Le Poème du Rhône, en XII chants. Texte Provençal et Traduction Française

Part 7

Chapter 73,644 wordsPublic domain

_Estendeguè lou bras, Guihèn d'Aurenjo, Sus lou travès de l'aigo entre-batudo E diguè:--Fiso-te de iéu, Angloro! Pèr-ço-que libramen t'ai elegido, Pèr-ço-que m'as adu ta fe prefoundo I meraviho bello de la fablo, Pèr-ço-que siés aquelo qu'inchaiènto Se found dins soun amour coume la ciro Au lume, pèr-ço-que vives en foro De tóuti nòsti faisso e fardaduro, Pèr-ço-que dins toun sang e toun sen mounde Caup lou renouvelun di vièii sabo, Iéu, sus ma fe de prince, t'aproumete Que res autre que iéu, o flour de Rose, Noun aura l'ur de faire ta culido E coume flour d'amour e coume espouso! --Mai quouro! lèu? elo diguè tout-d'uno.-- Guihèn respoundeguè:--Ma bello chato, Aquésti jour te lou dirai... L'entèndes, Aquéu mistrau que boufo? Es la musico Majestouso qu'anóuncio nòsti noço! Es lou Rousau, es lou cèu, es li broundo Qu'ensemblamen nous canton lou prelùdi!-- E sèmpre mai lou vènt, de si rounflado, Recoutavo en efèt la tirassiero; La mountesoun, toujour que mai peniblo, Fasié tira li chivau--que li floto De si creniero espeloufido en fùri S'escarpissien coume de grand plumacho. E s'amagant, lou soulèu, dins l'arquiero De si long rai mourènt, à l'avalido Trevalavo deja, quand lou Caburle Emé tóuti si barco e sa feloupo En ribo avignounenco prenguè tòti._

C

_--Au trepadou! lou Caburle à l'empèri! Li Coundriéulen! e fa tira la maio!-- A l'endavans ié crido l'enfantuegno. En barcarés tout acò lando e quilo. Li ribeirié si tourtouiero enrodon, Li carretié si bèsti desatalon; E, s'enfournant dins lou Pourtau de l'Oulo, Pèr la couchado e pèr la repeissudo, Encò dóu Mau-Uni, qu'acò 's soun oste, Van is establarié. La marinaio Pau à cha pau emplis la grand cousino. Au torco-man qu'à la cadaulo pènjo, S'estènt au pous lava li man, s'eissugon; E sus li banc, l'esquino à la muraio, Patin-patòu s'assèton en renguiero. Emé li bras estroupa, li chambourdo, Qu'entre li pessuga crèbon lou rire, Gaiardamen sus li taulo carrejon. Oh! de bon Diéu! li sartanado einormo De sang de biòu, li tian de tripo grasso, Lou catigot, li carbounado e chouio E li troucho farcido emé de berlo, S'engloutisson i buerbo pansarudo, Enterin qu'à-de-rèng la damo-jano Fasènt lou tour, cadun, li couide libre, Se vuejo à plen de got. Descurbecellon A la perfin un plataras de soupo Au froumage--qu'un pastre, vous responde, En ié palaficant soun bastoun dintre, Noun l'aurié pas sauta.--N'en cantan uno? Dis pièi subran lou baile d'equipage En picant sus l'espalo dóu gros Tòni. E lou mudaire, aguènt mouca soun vèire E fa peta lou gargassoun:--Chaumiho, A la voues! dis, anen, que fau d'ajudo!_

CI

Eh! Diéu çai sié, la bello oustesso! Nous veici quàuqui gai cadèu Que tirassan pas la tristesso En rejanant nòsti batèu.

Un bon mudaire à la desciso Tèn lou viage escarrabiha; Mai pèr revèire Pèiro-Enciso Fau teni lou fanau oulia.

Sourtès lis óulivo groussano E bouiras-nous un bon saussoun: S'avèn li braio de basano, I'a ço que fau dins lou boursoun.

Dins la Prouvènço avèn fa piho E rascla lou Revestidou E sian carga coume d'abiho; Mai l'aigo fièro porto tout.

Lou vin de la costo dóu Rose Es proun uno bravo liquour, A coundicioun que noun s'arrose Emé l'eigasso dóu grand gourg.

Pèr abéura li tros de poupo E pèr nous faire un pau canta, Dins la gaveto de la soupo Faudra n'en traire un agouta.

S'arribo pièi quauque escaufèstre O se toucan un arenié, La perdo sara pèr lou mèstre, La peno pèr li marinié.

CII

_Mai enterin qu'à plen de man se pico, Li porto-fais d'Avignoun, à la taulo D'en fàci:--Es pas lou paire de l'Angloro, Se vènon, aquéu gros que canto?--Foume! Noun fau pas s'estouna s'a la canturlo: Vesès pas que sa fiho a trouva mèstre?-- E vers la chato, insoulènt, an fa signe, Qu'emé lou prince blound cacalejavo. --Aquéli petachin, cridè Jan Rocho, Dequé volon eila?--Gros tuerto-mouto, E tu mai, dequé vos?--Coupa la tufo Di pesoulin que nous copon la paio. --Tu? noum de Diéu! bèn, vène eiça-deforo! Un porto-fais cridè bravejant. Èro Quequino lou luchaire: dins si lucho L'aguènt un Liounés viéuta d'esquino, I gènt dóu coustat d'aut pourtavo isagno. --Vène deforo, eiça! piaiavo.--Bougre De gus de plaço! espèci de pelòfi! Replico lou prouvié, poudès vous metre Quatre emai sièis ensèn!--E lou coulosse, Escambarlant li taulo, en uno buto Avié sauta au mitan. Mai li rigaire S'entravèsson d'un bound. Dins lou broulisse Li banc destrantaia fan la co-lèvo, De part e d'autro lis iue s'enferounon, Lis injùri mourtalo s'entre-croson: --O quiéu-de-pèu! manjaire de cabriho! --Assassinaire dóu marescau Bruno Que dins lou Rose pièi lou trinassèron!-- Ai! ai! ai! li foutrau à mort van plòure, Quand Mèste Apian:--Estas siau, crido, bogo! Lou proumié que boulego, l'escabasse D'un cop de poutarras... Taifo d'ibrougno, Lou vesès pas que sias sadou? Que l'ispre De la vinasso vous sort pèr li brego? Eh! se voulias vous batre, avès li justo... N'en manco, tout l'estiéu, aqui sus Rose? Au Pont Sant-Esperit, à Roco-Mauro... Pièi ounte mai? A Givors, à Valènço... La lanço au poung, la targo sus lou pitre, En plen soulèu, is iue de tout un mounde, I'a-ti rèn de plus digne e de mai noble Qu'un bèu justaire nus, sus la quintaino, Quand fai plega soun ome e lou cabusso? Te rapelles, Jan Rocho, aquéu dimenche, A Sant-Pèire de Biòu, pèr sant Maurise, Quand faguères (pamens ères bèn jouine) Faire au grand Miserin lou viro-passo? --Me rapelle, patroun, diguè Jan Rocho. --Aviés pas soulamen quita la vèsto! --Es verai.--Lis enfant, à la jassino! Se noun voulèn que la levado fugue, Coume dis lou prouvèrbi, long dóu Rose.-- E quatecant, à la voues auturouso Dóu majourau prudènt que lis amaiso, Li barcatié, davau souto si tèndo, Lis egatié, damount dins si feniero, Tóuti s'envan à Santo-Repausolo._

_CANT DOUGEN_

_LA MAU-PARADO_

CIII

_E fa tira la maio! Entre parèisse Lou lustre dóu soulèu, à la remounto S'es tourna metre en draio lou Caburle, Fendènt lou Rose emé sa pro taianto E clafissènt lou ribeirés de vido Emé lou brand, la pòusso e lou tafòri De sa cavalarié. La mistralado Rounflo toujour. Lis aubre, que saludon En brounzissènt, se giblon, s'estrigousson A mand de s'estrounca. Lou vènt enfreno Lou Rose vengu lisc coume uno glaço. Contre aigo e contro vènt li coublo forto, Lou mourre de-clinoun, adaut caminon De soun pas atusa. La carlamuso De l'auro fourmidablo, armounïouso, Fai chauriha d'estounamen li bèsti. A si capèu, à si bounet de pano Mandant la man, emé li brego torto Li carretié despacienta prejiton Au Maïstrau un revoulun d'insulto: --Boufo, bregand de Coucho-mousco! Boufo, Desbadarna de Diéu, que te crebèsses! I'aura dounc jamai res, o Manjo-fango, Que tapara lou trau de mounte sortes? I, capounas!--E d'uno petadisso De cop de fouit embraion si gimerre._

CIV

_Au carcagnòu de la segoundo barco Asseta tóuti dous, pichoto Angloro A représ soun devis, bèn à la douço, Emé soun Guihéumin:--Ai à te dire, Guihèn fai à la bello, que nous-àutri, Lis amourous divin, rèi de la terro E soubeiran verai de la naturo, Nous poudèn pas marida coume tóuti... --E nous maridaren, diguè la nino, Coume?--Rapello-te dins la memòri, Respoundeguè l'imaginous d'Oulando, Aquéu roucas taia, plen de mistèri, Que ié sourgènto au pèd la font de Tourno. --Sabe, sabe, diguè. I'a 'no lambrusco Em'un falabreguié que s'enracinon Tout à l'entour dóu ro 'mé 'no figuiero E de mato de bouis... Ié siéu estado. --Que i'as mai vist?--Lou Soulèu e la Luno Que, grava pèr li Fado sus la roco, Emé sis iue reguergue vous espinchon. --Que i'as mai vist?--Un biòu emé si bano Qu'un escourpioun se lanço pèr lou pougne, Enterin qu'un chinas vèn pèr lou mordre E qu'un jouvènt pèr lou mata se drèisso. --Que i'as mai vist?--Lou Dra que ié barrulo.-- Guihèn d'Aurenjo uno bono passado Se teisè. Dins soun amo pensativo I'apareissié sus lou ribas dóu Rose L'autar dóu diéu Mitra, la font de Tourno Que n'en sourgis prefoundo e clarinello, Em 'aquéli simbèu dóu vièi sacrige, Espetaclous ensigne dóu Zoudiaque, Qu'emplissien d'esmougudo segrenouso Lis adouraire dóu souleias bléuge Mountant o descendènt antan lou flume Pèr faire en devoucioun soun roumavage Au diéu Mitra, «lou soulet invincible». E se disié:--Soulèu de la Prouvènço, O diéu que ié coungreies lis angloro, Que fas sourti d'en terro li cigalo, Que dins mi veno marfo e palinouso Reviéudes lou sang rouge de mi rèire, Diéu roudanen que lou Dra dins si vòuto Agouloupo, à Lioun, au Bourg, en Arle, E que dóu negre tau dins lis Areno Encaro vuei t'es fa lou sacrifice Incounsciènt, diéu qu'escavartes l'oumbro Galoi, qu'en uno ribo incouneigudo Vuei es desert toun autar--e toun rite Abandouna dins l'óublid, iéu barbare, Iéu lou darrié bessai de ti cresèire, Vole sus toun autar óufri, premiço De ma felicita, ma niue de noço!--_

CV

_E s'adreissant siavet à la chatouno: --Es aqui, ié diguè, mounte barrulo Lou Dra dóu Rose, aqui mounte li Fado Escriguèron li sort de la ribiero, Que nous anan liga, pichoto Angloro. E, souto lou regard pièi de la Luno E de tout lou feran de la chauriho Que nous van èstre pèr temouin e sousto, Dins lou Grand-Gourg de la font, en brasseto Nous aprefoundiren.--Elo, enmascado, Respoundeguè:--Moun Dra, la flour de Rose Noun aguè jamai pòu dis aigo bluio Ounte lou cèu miraio sis Ensigne. Nadarai emé tu, iéu, de-counservo, Coume lou pèis de primo, quand remounto Lou ribeirés, au tèms de l'eissagage. --O, nadaren ensèn dins l'aigo roso, Guihèn apoundeguè, dins l'aigo puro, L'as di, coume lou pèis de primavero Que dins lou Rose vai, de riso en riso, Au grouadou di font superiouro. --Mai pèr nous benesi i'aura lou prèire? Venguè subitamen la bono chato. --Ah! i'a 'n bèu tèms qu'es mort, faguè lou prince, Lou prèire de l'autar ounte t'aduse! Mai pèr nous benesi, nous canta messo, Auren-ti pas, de qu'as pòu? li tourtouro Que si murmur d'amour jamai noun moron!-- Elo d'acò, verai, fuguè 'n pau tristo; E pièi, aguènt pensa, diguè:--Siéu bèsti! Dóu signe de la crous que l'escounjuro Se pòu-ti que lou Dra subigue dounde L'óutrajouso vertu? Mai iéu menimo, D'abord que me veirai souto lis arco Dóu Pont Sant-Esperit, ounte figuro Lou grand sant Micoulau dins sa capello, Iéu ié demandarai que fague plòure, Éu, sa benedicioun pèr li que nadon, Que nadon à la bèu enfre lis oundo!--_

CVI

_E fa tira! trasènt sa cridadisso De gau e d'enavans, de despaciènci O d'abandoun en Dieu, la barquejado Se gandissié plan-plan e lou Caburle, Requinquihant soun auto pro sus Rose, Jitavo soun salut is àutri rigo Qu'au fiéu de l'aigo descendien couchouso. --Adessias!--Adessias!--Es l'equipage, Acò, de Jan la Micho, de Serriero... Tambèn a de bèu couble!--Lou vènt coto? --Coume un gusas!--Es dounc tau qu'à la justo? --Ai! paure! en quinge jour quatorge lègo, Coume se dis.--Anen, à la coumpagno!-- E li batèu 'mé li bras que s'aubouron Desparèisson avau à la desciso. E de-countùni ansindo, li rescontre, De liuen en liuen.--Es pas Toumè d'Andanço, Aquéu que trajo amount? Carèu! que fuso! Adessias!--Adessias!... A dos pinello, Aquéu tros de pagèu, e dos sapino Que n'i'en dèvon gagna: tout pèr soun comte Dison que cargo.--Oh! ç', anen, de coucourdo! Emai di Cuminau disien mirando Emé soun Grand-Zidor: pièi tant pleguèron!--_

CVII

_Desempièi quatre jour, souto la rodo Ansin dóu grand soulèu e souto l'uscle De l'èr dóu Ro, de l'auro que rabino, A travès dis embroi de touto meno, Dis agacin, di graveiroun, di gafo, Peniblamen gaubejant sa manobro E pèr ouro abracant sa miejo-lègo, Avien li Coundriéulen pres la remounto, Quand, au cinquèime jour, en drecho visto, Lou Pont Sant-Esperit sus l'estendudo Espandiguè si vint-e-dos arcado. E, proche di pourtau coume fuguèron, Au prince lou patroun fasènt un signe: --Vès! ié diguè, segnour, aquelo pielo Que i'a 'no grosso mato d'espargoulo, La vesès? Es d'aqui que, de coustumo, Benesissien tóuti lis an lou Rose... Ah! coume acò 'ro bèu! Emé li barco Anavian querre en terro, eila, lou prèire Que, pourtant lou Bon-Diéu, entre li ribo Dóu flumenas, venié, dre sus la poupo, Aussa lou sant soulèu davans lou pople Curbènt dóu pont amount li parabando... Tout acò se fai plus e noun coumprene, Iéu, coume vai qu'ansin vuei tout derruno... --Ah! n'en veirés bèn d'autro! aqui l'Angloro Cridè au patroun, sabès? lou mounde viro... Vous l'ai pas di que sus lou ranc de Tourno De gròssi treboulino èron marcado? --Tu! ragagnous la remouquè lou mèstre, Au Malatra t'entourne qu'au t'a ducho! Que rèn que soun aflat, d'aquel escòrpi, Farié passa pèr iue uno barcado De crucifis... Amaino!--_

CVIII

_Sus la dougo, Au crid d'arrestamen que d'ome en ome Fai restounti l'arcado mariniero, An pres tòti subran pèr la dinado. Li chivalas relènt, leva de tiro, S'arrapon i bourrenco de pasturo. Li marinié, d'avau sus la pinello, Li carretie, d'amount sus la levado, Quichant soun arencado o soun anchoio, Mastegon plan e barjon: i Banc Rouge Lou pas es proun catiéu; mai à Dounzero, Em'aquéli roucas, aquelo cluso Ounte lou Rose enferouna s'abrivo Coume un brau de palun, vai i'avé d'obro! Un pau plus aut, faudra pièi que trevalon, Emé tout soun trahin e màli peno, De l'autro man... Enfin, que sièr que gouisson! Lioun es liuen, mai quau a tèms a vido. E 'm' acò, zóu! Li gràci estènt rendudo E d'un cop, emé brut, aguènt lou baile Rebarra soun coutèu mancha de corno, E li coulas remés e toui li ferre Dóu manescau ferrant passa 'n revisto: --Fa tira davans! dau!--E s'escourpouiro Contro auro tourna-mai emai contro aigo La grand cavalarié. Revertigueto, L'Angloro sus lou tèume dóu Caburle Béu lou vènt frescoulet que descagnoto Soun péu e rènd boudenflo sa mantiho. --Au Malatra, dins pas belèu miechouro, Elo ié vèn au princihoun d'Aurenjo, Saren gandi. Que joio pèr ma maire, Pèr mi fraire pichoun e pèr mi sorre! Dins moun cabas pèr chascun e chascuno Iéu porte aqui sa fiero: pèr Alèssi Un tambour de Bèu-Caire; pèr Gatouno Un lot de terraieto; pèr Bregido Uno titèi d'un sòu; uno barqueto Emé tout soun armun pèr lou bèu Jòrgi E... pèr ma maire un massapan de dàti! --E i'aura rèn pèr iéu? faguè lou prince. --Pèr tu, moun Dra, i'a tout ço qu'es au lustre Dóu sant soulèu e tout ço qu'es dins l'oumbro: N'as que de coumanda, siéu ta servènto.-- E i'estregnènt li det:--Adounc, mignoto, Guihèn diguè, t'espère à la vesprado, Vers miejo-niue, sus lou bord de toun isclo E, coume dis la cansoun amourouso:_

Sus moun batèu que lando Nous raubaren au fres, Car siéu prince d'Oulando E noun ai pòu de res.--

CIX

_Ai! bèu jouvènt, eterno simbeliero! Lou vènt avié cala. Dins l'amplitudo E dins l'amudimen dóu vaste Rose, Lis ome entre-dourmi, la caravano Au souleias d'estiéu mountavo lènto, Emé, de liuen en liuen, quauco iserouno Voulastrejant sus lou travès dóu flùvi. Tout-en-un-cop, dins la liunchour de l'orso, Vai s'entèndre un vounvoun. A l'avalido Pièi s'esperdié, pièi mai revounvounavo, Coume lou batarèu d'un moulin brounde Que sarié descendu pèr la ribiero. Pièi èro un toussihoun à l'escoundudo Qu'aumentavo toujour, uno toussido Coume aquelo d'un brau o d'un coulobre Seguènt li virouioun de l'archipèlo. Pièi un esbrand subit i'aguè dins l'oundo Que faguè ressauta tóuti li barco, Enterin qu'eilamount un flo de tubo Ennegrissié lou cèu: e tras li pibo Apareiguè subran, fendènt lou Rose, Un long batèu à fiò. Se rebrassèron Tóuti li marinié, gueirant lou moustre. En poupo Mèste Apian, devengu pale, Arregardavo mè la nau magico, La nau qu'arpatejavo emé si rodo E remouvié d'oundado espetaclouso E fourmidablamen ié venié subre._

CX

_--Arrasso! ié cridè lou capitàni, E tóuti dóu batèu ié fasien signe De se gara davans. Mai tau qu'un roure, Imbrandable à la barro, lou vièi mèstre Respoundeguè:--Mandrin! que lou Caburle S'escarte davans tu? Lou Rose es nostre... E fa tira la maio, milo-diéune!-- Mai lou patroun n'avié pas claus la bouco, Ié lampant au coustat, lou Croucoudile (Èro lou noum de la vapour) arrapo Em'un de sis alibre la pinello, L'entiro dins soun vanc e, coume un dogue De ço que tèn se bat li brego, à bóudre Gangasso lou trahin, emé si gumo S'entrepacho rabious dintre li barco Ounte se fai draiòu, en tirassiero Rebalant après éu touto la rigo. O malurous! li chivalas recuelon, Empourta pèr la maio, dins lou Rose, Emé li carretié que s'esbramasson, Despoutenta pèr l'aigo furiboundo._

CXI

_Mai éu, Patroun Apian, quand vèi perdudo Sa grand cavalarié, si nau, sa vido, Éu dre sous lou Caburle que davalo Desempara, courrènt la bello eisservo, Éu, dessena de founs, li veno morto, En badant la vapour que, pouderouso, Escarpissènt dous revoulun d'escumo E jitant dins lis èr sa tubassino, Trajavo eila-davans:--Ah! manjo-paure! Ié cridè coume eiçò, moustre sus terro Que lou diable a raca pèr nous destruire, Lingoumbau de judiéu, enfant de broumo, Fugues maudi! maudi! maudi! Que moron, Aquéli que te servon, dins la braso E lou reboulimen e li suplice De l'infernas negras ounte t'empures! Crapo de fum! nous-àutri, la ribiero, I'a de milo an que la tenian dessouto... Mai tu, d'abord que vuei tout se desbrando, Rapello-te, souiras, que deja drogo Lou chivau-frus que dèu creba toun vèntre: Tau as fau, tau t'espèro!--E lou Caburle, Tóuti si barco après à la trahino E tout soun cavalun dins la bourdouiro Gafant o negadis, au brand dis oundo Regoulavo à la bèu.--Coupas li cordo, Malan de Diéu, que li chivau s'ennègon! Bramè lou veiturin en fasènt buto Pèr aterra vo s'engrava sus ribo. Car deja vèi lou Pont qu'espaventable Pereilavau s'enisso pèr tout roumpre. Mai lou courrènt que subre-fort envòuto E sisselando e sapino e pinello, Davans-darrié li rounso, li secuto Coume un rai de móutoùn que s'encamino Au tuadou. Desvaria, lis ome, Pèr engouli, se podon, uno arcado, Lou prouvié, lou mudaire, sus l'empento S'esperforçon. En van! L'Angloro mudo, Lis iue cluca, n'es plus d'aqueste mounde: Estrechamen rambado i bras dóu prince Que tèn d'à ment sus pro la mau-parado, E fisançouso en plen de soun dous crèire, Au paradis ié sèmblo que s'envolo._

CXII

_Mounto un grand crid... Ai! paure! dóu Caburle Un remoulin esfraious agouloupo Dins soun revòu la barco: un tuert terrible Brounzis contro lou Pont e tout s'esclapo. Guihèn, dóu contro-cop, dintre lis erso Es bandi, dins si bras aguènt l'Angloro. E nado, bacela di tros de fusto, E nado, la tenènt à cimo d'aigo, E nado tant que pòu. Mai lou subroundo A la perfin la suberno enmalido, E desparèis. Sus l'autre bord dóu Rose D'ageinouioun alin plouron li femo, Cridant e pregant Diéu. De la peirado Ounte éu s'èro gandi, la barco routo, Sauvant lou pichot chat de l'equipage, Lou bon Jan Rocho tourna-mai cabusso. E vague de nada, cercant lou prince, E vague de souta, cercant l'Angloro. Mai de-bado! Lou flume, quau saup mounte? Lis avié tóuti dous mena pèr sèmpre._

CXIII

_Sus lou limpun dóu bord ounte s'eidracon Li naufragié,--la caro ensaunousido, Jasié lou gros pilot, cubert de grumo; Li barcatié, planta dins la papolo, Li carretié, rouigant sis escoumenge, Èron aqui doulènt, la tèsto souto, A recata pèr sòu quàuqui rabasto. Agamouti, picant dóu pèd la terro, Lou vièi patroun gençavo:--Acò 's pas juste! Moun bèu cabau! tant uno bello rigo! Tout acò derouï pèr lou mal-astre!-- Pièi demandè:--Quau manco? ié sian tóuti, Li gènt de l'equipage?--Se coumtèron E «ié sian tóuti» fuguè la responso. Mèste Apian diguè mai:--He! las de nautre! Quand li malur an d'èstre, fau que fugon! Emai poudian bèn tóuti nous afoundre... Nous a, sant Micoulau, sauva la vido: Ié faren à Coundriéu dire une messo. --Ié mancara, faguè Jóusè Ribòri Plan au prouvié, qu'aquelo pauro chato Em'aquéu brave prince...--Ah! bouto, prince... Jan Rocho repliquè, sus lou Caburle Aviéu proun remarca si menganello... Quau noun t'a di qu'es pas lou Dra dóu Rose E qu'éu, assabenta dóu grand naufrage, Noun nous ague segui, de mudo en mudo, Pèr empourta l'Angloro dins si toumple?--_

CXIV

_E Mèste Apian clauguè, brandant la tèsto: --Es messagié l'esperit! Quand li barco Davans lou Malatra fasien desciso, Iéu lou sentiéu, qu'aquelo malurouso (Car dèu avé, jitado à la ribiero, Fa puto-fin) èro pèr nous adurre, A tèms o tard, quauque marrit rescontre. Ai! mi sèt barco! Ai! mi chivau de viage! Dire que tout acò s'envai au fóudre! Es la fin dóu mestié... Pàuri coulègo, Poudès bèn dire: Adiéu la bello vido! A creba, vuei, pèr tóuti, lou grand Rose.-- E' m'acò, de l'espalo à la centuro S'estènt envertouia li tourtouiero E li restant d'arnés que ié soubravon, D'à pèd sus lou dougan touto la chourmo Remountè vers Coundriéu, sènso mai dire._

TAULO

CANT PROUMIÉ. -- Patroun Apian 2

CANT SEGOUND. -- Lou Prince d'Aurenjo 30

CANT TRESEN. -- La Desciso dóu Rose 64

CANT QUATREN. -- Li Veniciano 82

CANT CINQUEN. -- L'Angloro 114

CANT SIEISEN. -- Lou Dra 136

CANT SETEN. -- La Font de Tourno 154

CANT VUECHEN. -- A l'avalido 180

CANT NOUVEN. -- Souto Avignoun 214

CANT DESEN. -- La Fiero de Bèu-Caire 236

CANT VOUNGEN. -- La Remounto 268

CANT DOUGEN. -- La Mau-parado 306

Le Poème du Rhône

EN XII CHANTS

TEXTE PROVENÇAL ET TRADUCTION FRANÇAISE

PAR

FRÉDÉRIC MISTRAL

Le Poème du Rhône

CHANT PREMIER

PATRON APIAN

I

Dès la prime aube, vont partir de Lyon les voiturins qui règnent sur le Rhône. C'est une race d'hommes robustement musclée, gaillarde et brave, les Condrillots. Toujours debout sur les radeaux et les sapines, le hâle du soleil et le reflet de l'eau leur dorent le visage comme un bronze. Mais en ce temps, vous dis-je, plus encore on y voyait des colosses à barbe épaisse, grands, corpulents, membrus, tels que des chênes, remuant une poutre comme on fait d'un fétu, de la poupe à la proue criant, jurant sans cesse et largement, pour se donner courage, au pot énorme humant le rouge piot, tirant à beaux lopins la chair de la marmite. C'était le long du fleuve une haute clameur que du nord au midi on entendait sans trêve: «Proue en aval, ho! royaume! empire[1]! Amont la proue! sus! fais tirer la _maille_[2]!»

II