Part 15

Sic dixi: ille autem me statim respondens allocutus-est: 405 generosissime Laertiade, sollers Ulysse, nec me sane in navibus Neptunus domuit, excitato sævorum ventorum immenso flatu; nec me hostiles viri læserunt in terra: sed mihi Ægisthus quum-struxisset mortemque fatumque, 410 occidit, cum perniciosa uxore, ad-domum vocatum, convivio-exceptum, uti quis occidit bovem ad præsepe. Sic perii miserabilissima morte; circum autem alii socii continuo occidebantur, ut sues albis-dentibus, qui quidem _mactantur_ in locupletis viri præpotentis 415 aut nuptiis, aut convivio-de-symbolis, aut epulis lautis. Jam _tu_ quidem multorum cædi virorum interfuisti, _et_ separatim interfectorum, et in aspera pugna; sed illa potissimum conspicatus misertus-esses animo, ut circa craterem, mensasque plenas, 420 jacebamus in domo; pavimentum vero totum sanguine fluebat. Miserabilissimam autem audivi vocem Priami filiæ, Cassandræ, quam occidebat Clytæmnestra dolosa propter me: at ego in terra manus elevans jacebam moriens, ad gladium _capiendum:_ illa autem impudens 425 secessit, nec mihi sustinuit, eunti licet ad Orcum, manibus oculos comprimere, atque os claudere. Adeo non _est_ gravius et improbius aliud muliere, quæcunque talia in mentem facinora induxerit: quale utique et illa patravit facinus indignum, 430 ingenuo struens marito cædem: sane putabam quidem gratum _me_ liberis, atque famulis meis, domum venturum: illa vero apprime exitialia callens sibique infamiam offudit, et futuris in-posterum feminis mulieribus, etiam ei quæ probe-agens sit.

435 Sic dixit: atque ego ipsum respondens allocutus-sum: dii boni! profecto valde genus Atrei altitonans Jupiter vehementer odit, feminea propter consilia, ab initio: Helenæ quidem causa periimus multi; tibi vero Clytæmnestra dolum struxit procul absenti.

440 Sic dixi: ille autem me protinus respondens allocutus-est: ideo jam nunquam etiam tu uxori quidem mansuetus sis, neu ei sermonem totum revela, quem bene noveris: sed aliud quidem dic, aliud vero et celatum sit. Sed haud tibi, Ulysse, exitium erit ex uxore quidem: 445 valde enim sapiensque _est,_ et bene in-mente consilia novit, filia Icarii, prudens Penelope. Profecto quidem ipsam nuptam juvenem relinquebamus nos, abeuntes ad-bellum; filius autem ei erat ad mamillam, infans, qui fere nunc quidem in virorum sedet numero, 450 felix; certe enim eum pater carus videbit, veniens, et ille patrem amplectetur, ut fas est. Verum mea ne filio quidem _me_ saturari uxor oculis permisit; prius vero me occidit et ipsum. Aliud autem tibi dicam, tuque in mente reconde tua: 455 clam, neu palam, caram in patriam terram navem appelle; quoniam non-amplius fides _est_ feminis. Sed age mihi hoc dic, et vere narra, sicubi adhuc viventem audiatis filium meum, sive forte in Orchomeno, sive in Pylo arenosa, 460 sive forte apud Menelaum, in Sparta lata: nondum enim fere mortuus-est in terra divinus Orestes.

Sic dixit; atque ego ipsum respondens allocutus-sum: Atride, quid me hæc interrogas? neque quicquam scio, vivatne ille, an mortuus-sit: malum autem vana loqui.

465 Nos quidem sic verbis alternantes tristibus stabamus dolentes, uberes lacrimas defundentes.

Venit autem inde anima Pelidæ Achillis, et Patrocli, et eximii Antilochi, Ajacisque, qui præstantissimus erat formaque corporeque 470 ceterorum Danaorum, post eximium Peliden. Agnovit autem me anima pedibus-velocis Æacidæ, et lamentans verbis alatis _me_ allocuta-est:

Generosissime Laertiade, sollers Ulysse, infelix, quodnam adhuc majus in mente molieris facinus? 475 quo-pacto ausus-es ad-Orcum descendere, ubi mortui sensuum-expertes habitant, hominum simulacra defunctorum?

Sic dixit; atque ego ipsum respondens affatus-sum: o Achille, Pelei fili, longe præstantissime Achivorum, veni Tiresiæ propter vaticinium, si quod consilium 480 diceret, quo-pacto Ithacam ad asperam pervenirem: necdum enim prope veni Achaiam, necdum nostram terram conscendi, sed semper habeo mala: te vero, Achille, nullus vir majorum beatior, nec posterorum: antea etenim te vivum honorabamus æqualiter diis 485 Argivi; nunc rursus potenter imperas mortuis, hic dum-es; ideo neutiquam mortuus tristeris, Achille.

Sic dixi: ille autem me protinus respondens allocutus-est: ne jam mihi mortem consolare, inclyte Ulysse: mallem rusticus esse-et mercede servire alii, 490 virum apud inopem, cui haud victus multus esset, quam omnibus manibus defunctis imperare. Sed age mihi de-filio meo generoso sermonem dic, utrum profectus-sit ad bellum, inter-primos-pugnator ut-esset, an etiam non. Dic vero mihi _etiam,_ de-Peleo eximio si quid audiveris, 495 utrum adhuc teneat honorem multos apud Myrmidonas, an ipsum despiciant per Hellademque Phthiamque, eo-quod ipsum senium occupat manusque pedesque. Non enim ego _ei_ adjutor _sum_ sub radiis Solis, talis ut-essem, qualis olim in Troja lata 500 trucidabam populum fortissimum, propugnans Argivis. Si talis venirem vel paulisper in patris domum, tum alicui terribiliter-ostenderem _meum_ robur et manus invictas, _eorum_ qui illum violant, arcentque ab honore.

Sic dixit; atque ego ipsum respondens allocutus-sum: 505 certe quidem de-Peleo eximio nihil audivi: sed tibi de-filio quidem Neoptolemo caro omnem veritatem dicam, ut me jubes; ipse enim illum ego cava in nave æquali duxi e Scyro ad bene-ocreatos Achivos. 510 Nempe quando circa urbem Trojam inibamus consilia, semper primus dicebat, et non aberrabat a-dicendis: Nestorque deo-par et ego _eum_ vincebamus soli. At quum in campo Trojanorum pugnabamus ære, nunquam in multitudine manebat virorum, neque in turba, 515 sed longe præcurrebat, suo robore nulli cedens; multos autem viros trucidavit in aspera pugna. Omnes vero non ego dixero nec nominavero, quantas copias occiderit, propugnans Argivis: sed qualem illum Telephiden interfecerit ferro, 520 heroem Eurypylum: multi vero circa eum socii Cetei trucidabantur, muliebria propter dona. Illum sane pulcerrimum vidi, post Memnonem divinum. Ac quum in equum conscendimus, quem fabricavit Epeus,[TR4] Argivorum principes, mihi autem omnia commissa-erant: 525 [et ut-aperirem densas insidias, et ut-includerem:] hic alii Danaorum ductores ac principes lacrimasque sibi-abstergebant, tremebantque subtus membra cujusque; illum vero nunquam omnino ego vidi oculis nec pallescentem corpore pulcro, neque a-genis 530 lacrimas abstergentem: sed _is_ mihi permultum supplicabat ab-equo ut-exiret; gladii autem prensabat capulum, et hastam ære-gravem, malaque Trojanis moliebatur. Sed quando Priami urbem depopulati-sumus excelsam, portionem et munus eximium habens, navem conscendebat 535 incolumis, neque eminus-ictus acuto ære, nec cominus vulneratus; ut sæpe fit in bello; promiscue vero furit[TR5] Mars.

Sic dixi: anima autem pedibus-celeris Æacidæ abibat magnis passibus-gradiens per asphodelo-plenum pratum, 540 læta, quod ei filium dixissem insignem esse.

Ceteræ vero animæ mortuorum defunctorum stabant mœrentes, narrabantque dolores unaquæque. Sola autem Ajacis anima Telamonii longe absistebat, irata propter victoriam, 545 qua ipsum ego vici, judicio-contendens apud naves, de armis Achillis; proposuit autem veneranda mater. [filii autem Trojanorum judicarunt et Pallas Minerva.] Utinam sane non vicissem tali in certamine: tale enim caput ob ista _arma_ terra detinuit, 550 Ajacem, qui præstantissimus forma et rebus-gestis fuit ceterorum Danaorum, post eximium Peliden. Illum quidem ego verbis alloquebar blandis:

Ajax, fili Telamonis eximii, non ergo eras ne mortuus quidem obliturus mihi iræ, ob arma 555 perniciosa? illa autem perniciem dii fecerunt Argivis. Talis enim ipsis turris periisti: propter-te autem Achivi, æque-ac propter-Achillis caput Pelidæ, dolemus defunctumque usque: neque quisquam alius in-culpa _est,_ sed Jupiter Danaorum exercitum bellicosorum 560 graviter oderat; tibi vero fatum imposuit. Sed age, huc-veni, rex, ut verbum et orationem audias nostram: doma autem iram et generosum animum.

Sic dixi: ille vero mihi nihil respondit, ibat autem ad alias animas in Erebum mortuorum defunctorum. 565 Ibi tamen _me_ allocutus-fuisset quanquam-iratus, aut ego ipsum, sed mihi volebat animus in pectore caro ceterorum animas videre defunctorum.

Ibi quidem Minoem vidi, Jovis illustrem filium, aureum sceptrum tenentem, jus-dicentem mortuis, 570 sedentem: illi vero circa ipsum causas dicebant regem, sedentes stantesque, per amplam-portis Plutonis domum.

Post hunc autem, Orionem ingentem animadverti, feras simul agitantem per asphodelo-plenum pratum, quas ipse occiderat in desertis montibus, 575 manibus tenens clavam totam-æream, semper infragilem.

Et Tityum vidi, Terræ augustissimæ filium, jacentem in solo; is vero per novem jacebat jugera; duo-vultures autem ipsi utrinque assidentes jecur rodebant, in viscera penetrantes: is autem non propulsabat manibus: 580 Latonæ enim vim-intulit, Jovis augustæ conjugi, ad-Pytho eunti, per amœnum Panopeum.

Et vero Tantalum vidi, graves dolores habentem, stantem in lacu; hic autem attingebat ad-mentum: stabat vero sitiens; ad-bibendum autem _aquam_ non poterat capere. 585 Quoties enim inclinaret se senex, bibere cupiens, toties aqua peribat absorpta: circa autem pedes terra nigra apparebat; arefaciebat vero deus. Arbores autem proceræ ab-alto fundebant fructum, piri, et mali-punicæ, et mali pulcro-fructu, 590 ficusque dulces, et oleæ virentes: quas quum recta-tenderet senex in manibus prehendere, eas ventus dispellebat in nubes obscuras.

Et vero Sisyphum aspexi, duros dolores habentem, lapidem gestantem ingentem utraque _manu._ 595 Nempe ille quidem innixus manibusque pedibusque, lapidem sursum pellebat ad cacumen; sed quando erat summum superaturus, tunc _illum_ deturbabat potens-vis retro: deinde in-solum volvebatur lapis impudens. Verum ille rursus trudebat contendens; ac sudor 600 defluebat e membris, pulvis vero a capite movebatur.

Post hunc autem vidi vim Herculeam, simulacrum; ipse vero inter immortales deos oblectatur in conviviis, et habet pulcris-talis Heben. [filiam Jovis magni et Junonis aureos-calceos-habentis.] 605 Circa autem ipsum clangor mortuorum erat, avium instar, undique agitatorum: ille vero, obscuræ nocti similis, nudum arcum tenens, et ad nervum sagittam, horrendum circumspectans, semper jaculaturo similis. Terribilis autem ei circa pectora balteus, 610 aureum erat lorum; ubi miranda opera inerant, ursique, agrestesque apri, torvique leones, præliaque, pugnæque, cædesque, homicidiaque. Non _hoc_ fabricato aliud quid fabricaverit _is_ qui illud cingulum sua comprehenderit arte. 615 Agnovit autem statim ille, postquam vidit oculis, et me lugens verbis alatis allocutus-est:

Generosissime Laertiade, sollers Ulysse, ah miser, certe aliquod et tu malum fatum sustines, quale ego ferebam sub radiis Solis. 620 Jovis quidem filius eram Saturnii; verum ærumnam habebam infinitam: valde enim longe deteriori viro subditus-eram; ille vero mihi graves imperabat labores; et olim me huc misit, canem ut-ducerem: non enim aliud existimabat hoc ullum mihi gravius fore certamen. 625 Eum quidem ego subduxi et traxi ex Orco: Mercurius autem me duxit, ac cæsiis-oculis Minerva.

Sic fatus, ipse quidem rursus abiit in Plutonis domum. At ego illic manebam constanter, si quis adhuc veniret virorum heroum, qui jam olim perierant. 630 Et adhuc priores vidissem viros, quos volebam quidem: [Theseum, Pirithoumque, deorum gloriosos filios:] sed prius gentes congregabantur infinitæ mortuorum, sonitu immenso; me vero pallidus timor cepit, ne mihi Gorgonium caput horrendi monstri 635 ex Orco mitteret inclyta Proserpina. Statim deinde ad navem profectus, jubebam socios ipsosque inscendere, et retinacula solvere: illi vero statim ingrediebantur et in transtris consedere.[TR6] Hanc autem (_navem_) per Oceanum flumen ferebat unda fluenti, 640 primum quidem remigatio, postea autem optimus ventus.

[TR1] "Oroo" -> "Orco". [TR2] "indomitus," -> "indomitus." [TR3] "Ariadnen." -> "Ariadnen," [TR4] "Epeus" -> "Epeus," [TR5] "fuerit" -> "furit" [TR6] "consedere" -> "consedere."

Odysseæ XII.—Sirenes, Scylla, Charybdis, boves Solis.

ARGUMENT: THE SIRENE, SCYLLA, AND CHARYBDIS.

He relates how, after his return from the shades, he was sent by Circe on his voyage, by the coast of the Sirens, and by the strait of Scylla and Charybdis: the manner in which he escaped those dangers: how, being cast on the island Trinacria, his companions destroyed the oxen of the Sun: the vengeance that followed; how all perished by shipwreck except himself, who, swimming on the mast of the ship, arrived on the island of Calypso. With which his narration concludes.

TEXT:

1 Ac postquam fluminis reliquit fluentum Oceani navis, et pervenit ad fluctus maris Iati, insulamque Ææam, ubi Auroræ mane-genitæ domicilium et chori sunt, et ortus Solis: 5 navem quidem hic advenientes subduximus in arenas atque et ipsi egressi-sumus in litus maris. Hic vero dormientes exspectavimus Auroram divinam.

Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, tum vero ego socios præmisi ad domos Circes 10 allaturos mortuum Elpenorem defunctum. Stipitibusque statim cæsis, ubi summum prominebat litus, sepeliebamus _eum_ dolentes, uberes lacrimas defundentes. Ac postquam corpusque combustum-erat et arma mortui, tumulo aggesto, et desuper cippo erecto, 15 fiximus in-summo tumulo fabrefactum remum.

Nos quidem hæc singula administrabamus: neque inde Circen ex Orco regressi latuimus, sed valde celeriter venit, quum-se-parasset: una autem ancillæ ferebant cum-ipsa panem et carnes multas, et ignitum vinum rubrum. 20 Et in medio stans dixit augustissima dearum:

Miseri, qui viventes subiistis domum Plutonis bis-morientes, quando alii semel moriuntur homines. Verum agite, edite cibum et bibite vinum hic toto-die; simul autem cum aurora illucescente 25 navigabitis: atque ego monstrabo viam, ac singula significabo; ut ne-quid malo-consilio damnoso aut _in_ mari, aut in terra, doleatis damnum passi.

Sic dixit: nobis vero rursus persuasus-est animus generosus. Sic tunc quidem toto-die, ad solis occasum, 30 sedebamus, epulantes carnesque copiosas et _bibentes_ vinum dulce. Quando vero sol occidit, et tenebræ supervenere, illi quidem decubuerunt juxta retinacula navis; hæc vero me manu prehensum, dilectis seorsum a-sociis, sedere-fecit et accubuit et interrogavit singula: 35 atque ego ei omnia ordine recensui. Tum vero me verbis alloquebatur veneranda Circe:

Hæc quidem sic omnia peracta-sunt: tu vero audi, ut tibi ego dicam; recordari autem te faciet etiam deus ipse: Ad-Sirenas quidem primum pervenies, quæ quidem omnes 40 homines deliniunt, quicunque ad-eas pervenerit. Quisquis imprudentia appulerit, et vocem audierit Sirenum, huic neutiquam uxor et infantes liberi domum reverso astant, neque lætantur: sed Sirenes arguto deliniunt cantu, 45 sedentes in prato: magnus vero circum ossium acervus virorum putrefactorum, circumque cutes tabescunt. Sed præternavigato: verum aures obline sociorum, cera subacta dulci, ne-quisquam audiat ceterorum; at _tu_ ipse audire si velis, 50 liganto tibi in navi veloci manusque pedesque, erecto ad basem-mali; ex ipso autem funes alligantor, ut cum-voluptate vocem audias Sirenum. Si vero rogaveris socios, solvereque jubeas, illi te adhuc in pluribus tum vinculis illiganto.

55 Ac postquam has præternavigarint socii, tum tibi non-amplius deinceps continuo dicam, utra demum tibi via futura-sit; sed et ipse animo considera: dicam vero tibi _quæ sint viæ_ utrinque. Hinc enim petræ imminentes: ad eas autem 60 fluctus ingens rauce-sonat cærulea-facie Amphitritæ: Planctas (_erraticas_) vero hasce diis beati vocant. Hac quidem nec volucres prætervolant, nec columbæ timidæ, quæ ambrosiam Jovi patri ferunt; sed etiam ex-iis _aliquam_ semper abripit lævis petra; 65 verum aliam summittit pater, ut-in-numero sit. Hac vero nondum ulla navis effugit virorum, quæ accesserit, sed pariter tabulataque navium, et corpora virorum fluctus maris auferunt ignisque perniciosi procellæ. Sola vero illa præternavigavit mare-transiens navis, 70 Argo omnibus-celebrata, ab Æeta navigans: et sane illam ibi cito _fluctus_ conjecissent magnas ad petras: sed Juno _eam_ præterire-fecit, quoniam _ipsi_ carus erat Iason.

Duo vero _sunt_ scopuli: hic quidem cœlum latum attingit[TR1] acuto vertice, nubes autem ipsum circumdat 75 obscura: quod quidem nunquam cessat, neque unquam serenitas illius tenet verticem, neque in æstate, neque in autumno: neque ascenderit mortalis vir, nec descenderit, ne si quidem illi manusque viginti et pedes essent: petra enim lævis est, circumcirca-politæ similis. 80 Medio autem in scopulo est spelunca obscura, versus occasum, ad Erebum conversa; qua vos navem cavam præteragatis, splendide Ulysse. Neque ex navi cava juvenis vir arcu jaculatus, ad-cavam speluncam perveniret. 85 Hic autem Scylla inhabitat, terribiliter vociferans: ejus nempe vox quidem, quanta catuli recens-nati, oritur; ipsa vero monstrum malum: nec quisquam eam lætaretur conspicatus, nec si deus obviam-veniret. Hujus etenim pedes sunt duodecim omnes anteriores: 90 sex autem ei colla prælonga; in unoquoque vero horrendum caput, insunt autem triplici-ordine dentes, densi et frequentes, pleni atræ mortis. Media quidem per speluncam cavam immergitur: extra vero exserit capita ex-horrendo barathro; 95 illic autem piscatur scopulum circumlustrans delphinasque, canesque, et sicubi majorem capere possit cetum, quos innumeros alit sonora Amphitrite. Huic autem nondum-unquam nautæ illæsi gloriantur se-effugisse cum nave; aufert vero capite unoquoque 100 virum abreptum ex-nave cæruleam-proram-habente.

At alterum scopulum humiliorem videbis, Ulysse: prope _sunt_ se invicem; et jaculo-attingeres. In hoc autem caprificus est magnus, foliis florens: sub eo vero divina Charybdis absorbet nigram aquam. 105 Ter etenim eructat quotidie, ter vero resorbet horrendum; ne tu ibi forte-sis, quando absorbet; non enim liberarit te ex malo vel Neptunus. Sed valde Scyllæ scopulo prope-admotus, celeriter navem præterage; quoniam longe satius est, 110 sex socios in navi desiderare, quam simul omnes.

Sic dixit: atque ego ipsam respondens allocutus-sum: age vero jam mihi hoc, dea, vere dic, si quo-pacto perniciosam quidem subterfugerim Charybdin, illam autem (_Scyllam_) propulsem, quando mihi lædet socios?

115 Sic dixi: ac statim respondit augustissima dearum: infelix; et adhuc tibi bellica opera curæ-sunt et labor; ne diis quidem cedes immortalibus? Illa vero tibi non mortalis, sed immortale malum est, graveque, difficileque, et immane, neque expugnabile: 120 neque ullum est præsidium; fugere optimum _est_ ab illa. Si enim cuncteris, arma-induens ad petram, vereor ne te denuo impetu-facto consequatur tot capitibus, totque viros abripiat. Sed valde celeriter præternaviga; voca autem Cratæin, 125 matrem Scyllæ, quæ ipsam peperit perniciem hominibus: quæ eam deinde compescet denuo ne-irruat.

Thrinacriam vero ad insulam pervenies; ibi autem multæ pascuntur Solis boves et pingues pecudes, septem boum armenta, totque ovium greges pulcri, 130 quinquagenorum vero singuli: propagatio autem non fit ipsarum, neque unquam moriuntur: deæ vero pastores sunt, Nymphæ pulcris-comis, Phaethusaque, Lampetieque, quas peperit Soli Hyperioni divina Neæra. Has quidem ut-educarat pepereratque veneranda mater, 135 Thrinacriam in insulam ablegavit, procul ut-habitarent, oves custoditum paternas, et camuras boves. Eas si quidem illæsas sinas, reditusque memor-sis, sane adhuc in Ithacam, mala licet patientes, perveneritis: sin vero lædas, tum tibi prædico exitium 140 navique et sodalibus: ipse vero si quidem effugias, sero male redibis, amissis omnibus sociis.

Sic dixit: statim vero in-aureo-solio venit Aurora. Ipsa quidem deinde per insulam abiit augustissima dearum: sed ego ad navem profectus hortabar socios, 145 ipsique ut-inscenderent, et retinacula solverent. Illi vero statim ingrediebantur, et in transtris consedere. [ordine vero sedentes canum mare verberabant remis.] Nobis autem dein pone navem cærulea-prora secundum ventum misit implentem-vela, bonum socium, 150 Circe pulcris-comis, potens dea, vocalis. Continuo vero armamentis omnibus ordinatis per navem sedimus; hanc autem ventusque gubernatorque dirigebant. Tum vero ego socios alloquebar, dolens corde:

O amici, non enim oportet unum scire, nec duos solos, 155 vaticinia, quæ mihi Circe dixit, augustissima dearum; sed dicam quidem ego, ut scientes vel moriamur, vel elapsi mortem et fatum effugiamus. Sirenum quidem primum jubet divinarum vocem evitare, et pratum floridum: 160 solum me jubebat vocem audire: sed me vinculo ligate in duro (ut firmiter illic maneam), erectum ad basem-mali: ex ipso autem funes alligantor. Si vero orem vos, solvereque jubeam, vos tamen pluribus tum in vinculis _me_ constringite.

165 Nempe ego hæc singula dicens sociis declarabam: interea autem celeriter venit navis fabrefacta ad-insulam Sirenum: urgebat enim ventus innoxius. Statim deinde ventus quidem quievit, ac tranquillitas erat sine-vento; sopiverat autem fluctus deus. 170 Surgentes vero socii navis vela complicarunt, et ea quidem in navi cava collocarunt: ipsi autem ad remos sedentes, dealbabant aquam politis abietibus. At ego ceræ magnam massam-rotundam acuto ære minutatim dissectam manibus validis premebam: 175 statim vero calefiebat cera, nam urgebat magna vis, Solisque splendor, Hyperionidæ regis: ordine vero sociis in aures omnibus illevi. Illi autem in navi me ligarunt, simul manusque pedesque, erectum ad basem-mali; ex eo autem funes alligarunt: 180 ipsi vero sedentes canum mare verberabant remis. Sed quando tantum aberamus, quantum auditur _aliquis_ clamans, celeriter urgentes: illas non latuit velox-per-mare navis prope impulsa: argutum vero exordiebatur cantum: