Part 27

CIRCUMSŎNO, as, ui, ĭtum, are, n. _Retentir tout autour_. ADV. Undique vocibus talibus. USUS: Vocibus tuis aures meæ circumsonant.

CIRCUMSPECTĬO, ōnis, f. _Vigilance_. SYN. Accurata consideratio. USUS: Circumspectione utendum est. Cf. Cautio, Cautus.

CIRCUMSPECTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Regarder tout autour_. SYN. Circumspicio.

CIRCUMSPECTŬS, ūs, m. _Action de voir autour_. USUS: Facilis est circumspectus, quo eam, etc., _je puis voir aisément où je vais, etc._

CIRCUMSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Observer_, _examiner_. SYN. Adverto, perpendo, oculis obeo, collustro, accurate considero. ADV. Celeriter animo, diligenter, diligentissime, magnifice se, paulisper. PHRAS. Aciem mentis in omnes partes intendere, _chercher à pénétrer_. Circumferre oculos; oculis aliquem requirere. Prospectum in urbem et agros captare. USUS: Circumspicite paulisper mentibus vestris. Circumspicite procellas imminentes. Magnifice se circumspicere, sibi placere, _s’admirer, (avoir une haute idée de soi-même)_.

CIRCUMSTO, as, stĕti, stătum, are, n. et a. _Se tenir en cercle_; _entourer_, _assiéger_. SYN. Circumdo, circumsisto. USUS: Noctes et dies omnia nos fata circumstant. Circumstant te summæ auctoritates, quæ te oblivisci domesticæ laudis non sinant. Frequentes me circumstetere. Cf. Circumdo.

CIRCUMVĀDO, is, vasi, ere, a. _Envahir_. USUS: Anceps terror circumvasit barbaros, hinc arce capta, illinc urbem scandente hoste.

CIRCUMVALLO, as, avi, atum, are, a. _Entourer d’un retranchement_. SYN. Munio vallo. USUS: Oppidum bidui labore circumvallarunt.

CIRCUMVECTĬO, ōnis, f. _Transport_; _mouvement circulaire_. USUS: Solis circumvectio. Portorium circumvectionis.

CIRCUMVECTUS, a, um, _Qui s’est porté autour_. USUS: Equites jubet circumvectos ab tergo invadere aciem, _il ordonne à la cavalerie de tourner et de prendre à dos l’armée ennemie_.

CIRCUMVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. _Mener autour_, _côtoyer_, _doubler_. USUS: Equo circumvectus Dictator. Classe circumvehi insulam.

CIRCUMVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. _Accabler (par force et par ruse)_, _circonvenir_. SYN. Decipio. ADV. Acute testes, indigne. USUS: Subvenire alicui, qui potentum opibus circumveniri urgerique videtur. Innocentem judicio circumvenire et opprimere. Cf. Decipio.

CIRCUMVESTĬO, is, ire, a. _Revêtir autour_, _envelopper_. USUS: Dictis circumvestire consilia sua, _cacher sa pensée sous ses discours_.

CIRCŪS, i, m. _Cirque_, _arène_. SYN. Campus, in quo populus ludos spectans considebat. EPITH. Candens, elucens candore, magnus, maximus. USUS: Ludi publici sunt cavea circoque divisi.

CIS, _En deçà de_. SYN. Citra. )( Trans. USUS: Cis Euphratem.

CĬSĬUM, ii, n. _Chaise à deux roues_, _voiture légère_. Genus vehiculi velocis.

CISTA, æ, f. _Corbeille_, _cassette_; _armoire_. SYN. Arca, fiscina, canistrum. USUS: Cistas dejicit.

CĬTĔRĬOR, ōris, gen. com. _Plus rapproché_; _plus récent_. SYN. Propinquior. )( Ulterior. USUS: Atque ut ad citeriora et notiora veniam.

CĬTHĂRA, m, f. _Cithare_. SYN. Lyra. USUS: Cithara canere.

CĬTHĂRISTA, æ, m. _Joueur de cithare_. USUS: Saltatores, citharistæ. De eo, qui tantum pulsat citharam, non accinit.

CĬTHĂRŒDUS, i, m. _Qui chante en jouant de la cithare_. SYN. Qui cithara canit; pulsat citharam, et canit.

CĬTĬMUS, a, um, _Très-proche_. SYN. Proximus. )( Ultimus. USUS: Luna cœlo ultima, citima terræ.

CĬTĬUS, _Plus vite_. SYN. Ocius, prius. USUS: 1. Citius repentinus morbus oculorum, quam diuturna lippitudo sanatur. 2. Potius, verius, magis, aptius, _plutôt_. Eum citius veteratorem quam oratorem dixeris.

CĬTO, _Vite_, _rapidement_. SYN. Celeriter, mature, quamprimum, sine mora, brevi tempore, mox. )( Tarde. PHRAS. Cito rem conficiam, _j’aurai bientôt terminé l’affaire_. Quamprimum, perceleriter, citius quam æstimas; protinus, mature, momento rem confectam dabo; impigre, propere, præpropere rem festinabo. Quam ocissime, quam maturrime; solertissime, temporis puncto conficiam; summam celeritatem adhibebo. Prius tua opinione, actutum, subito, prompte, strenue rem agam. Cf. Celer, Statim. USUS: Puer cito arripit, _l’enfant saisit facilement_.

CĬTO, as, avi, atum, are, a. _Citer en justice_. SYN. In jus voco, adesse jubeo, diem alicui dico, laudo, nomino. USUS: 1. Testem citabo totam Siciliam. Aliquem capitis reum in judicium per præconem citare. Citavit testes, _il assigna des témoins_. 2. Citato equo illuc contendit, _il se rendit en ce lieu à bride abattue_. 3. Citare auctores, _invoquer l’autorité d’un auteur_; rectius: Laudare auctorem, testem; afferre testimonium auctorum.

CĬTRA, _En deçà de_; _en avant de_. SYN. Cis. )( Ultro. USUS: 1. Exercitum habuit citra flumen. 2. Citra fastidium, _sans dégoût_.

CĬTRĔUS, a, um, _De citronnier_. USUS: Mensa citrea.

CĬTUS, a, um, _Prompt_, _rapide_. SYN. Celer, maturus. Cf. Celer, Propero.

CĪVĬCUS, a, um, _De cité_, _civique_. USUS: Corona civica.

CĪVĪLIS, e, omn. gen. _De cité_, _de citoyen_; _civil_. USUS: Bellum civile, studium; jus civile; mos, consuetudo civilis. Pro civili parte rempublicam salvam cupio, _en ma qualité de citoyen, je désire le salut de la république_.

CĪVĪLĬTER, _En citoyen_, _comme il convient à un citoyen_. USUS: Civiliter vivere, cum aliquo civiliter contendere.

CĪVIS, is, m. _Citoyen_. SYN. Municeps, popularis. (VULG. Conterraneus, concivis, compatriota.) PHRAS. 1. Civem facere aliquem, _donner à qqn le droit de cité_. Civitatem alicui dare, donare, largiri, impertiri; adscribere civitati, _vel_ in civitatem; in civitatem suscipere, recipere; adsciscere civem; civitate donare; accipere in civitatem; ad civium numerum adscribere; referre inter cives. 2. Civis factus est, _il fut fait citoyen_. Civitate donatus est; jus civitatis consecutus est; civitatem impetravit; relatus est inter cives; particeps civilium munerum factus est; in civitatem receptus est; patuit illi Rom. civitas; virtutis præmium civitas Rom. fuit 3. Civium jure excidit, _il perdit ses droits de citoyen_. Civitatem amisit, perdidit; segregatus a numero civium est. Civitas ei adempta est; in ærarios relatus est; ex albo civium erasus est. USUS: Civem aliquem designare, facere, habere. Civis reipublicæ amantissimus.

CĪVĬTAS, ātis, f. _Cité_, _état_. SYN. Civium multitudo in unum locum congregata; jus civium, libertas. EPITH. Adjutrix scelerum, libidinum testis, fautorum receptrix. Aliena, amica alicui, amicissima et fidelissima, ampla, illustris, clara, nobilis, amplissima, beata, honesta, libera, bella, clara, commendatior, commentitia, communis, conjunctissima, antea copiosa, cuncta, erudita, fidelis, fidelior, _aut_ copiis locupletior, auctoritate gravior, fidelissima, firma, valens, florens, florentissima, consilio et armis fœderata, grata, gravis et locuples, ornata, gravissima, moderatissima, illustris, immunis, improba, incolumis, ingrata, inutilissima, lauta, libera, liberta, locuples, maledicentissima, maledicta, misera atque inanis, bene morata, bene constituta, nobilissima quondam, et jam doctissima, nova, occupatissima, opportunissima ad aliquid, opulentissima et beatissima, orba, pacata et libera, prava, perdita, perprava et tenuis, potens, barbara, princeps omnium rerum, proxima alicui loco, pulcherrima, quieta, sancta, socia factorum et flagitiorum, sollicita, splendidissima, suspiciosa et maledica, tenuis, vitiosa, universa. Civitates afflictæ, alternæ, amplissimæ, egentissimæ, fœderatæ, invictissimæ, marinæ, maximæ, minimæ, minores, bene moratæ, ornatæ, pacatæ, tranquillæ, perditæ, salvæ et incolumes; amplæ atque potentes, tantæ et tam graves, totæ, universæ. USUS: 1. Concilia, cœtusque et conventicula hominum civitates appellantur. Cato ortu Tusculanus est, civitate Romanus. Romam urbem civitas incolit, _la ville de Rome est habitée par des citoyens_. Dicavit se in civitatem Romanam. 2. Jus civitatis alicui impertiri, _accorder à qqn le droit de cité_. Civitatem dare, donare, largiri alicui; in civitatem recipere, suscipere, adscribere aliquem. 3. Civitatis jus amittere, _perdre le droit de cité_. Civitatem perdere; civitatem adimere alicui. Civitatem nemo amittit, nisi sua culpa. 4. Civitate mutari, _devenir citoyen d’une autre ville_. Cf. Civis.

CLĀDES, is, f. _Perte_, _fléau_; _défaite_. SYN. Calamitas, damnum, cædes. EPITH. Horribilis, importuna, ingens, luctifica, subita, tanta, vetusta. USUS: 1. Cladem facere, afferre, inferre, _faire essuyer une grande défaite_. 2. Cladem accipere, _essuyer une défaite_. 3. Cladem reddere, _prendre une revanche_. Cf. Cædes, Cædo, Damnum, Prœlium.

CLAM, _En secret_. SYN. Furtim, occulte, ex occulto, ex insidiis. )( Palam. PHRAS. 1. Clam nescio quid agitat, _il médite je ne sais quoi au fond du cœur_. Clandestina consilia miscet; latenter, ex occulto, in occulto nescio quid parat, machinatur; occulte cuniculis me oppugnat; secreto, arbitris remotis, clanculum, in operto, occultis sermonibus, nescio, quid serit. 2. Clam discessit, _il est parti à l’insu de tous_. Silentio ex urbe egressus; imprudentibus omnibus, insciis, inscientibus omnibus; remota hominum conscientia fuga sibi consuluit. Cf. Occulto, Tego, Celo.

CLĀMĀTOR, ōris, m. _Criard_, _déclamateur_. USUS: Odiosi ac molesti clamatores.

CLĀMĀTŌRĬUS, a, um, _Qui crie_. USUS: Clamatorium genus.

CLĀMĬTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Crier fort_, _appeler à grands cris_. Supercilia illa tua calliditatem clamitare videntur, _vos sourcils semblent accuser l’astuce_.

CLĀMO, as, avi, atum, are, n. et a. _Crier_. SYN. Vocifero; clamorem edo, facio, profundo; voce contendo, persono. PHRAS. Ingentem clamorem tollunt, _ils poussent de grands cris_. Vociferatione utuntur maxima, clamore profuso; circumsonat hostilis clamor; truci cantu, clamoribus inconditis, horrendo cuncta complent sono. Ululatus, cantusque dissoni audiuntur. Clamoribus strepunt, perstrepunt; tumultu personant omnia. Terribilis inde sonus accidit; incertis clamoribus, stridore horrendo omnia personant, aures fatigantur. Nemora vallesque circumjectas terribili sono implent. Vocem emittunt, sustollunt, efferunt, intendunt, contendunt, mittunt; indicem voluntatis virtutisque clamorem efferunt, inconditum trucemque clamorem edunt; incondito clamore perturbant omnia; clamor barbaro ululatu permistus præsentes terret. USUS: Hoc me tua causa fecisse clamo ac testor.

CLĀMOR, ōris, m. _Cri_, _clameur_. SYN. Vociferatio. EPITH. Acutissimus, cœlestis, concionalis, incredibilis, infestus atque inimicus populi, magnus, major, maximus, par, profundus. Clamores gladiatorii, magni, majores, maximi. USUS: 1. Clamorem movere, excitare, _exciter les clameurs_. Clamorem edere, tollere, extollere, profundere, _jeter_, _pousser des cris_. Clamorem reddere, _répondre aux clameurs_. Clamorem proximis tradere, _transmettre le cri (de guerre) à ses voisins_. Clamorem arctare. Clamore facto, sublato. 2. Acclamatio, admurmuratio, _acclamations_. Hæc sunt, quæ clamores et admirationem in oratione efficiunt. Cf. Clamo.

CLĀMŌSUS, a, um, _Criard_.

CLANCŬLUM, _A la dérobée_, _en cachette_. SYN. Clam. USUS: Hæc clanculum dicta sunto. Cf. Clam.

CLANDESTĪNUS, a, um, _Qui se fait en cachette_, _clandestin_. SYN. Occultus. USUS: Clandestinum scelus. Clandestina cum hoste colloquia miscere. Cf. Occultus.

CLANGOR, ōris, m. _Son de la trompette_. SYN. Tubarum cantus, vox aquilæ, et aliarum avium. EPITH. Tremulus, vastus.

CLĀRĒ, _Clairement_, _nettement_. SYN. Clara voce, explicate, plane, aperte, dilucide, enodate, manifeste. USUS: Clare gemuit. Semper id periculum clarius apparet.

CLĀRĔO, es, ui, ere, n. _Briller_; _être illustre_. SYN. Emico.

CLĀRĬGĀTĬO, ōnis, f. _Action de réclamer solennellement une satisfaction_. SYN. Belli denuntiatio.

CLĀRĬSŎNUS, a, um, _Clair_, _retentissant_. SYN. Clare sonans, canorus.

CLĀRĬTAS, ātis, f. _Illustration_, _célébrité_. SYN. Splendor nominis, fortunæ, gloriæ nobilitas. USUS: Claritatem nominis aucupari, assequi, admittere. Claritas vocis. Cf. Splendor.

CLĀRĬTŪDO, ĭnis, f. _Célébrité_, _illustration_, _éclat_. USUS: Artes quibus summa claritudo paratur. Cf. Splendor, Gloria, Dignitas, Clarus.

CLĀRUS, a, um, _Clair_; _illustre_. SYN. 1. Planus, apertus, perspicuus, dilucidus, explicatus, evidens, pervulgatus, non obscurus. )( Obscurus. 2. Insignis, nobilis, illustris, celeber. PHRAS. 1. Vir est clarissimus, _cet homme est très-célèbre_. Clara est ejus viri virtus; inclita religio. Magnum est ejus viri nomen et opinio; amplissima auctoritas; claritate nominis insigni præditus; magna est in civibus gloria; vir est omnis ætatis ac memoriæ clarissimus; est in eo viro laus virtutis maxima; fama fertur in primis; maximum hujus in his regionibus nomen est, hujus viri clarissima virtus est et insignis ad posteros. Cf. Celeber, Altus. 2. Rem clariorem reddere, _rendre une chose plus claire, plus intelligible_. Claram spectatamque facere; nobilitatem rebus dare; rei dignitatem facere, addere, conciliare; lucem rebus dare, splendorem afferre, illustrare rem, in bono lumine collocare. Cf. Illustro. 3. Res clara est, _la chose est claire, évidente_. Res ipsa se aperit; præsentior jam res est, quam ut ignorari possit; liquida res est et in medio posita. In luce res est. Cf. Manifestus. USUS: 1. Claris et illustribus exemplis usus sum. Clara hæc sunt, non immoror. Clara jam luce, _pendant le jour_. 2. Insignis, _illustre_, _distingué_. Vir clarus et nobilis ex doctrina. Claram mortem oppetere. Cf. Præclarus, Honoratus, Celeber.

CLASSĬĀRĬUS, a, um, _Soldat de marine_, _marin_. * USUS: Classiarius miles.

CLASSĬCUS, a, um, _Citoyen de la première classe_.

CLASSĬCUM, i, n. _Trompette guerrière_. SYN. Sonus tubarum. USUS: Advocare ad concionem, silentium facere classico, _sonner l’assemblée_. Canere, concinere classicum, _donner le signal du combat_.

CLASSIS, is, f. _Flotte_. SYN. Naves, navium multitudo. EPITH. Bella, bene magna et ornata, præclara in speciem, sed inops et infirma propter dissimilitudinem propugnatorum atque remigum, pulcherrima. USUS: 1. Classem ædificare, ornare, apparare, comparare, instruere, _équiper une flotte_. Classem deprimere, frangere, demergere, _détruire_, _couler bas une flotte_. 2. Ordo civium, et distributio pro modo census, _une des six classes dans lesquelles était réparti le peuple romain_. Tributim et centuriatim describere ordines, ætates, classes. Cf. Navis. Classis Præfectus. Cf. Præfectus.

CLATHRI, ōrum, m. pl. _Grille_, _barreaux_.

CLAUDĬCĀTĬO, ōnis, f. _Action de boiter_, _démarche de boiteux_. EPITH. Deformis. USUS: Apparet in eo claudicatio non deformis.

CLAUDĬCO, as, are, n. _Boiter_. SYN. Altero pede nuto. USUS: 1. Num claudicat vir bonus? 2. TRANSL. Titubo, vacillo, debilis, infirmus sum, _chanceler_, _être défectueux, imparfait_. Claudicat hæc oratio. Claudicat amicitia nostra, vacillat et titubat. Claudicat in officio. Etiam summa felicitas semper ex parte aliqua claudicat.

CLAUDO, is, clausi, clausum, ere, a. _Fermer_. SYN. Obstruo, oppilo, obturo, intercludo, comprimo. PHRAS. Urbs clausa est, _la ville est fermée_. Fores portarum objectæ sunt; claustra urbis objecta sunt; obseptum est in urbem iter; interclusa ad urbem via est. Urbs nemini patet; non patet ad urbem aditus. Cf. Aditus. USUS: Alicui exitum, viam, transitum; fugam hosti claudere. Consilia sua clausa habere. Claudere aures optimis consiliis. Ejus consuetudinem mihi adhuc meus pudor clausit. Mare clausum nuntios moratur. Nullius domus satis clausa tuæ libidini. Cf. Includo.

CLAUDUS, a, um, _Boiteux_. SYN. Altero pede læsus, _vel_ captus.

CLĀVA, æ, f. _Bâton_, _massue_. USUS: Clava et fuste repulsus.

CLĀVĬCŬLA, æ, f. _Vrille_, _tendron de la vigne_, _au moyen duquel elle s’attache aux soutiens_. SYN. Capreolus in vite. USUS: Vitis claviculis suis, quasi manibus, quidquid est nacta, amplectitur.

CLĀVIS, is, f. _Clef_. USUS: Alicui claves tradere, credere. (VULG. Claves Imperii, _les clefs_, _le boulevard de l’empire_.) Latine: Claustra portæque Imperii.

CLAUSTRUM, i, n. Sæpius plurali adhibetur. _Porte_; _boulevard_, _défense_, _rempart_. SYN. Fores, loca clausa. USUS: Claustra urbis, regionis hostibus committenda non sunt. Effringi fores, revelli claustra. (VULG. Claustrum Monachorum, _cloître_.) Cœnobium. (VULG. Clausura, _clotûre_.) Claustra cœnobii.

CLAUSŬLA, æ, f. _Conclusion_, _fin_. SYN. Extrema cujusque rei pars, præsertim in oratione, versu. Verborum conclusio, exitus. EPITH. Difficilis, præclara. USUS: Clausula numerose et jucunde cadens. Cum argumentum scribendi non suppetit, utor consueta clausula. Clausula edicti.

CLĀVUS, i, m. _Clou_; _gouvernail de navire_, _timon de l’état_. SYN. Gubernaculum navis. EPITH. Tractabilis. USUS: Clavum imperii tenere, _être au timon des affaires_. Tractare gubernacula reipublicæ.

CLĒMENS, entis, omn. gen. _Clément_, _doux_, _généreux_. SYN. Lenis, mitis, mansuetus, misericors, liberalis, humanus. PHRAS. Princeps erat clementissimus, _le prince était très-clément_. Princeps erat, ad cujus expertam clementiam nemini non tutus receptus erat; qui cives mirifice colebat; qui civium voluntati ac gratiæ deditissimus erat; qui oblivisci nihil solebat, nisi injurias; cujus incredibilem mansuetudinem, inusitatam inauditamque clementiam non æquare modo dicendo, sed ne adumbrare quidem quisquam possit; a quo nihil non benigne clementerque factum; clementia tanta, ut nemini supplici non dextram fidemque porrigeret, spem salutis ostenderet, indulgeret; nihil isto Principe clementius; nemo cum illo Principe clementiæ laude comparandus, æquandus, conferendus. Nemo illi hac clementiæ laude par, aut secundus; Princeps proprio quodam naturæ munere ad clementiam liberalitatemque factus videtur. Præcipua quadam laude florebat clementiæ; Principum nemo est, in quo plus quam in isto clementiæ esset ac humanitatis; clementiæ laude præstabat, antecellebat, anteibat omnes. Cf. Lenis. USUS: Clemens et misericors judex; clemens castigatio.

CLĒMENTER, _Avec clémence_, _bonté_. SYN. Mansuete. USUS: Clementer facere, audire.

CLĒMENTĬA, æ, f. _Clémence_, _douceur_, _bonté_. SYN. Lenitas, benignitas, humanitas, misericordia, mansuetudo, placabilitas, bonitas, moderatio animadvertendi. EPITH. Admirabilis, grata alicui, insidiosa, inusitata inauditaque, jucunda auditu, popularis, singularis. USUS: Clementia est, per quam animi temere in odium alicujus invectionis concitati, comitate retinentur. Cf. Lenitas, Clemens.

CLĒPO, is, psi, ptum, ere, a. _Voler_, _cacher_, _dissimuler_. SYN. Furor, rapio, subripio. USUS: Pueri Spartæ rapere et clepere discunt.

CLEPSYDRA, æ, f. _Clepsydre_. SYN. Vas, e quo aqua paulatim effluens horas distinguit, horologium. USUS: Ad clepsydram declamare, _déclamer_, _parler à l’heure_.

CLĬENS, entis, m. _Client_. SYN. Qui in fide alicujus est et clientela. EPITH. Proprius, vetus. Clientes novi, plurimi. USUS: Tibi nemo cliens esse, te nemo clientem habere volet.

CLĬENTĒLA, æ, f. _Patronage_, _clientèle_. SYN. Clientum defensio, tutela, procuratio. EPITH. Honesta, illustris, clientelæ maximæ, provinciales. PHRAS. Se in fidem ac clientelam tradere, dare, conferre, dicare, _se placer sous le patronage de qqn_. Alterius fidei se committere, mandare; in fidem alterius se permittere; tutelæ subjicere et commendare. USUS: Esse in fide et clientela alterius. Clientelam ad se traducere.

CLĪTELLÆ, ārum, f. pl. _Bât_. SYN. Ephippia, quæ jumentis imponuntur ad melius ferendas sarcinas. USUS: Ea onera clitellis sunt apportata.

CLĪTELLĀRĬUS mulus, i, m. _Bête de somme_.

CLĪVŌSUS, a, um, _Qui s’élève en pente_, _montueux_. USUS: Clivosus locus.

CLĪVUS, i, m. _Pente_, _montée_. SYN. Collis. EPITH. Plenus servorum.

CLŎĀCA, æ, f. _Egout_, _cloaque_. SYN. Locus cavus, per quem sordes eluuntur. USUS: Cloacam maximam, receptaculum omnium purgamentorum urbis, sub terram agi jussit.

CLYPĔUS, i, m. _Bouclier_. USUS: Abjecto clypeo fugit.

CŎĂCERVĀTĬO, ōnis, f. _Action d’entasser, d’accumuler_. SYN. Copia, cumulus, acervus. EPITH. Universa. USUS: Coacervatio argumentorum, et frequentatio.

CŎĂCERVO, as, avi, atum, are, a. _Entasser_, _accumuler_. SYN. Aggrego, accumulo, cogo, congero, cumulo. USUS: Pecuniam immensam cogere et coacervare.

CŎĂCESCO, is, ere, n. _Devenir aigre_. SYN. Acidus fio, acesco. USUS: Vinum vetustate coacescit.

CŎACTĬO, ōnis, f. _Rassemblement_. SYN. Congregatio, conspiratio, conventiculum. USUS: Nocturnis vigiliis et hominum coactione turbata civitas.

CŎACTOR, ōris, m. _Collecteur d’impôts_; _commis de recette_. SYN. Qui pecuniam cogit et recipit officii nomine. (VULG. Perceptor particularis.) USUS: 1. Non effugies nostros coactores.

CŎACTUS, a, um, part. v. cogo. _Forcé_. SYN. Expressus. USUS: 1. Hæc non nisi coactus scripsi. 2. Congregatus, _rassemblé_. Copiæ in unum locum coactæ. Cf. Invitus, Nolo, Ægre.

CŎACTŬS, ūs, m. _Impulsion_. SYN. Impulsus. USUS: Hæc tuo coactu scripsi.

Coadjutor Episcopi, _Coadjuteur d’un évêque_. SYN. Episcopus qui alterum adjuvat episcopum.

Coadjutor, Conservus, _aide_, _homme d’affaires_. SYN. Administrator rei domesticæ, qui domestico opere exercetur; in re familiari adjutor; adjutor operum; ad domestica ministeria adscriptus.

CŎÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. _Bâtir avec_. SYN. Construo.

CŎÆQUO, as, avi, atum, are, a. _Égaliser_, _rendre égal_. SYN. Æquo. USUS: Coæquare gratiam omnium difficile est, _il est difficile que tous aient une égale autorité_. Coæquare omnia ad suas injurias et libidines, _faire peser sur tous également le joug de ses injustices et de ses caprices_.

CŎÆVUS, a, um, _Du même âge_, _contemporain_. SYN. Æqualis, ætate cum aliquo conjunctus.

CŎĂGĬTĀTĬO, ōnis, f. _Mouvement simultané_. SYN. Agitatio. USUS: Coagitatio pulmonum.

CŎAGMENTĀTĬO, ōnis, f. _Assemblage_, _réunion de parties_. SYN. Nexus, compositio, constructio, conjunctio. EPITH. Dissolubilis. USUS: Copulatio rerum et quasi consentiens ad mundi incolumitatem coagmentatio naturæ. Coagmentatio non dissolubilis.

CŎAGMENTO, as, avi, atum, are, a. _Assembler_, _réunir_. SYN. Compono, conjungo, construo, compingo. )( Dissolvo. USUS: 1. Nihil tam aptum, tam compositum ac coagmentatum inveniri potest. Struere verba, ac veluti coagmentare. 2. Conficio, tracto, _affermir_. Pacem coagmentare, _cimenter la paix_. Cf. Conjungo.

CŎĀGŪLUM, i, n. _Présure_, _ce qui sert à faire cailler le lait_. USUS: Lactis coagulum.

CŎĂLESCO, is, ălŭi, escere, n. _Se joindre_, _se figer_; _se réunir_. SYN. Cohæreo, concresco. USUS: Concordia coaluerant animi.

CŎANGUSTO, as, atum, are, a. _Rétrécir_, _reserrer_. SYN. Coarcto. )( Dilato. USUS: Hæc lex in cunctum ordinem dilatata coangustari potest.

CŎARCTĀTĬO, ōnis, f. _Action de presser, de réunir_. USUS: Coarctatio plurium in angusto tendentium.

CŎARCTO, as, avi, a tum, are, a. _Presser_, _resserrer_, _rétrécir_. SYN. Constipo, coangusto. )( Dilato, explico. USUS: Fac, ut quæ arctavit et peranguste refersit, dilatet et explicet. Coarctari in oppido. Angustæ fauces iter coarctant.

CŎARGŬO, is, ere, a. _Accuser_, _convaincre_, _confondre_. SYN. Arguo, redarguo, accuso, convinco, detego, indico. USUS: Coarguere aliquem; coarguere errorem, culpam, mendacium alicujus. Aliquem avaritiæ coarguere. Aliquem multis suspicionibus, conjecturis coarguere; vitæ turpitudine sese ipse coarguit. Cf. Convinco, Accuso.

CŎCHLĔA, æ, f. _Limaçon_. EPITH. Domiporta, sanguine cassa. USUS: iste tanquam cochlea abscondit et retentat sese tacitus.

CŎCHLĔAR _vel_ CŎCHLĔĀRE, is, n. _Cuiller_. USUS: Cochlearis mensura, _cuillerée_, _mesure pour les liquides_.

CŎCLES, ĭtis, m. _Borgne_. SYN. Luscus, altero captus oculo.

COCTUS, a, um, _Cuit_, _mûr_. SYN. TRANSL. Maturus. )( Crudus. USUS: Poma matura et cocta. Sermo bene coctus et conditus.

CŎCUS, _vel_ CŎQUUS, i, m. _Cuisinier_. SYN. Qui cibos parat et condit. USUS: Mitto cocos, pistores, lecticarios. Cocus vilissimum antiquis mancipium, æstimatione et usu in pretio esse cœpit. Majoris pretii nunc cocus est, quam villicus.