Part 19

Nec se cohibet ab eo, quod interdicit prudentia, nec curat famam[7] laniari!

Ille si moritur, eheu sit procul! si vivit, similis est non viventi.

Nil boni in vita hominis, cujus odor[8] ut mortui, post decem dies effossi.

Euge vero, cujus fama bona pulchre splendet, ut vestis acupicta!

Dic ei, quem peccatum suum vulnerat: periisti o miser, nisi spinam extrahis,

Et sinceram age poenitentiam, extirpaque, quod peccatorum nigrorum infixum est[9];

Conversare cum hominibus bene moratus, benigneque tracta levem mente et constantem;

Pluma alam generosi, si fortuna eum vulsit; ne vivat, qui non plumet!

Auxiliare afflicto injuria et, si non potes adjuvare, fac alios ad adjuvandum exhorteris;

Erige, si quis te advocat, qui cecidit; forsan illo die resurrectionis sustentaberis;

Et cape poculum admonitionis, bibeque, ac liberaliter propina redundans illi, qui sitit!

Dixit; et cum finiisset sermonem ad lacrimas commoventem, recitassetque versus, surrexit juvenis jam robustior nudavitque corpus inquiens: O intellectu praediti, jam audivistis admonitiones recitatas, percepistisque doctrinam ad viam rectam ducentem! Qui eam accipere futurumque tempus sibi prosperare vult, is mihi benefaciendo manifestet studium suum, nec deflectat a me donis suis! Per secreta scientem omnia et condonantem perseverantiam in peccatis! secretum meum est, quod videtis, quamvis vultus meus postulat, ut recondam[10]. Adjuvate me ergo, quibus detur auxilium! Dixit; et senex sermones habuit corda hominum juveni propensa facientes, facilitavitque petiti assecutionem, donec scaturivit fons ejus, nudumque desertum luxuriavit herba. Cum autem impleta esset crumena, abiit, jactanter incedens, laudavitque Tanim. Seni quoque non placuit ultra manere, postquam discesserat juvenis, sustulitque manus ad precationem, tum se convertit ad abitum. Perrexit referens: Et correptus desiderio eum explorandi solvendique ejus arcanum, secutus sum currentem recta via, nec rumpentem velum silentii firmiter consutum. Cum vero, securus ab inopinato irruente, copiam mussitandi consecutus esset, inflexo ad me collo suo, salutansque salute humanitatis, dixit: complacuitne tibi acumen hujus adolescentuli? Respondi: per fidum et tutantem deum! Perrexit: ille est puer Sarugensis senis, instrumentum producendi margaritas e profundo maris[11]. Regessi: juro, te esse arborem fructus et flammam scintillae ejus! Quam conjecturam affirmans sagacitatemque laudans interrogavit: placetne tibi ad domum aliquam properare, ibique una poculum rufi vini bibere? Hic dixi: vae tibi! homines pios esse jubetis et obliviscimini animas vestras? At diduxit os, ut diducere solet ridens, transiitque haud litigans. Tum ei visum ad me redire, meque allocutus est: serva haec a me et occulta:

Pelle moerorem mero vino, tranquillaque pectus, nec excruciare aerumnis!

Te reprehendenti vero ob id, quo abigis curas, dic: sufficiat tibi! pudore suffundor[12].

Tum adjecit: equidem nunc abibo, ubi haurire possim potum matutinum et vespertinum. Quod si societatem inire non vis, sed reprehendis eum, qui boni est animi, tu mihi non es comes, nec tua via mea est. Fac igitur me missum et devita, nec perscrutare de me, nec sciscitare. Hinc se convertit ad fugam, nec respexit. Dixit Haret Hammamita: ego vero flagrabam moerore ad discessum ejus, cupiebamque, ei ne occurrissem.

1. Vel: stimulis ad pueriliter ludendum. 2. Proprie: suavibus cantibus. 3. D. S. Scholl.: cujus *peccatorum rationarium*. 4. *Tanis*, arab. *Tinnis*, urbs et insula est inferioris Aegypti. 5. Proprie: praeteriit, fugit. *Assequi* hic notat *corrigere delicta*. 6. Vel: juvenilis amoris. 7. D. S. Scholl.: animam. 8. I. e. fama. 9. D. S. Scholl.: scriptum est, scil. in libro judicii. 10. D. S. Scholl.: ut conservetur aqua faciei (pudor) a vobis. 11. De Sacyo praeplacet vertere ut juramentum: per producentem margaritas e profundo maris! Contextui tamen magis convenit, ni fallor, interpretatio supra recepta, nitens variante lectione, quae *machrag* exhibet pro *mochrig*. 12. Vel: irascor. Cfr. Giggejum.

XXXXII Nagranensis.

Narravit Haret Hammamita. Peregrinationis machinae jaculatoriae, cupiditatis itinera nocturna, jactaverunt me, donec eram omnis terrae filius, omnis regionis longinquae frater. Quamquam nullam secabam vallem, nulli aderam conventui, nisi cupidus doctrinae ignis, consolantis in aegritudine, evehentis hominis pretium, ita ut haec mea indoles innotuisset, certatim traderetur narrantium linguis, mihique esset proprior, quam amor filiis Usrae[1], aut virtus genti filiorum Zufrae[2]. Cum autem camelus meus collum posuisset Nagrani, et elegissem in ea amicos et vicinos, conventus ejus mihi erant quasi sacrae peregrinationis scopus, circus solennis delectationis et confabulationis. Huc me conferebam mane et vespere, nova auditum tristia et laeta. Ita cum aliquando essem in conventu conferto, coetu frequentissimo, ecce! cubuit prope nos vietus, quo super vestitus obsoletus, impertivitque salute blanda, lingua prompta, tum dixit: o plenae conventuum lunae, maria donorum! aurora clara est possidenti duos oculos, et adspectus sufficit pro duobus testibus. Quid igitur vobis videtur de eo, quod videtis? Vultisne pulchram ferre opem, an vos avertere rogati? Dixerunt: per Deum! ad iram provocasti; desiderasti, ut scateat, et causa fuisti, ut deficiat. Per Deum itaque eos obtestatus est, ut dicerent, qua eos ab re averterit, ut sibi contraxerit repulsam? Responderunt: certavimus aenigmata proponendo, ut certatur die proelii. Nec abstinere potuit, quin detraheret honori ejus, qui aenigmatum ludo vinceretur, et virtutibus annumeraret in eis proponendis solvendisque praestantiam. Quo facto hominum linguae eum impetebant, reprehensionis cuspidibus fodiebant, et frustra a delicto se liberare tentabat, se dicti sui poenitere monstrans; ei castigando inhaerebant, auremque praebebant incitanti ad eum impugnandum, donec eis dixit: peccata ferre naturae est liberalis; desinite igitur pungere et jacere; tum agitedum, aenigmatibus certemus et victorem statuamus (praemii) arbitrum! His dictis ignis eorum sedatus, (irae) nodus solutus est; contenti conditionibus, quas eis et ab eis servandas proposuerat, flagitabant, ut inciperet. Conticuit ergo, donec lorum nodaverat, antilenamve nexerat; dein inquit: audite vos, quos ab errore custodiri et longissima vita frui velim! protulitque aenigma, quo intenditur *linteum refrigerans*[3].

Puella est incessu velox, sed eodem vestigio redit;

Pellit eam agitator ejusdem generis, et simul cum ea incitatur[4];

Tempore aestivo vides eam stillare rorem; cum abierit aestas, apparet sterilis.

Perrexit: nunc hoc tenete, o domini virtutis, castra prudentiae, et declamavit de *fune* palmas ascendentibus usitato:

Est, qui refertur ad matrem, ejus e qua radix prodierit.

Hanc complectitur, postquam remotus ab ea fuit longum temporis spatium;

Aditumque per eum quaerit *peccans*[5], nec reprehenditur, nec prohibetur.

Tum dixit: hoc quoque habete, notae tectae, obscuritatis densae, dictum, descripsitque aenigmatice *calamum*:

Est vulneratus caput, quo cognoscitur precantium caput[6] (*Imam*), cujusque societate gloriantur nobiles.

Hic, quando satiatus est, currit ut sitiens; quando obruitur siti, quiescit;

Quando incitatur, spargit lacrimas, placentes ut placet risus.

Adjecit: jam advertite evidens, ea, quae praecesserunt, pudore suffundens, et aenigma protulit de specillo oculari:

Quis est, qui duabus se sororibus jungit publice et clam, nec potest ideo accusari;

Nunc rem habet cum hac, nunc cum illa, et nunquam maritorum more despicit;

Senectute superveniente magis frequentat et largitur, pauca in maritis habens exempla?

Insuper hoc, inquit, o intellectu praediti, eruditorum trutinae! et *rotam aquariam* aenigmatice descripsit:

Reperitur discedens, qui semper tamen conjunctus est; et iterum iterumque

conjunctionem renovans, qui tamen non discedit;

Se mergens simul ac emergens; mirus adspectu, ut in aquae superficie natat, eâque simul subsidet.

Effundit lacrimas ut injuria affectus, dum se ipse privat ut opum decoctor,

Et metuitur ab ejus acie, sed *cor*[7] ejus est purum.

Dixit; et cum haec quinque nexa[8] projecisset, o homines, inquit, haec quinque considerate et *quinque*[9] vestros eis admovete[10]; tum sententiam proferte et substringere syrma[11] jubete! Homines autem, quamquam imbuti stupore, plura audiendi cupiditate impleti erant; hinc responderunt: habitus noster, acie tua inferior, impedit nos, tundere igniarium tuum; quodsi vero ipse numerum denum vis complere, benignitatem tuam agnoscemus. Ibi laetitia agitatus, ut ille, cujus vicit sagitta et falsus est adversarius, praemisso „nomine Dei,“ aenigmatice descripsit *hydriam involutam*[12]:

Est omni tempore laeto[13] simul corde et pressa[14], quamquam nescit, quid sit laetitia et tristitia.

Nunc admovetur ob embryonem; et quot matres repudiatae essent, ni fuisset infans!

Nunc amovetur, quamquam non declinavit de pacto, et injustitia est, amovere fidum.

Quando noctes sunt breves, conjunctio ejus gaudio est; quando longae sunt, placet ejus remotio.

Vestitum habet quando conspectui exponitur, pulchrum; involvitur autem eo, quod contemnitur, quamvis non contemnenda est ratio.

Posthaec dentes suos flavos nudavit et aenigma protulit de *ungue*:

Timentur ejus acies, et crescit, nec pascens, nec bibens.

Decem conspicitur diebus[15], praeterquam die sacrificii; audi hanc descriptionem et mirare!

Hîc, contractis palpebris, acute prospexit ut daemon, et aenigma dixit de *virgula naphtha linenda*:

Contemta est; nunc admovetur, nunc procul abjicitur; nec ea, si bene consideraveris, carere potes.

Duo capita habet persimilia, alterum alteri adversum;

Quae quando tinguntur, comburitur; quando non tincta manent, negligitur nec usui est.

Tunc superbe se extulit, ut admissarius, declamavitque aenigma, intendens *lac vitis*.

Quid est, quod, quando corrumpitur, ex improbo fit rectum,

Et, si clarum est et purum, malum excitat, ubicunque apparuerit,

Patremque habet, cujus pura est radix, sed malum est, quod ille generat?

Tandem, itineris baculum brachio subdens, carmine aenigmatico descripsit *stateram aurificis*.

Et inconstans est, cujus alterutrum latus semper declinat, nec ideo vituperatur a prudentibus.

Semper apparet in excelso, ut se effert rex justus;

Glaream et auri baccas aequi aestimat; cum tamen non comparari debeat veritas vano.

Sane! mirandae ei sunt proprietates, si contemplatus fueris modo solertis, ingeniosi;

Litigantes acquiescunt ejus judicio, non nescii, eum in alterutrum latus inclinare.

Dixit; et mentes errabant in vallibus cogitationum, ut attonitus, donec nimis prorogatus videbatur terminus apparebatque moeror. Cum itaque eos videret igniarium tundere, ita, ut nihil appareret splendoris, et diem transigere votis, o homines, inquit, quid exspectatis, et quousque differetis? Nonne advenit tempus (sententias) producendi aut fatendi ignorantiam? Dixerunt: per Deum! perplexa loquens, rete constituisti et venatus es; pro arbitrio igitur praemium statue et collige praedam ac venationem! Pro unoquoque ergo occulto[16] certum postulavit pretium; quod obtinuit ab eis numeratum; tum aperuit seras[17], semitas monstravit in desertis, voluitque abire. Sed retinuerunt eum coetus primores[18], dicentes: nulla maneat obscuritas, postquam apparuit dies! Gentem ergo tuam indica, antequam abis; hoc sit quasi apparatus repudiatae concessus! Oculos ibi demisit, ut eum cogitaremus dubium; at respondentibus sibi lacrimis declamavit:

Sarugi ortus est sol meus; illa mansio gaudii mei et laetitiae;

Sed non mihi licet frui amoenitate ejus, animi deliciis.

Ejus loco mihi incumbit peregrinatio, amarum faciens diem et vesperem.

Nullâ in terrâ firma mihi est habitatio, aut quies meae camelae;

Hodie Nagdo, alio die Syria, auroram video aut vesperem.

Tempus transigo victu turbido, ignobili;

Pernoctare soleo sine ullo obolo; quis enim mihi obolum?

Qui vitam, qualem ego, agit, vitam ille vili vendit pretio!

His dictis, et reconditis splendidis nummis, properavit circumvagatum in terra. Et rogaveramus quidem, ut rediret, promittentes pulcherrima; sed, per patrem tuum! non reversus est, nullum cupidinem ejus excitasse habuit effectum.

1. Arabum gens eo inclyta, quod juvenes ejus vehementi amore mori solebant. 2. Abu Zufra est Shalem, cujus filii et nepotes, Mohalleb, Murhira, Iasid etc. noti sunt bellatores. 3. Linteum aquis beneolentibus tinctum, quod per aestatem, tempore meridiano, funiculi ope, a tecto demittitur. 4. Funiculus, quo tracto devolvitur. 5. Dactylos decerpturus, qui tali fune utitur; amphibolia perfrequens. 6. Imam designat antistitem et epistolam. 7. I. e. aqua, quam vasa, quibus haurit, continent. 8. Aenigmata. 9. Digitos. 10. Scil. eis numerandis et enodandis. 11. Abire. 12. Scil. stramine et linteo, ut per aestatem aqua in ea maneat frigida. 13. Vox Arabica simul notat *laeta* et *foramine praedita in medio*; posterius hîc postulat sensus. 14. Alia vocis Arabicae notio est *involuta*, quae hic attendatur. 15. Ungues praecidere non licet illis, qui sacras caerimonias Meccae peragunt. 16. Aenigmate. 17. Aenigmata explicavit. 18. Vel, qui pro aliis verba faciebant.

XXXXIII Virgo et mulier.

Narravit Haret Hammamita. Huc illuc agitans peregrinatio, molestiis gravis profectio, pertulit me in regionem, qua timet viae quoque gnarus, errat acerrimus, et pressus tristitiâ consilii expertis, destituti, vidi, a quo mihi metueram. Confirmabam tamen cor meum territum, propellebam camelum emaciatum, defatigatum; proficiscebar, ut qui fortunam suam duabus credidit sagittis aleatoriis, dediditque se fato; nec cessabam, modo struthionis celeritate, modo cursu vacillante provehi, et conficere milliare de milliari; donec sol prope aberat ab occasu, lux velabatur. Diffundens tandem sese tenebrarum caligo, irruens exercitus Chamiticus, terrorem injecit, ut nescirem, meliusne esset, syrma recipere et loco inhaerere, an nocte uti et absque ullo indice porro tendere. Dum autem volvebam propositum, debutyrabam prudentiam, apparuit mihi species cameli, montis protectione utentis. Sperans itaque, sedem ibi esse quietem captantis, eo tetendi Et ecce! opinionem repperi vaticinium, jumentum illud camelam velocitate referentem onagrum; quiescens autem ille, involutus amiculo, oculos tingebat linimento somni. Consedi ergo ad caput ejus, donec expergisceretur. Cum autem radiarent ambae illius lampades, et eum, qui obruerat, animadverteret, fugit, ut fugere solet suspicans, ac interrogavit: fraterne est iste, an lupus? Respondi: neutiquam; sed nocte errans, qui viam amisit; lucem da mihi! scintillas tibi ex igniario eliciam. Dixit: abeat cura tua! saepe est frater, quem non tua peperit mater. Hic, timore me deserente, somnus se insinuavit oculorum meorum angulis. Sed ille inquit: lucem referente aurora laudantur itinera nocturna; nonne idem censes? Reposui:, equidem tibi soleâ tuâ sum obedientior, et alimento tuo convenientior. Ibi ille, profitens mei amorem, gratulatus est societatem. Tum proficiscebamur festinantes, vehebamur tenebris nocturnis, nec cessabamus itineris molestiis fatigari, et rebellare somno, donec nox attigerat extremum, et aurora extollebat vexillum. Iam cum revelatus esset *collustrans*, nec de stellis alia superesset quam *lucifer*, consideravi socium itineris, confabulatorem noctis; et ecce! erat Abu Seid, desiderium quaerentis, signum recta via incedere conantis. Postquam autem nos impertiveramus salute amicorum, sibi occurrentium post absentiam, revelavimus secreta, expectoravimus historias, dum jumentum meum lassitudine ingemebat, illius vehiculum se movebat more pulli struthiocameli. Cujus corporis constitutio et longa patientia eo me adduxit admirationis, ut naturae ejus gemmam[1] attentius considerarem, et sciscitarer, unde selegisset? Respondit: quod hanc adtinet camelam, narranda est de ea historia dulcissima gustatu, jucundissima prosecutu; quam si audire volueris, jumentum fac procumbat; si non, aurem nega! Camelum ergo meum procumbere sinens, auditum meum scopum constitui ei, quod esset narraturus. Dixit igitur: Scias, me eam emisse Hadhramuti prostantem, et pericula mortem minantia subiisse, ut acquirerem, nec cessavisse secare terras, ungulisque ejus conculcare lapides, donec eam reperirem itineribus assuetam, promptum apparatum fugienti. Hinc lassitudine non tangitur, nullâ durae carnis camelâ certamine superatur, ignorat unguentum vulneribus illinendum, reservatur auxilium in rebus secundis et adversis, loco amici laetantis mihi habetur. Accidit autem, ut ante aliquod tempus fugeret, nec mihi sine ea esset quies; sed tristitiam conciperem, exitio imminerem, omnem aerumnam, quae antea obruerat, obliviscerer. Triduum quidem non poteram incedere, nec somnum gustare, nisi parum. Tum operam dabam sectandis viis, lustrandis pascuis et decumbendi locis. Nullum vero percipiebam ejus odorem, nec desperatione opprimebar quietem creante; nam quoties recordabar ejus incessum et cursum cum avium volatu certantem, mentis fere impotem faciebat memoria, stuporem injiciebat cogitatio. Cum autem essem inter gentis cujusdam tabernacula, audivi personam e longinquo clamantem voce stricta[2]: quis amisit jumentum Hadhramiticum, subactum, cujus est pellis stigmate signata, scabiosum dissectum, frenum contortum, tergum quasi post fracturam sanatum; ornans euntes[3], juvans quacunque surgente hora, secans longinqua spatia, semper loco dissito admovens; quae nec obruitur lassitudine, nec afficitur ungulae dolore, nec opus habet fuste, nec rebellat cum rebellantibus? Clamor iste, dixit Abu Seid, me adtraxit, spem faciens recuperandi amissi; et cum ad (virum) properassem et salutassem, trade, inqui, jumentum, et accipe donum! Respondit: et quale tibi, cui Deus condonet, erat jumentum? Dixi: camela, cujus corpus erat monti simile, tuber fornici, lac implebat mulctram; viginti aureorum ei statuebatur pretium, cum versarer Iabrini; sed minus justo reputabam, statuentemque errare sciebam. Perrexit. Hac descriptione mea audita, se avertit dicens: tu non es possessor a me inventae! Ibi veste ejus jugulari prehensa, mendacii eum arguere instabam, et in eo eram, ut amiculum lacerarem. Ille vero asseverabat: o tu! jumentum meum non est a te quaesitum, abstine a vehementia linguae et convitiis; si non, duc me ad hujus gentis judicem, ab errore liberum, qui, si tibi eam deberi censuerit, accipias, sin a te removerit, ne loquaris! Non aliud itaque videbam infortunii mei remedium, quodque (os) in gula haerens deorsum moveret, quam tendere ad judicem, etiamsi pugno percuteret. Ivimus ergo ad senem firmae auctoritatis, pulchra redimitum cidari, qui animo solebat esse tranquillo[4], nec injustus. Hic, properanter injuriam querens, monstravi dolorem meum, dum socius tacebat, ne os quidem motitans; donec, cum evacuassem pharetram, et historiam meam narrando sategissem, calceum gravis ponderis, instructum soleâ calcandae viae asperae aptâ, produxit et inquit: hic est, quem proclamans descripsi; pro quo si *viginti* oblatos dixerit — ecce ipse videt! — praetendit falsa et per Deum! mendacio polluitur egregio, nisi occiput obtendat, ut in hoc appareat verborum testimonium. Excepit judex: Deus misereat! versatoque calceo et spectato intra et extra, dixit: quod hunc adtinet calceum, meus est; jumentum autem tuum in stabulo est meo; surge ergo, ut recipias camelam tuam et benefac pro facultate! Assiliens igitur dixi:

Iuro per domum antiquam et circumeuntes in septo sacro hospites,

Te dignissimum esse, ad quem arbitrium deferatur, optimum judicem, qui inter Arabes dirimat!

Vive in pace et mane, quamdiu manebunt struthiones[5] et greges!

Respondit absque sollicita meditatione et infixa cogitatione:

Pro gratiis tuis, o patruelis, bene tibi sit! ego, mea sententia, gratias non mereor.

Pessimus est mortalium, qui, constitutus judex, injuriam exercet aut, rogatus ut pascat, non abstinet a vetito;

Tales et canis aequali sunt pretio!