Part 28

suam.--Lov. Somm. Blas. _ad voluptatem suam_; corrupte, nam de perficienda voluntate loquitur Augustinus. Et vero in Mss. nullo fere excepto, in antiquioribus editionibus et Arn. habetur, _ad voluntatem suam_.

ult. paret ABCD. [_paretur_ ed. P.]

139. non itaque plena.--_itaque_ ADCDE _plene_ ABCD [non _utique_ plena. ed. P.]

vere.--_vero_ ABCDE.

pænam meæ--_poenæ_ ABCD.

141. ponit.--Ms. Corb. Germ. 1. et aliquot alii, _non punit_.

vanitatum.--Sic Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. Dub. Mart. Flor. et Rond. cum Mss. non paucis. [_vanitantium_. E cum ed. B.]

142. blandiens venirem ABCD [_ut ven._ E cum ed. P.]

istæ.--Er. Lugd. Somm. Lov. Rond. _quod isti et istæ_. (_et quod istæ_ E.)

non.--Mart. cum quatuor Mss. _an non_. _Seipsis_ pro _semetipsis_ ABCDE.

murmura ABCDE. [_murmur_ ed. P.]

et ille sensit nescio quid. Aliquid enim.--Lov. Er. Lugd. Ven. Somm. et Rond. [_et ille sensit; nescio quid enim_ ed. P.]

143. nihil aliud interpretans, nisi divinitus mihi juberi ut--_divinitus mihi juberi nisi ut_ ABCDE.

ex = ex ABCD.

carnis providentiam. _prudentiam_. E.

_recipite_.--Lov. _assumite_. Alii cdd. _recipite_.

145. hostiam ABCDE et 5 Mss. ap. Mart. [_sacrificium_ ed. P.]

mea.--Sic Mss. et Arn. At Lov. _Quid non mali ego? An facta mea_. In aliis etiam edd. habetur, _ego_; sed, _an_, mutatur in, _aut_. {292}

volebas.--Sic prope omnes Edd. et Mss. Attamen Arn. habet _nolebas_. [_nolebas._]

suavitate ABCD. [_voluptate_ ed. P.]

146. loquacitatis.--In codice Benigniano _mundanis loquacitatibus_.

vergeremus.--Mss. duo, _mergeremur_. 4 ap. Mart. _vergeremur_.

discedere.--Mart. _si ita discederem_: hæc verba _si ita_, cum Ms. Germ. uno; verbum autem _discederem_, cum duobus Germ. et quatuor aliis Mss.

dicerent.--Quatuor Mss. apud Mart. _multi dicerent_.

147. intermittere. _intermitterem_ ABCDE.

148. in re ejus essemus. sic Mss. nullo fere excepto. ADE (abest a C) [B cum ed. P. _rure_.]

illi.--Quatuor Mss. apud Mart. _Retribue illi_.

reddis ABCDE [_reddes_ ed. P.]

Nebridius = meus ABCD [habet ed. P.]

149. ille.--In duobus Mss. _a quo potatur ille_.

nostra.--Lov. cum antiquioribus edd. et 1 Ms. ap. Mart. _conversatione nostra._ ABCD.

dies quo. ACD. [_dies in quo_. ed. P.] mox _Et factum est. Eruisti_ ABCD. [est, et eruisti ed. P.]

anhelantibus.--Somm. _Sed adhuc in superbiæ scholam, tanquam in pausationem anhelantibus_. Arn. et Mss. nostram præferunt lectionem. Nempe ad illud Augustinus alludit quod accidit fugientibus, qui cum primum pausant, aliquandiu anhelant.

150. l. 8. quomodo ABCD. [_quoque modo_ E. cum ed. P.]

tunc.--Er. Lugd. Lov. Somm. et Rond. _essent tunc, ignorante me utrum audirent, et me nesciente quod ibi essent_. sic ABCDE. ordine tamen paullulum immutato, _ignorante me utrum audirent tunc_.

151. clamat propheta.--Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. Dub. Mart. Rond. _clamat_ ABCDE. _propheta_ ABCD. Editio Florentina, _et clamabat propheta_. [_clamabat prophetia._ ed. P.]

phantasmatibus.--Bad. cum duobus Mss. et 5 ap. Mart. _phantasiis_. Mendose: nam Augustinus in hujus operis libro 3, c. 6, phantasias vocat eorum quæ sunt, phantasmata vero eorum quæ omnino non sunt corporum imagines; quas ipse Manichæis olim adhærens, pro veritate amplexabatur.--Cum Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. Dub. Mart. Flor. et Rond. legendum existimavimus, _phantasmatibus_. ABCD. sed mox _quas_ pro _quæ_ ACDE. [E cum ed. B. _phantasmatis_.]

152. æternum.--In edd. _O si viderent internum lumen æternum!_ In codice Corb. et Germ. _O si viderent in te internum lumen æternum!_ Visum est sequi alios optimæ notæ Mss. inter quos, omnes Mss. Angl. (ABCDE) qui cæteris omissis verbis præferunt, _O si viderent internum, æternum!_--His Mss. adstipulantur sex Mss. Florentini. (Uncinis includit Lips.)

ubi.--Lov. Somm. _Ibi enim, ibi mihi._ At Mss. cum Bad. Am. Er. Blas. Arn. _Ibi enim, ubi mihi._--Ita etiam sex Mss. Florentini.

temporibus.--Ita Mss. quo loco edd. habent, _temporalibus_.--Habent etiam _temporalibus_ sex manuscripti citati in editione Florentina quæ sic etiam legit. _temporalia_ E cum 1 Ms. ap. Mart. _temporalibus_ cum 5 ib.

153. pestis.--Mart. cum uno Ms. et Rond. _præ istis_. Tres Mss. apud Mart. _prius_.

inimicis.--Am. Er. et Lov. _et super inimicis scripturis Scripturæ hujus_. At Mss. Bad. et Arn. carent voce, _scripturis_. _inimicos_ ABCD.

recordabor.--Sic Dub. cum tribus optimæ notæ Mss. Sic etiam Mart. cum duobus, et Rond. cum octo Mss. [_recordabar_ ed. B. et incipit caput duodecimum ad hæc verba: _Sed nec oblitus_.]

154. formare.--In Mss. pluribus et potioribus; _multum potens formare_; ACDE (abest hæc clausula a B.) et paulo post, _præter delictum non habebam_ ACDE. [_reformare--nihil habebam_ ed. P.] mox _nutriebatur_ ABCDE _respiraveras_ ACD.

155. pietatis.--Lov. _et ex ea æstuabat affectus pietatis_.

qua.--Sex Mss. apud Mart. _quæ fuerat seducta_ C. Sic Rond. cum duobus aliis Mss. _quia_ E.

imitantibus.--Somm. Mart. _per cæteras partes imitantibus_. Rond. _per cæteras orbis partes_.

156. lætitiæ.--Aliquot Mss. _lætitia_.--Hanc alteram lectionem sequitur editio Florentina, cum uno e suis manuscriptis. _tumultuante lætitia_ ABCDE.

lucentes.--Somm. et Rond. _inde laudes tuæ ferventer lucentes_.

applicatus.--Sic ABCDE cum ed. Ben. minus recte ergo "trium Mss. Angl. auctoritate" _ampliatus_ legendum censuerunt Ben.; pro qua lectione unum tantum Ms. affert Mart. Restituimus ergo lect. priorem Ben. Ed. Ox.--Er. Lugd. Ven. Lov. Somm. _applicitus_.

respirans.--In tribus Mss. _et tantum respirans_ ABCD. paullo ante _Ideo_ pro _Et ideo_ ABCDE. [Et ideo ed. P.]

157. habitaturi.--Sic habent Mss. et Arn. At Bad. Am. Er. Lov. _habitabamus_.--Paulo post, Somm. et Rond. _in placito_.

nascerer.--Sic legendum cum Mss.--Quam sequimur lectionem, scilicet _nascerer_, amplexus erat Rond. ex octo {293} manuscriptorum auctoritate. Mart. cum G. 1, et quibusdam aliis [_renascerer_.]

commissam = _sibi_ ABCDE [habet ed. P.]

permanebit ABCD. [_prævalebit_ E c. ed. P.]

158. temulenta.--Lyrensis codex, _temulentiæ_.

præpositos.--Antonius Arn. suspicatur legendum esse, _per perversos_; vel, _per præposteros homines_.

coelitum.--In Ms. Benigniano, _coeli tui. coelestium_ ABCD.

ordinate.--Potiores Mss. et ABCDE. [_ordinans_ ed. P.]

159. l. 13. refractum et quietum ABCDE. [_refracto et quieto_ ed. P.]

§. 20. l. 2. evicit ABCD. [_vicit_ E c. ed. P.]

160. cruditas.--Apud Bad. Am. Er. et plures Mss. _crudelitas_. E.

homini.--Sic legendum videtur juxta melioris notæ cdd. In edd. porro legebatur, _animo humano_ ABCDE. utrumque habet G. 1. ap. Mart.

161. loquendo.--Lov. cum 1 Ms. ap. Mart. _loquendo te_. Abest _te_, a manuscriptis.

suspiravimus.--Ms. Corb. _susum spiravimus_.

162. si quis audiat. _si qui audiant_ ABCD.

attingimus.--Sic Somm. Lov. Mor. quatuor Mss. apud Mart. citati, et ABCDE. [_attigimus_ ed. P.]

talia.--Mart. cum quatuor Mss. _dicebamus talia_.

ponitis ABCDE. [_ponetis_ ed. P.]

pen. peregre. _in peregre_ ABCD.

163. aperuisset.--Sic Arn. et aliquot ex præcipuis Mss. At Bad. Am. Er. Lov. _apparuisset_.--Hanc alteram lectionem sequuntur Flor. cum undecim, et Rond. pariter cum undecim Mss. ABCDE.

extremum.--Mss. plerique omittunt verbum, _spiritum_ ABCD. [_spiritum_ ed. P.]

164. l. 1. tacebat. _tacuit_ CE.

celebrare.--1 Ms. apud Mart. et Rond. _celebrari_.

sonum.--Lov. aliæque edit. _sermonem_. ABCDE.

anima. = _mea_ ABCD. [habet ed. P.]

165. est.--Apud Rond. hæc verba, _cum ecce corpus elatum est_, concludunt periodum præcedentem.

pascitur.--Tres Mss. Angl. _pascitur, difficile posse vitare. Visum etiam_ ABCD.

soporis.--Multi edd. Ita etiam Flor. Lov. Som. Arn. Mor. necnon Mart. et Rond. uterque cum sex Mss. ABDE _sopore gratiæ_ C. [_sopora_ ed. P. Lips. et sic quidem haud dubie in carmine Ambrosii legendum, et _sopora_ pro verbo habendum est, alioquin manca foret constructio; hic vero paullulum immutatur versus cum Dei laudes enarrentur, oratio vero ad Ipsum haud dirigatur. ed. Ox.]

sancte.--Bad. Am. Er. Lov. Som. cum 4 Mss. _sanctam_.

requievi in eis. Mart. cum 3 Mss. Arn. Mor. ABCD. [E cum ed. P. _requievit_.]

166. §. 34. l. 8. Baptismum + _tuum_ BC.

l. 9. ex ore ABDE _de_ C. [_ab_ ed. P.]

locum.--Absunt a Mss. prope omnibus isthæc verba, _invenire indulgentiæ_ et ABCD. Ea ergo omisimus. (Ed. Ox.) Ea tamen habent 4 Mss. ap. Mart. et Benedictinorum lectioni suffragatur editio Florentina et E. [_indulgentiæ apud te locum invenire_. ed. P.]

glorietur.--Sic Mss. cum Arn. At Lov. cum antiquioribus cdd. _O si cognoscant se omnes_ [ = _omnes_ ABCD.] _homines, et qui gloriantur_, [_atur_ E.] _in Domino glorientur_, [_etur_ E.] ABCDE.--Editio Veneta sic habet: _et qui gloriantur, in Domino glorientur_.

§. 35. l. 6. scio + _eam_ ABCD.

l. 10. judicio ABCD. [_judicium_ E. et ed. P. e Vulg.]

§. 36. l. 1. _quod_ BCDE _quem_ A [non habet ed. P.]

lin. autem seq. namque = _illa_ ABCD.

167. ei.--Arn. cum aliquot Mss. _offerat_, E sed melius Bad. Am. Er. Lov. cum pluribus Mss. _auferat ei_, scilicet Christo emptori, uti nobis quidem videtur.

Domine Deus meus.--Editio Veneta, ABCE et 1^{ma}. manu D. [_Domine meus, Deus meus_, ed. P.]

confessiones.--In edd. pluribus, et 5 Mss. ap. Mart. _tam per confessiones_ BCE. Abest, _tam_, a Mss. quos magis probamus. AD.

168. sanum.--Somm. et sex Mss. apud Mart. citati, _sane_.

neque enim id ago--_neque ego id_ ABCD.

169. enim.--Sic Er. Lugd. Ven. Lov. Dub. [In ed. B. deest _enim_.]

§. 4. l. 11. Domine + _Deus_ meus ABCDE [ = _Deus_ ed. P.]

170. accedam = _ad te_ ABCD [_quantum ad te accedam_ E c. ed. P.]

confitear.--Isthæc verba, _non qualis fuerim, sed qualis sim ut hoc confitear_, desunt in ed. B. et in aliquot edd. ac Mss. sed habentur in utrisque potioribus.

171. ecce.--Editio Veneta, _etiam. non candorem_ ABCD [_nec_ E c. ed. Par.] _amica oculis_ ABCD.

172. dixistis. _dicite_ utroque loco ABCDE.

Deum meum? Jam = _quem_ ABCD [_meum quem jam_ E c. ed. P.]

de responsionibus = _singulis_ ABCDE [_de singulis respons._ ed. P.]

§. 9. pen. sensum ABCD [_sensus_ E c. ed. P.]

conspiciantur.--Quinque Mss. apud Mart. _conspiciant_. {294}

173. videnti. _videns_ [_vide en_ E] _moles enim_ [ = E] _minor est_ ABCDE.

est.--Sic Arn. et Mss. At Am. Er. Lov. _etiam tibi vita est_.--Hanc alteram lectionem editiones Ven. et Lugd. secutæ sunt.

quia. _et_ ABCDE et ante _equus_ = _et_ [_et equus_, ed. P.]

animus.--Editio Veneta, _unus ego animus_. _ago ego unus_ ABCD.

§. 12. l. 2. fecit me _cum ea_ 5 Mss. ap. Mart.

cujuscemodi.--Er. Ven. et Lugd. _de hujuscemodi_. E.

proruunt.--Editio Veneta, _se promunt_.

quod.--Er. Ven. Lugd. _illud quod_. E.

174. mea.--Bertinensis Ms. apud Mart. _in memoriam meam_.

175. capit.--Lovanienses: _ut ubi sit, quid sit, non capiat_.--Er. Ven. Lugd. _ut ubi sit, quid_ [_quod_ E] _sui non capiat_. _capit_ D] 3 Mss. ap. Mart. _ut ibi sit quod sui non capiat_. C. Mart. cum aliis _angustus est ut ibi sit quod sui non capit?_ AB. Et postea: Mart. c. 5 Mss. _numquid extra ipsum? annon in ipso est?_ At vero Somm. et Rond. _annon in ipso?_ omisso _est_.

loco.--Lov. _loca_.--Sic etiam Ven. et Lugd. ABCD.

hic ABCD [_sic est_ om. _hic_ E. c. ed. P.]

recoleretur.--Sex Mss. apud Mart. _recolitur_. mox _vanescit_ ABCD.

176. auras.--Sic Arn. et Mss. At Am. Bad. Er. Lov. _per aures_ ABCDE.--Sic etiam editiones Ven. et Lugd.

possunt.--Er. Ven. Lugd. _dicam si possum_. ABCD.

iterum.--Ita meliores Mss. et sic legendum esse probat quod sequitur, _neque enim est alia regio eorum_, ex qua scilicet cogi possint. Quare emendandi editi codices qui habent, _et in idem_ (ABCDE) vel, _et ibidem_.

177. §. 20. l. 1. quomodo. _quo modo_ 1 Ms. ap. Mart.

§. 21. l. 7. + _et_ e ABCDE [om. _et_ ed. P.]

ult. non fuit = _non_ 5 Mss. ap. Mart. Lov. Am.

178. corporis.--sic in Mss. et Flor. BCD. E. in marg. _assensibus_ A [in prius editis, _impressas sensibus corporis_ et ed. P.] mox _accipimus_ ABCD.

179. l. 4. en ABCDE [_et_ ed. P.]

dimetimur ABCDE [_dem._ ed. P.]

§. 28. l. 5. occurrerit ABCD et punctis inferius notatum E. [_occurrit_ ed. P.]

180. inhæreri. Mart. cum 1 Ms. Arn. et Moret. Dub. ABCDE. _inhæreri_ bis habent ABCD et _potest_ ABCDE. [_inhærere_ ed. P.]

An.--Mart. cum 1 Ms. _fueramus; ac non ... flagitabat_. Alias, _nam_.

181. l. 2. separavit. _segregavit_ ABCD.

aspectui. _adspectus_ ABCD _conspectui_ E mox _et_ pro _sed_ ABCD.

182. vivit. _vivat_ ABCD.

183. ita ut = _ut_ ABCD.

amamus = _eam_ et _adhuc_ ABCD [_amamus eam et tamen adhuc_ ed. P.]

enim + et hoc ABCDE. 2 Germ. c. omnibus Mss. ap. Mart. [ = _et_ ed. P.]

notitia.--Sic Am. Arn. et Mss. At Er. et Lov. habent, _in exteriore notitia_. E.

§. 31. l. 6. fieri possit.--_posset_ Somm. Arn. Mart. cum Mss. Flor. Rond. ABCDE [_posset_ ed. P.]

§. 31. l. 8. uterque se statim. Er. Lugd. Arn. Dub. Rond. cum 11 Mss. et ABCDE omittunt statim ante hæc verba, _fieri possit ut_ [sensu id omnino postulante].

num--Iidem et Lips. [_nam_ ed. P.]

184. quia. _qui_ ABCD.

185. indicat.--Lov. _judicat_.

veris mavult. _verissimis vult_ ABCD _veris|ma[ =]vult_ [sic E.]

fabricasti = _illic_ ABCD [_illic tibi_ E cum ed. P.]

sanctuarium.--In aliquot Mss. _sacrarium_.

186. nec illic. _et nec illic_ ABCD.

contristamur. _cum tristamur_ ABCDE.

Fragrasti. B. E 2 manu.--Er. Lugd. Flor. _Flagrasti_. ACD.

§. 39, l. 1. ex omni me + _omnino_ Mart. c. 4 Mss. et Somm.

187. ea ABCDE [_eas_ ed. P.]

tentatio.--Bad. Am. Er. et Lov. _humanæ vitæ tentatio_. 1 Ms. ap. Mart. et E. Ita etiam Somm. necnon septem Mss. citati in editione Florentina.

et ne frangat tolerantiam.--Bad. et plures e vetustioribus Mss. ABCDE nisi quod D habet _tolerantia_ [_naufragat_ tolerantia ed. P.]

188. ibi. _sibi_ ABD.

manet.--Septem Mss. Recte, referendo ad rationem.--Somm. et Rond. _Ubi est tunc ratio qua vigilans animus, talibus ... inconcussus manet?_ Hanc lectionem in melioribus codicibus exhiberi affirmat editio Florentina, et præferendam censet. Attamen omittit priorem partem hujus lectionis, quod fortasse ex typographorum accidit oscitantia. (ed. P.) Habent etiam ABCD; eam ergo prætulimus; et lectio quidem _maneo_ glossam sapit. [_inconcussus manco_ E. cum ed. P.]

non potens es, Deus omnipotens BCD. Hanc lectionem, cum antithesin melius servet, prætulimus. _non es omnipotens, Deus, sanare_ A [_potens est manus tua_ cum ed. P.]

libeat.--Rond. cum undecim Mss. _tantulum libeat_. ABCDE.

189. in quid BC. _inquit_ AD [_quid_ ed. P.]

sperans.--Rond. juxta sex Mss. _et sperans_. E.

meam = ABCD. mox _incorruptionem_ {295} _sempiternam_ ABCDE e Vulg. et _in servitute_ ABCD.

vocantur.--Am. Er. et Lov. _calamitates deliciæ vocantur_. At Mss. plerique et Arn. _calamitas_.--Somm. Rond. cum quatuor Mss. _calamitates_.

quo.--In omnibus editis ante Arn. legebatur, _quam quo transire_. Expunctum est, _quam_, auctoritate Mss. et sensu exigente.--Paulo ante, Somm. et Rond. cum duobus Mss. _alias qua transcatur. quo_ E. _qui_ A.

dexteram tuam = _ad salutem meam_ ABCD [habet E c. ed. P.]

190. _antea_ ABCD recte procul dubio, quum _postea_ paullo ante concinne respondeat. [_a te_ E cum ed. P.]

nos = ABCD.

gloriatur.--Quinque Mss. citati apud Mart. _ut quod gloriatur in Domino glorietur. glorietur_ AE.

l. ult. offensionem. _offendiculum_ e Vulg. ABCD.

191. ejus.--Bad. Am. Er. et Lov. _imperfectum meum_. Sed Mss. cum Arn. _imperfectum ejus_, scilicet Christi, ex cujus persona versiculum istum interpretatur Augustinus, Enarr. in Psal. 138, n. 23.

fortasse. _forsitan_ ABCDE.

192. suavi diversitate. E. "Gislen. _pro sonorum diversitate_; optime Ulim. _pro suavi diversitate_" Mart. quod prætulimus, quippe quod, compendiose scriptum, lectioni vulgatæ facile occasionem præbuerit. (ed. Ox.) Rond. c. uno Ms. _pro sua div._ [ABCD cum ed. P. _pro sui div._] mox _excitantur_ ABCD.

moveor.--Editio Moreti, apud Rond. _et nunc ipse commoveor. ipsum commoveor_ (_veo_ E.) ABCDE.

193. vide.--Somm. Mor. et Rond. _respice, et exaudi; vide_.

loquor.--Somm. ABCD et Mart. cum sex Mss. [_loquar_ ed. P.]

animum.--Somm. et Rond. cum duobus Mss. _contristet animum_. E.

§. 52. l. 4, 5. benedicere. _benediceret_ 2 Germ. ap. Mart. ABCD. mox pro _grandi ætate, granditate_ ABD _grandævitate_ C.

est.--Er. Lugd. Somm. et Rond. cum sex Mss. hic addunt, _et alia non est_. E.

194. fabricationibus.--Lov. _hujuscemodi fabricationibus_. Sed Mss. habent _cujuscemodi_: quo vocabulo frequens utitur Augustinus pro, _qualibuscumque_; idque jam restituimus in hujus libri capite 8, n. 12.

meo.--Mss. et edd. plures, _sanctificatori meo_. Pauci vero, _sacrificatori_.

§. 53. l. 15. spargant + _inde_ ABCD.

nam ego ABCDE [_nam et ego_ ed. P.]

præter enim ABCDE [_pr. eam en._ ed. P.]

195. cognoscendum. _noscendum_ ABCD.

libidine. _libidinem_ ABCDE _ad experiendi--libidinem_ Somm. Moret. et 2 Mss. ap. Mart. qui eam probat.

proceditur.--Ita Mss. cum Arn. At Bad. Am. Er. et Lov. _ad perscrutanda naturæ secreta, quæ præter nos est operata, proceditur_.

196. multa.--Lov. _ecce quam multa. tam_ E.

das. _da_ ABCD.

tentatur.--Mart. cum sex, et Rond. cum quatuor Mss. _tentetur_.

§. 57. l. 13. sedentem--muscas. _sedente--muscam_ ABCD mox _implicat_ A.

197. conceptaculum.--Rond. _receptaculum_. Præterea, sic pergit Ulim. Rond. juxta 4 Mss. citatos apud Mart. _sit cor nostrum, et portet copiosæ vanitatis catervas_. mox l. 6. _voce_ ABCDE.

tua.--Mss. nonnulli cum Arn. _nisi nota misericordia tua_. Alias, _nisi tota_.

quia.--Somm. et Rond. juxta novem Mss. et ABCDE. [_qui_ ed. P.]

me.--Mart. cum sex Mss. _cessabit a me_.

gaudium.--In Somm. necnon in Rond. qui novem Mss. nititur auctoritate, et in ADE incipit periodus ab his verbis, _sed numquid_; et ad illa, _quod non est gaudium_? concluditur. mox pro ambitiones, _nem_ A _one_ BCD. [_potest? Timeri_ &c. _misera vita est_. ed. P.]

imitanti.--Sic legimus in Ms. Fossat. C. At in aliis plerisque habetur _imitandi_, aut, _imitati_ (ABDE) aut _imitantes_, minus bene, ut arbitramur.

198. l. 6. donum, _bonum_ ABCD.

§. 59. ult. hominis quam Dei. _in hominibus quam in Deo_ E. Initio autem c. 37. præmittunt ABCD. _In aliis te precamur_, mox l. 5. gemitus cordis ABCD.

absunt.--Somm. _vel voluntate cum adsunt, vel necessitate cum desunt_. Rond. eamdem sequitur lectionem; attamen ultimo loco habet, _absunt_. paullo ante, pro _quantum assecutus,--quantis_ BCD.

199. sim ABCD et E _sit_ puncto notatum [_sit_ ed. P.]

tu.--Lov. _quam tibi_. ABCD. Sed melius antiquiores edd. et Mss. _quam tu_. E. Hic nimirum id confitetur quod supra cap. 5, cum diceret: "Mihi sum præsentior quam tibi: et tamen te novi nullo modo posse violari; ego vero quibus tentationibus resistere valeam, quibusve non valeam, nescio."--Lovaniensium lectioni suffragantur Somm. et Rond. cum septem Mss.

200. §. 63. l. 3. qui ad.--_quia privatam quandam excellentiam contrahit_ (_contrahunt_ B) ABCD.

tentat.--Am. Er. et Lov. _contrahere emendicata suffragia tentat; et cum a me_. Somm. _contrahit, et emendicata suffragia tentat; et cum a me_. Prætulimus lectionem Mss. quæ etiam est Bad. et Arn. Mox post _sæpe_ om. _homo_ plures Mss. et ABCD. [habet E. c. ed. P.] {296}

contemptu.--Am. Er. Lov. Som. et 4 Mss. ap. Mart. _de ipso vanæ gloriæ contemptu_. Abest, _vanæ_, a mss. quorum etiam nonnulli verba sequentia sic interpungunt: _Non enim eam contemnit cum gloriatur. Intus etiam, intus est aliud._ ABDE. Omisimus ergo _vanæ_, atque ita esse interpungendum censuimus. ed. Ox. [_contemptu vanæ gloriæ--cum gloriatur intus. Etiam intus_ ed. P.]

placeant.--Sic potiores Mss.; Lov. vero et 5 Mss. ap. Mart. absque negatione, _vel placeant_. E.

gratia.--Edd. plerique locum huncce ita interpolatum habent: _aut etiam sicut ex tua gratia, sed non sua merita, non tamen_. (_sicut ex tua gratia merita_ E.) Removimus hæc verba, _sed non sua merita_, quia iis carent Mss.

eam ABCDE [_ea_ ed. P.] et pen. _sed_ + _et_ iid.

201. memoriæ.--Lov. _memoria_. mox pro _latis_, _lætis_ AD.

degravat.--In Mss. omnibus, nullo fere excepto. _Tantum consuetudinis sarcina digna est._ Ita etiam Bad. ABCDE.

Ambiendum.--Sic Mss. excepto Lyrensi qui habet _Abeundum_. et 3, ap. Mart. qui habent _An abeundum_? Arn. _An ambiendum_? At Bad. Am. Er. Lov. _An eundum_. E.

202. et multum. _at_ AD _ad_ BC.

§. 68. l. 3. mediator ille = _ille_ ABCD utpote qui a loco SS. absit; unde mox "_qui_ (BC) non rapinam arbitratus _est_ esse." ABCD.

impiorum.--Benign. Ms. _justificandorum impiorum_. Corb. Ms. et 4 ap. Mart. _justificatorum piorum_. Utraque lectio conjectura est scribæ, qui textum haud intellexit. ed. Ox.

Hinc. Codex Fossat. Ita etiam unus e Sorbonicis Mss. ABCD. [_Hic_ E cum ed. P.]

simul unus Deus.--Mss. plerique non habent verba, _cum Spiritu sancto_. ABCD. vid. sup. p. 290. col. 2. ad p. 126. uncinis includit Lips. [E. cum ed. P. _simul cum Sp. S._]

203. agitaveram corde ABCD. _in corde_ sed _in_ puncto notato, E. [_in corde_ ed. P.]

pen. Deum ABCDE [_Dominum_ ed. P.]

ult. requirunt. _requirent_ ABCD.

205. l. 4. eas ABCDE [_ea_ ed. P.]

206. Sacrificem.--Lov. _quia sic est, ut sacrificem_.--Sic etiam Er. Ven. Somm. et quinque Mss. citati apud Martin. E.

207. recumbentes.--Sic Arn. et duodecim Mss. At Lov. _recubantes_.

voluptatum.--Codex Corb. _superaffluentia_ Bad. Am. cum quatuor Mss. _superfluentium voluptatum_. mox pro _sitientem_, _sentientem_ ABCD. mox §. 4. l. 1. _et_ ante _exaudi_, _de_ ante _lapidibus_, _Domine_ ante _Deus_ om. ABCD. et pro _sicut_, _ita ut_ habent. _delectationes_ + _suas_ 5 Mss. ap. Mart. et E.

208. ipsos.--Sic antiquiores et meliores Mss. At prius editi habent, _ipsum quæro_. sic 2 Mss. ap. Mart. et E.

te.--Deest in edd. _a te_ quæ voces in Mss. prope omnibus inveniuntur. Desunt in 5 Mss. ap. Mart. et E.; in Lips. uncinis inclusi sunt.

mox l. 14. _te te_ ABCD. [_te_ ed. P.]

in eo = ABCD.

cui comparata _quo_ (_cui_ E) _comparato_ ABCDE.

terram.--Apud Am. Er. et Lov. sic incipit caput 5: _In principio fecit Deus coelum et terram. Quomodo_. Eadem verba exstant hic loci apud Bad. sed absunt a Mss. et ab editione Arnaldina.

209. l. 8. quo artem capiat et videat. _capit ut videat_ Germ. ap. Mart. _capit_ ABCD.

laudant. _laudent_ ABCD.

Domini. _Dei_ ABCD = _mei_ E.

210. Verbi tui. _Verbo tuo_ ABCD.

sempiterne.--Nonnulli e Mss. _simul et sempiterno dicis_. (D. cum textu sed sup. ras.) Mox etiam plures potioresque cum Arn. habent, _et simul et sempiterna fiunt_.--Er. Ven. Lugd. hoc posteriori loco, _et simul et sempiterna_. Somm. Flor. _simul et sempiterna_: omissa ante _simul_ particula _et_. ABCDE [_sempiterna_ ed. P.]

tunc desinit ABCDE. [_esse desinit_ ed. P.]

_quia_.--Habent edd. _qui et loquitur_. At Mss. _quia et loquitur_, juxta Græcum: [Greek: hoti kai lalô humin]. Sic legisse Augustinum intelligitur aliis ex locis, ut ex cap. 28. lib. seq. et ex Tract. 38 in Joan. etc.

dicentis.--Ben. Mart. ABCDE.--_dicentem_ Er. Ven. Lugd. Somm. Flor. et Rond. cum tribus Mss. [_dicentem_ ed. P.]

211. ubi.--Sic Er. Ven. Lugd. Somm. et Rond. cum septem Mss. [_ibi_ man. 2^{da}. E. c. ed. Ben.]

sapientia. bis ABCD. Ben. Dub. Mart. [semel E. cum ed. P.]

egestate. _paupertate_ cum Vulg. ABCD.

exstitit. _existit_ ABCD.

212. præterire. _præteriri_ ABCD. mox _dictet et futura_ ABCD. _dicit et_ 2 Mss. ap. Mart. [_dictet futura_ ed. P.]

aliud ridere. _aliud est_ ACD.

creatura.--Benignianus codex, _quod nullam faciebat creaturam_.

213. §. 16. l. 6. isti enim nostri ABCDE. [_autem_ ed. P.] mox = _et_ ante _eunt_ ABD.

214. esse.--Lov. _tendit ad non esse_ B. Abest particula, _ad_, a Mss. quæ et alias ab Augustino non adhibetur post verbum _tendit_, ut lib. 4 hujus operis cap. 10: "Ergo cum oriuntur et tendunt esse."

§. 19. l. 1. utrum præsens.--_utrum et_ Arn. Mor. Mart. c. 1 Ms.

215. ita mediorum ABCD. [_ita si_ E. c. ed. P.]

poterunt. _potuerunt_ ABCD. {297}

ei ABCDE. [_ejus_ ed. P.]

216. narrarent ABCD. [_vera narrarent_ E. c. ed. P.]