Part 5

Michael. — Vesperi os colluo aqua, et eximo si quid cibi inhæret dentibus.

Antonius. — Præstaret cor à peccandi voluntate purgare.

Michael. — Quantum possum ne id negligo.

Antonius. — Ad dignè manducandum id confert oppidò.

Michael. — Compertum habeo.

Antonius. — Difficilimum est voluntatem peccandi radicitus excutere.

Michael. — Fit facile, si Dei precati fuerimus opitulamen.

Antonius. — Istud sedulò invoco.

Michael. — Tum confide sacramenti sumptionem tibi saluti futuram.

Antonius. — Nosti quid facies, si hostia summo adhæserit palato?

Michael. — Scio, potu depono, non digito detraho.

Antonius. — At, quàm diu corpus CHRISTI in nostro manet ventre?

Michael. — Quousque hostiæ materia fuerit decocta.

Antonius. — Estne expuendum illo die in terram?

Michael. — Ante cibum sumptum vitandum est.

Antonius. — Licebit tum prandio peracto?

Michael. — Concedetur: satius tamen esset (vulgi sententia) in parietem sputum emittere.

————

De more post Gymnasia trivialia accedendi scholas præcelsas, quas bursas appellant.

Vinandus & Crato.

Vinandus. — Præceptor erit nobis in prandio conviva.

Crato. — Vocarunt eum parentes tui?

Vinandus. — Ego ipsum heri nomine parentum invitavi.

Crato. — Cuius rei gratia?

Vinandus. — Id homo linguax mox dixisset.

Crato. — Tu loquace non es præstantior.

Vinandus. — Expetis scire causam?

Crato. — Utique cupio.

Vinandus. — Mea fit causa.

Crato. — Facile persuadebis mihi.

Vinandus. — Mercedem meae instructionis ei pendet pater.

Crato. — Hoc ipsum oblectabit.

Vinandus. — Sed aliud audiet, unde dolebit.

Crato. — Loquentúrne ei parentes tui lapides?

Vinandus. — Dicent me ferulæ alterius subditurum manus.

Crato. — In quónam Gymnasio militabis?

Vinandus. — Non in triviali, sed ubi studentes agunt nudis capitibus.

Crato. — In bursáne?

Vinandus. — Ibidem scilicet.

Crato. — Cur nostram deseris palæstram literariam?

Vinandus. — Pudet me grandævum assiderè tyrunculis literariis.

Crato. — Non puduit tamen Iudæos assidere puero Iesu.

Vinandus. — Etiam ætas mea exigit, ut graviora petam studia.

Crato. — Vide ut primam et rudem prius calleas eruditionem.

Vinandus. — Si quid meis defuerit rudimentis, tempus addet.

Crato. — Sed forsan non omnis schola.

Vinandus. — Noli mihi tutor esse.

Crato. — Nostíne cur Gymnasia ista Philosophica Bursæ vocentur?

Vinandus. — Doceas me, auscultabo.

Crato. — A bursa (quod nonnullis crumena est) quia crumenam exigunt.

Vinandus. — Quî hoc?

Crato. — Quia gradus inanium nominum magno in ipsis veniunt.

————

De deponendis (ut aiunt) cornibus Beanitatis.

Petrus & Urbanus.

Petrus. — Heus tu, audistíne unquam proverbium, odit figulus figulum?

Urbanus. — Hisce hausi auribus sæpiusculè.

Petrus. — Nosti quid velit?

Urbanus. — Novi diutissimè.

Petrus. — Explica ut audiam.

Urbanus. — Id est, quisque artis suæ odit rivalem.

Petrus. — Hæc inter deditos literis etiam est simultas?

Urbanus. — Est inter studentes et nos, quos Beanos vocant.

Petrus. — Credísne tu, cornua nos gerere, ut ipsi garriunt?

Urbanus. — Ignoro, nam meipsum non nosco.

Petrus. — Nemo persuadebit mihi.

Urbanus. — Ipsi tamen dicunt, et se olim ea habuisse.

Petrus. — Nugantur et nos hircum olêre.

Urbanus. — Istud est facilius creditu.

Petrus. — Ais et tu, unde coniicis?

Urbanus. — Sordemus à frustis panis delinitis, quæ sæpe ad diem in sinu gessimus.

Petrus. — An nos liberant ab bis duobus vitiis, dum cornua nobis tollunt?

Urbanus. — Sic habet fides ipsorum.

Petrus. — Fides ista vanior est mulierum credulitate.

Urbanus. — Ipse fortassis brevi experiar.

Petrus. — Tollentur tibi cornua?

Urbanus. — Auferentur simul et sordities.

Petrus. — Ô si liceret me esse spectatorem.

Urbanus. — Ego quoque spectare mallem, quàm ferre.

Petrus. — Vidistín’ quandoque spectaculum istud?

Urbanus. — Nusquam integrè.

Petrus. — Tractabunt te ut asinum inter simias.

Urbanus. — Iaciam aleam, non tamen de capite agitur.

————

Quòd difficile et amarum sit, à tepefacto surgere lecto.

Cornelius & Petrus.

Cornelius. — Ah, si liceret nobis diutius stertere.

Petrus. — Hoc et ego optarem.

Cornelius. — Me sopor oppidò adhuc gravat.

Petrus. — Et mihi oculi sunt constricti.

Cornelius. — Sputo ipsos linias, et aperientur.

Petrus. — Proderítne?

Cornelius. — Fac periculum et percipies.

Petrus. — Incipio uti visu.

Cornelius. — Sed surgemúsne?

Petrus. — Tuæ me subscribam sententiæ.

Cornelius. — Frigus est acre.

Petrus. — Sensi dum è lodice extendi manum.

Cornelius. — Præstaret nido tepido immorari, quàm à cubitu resurgere.

Petrus. — Probè mones.

Cornelius. — Frigus non minus ac culter lædit.

Petrus. — Istud nasus meus et manus loquuntur.

Cornelius. — Pauxillum temporis adhuc sub centone agemus.

Petrus. — Hoc si tacuisses, protulissem.

Cornelius. — Interulam et caligas sub lodicem pone, quò incalescant.

Petrus. — Hac nocte indusio indormivi.

Cornelius. — Nequeo somnum capere, nisi totus me exuero.

Petrus. — Ô delicias hominis!

Cornelius. — Aiunt inde vermes gigni, si diu noctúque vestes corpori adhæserint.

Petrus. — Expers metus illius sum, quia sæpe muto lineum indumentum.

Cornelius. — Sat nugatum est, surgendum est tandem.

Petrus. — Hui, vellem me indutum esse.

Cornelius. — Festinemus, nos cingendo vestibus.

Petrus. — Age, uter citius erit instructus.

Cornelius. — Caligæ me morantur.

Petrus. — Et ego calceos non reperio.

————

De profectione in peregrinæ urbis gymnasium literarium.

Erasmus & Adolphus.

Erasmus. — Salve sodalium iucundissime.

Adolphus. — Salve et tu quoque.

Erasmus. — Quomodo tibi convenit cum parentibus tuis?

Adolphus. — Quî tu istud quæritas?

Erasmus. — Eô, quia ipse apud meos longius durare nequeo.

Adolphus. — Nolunt te alere?

Erasmus. — Alerent me bene, sed nunquàm tranquillè.

Adolphus. — Fortè plagis te sæpe domant.

Erasmus. — Non, sed me semper inscitiæ arguunt.

Adolphus. — Unde ipsi tuæ peritiæ periculum habent?

Erasmus. — Mater æstimat me iuxtà inscium manere.

Adolphus. — More Andabatarum id fortassis coniicit.

Erasmus. — Ideò aliò me conferam è patria.

Adolphus. — Exulabísne?

Erasmus. — Invisam quid aliis in urbibus rerum geratur.

Adolphus. — Sed fac ut eruditior redeas.

Erasmus. — Omne movebo saxum.

Adolphus. — Id decet: nam patriam regredi imperitum, extremum est vitiorum.

Erasmus. — Accinge te, mecum proficiscere.

Adolphus. — Placeret mihi, si parentibus visum esset.

Erasmus. — Non posses scio à matre abesse.

Adolphus. — Quî hoc nosti?

Erasmus. — Nonnunquàm mammillas te sugere oportet.

Adolphus. — Assem sumerem, et matris devoverem conspectum.

Erasmus. — Si tibi liberum fuerit, hoc vesperi mihi adsis.

Adolphus. — Dabis nobis monimentum discessus?

Erasmus. — Largiar, et cras prima luce hinc anchoram solvam.

Adolphus. — Precabor parentes meos, quò convenire liceat.

Erasmus. — Istud facito et venias, bellos homunculos agemus.

Adolphus. — Si per parentes potuero, non emanebo.

————

Quando quis satis scientiæ habeat, vel sciat.

Ioannes & Iacobus.

Ioannes. — Tu veterane miles, assides adhuc libris?

Iacobus. — Aliud nihil agere possum commodius.

Ioannes. — Tranquillam nunc sumeres vitam, otiando et potando.

Iacobus. — Nulla mihi tranquillior est vita, quàm literaria.

Ioannes. — Satis nunc scientiæ habes.

Iacobus. — Scientias vix prioribus labiis attigi.

Ioannes. — Nunc tuum ipsius encomium taces.

Iacobus. — Loquor quod res est.

Ioannes. — Tamen omnes tuos commilitones peritia excellis.

Iacobus. — Facile est amusos præcellere.

Ioannes. — Si tua mihi esset eruditio, libros rarò salutarem!

Iacobus. — Tum certè tibi ipsi imponeres.

Ioannes. — Non moror philosophiæ fastigium.

Iacobus. — Et ego nollem aliis esse imperitior.

Ioannes. — Precor edissere, quando quis satis scientiæ habeat?

Iacobus. — Quod quæris, mei ingenii vires excedit.

Ioannes. — Respondeas saltem, quantum per Minervam potueris.

Iacobus. — Respondeo, quando nihil ignorat.

Ioannes. — Tuo iudicio (ut audio) nullus fieret doctus.

Iacobus. — Non capio quid velis.

Ioannes. — Quia illi qui habentur passim eruditi, adhuc multa ignorant, ut artes ipsas manuarias.

Iacobus. — Nescire illas literis deditum refert nihil.

Ioannes. — Speras etiam te olim consecuturum scientiæ metam?

Iacobus. — Si Nestoris audio sententiam, tunc nunquam.

Ioannes. — Quid Nestor dixit de scientiarum meta?

Iacobus. — Retulit se et senem fieri, et in dies prius ignota discere.

Ioannes. — Quem Plato literatum censuit?

Iacobus. — Eum, qui omnium scientiarum esset utcunque gnarus.

————

De more standi ad cyathos.

Adrianus & Christophorus.

Adrianus. — Ô quàm occupatissimi omnes cras erimus domi nostræ!

Christophorus. — Unde istæ occupationes?

Adrianus. — Permulti apud nos prandebunt.

Christophorus. — Facient tui parentes soli sumptum?

Adrianus. — Utique, solemus hoc die annuo vicinos excipere convivio.

Christophorus. — Gentiles Romanos imitamini.

Adrianus. — Solebántne et illi inter se solenne agitare convivium?

Christophorus. — Solebant, si Valerio Maximo credatur.

Adrianus. — Et quos invitabant?

Christophorus. — Solos amicos.

Adrianus. — Apud pocula quid tractabant?

Christophorus. — Anni spatio inter se ortam invidiam leniebant.

Adrianus. — Ni fallor, et ea gratia nobis mos ille est.

Christophorus. — Facilè credidero.

Adrianus. — Mihi autem cras plus aliis sudandum erit.

Christophorus. — Quod tibi commendatur munus?

Adrianus. — Aliis accumbentibus standum mihi erit ad cyathos.

Christophorus. — Est illud tibi molestum?

Adrianus. — Non molestum admodum, sed laboriosum.

Christophorus. — Convivæ tibi interdum calices exorbendos dabunt.

Adrianus. — Certè istas delicias non efflagito.

Christophorus. — Tamen aliquorum palata iuvant.

Adrianus. — Cantharus quo pocula impleo, et patinarium tollere, me onerabunt.

Christophorus. — Non licebit tibi fesso, alteri tradere in decursu lampadem?

Adrianus. — Tum omnes me incusarent desidiæ.

Christophorus. — Simulares te ægrotare.

Adrianus. — Absit istud, quia tunc lautis privarer bolis.

Christophorus. — Minimè, nescis delicatiora porrigi ægris?

————

Quibus utendum verbis, dum vinum foris emptum, mensæ adfertur.

Emericus & Chrysantus.

Emericus. — Quippiam te rogarem, si scirem non recusaturum.

Chrysantus. — Si potuero, haud difficilis ero.

Emericus. — Poteris facilè, si te non gravaverit.

Chrysantus. — Gravabit me nequaquam, si præstare possum.

Emericus. — Doceas me oro, quibus verbis vinum afferam mensæ, mercatum vel latum foris.

Chrysantus. — Nihil ac lubens fecero.

Emericus. — Loquere tu ut vinum afferens, ego ac mensæ accumbens respondebo.

Chrysantus. — Faciam, tu vide commodè respondeas.

Emericus. — Auspicare.

Chrysantus. — Hoc vini prosit bibentibus.

Emericus. — Et tibi afferenti.

Chrysantus. — Istud vini bibentibus non obsit.

Emericus. — Neque tibi adducenti.

Chrysantus. — Vinum quod apporto, sit vobis omnibus salutiferum.

Emericus. — Et tibi apportanti salutem præbeat.

Chrysantus. — Merum hoc quod foris tuli, felix sit vobis potus.

Emericus. — Neque infelix sit tibi nuntio.

Chrysantus. — Hic Bacchicus potus vobis omnibus fortunatus sit.

Emericus. — Talis sit et tibi id nobis precanti.

Chrysantus. — Hoc vini Deus salubre faciat.

Emericus. — Idem et tibi reddat.

Chrysantus. — Felicissimo omine hæc Bacchica bibite munera.

Emericus. — Et tu quoque felici auspicio de ipsis sumito.

Chrysantus. — Has vineæ dotes opto vobis omnibus secundas.

Emericus. — Gratiam habe, neque tibi sint minus salutiferæ.

————

De modo sternendi mensam.

Crato & Valterus.

Crato. — Audín’ tu horologium?

Valterus. — Audio, quid inde?

Crato. — Scis quota sonat hora?

Valterus. — Æstimo nona.

Crato. — Si addideris unam, vera loquêris.

Valterus. — Sonat decimam?

Crato. — Accelera tu domum versús.

Valterus. — Tardus non ibo.

Crato. — Appara mensam ante patris adventum.

Valterus. — Timeo ne tam cito possim.

Crato. — Veni, iuvabo te.

Valterus. — Ah, leva mihi laborem.

Crato. — Faciam, sed alia vice et me auxilio afficies.

Valterus. — Experieris me diligentiorem quàm putas.

Crato. — Linteum quo mensa sternitur, feras, ego panem quæram.

Valterus. — Linteum nondum ab hesterna cœna evacuatum est.

Crato. — Ilico effunde, si quid intus est quisquiliarum.

Valterus. — En feci, mensam sterno.

Crato. — Panis nondum est decorticatus.

Valterus. — Ego celerrimè ipsum perpoliam.

Crato. — Confero me eductum cervisiam.

Valterus. — Vade vorans viam.

Crato. — Rursus præsto sum.

Valterus. — Quadras porrige.

Crato. — Æreas, vel ligneas?

Valterus. — Ligneas primúm.

Crato. — Circinum in medium mensæ ponas.

Valterus. — Tu talis sis memor.

Crato. — Cuilibet quadræ frustum panis appone.

Valterus. — Et tu singulis poculum adde cervisiæ.

Crato. — Quid nunc restat?

Valterus. — Calices vini elue.

Crato. — Satis maturè istud fiet vino allato.

Valterus. — Mox aderit qui vinum afferet.

————

Miserum esse in prandio venire peracta fabula.

Balthasar & Lyborius.

Balthasar. — Tu saltas nunc, ego potius flerem.

Lyborius. — Fleres fortè siccis oculis.

Balthasar. — Certè oculis madentibus.

Lyborius. — Non tamen vapulas.

Balthasar. — Aliud est quod mihi lachrymas excuteret.

Lyborius. — Dum nihil est secreti, effare.

Balthasar. — Esurie mihi crepitat venter.

Lyborius. — Esuris tu à prandio?

Balthasar. — Ieiuni est esurire.

Lyborius. — Fortè nondum es pransus.

Balthasar. — Non tantillum.

Lyborius. — Denegabant tibi parentes victum?

Balthasar. — Et à cibo et potu me arcebant.

Lyborius. — Gravitérne eos offendisti?

Balthasar. — Nihil commerui, nisi quòd mensa sublata, domum veni.

Lyborius. — Ubi tam serus fuisti moratus?

Balthasar. — Templa diversa obambulavi orandi gratia.

Lyborius. — Vix tantum religionis tibi esse credo.

Balthasar. — Devotionis nihil mihi vendico.

Lyborius. — Sed age, cogitur ille esurire, qui post sumptum prandium venerit?

Balthasar. — Ædes nostræ, peracta prandii fabula, nulli victum præbent.

Lyborius. — Certè tum post plaudite apud vos venire, miserum est.

Balthasar. — Me hodie veniente domum, de prandio conclamatum fuit.

Lyborius. — Non rursus tibi sternebatur mensa?

Balthasar. — Nequaquam, sed fuste ego sternebar terram versús.

Lyborius. — Saturaberis etiam inde?

Balthasar. — Non in stomacho, sed in corpore plagis.

Lyborius. — Ita nollem saturari.

Balthasar. — Et ego esurire malo, quàm sæpe illo pasci cibo.

————

De uvis carpendis.

Petrus & Cornelius.

Petrus. — Nosti quid sequenti hebdomada nobis incumbit laboris?

Cornelius. — Carpemus uvas, ut opinor.

Petrus. — Lubens faciam.

Cornelius. — Ô quantum uvarum ego devorabo!

Petrus. — Et ego illis non abstinebo.

Cornelius. — Videndum tamen est, ne earum esus nobis malè cadat.

Petrus. — Quî malè caderent?

Cornelius. — Multi nocte lectum concacant.

Petrus. — Novi aliquos qui caligas impleverunt ventris oleto.

Cornelius. — Ego in die sæpe exonerabo aluum.

Petrus. — Eris tum nocte liber, credis.

Cornelius. — Spero.

Petrus. — At in nocte primum fit digestio.

Cornelius. — Ego postquàm cunas deferui, nunquàm lectum oleto fœdavi.

Petrus. — Neque ipse, ut mater testis est.

Cornelius. — Acuisti cultrum tuum?

Petrus. — Heri subegi in coticula.

Cornelius. — Per quot dies carpemus uvas?

Petrus. — Nescio, istud copia vel turba decerpentium admonebit.

Cornelius. — Si mensis spatio duraret, non me gravaret.

Petrus. — Quid ais? omnium rerum est satietas.

Cornelius. — Aliquot uvas celabo sub vestem, et domi deponam.

Petrus. — Quò? ad arculam tuam?

Cornelius. — Sic, et dum cubitum ibo, semper unam aut alteram edam.

Petrus. — Ô tu delicati palati homo!

Cornelius. — Partiar tecum, si apud matrem me non prodes.

Petrus. — Harpocratem agam bellissimè.

Cornelius. — Quam diu fortè solus fueris.

Petrus. — Silebo bellissimè.

————

De Cerasis.

Bartholomæus & Ægidius.

Bartholomæus. — Ho, ho, quid ego novi vidi.

Ægidius. — Quid? quid? exprime.

Bartholomæus. — In foro quippiam vidi, quo gaudebam.

Ægidius. — Audiam quid?

Bartholomæus. — Matura cerasa.

Ægidius. — Vix credo.

Bartholomæus. — Sanè erant ligneolo circumligata.

Ægidius. — Quanti veniebant?

Bartholomæus. — Ligneolum fortè viginti continens cerasa, teruntio vendebatur.

Ægidius. — Tanti ego non edam cerasa.

Bartholomæus. — Si nummus mihi esset, mercarer ilico.

Ægidius. — Expecta, mox vilius venient.

Bartholomæus. — Expectare vix queo, ita gula mihi prurit.

Ægidius. — Eme ipsa, si æs in numerato habes.

Bartholomæus. — Coëamus rogo solido.

Ægidius. — Fiet posthac, dum minoris vendentur.

Bartholomæus. — Timeo desinat cerasorum messis, antequàm me ipsis exaturavero.

Ægidius. — Metuis ne cœlum ruat.

Bartholomæus. — Quàm diu credis adhuc erit ipsorum mercatus?

Ægidius. — Ad sesquimensem.

Bartholomæus. — Nunc in cœlo sum, interim numatus evadam.

Ægidius. — Istud mihi non est sperandum.

Bartholomæus. — Colligis tu è cerasis nucleos?

Ægidius. — Conservo utique.

Bartholomæus. — At in quem usum? an tu par vel impar ludas?

Ægidius. — Non, sed ut ipsos dem præceptori.

Bartholomæus. — Locum tibi dicam, ubi permultos reperies nucleos ceraseos.

Ægidius. — Ubinam?

Bartholomæus. — In oleti reconditorio.

Ægidius. — Istic tu eos lege.

Bartholomæus. — Ego ipsis non egeo.

Ægidius. — Et mihi satis magna illorum est copia.

————

De Fabis, et cur sit proverbium, Fabis virentibus furiunt mori.

Franciscus & Augustinus.

Franciscus. — Nunc virent campi, nunc formosissimus annus.

Augustinus. — Haud falsa narras.

Franciscus. — Segetes nunc adolescunt.

Augustinus. — Mox adoleverunt.

Franciscus. — Vidisti etiam et fabas virere?

Augustinus. — Utique ante dies complusculos.

Franciscus. — Sensisti etiam ipsas florere in capite tuo?

Augustinus. — Quomodo fabarum germen caput meum perciperet?

Franciscus. — Miraris hoc?

Augustinus. — Admiror maximè, cùm in agris, non meo crescant capite.

Franciscus. — Ah, certè ius fabarum nusquam magis, quàm in tuo cerebro oritur.

Augustinus. — Cerebrum meum tamen non est satum fabis.

Franciscus. — Æquè vis ipsarum ibidem refidet.

Augustinus. — Quid vocas vim fabarum?

Franciscus. — Vis earum est, obtusum reddere quod tangunt.

Augustinus. — Fortè ingenia eorum qui ipsis vescuntur.

Franciscus. — Sic: ideò Pythagoras iussit abstinere ab illis.

Augustinus. — Vero non dissonat.

Franciscus. — Habes compertum, cur dicatur, Fabis virentibus furere moros?

Augustinus. — Proverbium scio, sed non causam.

Franciscus. — Hæc est causa, quia per ipsa infatuata cerebra hominis faciunt furere.

Augustinus. — Tunc eas nunquam degustabo.

Franciscus. — Etiam odore perceptæ gestire faciunt moros.

Augustinus. — Nunc tutus esse nequeo.

Franciscus. — Olfactum occlude alterius rei odore.

Augustinus. — Cuius rei suades?

Franciscus. — Oleti vetulæ aniculæ.

Augustinus. — Id facito vice mea.

Franciscus. — Ipse amoris sum liber.

Augustinus. — Quî hoc?

Franciscus. — Sæpe navigo Anticyras, et edo nasturcium.

————

De Missa in dies audienda.

Bernardus & Conrardus.

Bernardus. — Quando è lecto tu te mane corripis?

Conrardus. — Statutum mihi tempus non habeo.

Bernardus. — Licet dum tibi ad tuum dormire nutum?

Conrardus. — Hisce diebus quos sacros habemus.

Bernardus. — Transigis tunc cubando longius tempus, quam alio die?

Conrardus. — Etiam, quia plus per scholam vacat.

Bernardus. — Matutinis sacrificiis non soles interesse?

Conrardus. — Soleo, sed non nisi in præcipuis sanctorum festis et summis.

Bernardus. — Diebus autem operosis quando à cubitu surgis?

Conrardus. — Ad horam quintam.

Bernardus. — Invisis ea hora scholam?

Conrardus. — Non, sed templum accedo.

Bernardus. — In templo quid exequeris?

Conrardus. — Sacrificio missæ intersum.

Bernardus. — Quotidiéne audis missam?

Conrardus. — In dies certè, si licet per negotia.

Bernardus. — Ego nunquàm, nisi die festo vel dominico.

Conrardus. — Ideò etiam in literis nequis progredi.

Bernardus. — Æstimas id esse causæ?

Conrardus. — Scio veracissime.

Bernardus. — Unde nosti?

Conrardus. — Evangelium dicit, Si primùm quæsierimus regnum Dei, omnia nobis dabuntur.

Bernardus. — Nonnullos tamen vidi peritissimos evadere, et rarissimè ædem sacram inviserunt.

Conrardus. — Fortuna illorum diu non durabit.

Bernardus. — Quantumvis autem sciverunt, inopes tamen usque mansêre.

Conrardus. — Sint tibi exemplo, et tu frequentius ora.

Bernardus. — Faciam, tu tuæ admonitionis gratiam habeas.

Conrardus. — Videbis pauxillulo temporis progressum ubique feliciorem te habiturum.

Bernardus. — Parebo tuis iussis.

————

Quomodo iuvenis in literis profecturus se gerere debeat.

Albanus & Lycurgius.

Albanus. — Salve.

Lycurgius. — Et tu quoque.

Albanus. — Negotii quid geris?

Lycurgius. — Equidem otium, non negotium ago.

Albanus. — Tu rarus libros tractas.

Lycurgius. — Non semper eadem sunt agenda.

Albanus. — Credebam te nihil quàm chartas revolvere.

Lycurgius. — Cur id persuasum habuisti?

Albanus. — Quia longe præcellis alios peritia.

Lycurgius. — Scientia non solùm legendo acquiritur.

Albanus. — Quo tum alio modo?

Lycurgius. — Etiam precando, et gratiam divinam implorando.

Albanus. — Tamen rarò templis intersunt ferventes studio.

Lycurgius. — Mane, dum tu stertis in nido calido, ipsi Deo serviunt.

Albanus. — Ego etiam singulis diebus oro, perlego folia multa.

Lycurgius. — Labiis fortè murmuras, sed cor aliud volvit.

Albanus. — Et corde oro quantum conceditur.

Lycurgius. — Et orare et studere simul oportet.

Albanus. — Putabam habita gratia divina labore opus non esse.

Lycurgius. — Minimè, proverbium est, Cum Diis manum admove.

Albanus. — Quid illud sibi vult adagium?

Lycurgius. — Id est, cum gratia divina etiam laborandum esse.

Albanus. — Posthac igitur ferventius et orabo, et chartis impallescam.

Lycurgius. — Scientia datur à præceptoribus, à libris, et gratia divina.

————

Cur Scholastici tam desides sint ad laborem.

Theophilus & Parmeno.

Theophilus. — Cur tu ita desides manibus insinuatis?

Parmeno. — Quid agerem?

Theophilus. — Admove manum nostro operi.

Parmeno. — Labore non capior.

Theophilus. — Quo tum? delectarísne otio?

Parmeno. — Sic potius quàm opere.

Theophilus. — Facilè mihi persuaseris.

Parmeno. — Credis ita celerrimè?

Theophilus. — Ubi vera audio, non dubito.

Parmeno. — Et falsis ego quandoque fidem præbeo.

Theophilus. — Compertúmne habes, cur scholastici plus aliis torpeant?

Parmeno. — Causam ignoro.

Theophilus. — Otiando torpor adipiscitur.

Parmeno. — Torpent interdum et laborantes.

Theophilus. — Citius tamen otiosi, quia non sunt assueti labore.

Parmeno. — Etiam et laboriosi enervati nonnunquam sudando.

Theophilus. — Torpor præcipuè tamen scholasticis adscribitur.

Parmeno. — Miror cur id fiat.

Theophilus. — Hanc vulgus adhibet causam, quia in die divi Gregorii omnibus privantur viribus.

Parmeno. — Dum primùm in scholam feruntur? at quis ipsis vires adimeret?

Theophilus. — Aiunt quòd beatus Gregorius.

Parmeno. — Vanum est: iste scientiæ est præses, non virium spoliator.

Theophilus. — Per Pollucem, me censore socordiæ scholasticæ longè alia est causa.

Parmeno. — Amâbo dic quæ?

Theophilus. — Adsuescunt mollem ducere pennam, et onera graviora fugiunt.

Parmeno. — Assuefactio efficacissima est, et altera fermè natura.

————

Quòd promissa stultos exhilarant.

Davus & Pamphilus.

Davus. — Ipse nunc in portu navigabo, scísne?

Pamphilus. — Mutabitur tecum fortuna?

Davus. — Ita sperare iussus sum.

Pamphilus. — Cave vel vide, ne lupus hians deludaris.

Davus. — Ab isto non timeo, nam aurei montes mihi sunt promissi.

Pamphilus. — Polliciti fortè, sed nondum præstiti.

Davus. — Certus sum, ac si accepissem.

Pamphilus. — Fatue, quid loqueris?

Davus. — Qui mihi promisit homo, fallere non solet.

Pamphilus. — Est ipse tibi intus et in cute notus?

Davus. — À pedibus usque ad verticem mihi cognitus est.

Pamphilus. — Spem igitur foveas.

Davus. — Pollicitus est mihi ultro.

Pamphilus. — Promissa ultronea sæpe non dantur.

Davus. — Cur minus dantur quàm precata?

Pamphilus. — Quia vulgò dicitur, Promisisse sat est, præstare opus non est.