus, multum in posterum providens, sagax, prospiciens. PHRAS. Sapientes providi sunt, _les hommes sages sont prévoyants_. Sapientia præditi res futuras, ut præsentes, intuentur; tanquam oculis cernunt; longe in posterum prospiciunt; conjectura res futuras assequuntur; ea quæ impendent, tanquam ex aliqua specula prospiciunt. Sapientibus rerum omnium summa cautio est atque provisio. Cf. Prudens. USUS: Homo animal natura providum, sagax. Natura solers providaque utilitatum omnium. Cf. Prudens.
PRŌVINCĬA, æ, f. _Province_. SYN. Regio bello occupata; munus, partes. EPITH. Aliena, annua, antiquissima, fidelissima, proxima, apta, explicata, aptissima, aquaria, citerior, clarissima, corruptior, cuncta, egregia, expeditissima, fidelis et amica, fructuosissima et opportunissima, non tam gratiosa et illustris quam negotiosa et molesta, infesta alicui, legatoria, levis atque inops, libera a prædonibus, locuples, referta, vetus, longa, maxima, misera, perdita, nuda, officiosa, ornata, pacata per se et quieta, afflicta, plena laboris, periculi, detrimenti, propinqua, recens, salva, splendida, suburbana, plena optimorum sociorum, tribunitia, triumphalis, uberrima, vectigalis, urbana. Provinciæ consulares, dignissimæ aliquo, finitimæ, frumentariæ, novæ, gravissimæ, prætoriæ, totæ. USUS: 1. Provinciam obtinere consulari imperio. 2. TRANSL. Munus, partes, negotium, labor, opera, opus, _emploi_, _charge_, _fonction_, _administration_, _gouvernement_. Provinciam sibi deposcere, _demander à être chargé d’une chose_. Provinciam alicui aliquam decernere, dare, tribuere, conferre; provinciæ aliquem præficere, _donner à qqn une charge_. Provinciam capere, accipere, habere, sustinere, obtinere, gubernare, administrare, obire, _obtenir une charge_. Provinciam deponere; provincia se abdicare, _abdiquer un emploi_. Provinciam alicui abrogare, _enlever à qqn un emploi_. In provincia versari, _être en charge_. Provinciam finire, _terminer sa gestion_.
PRŌVINCĬĀLIS, e, gen. com. _Relatif à la province_, _de province_. USUS: Viri, negotia, hospitia provincialia.
PRŌVĪSĬO, ōnis, f. _Empêchement_, _mesures préventives_. SYN. Remedium, cautio. USUS: 1. Horum incommodorum summa cautio est atque provisio, ne nimis cito diligere incipiamus. 2. Præsensio, _prévision_, _prescience_. Multum potest provisio animi et præparatio ad minuendum dolorem.
PRŌVŎCĀTĬO, ōnis, f. _Appel à un juge supérieur_. USUS: Provocatio patrona illa civitatis ac vindex libertatis. Ad populum provocatio esto, _qu’il y ait un appel au peuple_.
PRŌVŎCĀTOR, ōris, m. _Provocateur_.
PRŌVŎCO, as, avi, atum, are, a. et n. _Provoquer_, _défier_; _en appeler_, _faire appel_. SYN. Lacesso, voco, tento. )( Respondeo. ADV. Vehementer. PHRAS. 1. Ad certamen provocavit, _il provoqua au combat_. Ad pugnam lacessivit; magna verborum contumelia ad pugnam evocavit, excivit; in certamen poposcit. 2. Provoco ad tribunos, _j’en appelle au tribunal des tribuns_. Tribunos appello; tribunis disceptatoribus uti volo. USUS: Aliquem ad pugnam provocare. Injuriis aliquem provocare. Ad Catonem provoco.
PRŌVŎLO, as, avi, atum, are, n. _Voler_, _s’élancer_, _accourir_. USUS: Ingenii clamore in locum aliorum ante signa provolant.
PRŌVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. _Rouler_;—se, _Se jeter aux genoux_, _aux pieds de qqn_. USUS: In mediam viam aliquid provolvere. Ad genua, ad pedes alicujus se provolvere.
PROXĬMĒ, _Dernièrement_. SYN. Nuperrime, postremo, paulo ante, nuper admodum; in proximo. USUS: 1. Litteras, quas ad te proxime misi. 2. Valde, prope, _le plus près possible_. Quam proxime hostem castra ponit. Equites ad senatorem quam proxime accedunt.
PROXĬMUS, a, um, _Le plus proche_. )( Maxime remotus. USUS: 1. Ratione temporis, _le plus rapproché_, _le plus récent_, _le dernier_. Consul anno proximo. 2. Ratione loci, _le plus proche_, _le plus voisin_. Proximus Pompeio sedebam. 3. Ratione dignitatis, meritorum, etc., _qui se rapproche le plus_. Eques senatori dignitate proximus. Cf. Vicinus. In proximo ædes conducere. Proximus a postremo, (penultimus, VULG.), _avant-dernier_.
PRŪDENS, entis, omn. gen. _Prudent_, _sage_, _habile_, _expérimenté_. RAD. contract ex Providens. SYN. Prudentia præditus, sapiens, multarum rerum peritus; magni usus, magni consilii. ADV. Satis superque. PHRAS. 1. Vir prudens est, _cet homme est prudent_. Et animo et consilio paratus; sapientia præditus prope singulari: quo consideratiorem vix reperias; ad perspicienda incommoda ac pericula insigni prudentia; qui consilio plus quam fortunæ confidat; qui prudentia, tanquam divinatione quadam utatur; qui considerate faciat omnia; sagax et cordatus; in existimando solers admodum ac prudens; consideratus idem ac ab ingenii acumine judiciique vi commendatus. 2. Esne prudens? _Êtes vous sage?_ Mentisne te compotem esse dicam? mentene consistere, mente ego constare te credam? an ratione uteris? an sanum est consilium? an satis a temeritate remotum? consilione ac ratione satis firmatum est quod moliris? pectus tibi ego sapere existimem? USUS: Vir peracutus, gravis et ad consilia prudens. Cf. Provideo, Sapiens, Sapienter.