Part 1

Important note: If during the Middle Ages Latin evolved independently from its classical archetype, the humanists of the Renaissance strove to restore the original language by drawing from copies of the works of ancient authors. These copies being imperfect, the spelling of certain words was impaired with folk etymology and influenced by improper pronunciation, and the length of the vowels, despite its importance in the classical language, was and still is widely neglected. Only the rise of Indo-European studies, especially after 1850, helped restoring and gradually spread the original forms and sounds of the words. Older works, when they are republished, may also benefit from the most recent spelling, and as such show more useful to students who need to learn from the best standards, or just provide a more pleasurable reading experience to more advanced readers. Therefore, this work is offered to you in the original version, but also in a renewed version, with better spelling if applicable, and long vowels noted with macrons. On the other hand, although the spelling has been modified, vocabulary, grammar and syntax, fortunate or not, which belong to the author, were kept as they were out of respect for the original work.

COLLOQUIA, SIVE CONFABULATIONES TYRONUM LITERATORUM, Hermanno Schottennio Hesso autore. Ab eodem nuper plusquàm triginta Conviviis lepidissimis auctæ. Ad hæc, quotidiani sermonis formulas communiores, ex doctissimis quibusque Autoribus decerptas, in puerorum gratiam adiecimus.

Lugduni, apud Antonium Gryphium. 1566.

—Hermannus Schottennius Hessus candido lectori. —Et Genere et moribus adolescenti ingenuo Gysberto Sterckenberg, Hermannus Schottenius Hessus S. P. D. —Difficile esse Latinum discere sermonem, et unde dicatur sermo Latinus. —De salutatione matutina. —De salutatione Pomeridiana. —De salutatione Vespertina. —De verbis dum cubitum itur. —De cubitu resurgendo. —De Ientaculo sumendo. —De prandio. —De Victu pomeridiano. —De Cœna. —De Postcœnio. —De potu postremo à cœna. —De invitatione ad Ientaculum. —Invitandi alium ad prandium. —Vocandi alium ad cibum pomeridianum. —Vocandi alium ad Cœnam. —De modo studendi. —De Epistola conficienda. —De repetenda Lectione. —De Corycæi metu auscultantis eos qui non Romano utuntur sermone. —De Somno plus æquo extenso. —De morbo Socordiæ, quem scholasticis adscribunt. —De metu Ferulæ. —De excusatione absentiæ à ludo literario. —Quare Schola dicatur Ludus. —De die qua otiatur à lectione. —De Æstate. —De Autumno. —De Hyeme. —De Vere. —In festo sancti Galli. —De festo sancti Lamberti. —De eligendo Episcopo. —De eligendo Rege. —De festo Natali Christi. —De tempore Bacchanali. —De Quadragesima. —De festo Paschatis. —De festo Pentecostes. —De festo sancti Martini. —De Xeniis mittendis. —De Pecunia danda in novæ scholæ ingressu. —Non semper esse studendum. —Quem ludum debeant iuvenes exercere. —De Eleemosynis colligendis. —De Ludo Pilæ. —De Ludo globorum missilium, quos Omnia vocant Colonienses tyrunculi literarii. —De Ludo globorum qui torquentur per anulum. —De Ludo Saltus. —De certamine cursus. —An ille sit doctus semper (ut putant rustici) qui magnos potest legere libros. —De præceptore eligendo. —An Præceptor literarius sit colendus tanquàm parentes. —De Nundinis & munerum Nundinariorum emptione. —De Nundinis Francfordiensibus. —De vitando mendacio. —De confessione. —De cœna suprema CHRISTI cum discipulis, & de die Parasceues. —De sumptionis Eucharistiæ præparatione. —De more post Gymnasia trivialia accedendi scholas præcelsas, quas bursas appellant. —De deponendis (ut aiunt) cornibus Beanitatis. —Quòd difficile et amarum sit, à tepefacto surgere lecto. —De profectione in peregrinæ urbis gymnasium literarium. —Quando quis satis scientiæ habeat, vel sciat. —De more standi ad cyathos. —Quibus utendum verbis, dum vinum foris emptum, mensæ adfertur. —De modo sternendi mensam. —Miserum esse in prandio venire peracta fabula. —De uvis carpendis. —De Cerasis. —De Fabis, et cur sit proverbium, Fabis virentibus furiunt mori. —De Missa in dies audienda. —Quomodo iuvenis in literis profecturus se gerere debeat. —Cur Scholastici tam desides sint ad laborem. —Quòd promissa stultos exhilarant. —De Omasis vicinis deportandis, post bovem mactatum. —De Convivio opiparo & lauto. —De convivio tenui & frugali. —De Avibus, Columbis, & Piscibus capiendis. —De Balneis ingrediendis. —De pestis sævitia. —De Bellorum incommodo. —De annonæ caritate. —Quàm delicatè in oppidis, et quàm miserè ac tenuiter victitent in agris. —Facilè emergere eos, qui opulenti sunt. —De Nuptiis. —De Vino dando in illius sancti die, cuius nos nomen gerimus. —De primo Sacerdotis sacrificio. —De exequiis defunctorum peragendis. —De sepultura —De anno Iubilæo. —De tempore quo librorum lectiones auspicantur. —De tempore quo lectionibus librorum colophon imponitur. —De Ebrietate vitanda. —De Cereis gerendis in festo Purificationis Mariæ. —De Sertis in die celebri ferendis —De Convivio inter cervisiæ barathra celebrando. —De Convivio vicissitudinario, quod sacerdotes inter se agunt. —Cur convivium istud instituerunt sacerdotes, vel alii. —Exemplo Sacerdotum, etiam conviviorum ineunt circulum. —De moribus Mensæ. —De feriis divi Blasii. —De Eloquentia & Barbarie. —An omne perdatur tempus, quod studio non impartitur, ut dixit Plinius. —Cum ætate esse sapiendum. —De novis indumentis colloquuntur. —Tractare dicunt fabrilia fabros. —Ad mensam læta, & non tristia debere esse colloquia. —Ante & post cibum hymnum esse dicendum. —De Capite aperiendo. —De fertili Sacerdotio. —De officio mechanico addiscendo. —Eos rarò probos fieri, quibus in teneris annis parentes nimiùm indulgent. —Qui parentes suos diligant filios. —Quis noster sit Amicus. —Quis nobis sit inimicus. —De monasterii & religionis ingressu. —Non omnes doctos esse qui capite redimiti sunt rubeo tegmine. —Quibus sit utendum verbis, dum aliquid à Præceptore flagitatur. —De ovis colligendis circa Paschatis ferias. —Nusquam nunc tutam esse Fidem. —Quòd obsequium amicos veritas odium pariat. —Convivium Bacchanale, sive ultima cœna dierum Lupercalium. —Hermannus Schottennius Hessus studiosae Iuventuti S.P.D. —Convivium Thelesphorianum, sive Esuriale. —Pythagoricum Convivium. —Philosophica mensa. —Diogenicum Convivium. —Aristippicum Convivium, sive Aulicum. —Regium Convivium post ferias Epiphaniæ. —Convivium Amicorum. —Funebre Convivium. —Convivium Nuptiale. —Convivium Epicureum. —Convivium Caninum, vel Cereale. —Convivium Plebeium, vel vulgare. —Convivium Divitum, sive opulentorum —Convivium Paschale. —Convivium Nundinarium, sive dedicationis Templi. —Convivium Campestre. —Convivium Satyricum, sive invectivum. —Convivium Laudatorium. —Convivium Declamatorium. —Convivium Reconciliatorium. —Convivium Histrionum, sive Parasiticum. —Convivium Nugatorium. —Convivium Tabernarium, ubi certo asse et numis præsentibus convivatur et solvitur. —Convivium Natale. —Convivium delicatorum palatorum. —Convivium Helluonum poculis sese urgentium. —Convivium commilitonum literatorum asses suos congerentium. —Convivium lucri lusorii. —Convivium ultimi digressus, dum discessus monumentum compotatur. —Convivium disceptatorium, & literarium.

————

Hermannus Schottennius Hessus candido lectori.

Cum nuper hasce conderem nugas pueriles, Candide lector, in eorum usum qui sub mea agunt ferula, ilico exoriebantur nonnulli (nescio amore an odio ducti) qui dicerent, se satis admirari non posse, edendi Colloquia provinciam me velle subire post Erasmum illum Germaniæ decus, et literarum verarum vindicem nostra ætate, cuius colloquia omnium iuvenum palatis satis facerent. Horum stomacho paucis respondere lubet. Admiror ego rursus ipsos, qui credant nihil me audere debere in confabulationibus novis componendis, ob Erasmi autoritatem. Nónne in literario munere multos in eandem arenam descendisse legimus, neque absterritos ob id, quòd alii albis (ut aiunt) equis præcesserint? Nam, ut inquit Cicero in oratore ad Brutum, in Poëtis Græcis, non soli Homero est locus, aut Archilocho, aut Sophocli, aut Pindaro, sed horum vel secundis, ut etiam infra secundos. Neque verò in Philosophia Aristotelem à scribendo deterruit amplitudo Platonis. Nec ipse Aristoteles admirabili scientia et copia cæterorum studia restinxit. Demosthenes quanvis Græcorum oratorum excellentissimus esset, multi tamen alii eo tempore viguerunt, neque posteà defecerunt. Quare et ego semipaganus, ac in literis Camelus saltans, ausus sum post Erasmum, Colloquia Tyronum literatorum conscribere: quæ si non optima reddidi, contentus saltem ipsa vel optimis proxima censeri. Solùm enim haec in meorum discipulorum usum composui, et illorum, quorum ingenia humi repunt, ac Latinum sermonem nondum neque à limine salutarunt, neque primoribus labiis attigerunt.

————

Et Genere et moribus adolescenti ingenuo Gysberto Sterckenberg, Hermannus Schottenius Hessus S. P. D.

Platonem quondam discipuli rogitarunt, ut ea quæ ipsis lectionibus variis tradidisset, in unum redigeret volumen: quorum precibus Philosophiæ præceptor ille divinus facilè consensit, conscribens libros complures in Philosophiæ consecutionem. Huius ego excitatus exemplo, ut fidus estimarer ingeniorum saginator, Latinas locutiones, quas hactenus satis abundè tibi tuisque commilitonibus literariis dictavi, in unum hunc confabulationum libellum congessi, quo tuam Minervam Latinè loquendi copia irrigarem, ut quandoque elimatior reddita, patris tui, viri prudentissimi, mihi amicissimi, expectationi de te, tuisque aliis duobus fratribus Ioanne et Matthia, respondeat. A cuius vestigiis te de generare turpissimum certè esset: huius ut votis auscultes (fervidè scilicet amplectendo literas) æquissimum erit, tibíque multo magis, quàm ipsi conducet. Et ut facilius emergas, tu cæterique tui fratres et sorores, neque unquàm egestate obruamini, ipse pater vester virtutum verum domicilium huius inclytæ urbis Agrippinæ de albo, Senatorum prudentia nulli secundus, omni conatu, omne movendo saxum, etiam et cælibem ducendo vitam: id unicum agit, quo te, tuosque fratres et sorores ditet, locupletet, et vobis ut congerat reliquæ vitæ commeatum. Suis igitur, Gysberte discipule dilectissime, expectationibus rogo respondeas: tunc autem respondebis, si scientia et virtute te pulchrè ornaveris, Vale Gysberte charissime, ac cum tuis commilitonibus aliis mihi discipulis strenuè studeas. Animus mihi est, in literatos vos evehere viros, vobis animus sit velle proficere. Faxit Deus, ut utrunque utrique bene succedat. Iterum vale.

Coloniæ ex ædibus meis, decimonono Calendas Martias.

COLLOQUIA SIVE CONFABULATIONES TYRONUM LITERATORUM.

————

Difficile esse Latinum discere sermonem, et unde dicatur sermo Latinus.

Albertus & Antonius.

Albertus. — Quid tu hîc terrarum geris?

Antonius. — Hîc literis incumbo.

Albertus. — Quando venisti huc?

Antonius. — Ante paucos dies.

Albertus. — Quis tecum?

Antonius. — Pater meus.

Albertus. — Rediit ipse deinde solus in patriam?

Antonius. — Non, sed habuit comitem unum aut alterum.

Albertus. — Qui isti fuerunt?

Antonius. — Nostri concives fuerunt.

Albertus. — Militas in schola sermonis Latini vel Germanici?

Antonius. — Latinæ linguæ.

Albertus. — Difficile est Latinum addiscere sermonem.

Antonius. — Consentio.

Albertus. — Nisi quis semper loquatur Latinè ægrè addiscet.

Antonius. — Non dissentio.

Albertus. — Sed scisne quare dicatur lingua Latina?

Antonius. — Credo quòd ab Italia, quæ quondam Latium est dicta.

Albertus. — Venit tunc ab Italia lingua Latina ad nos Germanos.

Antonius. — Ita, ignoras illud?

Albertus. — Optimè credo, quia sermo Italorum est medius Latinus.

Antonius. — Non aberras.

Albertus. — Sed cur Italia olim dicta est Latium?

Antonius. — Quia Poëtæ scribunt, dum Saturnus à suo filio Iove è cœlo esset expulsus, tum latuit in Italia, inde a latendo dicitur Latium. Et à Latio Latinus, a, um.

Albertus. — Ubi in Italia Latina lingua est orta?

Antonius. — Dicunt in urbe Roma, quæ Italiæ caput est.

————

De salutatione matutina.

Vilhelmus & Volfgangus.

Vilhelmus. — Bonum mané.

Volfgangus. — Semper sanè.

Vilhelmus. — Sic ipse non responderem.

Volfgangus. — Cur non?

Vilhelmus. — Quia barbarum est, et doctis displicet.

Volfgangus. — Tamen multos sacerdotes ita fari audivi: verum dic tu, si nosti, elegantius.

Vilhelmus. — Et tibi quoque, dicerem.

Volfgangus. — Et ita posthac responsum solutanti dabo.

Vilhelmus. — Bonus vel bona dies.

Volfgangus. — Et tibi.

Vilhelmus. — Precor tibi hunc diem candidum.

Volfgangus. — Tibi quoque et talem rursus precor.

Vilhelmus. — Felix sit tibi huius diei exordium.

Volfgangus. — Et tibi quoque.

Vilhelmus. — Opto tibi diem felicem.

Volfgangus. — Eiusmodi et tibi opto vicissim.

Vilhelmus. — Candidus sit tibi hic dies.

Volfgangus. — Tibi etiam.

Vilhelmus. — Precor, ut hoc die tibi prosperè succedant omnia.

Volfgangus. — Rursus et tibi fiat istud.

Vilhelmus. — Opto ut hodie nihil tibi accidat mali.

Volfgangus. — Non aliud et ego opto tibi.

Vilhelmus. — Auspicatum tibi diem precor.

Volfgangus. — Non inauspicatum tibi per vices precor.

Vilhelmus. — Faxit. Deus, ut hic dies tibi candidus illuxerit.

Volfgangus. — Idem faciat ut talis sit tibi.

Vilhelmus. — Felici omine hic dies te afficiat.

Volfgangus. — Te pariter.

Vilhelmus. — Fortunatus præsens sit tibi dies.

Volfgangus. — Sit tibi non infortunatus.

————

De salutatione Pomeridiana.

Petrus & Cornelius.

Petrus. — Salve.

Cornelius. — Salve et tu.

Petrus. — Sis salvus.

Cornelius. — Salvus sis tu quoque.

Petrus. — Sis salutatus.

Cornelius. — Tu pariter.

Petrus. — Salutem tibi precor.

Cornelius. — Eandem et tibi opto.

Petrus. — Salute te impertior.

Cornelius. — Ego quoque te.

Petrus. — Salus sit tibi.

Cornelius. — Et tibi non desit.

Petrus. — Salutem opto ut habeas.

Cornelius. — Eam precor habeas et tu.

Petrus. — Adsit tibi salus.

Cornelius. — Et tibi absit minimè.

Petrus. — Iubeo te salvere.

Cornelius. — Te quoque ego.

Petrus. — Iubeo ut salvus sis.

Cornelius. — Talem iubeo et ego te esse.

Petrus. — Iubeo te salute frui.

Cornelius. — Et ea te potiri opto.

Petrus. — Salutifera sit tibi fortuna.

Cornelius. — Et talis tibi adsit.

Petrus. — Salvam et incolumem vitam habeas.

Cornelius. — Talem habeas et tu.

Petrus. — Salute te afficio.

Cornelius. — Ego vicissim et te.

Petrus. — Adeo te salute.

Cornelius. — Id facio et ego.

Petrus. — Salute te adorior.

Cornelius. — Non aliter et ego te.

Petrus. — Salvum te esse toto cupio animo.

Cornelius. — Et ego infelicem te non esse desidero.

Petrus. — Felicitatis particeps sis, anhelo.

Cornelius. — Totus et tu sis felix.

Petrus. — Secunda tibi sint omnia.

Cornelius. — Tibi etiam secundè adveniant singula et ex sententia.

————

De salutatione Vespertina.

Ioannes & Gysbertus.

Ioannes. — Bonus vesper.

Gysbertus. — Et tibi.

Ioannes. — Bonum serum.

Gysbertus. — Sic ego non loquerer.

Ioannes. — Quare?

Gysbertus. — Quia serum significat tarde, et non tempus vespertinum.

Ioannes. — Tamen Capnion in Comœdia prima dicit: Uxor, bonum serum.

Gysbertus. — Id ioco dicitur, et qui loquitur, est homo villanus imperitus.

Ioannes. — Estne dicendum Bonum vesper?

Gysbertus. — Non, sed bonus.

Ioannes. — Tamen sic olim loquebantur, et adhuc quidem senes.

Gysbertus. — Quid tum? nunc non licet apud doctos.

Ioannes. — Precor tibi felix tempus vespertinum.

Gysbertus. — Idem et tibi opto.

Ioannes. — Felicem noctem tibi opto.

Gysbertus. — Talem et tibi precor.

Ioannes. — Auspicata sit tibi nox.

Gysbertus. — Non alia sit et tibi.

Ioannes. — Faustam habeas noctem.

Gysbertus. — Tu quoque.

Ioannes. — Fortunatum tibi sit tempus nocturnum.

Gysbertus. — Et tibi non infortunatum.

Ioannes. — Candidam tibi opto noctem.

Gysbertus. — Et ego non sinistram tibi precor.

Ioannes. — Prospera sit tibi nox imminens.

Gysbertus. — Tibi etiam non infelix.

Ioannes. — Vespertinum tibi commodet tempus.

Gysbertus. — Et tibi non incommodet.

————

De verbis dum cubitum itur.

Valterus & Adrianus.

Valterus. — Quota est hora?

Adrianus. — Octava.

Valterus. — Quotam horam sonuit?

Adrianus. — Octavam.

Valterus. — Quota est audita hora?

Adrianus. — Octava, et nona imminet.

Valterus. — Id non credo.

Adrianus. — Verum est per Herculem.

Valterus. — Tunc eundi cubitum tempus est.

Adrianus. — Ego nondum dormiturio.

Valterus. — Me autem somnus oppidò urget.

Adrianus. — Ipse adhuc horam aut alteram vigilarem.

Valterus. — Vigila tu quoad placuerit, ego cubitum ibo.

Adrianus. — Abi tu Endymion.

Valterus. — Ita me appellas, sed id nominis rectius tibi convenit.

Adrianus. — Res ipsa nunc loquitur, quis maior sit Endymion et Epimenides.

Valterus. — Tu alias semper prius me te cubitum confers.

Adrianus. — Istud posthac non fiet.

Valterus. — Ô insigne mendacium!

Adrianus. — Voco te in pignus quodcunque.

Valterus. — Nihil habeo quod tecum deponam.

Adrianus. — Nunc, si unquam prior te lectum petiero, solidum pendam.

Valterus. — Qualem solidum? an talem, qualem præceptor noster præbet ferula?

Adrianus. — Non, sed pecuniæ solidum.

Valterus. — Agè placet, memor ero.

Adrianus. — Istud facias.

————

De cubitu resurgendo.

Volfgangus & Georgius.

Volfgangus. — Heus tu, expergiscere.

Georgius. — Hui, sine ut dormiam.

Volfgangus. — Non sinam te dormire longius.

Georgius. — Quare?

Volfgangus. — Quia surgendi tempus est.

Georgius. — Nondum tamen diluxit.

Volfgangus. — Lux non est amplius expectanda.

Georgius. — Tamen ante dies octo hora sexta in luce sonuit.

Volfgangus. — Credo, sed interim dies diminutus est.

Georgius. — Quomodo tam citò?

Volfgangus. — Nunc pauca loquere, et surge.

Georgius. — Surge tu prior.

Volfgangus. — Faciam sed postea te non expectabo.

Georgius. — Fac ut lubet, nam mihi ad scholam nota est via.

Volfgangus. — Verùm et ego lucernam mecum feram, tum tibi in tenebris est eundum.

Georgius. — Id parum refert, Lyncei mihi sunt oculi.

Volfgangus. — Nunc surge, ut unà eamus.

Georgius. — Ah, si liceret mihi adhuc momentum stertere.

Volfgangus. — Tandem tamen oporteret te calidum deserere nidum.

Georgius. — Post semihorulam ac lubens surgerem.

Volfgangus. — Surge nunc, et vesperi eò citius lectum repetas.

Georgius. — Æstimas id consultum probè?

Volfgangus. — Ita mea fert opinio.

Georgius. — Parebo tibi, ac surgam.

————

De Ientaculo sumendo.

Hermannus & Laurentius.

Hermannus. — Quid sibi vult celer tuus gressus?

Laurentius. — Quid loqueris?

Hermannus. — Quæro quò tendas tam cito gradu.

Laurentius. — Domum versus.

Hermannus. — Quid isthuc est, quod te properare cogit?

Laurentius. — Ientaculum nunc ibi sumitur, quod negligam, si non mox affuero.

Hermannus. — Non expectant te servi ientando?

Laurentius. — Expectant quidem, sed patina exinanita.

Hermannus. — Non tum coquinæ ministra aliud tibi parat ientaculum?

Laurentius. — Minimè, sed citius fustem mihi offert tam serò venienti.

Hermannus. — Cogeris tunc esurire ad prandium usque?

Laurentius. — Non prorsus.

Hermannus. — Quid tum ientaris?

Laurentius. — Panem cui, pro obsonio addo caseum.

Hermannus. — Non iuvat te id ientaculi?

Laurentius. — Non quantum panis iurulentus.

Hermannus. — Ô tu delicate, et miseriæ expers.

Laurentius. — Nescis fruendum esse fortuna, dum præstò est.

Hermannus. — Bellè scio: sed delicata iuventus omni ætati nocet.

Laurentius. — Iuventus mea etiam non adeò lautè alitur.

Hermannus. — Nunc sat est verborum, tu abi, ne te morer.

Laurentius. — Abeo, tu vale.

Hermannus. — Sis mei memor, dum ex voto tibi succedit.

Laurentius. — Non intermittam.

————

De prandio.

Theodoricus & Baptista.

Theodoricus. — Quid ita mœsto es vultu?

Baptista. — Miraris hoc?

Theodoricus. — Quid ni mirarer? Laboras ne morbo?

Baptista. — Ita, morbo stomachi, quia fortiter esurio.

Theodoricus. — Nondum es ientatus?

Baptista. — Essem ientatus, cum sit ieiunium?

Theodoricus. — Servas ne tu ieiunium?

Baptista. — Non observarem? magis certè quàm lubeat.

Theodoricus. — Sis bono animo, mox aderit prandii hora.

Baptista. — Ô utinam adesset, quam ego vellem.

Theodoricus. — Expecta, iam audies horam undecimam.

Baptista. — Si illam audirem, hunc roderem panem.

Theodoricus. — Prandebis ne ad nudum panem?

Baptista. — Non, sed ipsum ederem quoad melius consequerer.

Theodoricus. — Quid obsonii domi vestræ paratum est in prandium?

Baptista. — Æstimo olus, ova, et halec unum aut alterum.

Theodoricus. — Exaturas te etiam isto cibo?

Baptista. — Utique olere voragines ventris impleo.

Theodoricus. — Quot ova peredis?

Baptista. — Nunquam plura nisi duo.

Theodoricus. — Addis ovis etiam halec unum?

Baptista. — Addo, et quidem integrum si tostum est.

Theodoricus. — Quid te delectet halec erutum salsugine?

Baptista. — Ab isto nauseo.

Theodoricus. — Qui tum iuvat te halec elixum?

Baptista. — Utcunque, praefero tamen tostum.

————

De Victu pomeridiano.

Ludovicus & Ioannes.

Ludovicus. — Cur ita altè suspiria ducis?

Ioannes. — Pudet me dicere causam.

Ludovicus. — Credo, quod domum cogitas.

Ioannes. — Penè rem acu attigisti.

Ludovicus. — Urgeris ne siti?

Ioannes. — Ita, sed et fame.

Ludovicus. — Nondum fortè prandisti?

Ioannes. — Prandi utique, sed modice.

Ludovicus. — Fuit vobis prandium adeò exiguum?

Ioannes. — Fuit, quia foris prandebant parentes.

Ludovicus. — Non sat habuistis panis et casei?

Ioannes. — Habuimus quidem, sed isto non capior cibo.

Ludovicus. — Sumes iam domi cibum merendinarium?

Ioannes. — Sumam, Deo favente.

Ludovicus. — Erit lautior quàm meridiei fuit obsonium?

Ioannes. — Ita spero, si mater domi fuerit.

Ludovicus. — Quid tu ipsius eges præsentia?

Ioannes. — E promptuario cibi aliquid carnis mihi largietur.

Ludovicus. — Ut audio: caro domi vestræ occluditur?

Ioannes. — Occluditur, sed non prandii vel cœnæ tempore dum parentes adsunt.

Ludovicus. — Sed dum absunt, fortè occlusa servatur.

Ioannes. — Nonnunquam.

Ludovicus. — Ô miseram vestram familiam, cui carnes denegantur interdum.

Ioannes. — Non est misera, sat habet alimenti.

Ludovicus. — Sed ad merendam et ientaculum nihil habet carnis.

Ioannes. — Istud facile est toleratu: nescis tenuem tunc temporis oportere esse cibum, aliàs in cœna vel prandio nihil haberemus esuriei, neque ad edendum essemus alacres.

————

De Cœna.

Petrus & Valterus.

Petrus. — Salve: ut tecum agitur?

Valterus. — Et tu salve, agitur mecum prosperè, gratia superis.

Petrus. — Id lubens audio.

Valterus. — Gratiam habeas.

Petrus. — Ubi toto latuisti die?

Valterus. — Nusquam nisi in ludo literario.

Petrus. — Esset mihi quod tibi loquerer, si vacaret.

Valterus. — Certè modò vacat minimè.

Petrus. — Quî sic?

Valterus. — Nox imminet, domum mihi eundum est illico.

Petrus. — Domi quid ages?

Valterus. — Cœnabo cum parentibus.

Petrus. — Non licet tibi pauxillum morari?

Valterus. — Non, si saltem plagas vitare volo.

Petrus. — Fortassis tuum est mensam sternere?

Valterus. — Est, simul et ad cyathos stare.

Petrus. — Non facit famula ista munera?

Valterus. — Non, sed in popina agenda exequitur.

Petrus. — Cœnant parentes tui semper domi?

Valterus. — Ita, verùm prandent quandoque foris.

Petrus. — Nunquam vocantur et interdum aliô ad cœnam?

Valterus. — Persæpe, sed venire renuunt.

Petrus. — Quamobrem recusant?

Valterus. — Timent noctu plateas emetiri.

Petrus. — Vanè timent.

Valterus. — Nequaquam, nescis noctem nihil boni, sed sæpe pugnas afferre.

————

De Postcœnio.

Cornelius & Adrianus.

Cornelius. — Ô utinam nox præsto esset.

Adrianus. — Cur id velles?

Cornelius. — Quia delicati aliquid edulii edam.

Adrianus. — Ubi, domi vestræ?

Cornelius. — Non, sed alibi.

Adrianus. — Ubinam dic amabo mi Corneli?

Cornelius. — Dicam, sed tibi nihil conferet.

Adrianus. — Quid tum, gestio tamen audire.

Cornelius. — Arrige igitur aures.

Adrianus. — Faciam sedulò.

Cornelius. — Parentes mei sunt vocati ad dubiam cœnam, quam postcœnium appellitant.

Adrianus. — Quid ibi tu frugis speras?

Cornelius. — Permultum sanè.

Adrianus. — De isto me certiorem reddas.