Dictionnaire François—Onontagué

Chapter 8

Chapter 81,697 wordsPublic domain

=Fable=, kagara; _je conte une fable_, kkaratonk, chkaratonk, hakaratonk. =Face=, _nous sommes face à face_, dehaguikoncha neguen. =Fache=, _je suis_, hagnak8enhi, nanak8enhi, honak8enhi; _je me fache_, hagnak8ens, sanak8ens, hónak8ens. =Facecieux=, _je suis_, hagonk8esk8at, chonh8esk8at, ahonh8es. =Facille=, hiaté honhit, _à dire_, ahayeron. =Façon=, _la façon des sauvages_, ong8ehonh8e ni... heyennotin. =Fade=, dehiokkaanich. =Faim=, _j'ai faim_, akchis, sachis, hôchis, _vel_, gatonkariakch; _j'ai faim de viande fraiche_, haguéch8atens, sach8atens, hoch8atens. =Faineant=, _je suis_, hagnoronsek, sanoronsek, hônôronsek. =Faire=, (voyez le supplément); _je fais_, gonniaha, chonniaha, ronniaha, _vel_ guecheronniaha; _fais cela_, sonniaa; _fais comme cela_, tonôa dzièra; _cela est bien fait_, hayenk tingui gouchiahi; _cela ne fait rien_, tocheg8a, _vel_ hah8eri hatié; _je suis bien fait_, haguiataganonni, sayataganonni, hoyataganonni. =Fantaisie=, _il ne fait qu' sa fantaisie_, hahonha honigonrati hahierata. =Faisan=, hononniagarehi. =Fait=, _prendre sur le fait_, kekakkennionch, chegakkennionch, chagôgakkennionch. =Faut=, _il faut_, on met seulement ha devant le verbe suivant. Ex. _il faut le tuer_, ha honhario etc; _il s'en faut bien_, hiss8adgikdiodokta; _peu s'en est falu_, ônen guenhra. =Fanal=, hehacherondaatha. =Fantasque=, hod8ennori. =Faon=, tchichtatienha tch8garagak. =Farinne=, 8tetchera. =Farouche=, hiate honigonrahiendas. =Fatigué=, _je suis_, 8agadatchensé, _vel_ hagronhiaguens; _je me fatigue_, gadatronhiaguenta, chadateron, hadateron. =Fauche=, _je_, guechtonderiakch, chechtonderiakch, hachtonderiakch. =Faucille=, hechtonderiâta. =Faucon=, garhagonha gôna. =Favoriser=, _le temps nous favorise_, ong8endiochta. =Faux=, hechtonderiatha. =Faute=, _faire_, greh8anerag8ach, chrih8anerhag8ach, harih8anerag8ach; _sans faute_, hadegagonda; _c'est sa faute_, ahonrh8a horih8a. =Feins=, kehoretakk8i, schoretakk8a, shachoretakk8a. =Fellé=, têhiotorin. =Femelle=, hehron. =Femme=, hehron goniagui. =Fendre=, _je fends_, degorinha, dechorinha, dehorinha; _fendu_, dehiotoren. =Fenestre=, hônoncha karinta. =Fente=, tcha tchiotorin. =Fer=, outeguentchera. =Ferme=, ohniri; _je tiens ferme, je resiste_, gadiatanitta, chadiatanitta, hadiatanitta. =Fermé=, ganhotonk; _je ferme_, guenhotonk, chenhotonk, henhotonk. =Feroce=, hiaté hoyendetchkon. =Ferré=, dehoh8ichtanentagui. =Fesses=, _mes_, gnitchagué, chnitchagué, hanitchagué. =Fesse=, _je_, kechok8ahessonk, chechok8ahessonk, chagochok8ahessonk. =Feste=, ah8endatoguenti; _c'est le jour de ma feste_, i haguendah8en. =Festu=, hah8ennokkerata. =Feu=, _le_, ontchichta; _il y a du feu_, outêka; _bate feu_, outchichta hechta; _je bats du feu_, gatchichta hechta, chatchichta etc, hatchchichta hechta; _je fais du feu_, gatchichta hechta, chatchichta etc, hatchichta hecta; _je mets le feu quelque part_, kedgiaronk, chedgiaronk, hetgiaronk; _je mets le feu à une maison_, gnonchendach, chnonchendach hanon etc; _j'eteins le_ _feu_, gass8ata, chass8ata, hass8ata; _le feu est eteint_, hoss8en. =Feue=, hôsahêta. =Feuille=, honeratta; _les feuilles tombantes_, ganerattenha; _les feuilles naissantes_, ganerattonta; _feuillu_, honeratonda; _les feuilles sont leur grandeur_, hôtenerattichiah. =Feurier=, le mois de, (tichha.) =Ficelle=, gachira. =Fiel=, dgigah8achera. =Fiente=, hôda. =Fier=, _je suis_, gnayé, chnayé, hanayé. =Fier=, _je me fie à_, keyennigonra, nendagui, cheyen etc. chagoyen etc. =Fievre=, _j'ai la_, haktonk8ahach, hodonk8ahach. =Figé=, ôssera hen. =Figuier=,----. =Fil=, gachira; _j'ai perdu le fil du discours_, songaderih8attons, donsaderi8attons, sahoderi8attons; _je reprend le fil du discours_, sagadatrih8a hiendes, sachatatrih8ahie, sahatrih8ahiendes. =File=, _je_, kchironniaha, schironniaha, hachironniaha. =Filet=, ahara, _vel_ ontaharokk8a; _filet tourtre_,----; _filet la passée_, ontaharadakk8a; _filet tourtre suspendu_, ontaharodakk8a; _j'etend un filet_, gataharokk8a. =Fille=, _une_, hehron ason te ganakkayenteri. =Fin=, _delie_, nih8assa; _esprit fin_, honigonradet. =Fin=, _voila la fin_, neto hodokta; _à la fin, enfin_, ônenhon. =Finir=, _cela est fini_, hadegagonda; _je cesse, je finis_, guennirhenha, chennirhenha, hannirhenha; _j'ai fini un ouvrage_, 8akehiahi, sachiahi, hôchiahi; _je finis_, 8agokten, 8achokten, 8ahokten. =Flamand=, skanettati rhonon. =Flacon=, kenchèta deyotoguenrhon. =Flaire=, _je_, hagues8ach, sach8ach, hos8ach. =Flambeau=, hontchichtodakk8a; _je pesche au flambeau_, gatacheraratié, chatacheraratié; _il_, hatacheraratié. =Flambe=, _je_, haktonkota, saktonkota, haktonkôta. =Flame=, hodonkôta. =Fort=, _un_, outinra. =Forest=, _les_, garhaté, _vel_ garhayen. =Forgé=, kah8ichtonni; _je forge_, k8ichtonniaha, ch8ichtonniaha, hah8ichton etc. =Forgeron=, hah8ichtonniaha. =Former=, _je forme un dessein_, grihonniaha, harihonniaha. =Fosse=, 8ehata; _fossé_, degatariagui. =Fouet=, ondatchok8a hechonchta; _je donne le fouet_, v. _je fesse_. =Fougere=,----. =Fouille=, _je_, ou _je fouis_, gnag8atch, chnag8atch, hanag8atch. =Foule=, _la_, kendiok8anen. =Fouler=, _je foule quelque chose_, kadgioroch, chadgioroch, hadgioroch. =Foulure=, _j'ai unne_, hakhakk8ahadgi, sahakk8ahad, hohokk8ahadgi. =Four=, _un_, ontrakkondakk8a. =Fourbe=, _un_, hadehorih8ahienton. =Fourbis=, _je_, deguechtatetha, dechechtateta, dehachtateta. =Fourche=, _une_, dehionhaktoguen. =Fourmi=, dginhonchtog8en. =Fourneau=, hênénhiènd ta. =Fournir=, _je fournis quelq. chose_, kehiah8e, chèhiah8e, chagohiah8é. =Fourrer=, _je fourre quelq. chose dans un lieu_, hegayata, hécheyata, hehayata. =Foye=, _le_, hot8enchia. =Foyer=, _le_, ontegatakk8a. =Frais=, hohnânô; _eau fraiche_, hohneganô; _je prend le frais_, gatinhanochta, chatinhanochta, hatin etc; _un vent frais_, âhôranô. =Fraises=, _de_, ohondadekakk8a. =Fraise= _de veau_, hôyonra. =Framboises=, honadgiokk8a ohonda. =François=, tiotiaguiga. =Fraper=, _je frape quelqu'un_, keyenta, cheyenta, chagoyenta; _je frape quelq. chose_, guienta, chienta, hayenta; _je frapois_, keyentakk8a; _j'ai frapé_, keyenti; _j'avois frapé_, keyentihna; _je fraperai_, enkeyenta; _subjonctif, je fraperois_, hakeyenta; _j'aurois frappé_, 8akeyentihna; _j'aurai frappé_, hakeyentik; _je me frape_, gatadienta, chatadienta,hatadienta.[6]

[Footnote 6: J'ai expliqué au commencement qu' tous les verbes auxquels on peut mettre je me, comme _je frape_, on peut dire _je me frappe_, il faut ajouter au devant du mot Iroquois gaded. Ex: keyenta, _je frappe_, gadadienta, _je me frape_.]

=Fremis=, _je_, 8aguiadondakta. 8achiadondakta, 8ahayadondakta. =Frene=, voyez _arbre_, (ona8a; _fresne franc_, ganeron; _fresne gras_, kahon8a.) =Frere=, _mon_, guiatateguen, chiatateguen, hiatateguen, _vel_ dehiaguiadenondera, dedgiadenondera, dehiadenondera; _mon frere cadet_, heguenha; _mon frere aisné_, haktehiha. =Fressure=, hot8encha. =Friand=, g8niatorich. =Fricasse=, _je_, garitach, charitach, haritach. =Frimas= _de glace dans l'eau_, 8chenra. =Frimas=, dehiogronda. =Fripon=, henenchk8ach. =Friponne=, _je_, gnenchk8ach, chnenchk8ach, hanenchk8ach. =Frisé=, de8aknonkeri, desanonkeri, dehononkeri; _je me frise_, degadadenonkerich, dechadadenonkerich, dehadadenonkerich; _je frise quelqu'un_, dekenonkerich, dechenonkerich, dechagononkerich. =Frisson=, _j'ai le_, voyer _je fremis_. =Froid=, _il fait_, hôtôré; _j'ai froid_, hagatorach, satorach, hatorach. =Fromage=, h8ichto chera. =Froment=, honadgia. =Front=, kendgiagué, chkendgiagué, haguendziagué. =Frotte=, _je_, graniek, chraniek, haraniek; _je me frotte d'huile_, gadiadokach, chadiadokach, hadiadokach. =Fruit=, ôhia; _il y a bien du fruit_, 8tahionni. =Fuis=, _je_, gateg8ach, chateg8ach; _je fais fuir_, keyateg8ata, cheyateg8ata, chagoyateg8ata. =Fumé=, _boucanné_, kayeng8aritti; _je fais fumer_, guieng8aritta, chieng8aritta, hayeng8aritta; _je fume avec une pipe_, hakrota, sârota, harota, _vel_ gatchog8ach, chatchog8ach, hatchog8ach; _fume_, srotin. _Fumée_, hoyeng8ara. =Furieux=, _je suis_, haktag8at, sattag8at, hottag8at. =Fusil=, gachionra; _mon fusil_, hakchonra. =Fusille=, _je_, kehonrah8ach, sehonra8atch, hachonrah8atch. =Fuyard=, _je suis_, tid8agadattonti, tidisadattonti, tithodattoti.

=G.=

=Gagé=, onhanhahi; _je gage quelqu'un_, kenhas, chenhas, chagonhas; _je parie, je gage_, deguienha, dechienha, dehayenha; _gageons_, dedien; _nous gageons_, dehag8ahienha, deyaguienha; _vous gagés_, des8ahienha, dedzihienha; _ils gagent_, dehotihienha, dehienha; _je gageois_, deguienhakk8a; _j'ai gagé_, de8aguien, _vel_ 8aguienhi; _j'avois gagé_, 8aguien hihna; _je gagerai_, d'enguien; _je gagerois_, d'aguienha; _j'aurois gagé_, daonguienhihna; _j'aurai gagé_, a onguienhik. =Gagne=, degadentcha, dechadentcha, dehadentcha; _on m'a gagné_, dehionguetchahi, dehiesatchahi, dehonhatchahi. =Galand=, _homme_, hehnonchera nonh8et. =Galette=, _pain_, horakk8aten, _vel_ dyorakk8ag8enten. =Galle=, _j'ai la_, hagnosserach, sanosserach, honosserach, _vel_ haguistarennion. _Cella est par tache_. =Galoppe=, ktakhé, chktakhe, hatakhé. =Gand=, henniotchera. =Gangrenne=, _j'ai la_, tigahontzi tcha onkkrin _i.e. ma playe est noire_. =Garde=, _je_, gnonna, chnonna, hanonna. =Garde=, _je monte la_, gnatanonna, chnatanonna, hanatanonna. =Garde=, _je prend_, gachterista, chachterista, hachterista; _je n'y ai pas pris garde_, hiate h8aguerhi; _prend garde de etc._, ak8l. =Gare=, herin setta. =Gaté=, _puant_, houtken; _gaté, sali_, ôhetkenti; _je gate quelque chose_, ketkenta, chetkenta, ahetkenta. =Gauche=, _ ma_, skeyennogati; _ta_, cheyennogati; _ sa_, hoyennogati. =Géant=, ni hanenhies gôna. =Geay=, _oiseau_, tidi. =Gelé=, hononniano, _vel_ hononnyagen; _la terre est gelée_; _il gele_, gachinhrahyenha; _la riviere est gelée_, _glacée_, ôh8ichô; _je suis gelé_, haguiata nonniayen, sayata, hoyata. =Gemeaux=, dehiôkhen; _nous sommes gemeaux_, deguikhen; _vous_, dedziken; _ils_, dehikhen. =Gencives=, _mes_, gnotgiôtakk8i, chnotgiotakk8i, hanotgiotakk8i. =Gendre=, hagnenhons, chenenhons. =Gêné=, _je suis_, deh8agadiatahahagui, desadiato, dehodiatoha, etc; _je gene quelqu'un_, dekeyatohahach, decheyatohahach, dechagoyatohahach. =General=, _en_, hag8eguitchih8en, _vel_ g8atigag8egui. =Genie=, _un_, ce qui croyent qui les conduit, hoyaronchera. Voyez _esprit_. =Genievre=, _le_, onendionni. =Genisse=, tchichtatienha, tionhochk8aront. =Genou=, _le_, kontchigué, chontchigué, hontchigué; _je me mets genou_, degatontkôta, desatontkota, dehatontkôta. =Gercé=, _je suis_, hagôguen, chognen, hahôgnen. =Germe=, honenha; _cela germe_, hônenhôta. =Gesticule=, _je_, degatieronnionk, dechatieronnionk, dehatieronnionk. =Gibier= _d'eau_, sourac chon; _gibier de terre_, gondidié chon, _vel_ garhagonha gondidies. =Git=, _cy git_, to gayen. =Gite=, _mon_, agnakta, sanakta, honakta, _vel_ agnoncha, sanoncha, hononcha. =Glacé=, kah8ichioch. =Glace=, _de la_, oh8ichia; _la glace est sans nege_, hogakkonh8en; _la fonte des glaces_, tcha ga8ichog8a. =Glaçon=, hoh8ichiotonnion. =Glacierre=, _une_ heh8ichiaguébrondakk8a. =Gland=, garitti. =Glaise=, _lieu ou le chevreuil et le serf aiment à se trouver_, hohienguenchen. =Glande=, hôsahêta; _j'ai unne glande_, haksahetata, sasahetata, hosahetata. =Glissant=, dehionh8itchk8at; _je glisse_, deh8ag8itchk8ach, desah8itchk8ach, dehôhsitchksach; _je glissois_, deh8ag8itchk8akk8a; _j'ai glissé_, deh8ag8itchk8en; _j'avois glissé_, deh8ag8itchk8senna; _je glisserai_, endeh8ag8itchk8ata; _je glisserois_, hadeh8sag8itchk8ach; _j'aurais glissé_, hadehong8itchk8enna; _j'aurai glissé_, dehong8itchk8enk; _je glisse exprès_, hegatonh8isech, hechatonh8isech, hehatonh8isech. =Glorieux=, gnayé, chnayé, hanayè. =Glouton=, hôniatorieh. =Glu=, osechta. =Glue=, _je_, kesechtahack, voyez _gomme_. =Gobelet=, heneguirhata tiot8enonni. =Goguenard=, _je suis_, hag8ennores, sah8ennores, hoh8ennores. =Gôme=, osechta; _je gomme_, kehechtahach, chêchechtahach, hasechtahach. =Gorge=, _ma_, gueniarigué, cheniarigué, honiarigué; _j'ai quelque chose dans la gorge_, onguechti; _unne gorgée_,----. =Gourmand=, honiatorieh. =Gouter=, _je goute quelque chose_, gatenieutenha, _vel_ guektonk. =Goute=, _je ne vois goute_, hiate kkenha, hiate chkenha, hiate haguenha. =Goutte=, _unne_, skassarata. =Gouverner=, _je gouverne un canot_, deguennidenh8ata, dechennidenh8ata, dehennidenh8ata. =Grace=, _je fais_, ketinrhé, chetinrhé, chagotinrhé. =Grace=, _j'ai bonne_, haguiatahiensti, sayatahiensti, hoyatahiensti. =Grain= _de bled_, dziennenhata. =Graine=, honenchta. =Graisse=, _de la_, hoh8ichia. =Graisse=, _je me_, gadokach, chadokach, hadokach; _je graisse quelque chose_, knôkach, chnôkach, hanokach; _je graisse quelqu'un_, kenokach, chenokach, chagonokach; _graissé_, kanokah8i. =Grand= _homme_, hanenhies; _je suis grand_, gnenhies, chenenhies, hanenhies, _grand_ (_long_,) hons; _grand_ (_et gros_,) goh8anen; _je suis aussi grand que toi_, sadedinenhies; _je suis aussi grand que lui_, sadehaguinenhies; _il est aussi grand que toi_, sadedginenhies; _il est aussi grand que lui_, sadehinenhies; _nous sommes de même grandeur tous trois_, saded8anenhiedgis. =Grandeur=, _ma_, tcha niga; _ta_, tcha nicha; _sa_, tcha nihra. =Grape=, skentok8ata. =Grapin=, dehiont8ichnendakta. =Gras=, ossen; _je suis gras_, hagassen, sassen hossen. =Gras=, _le gras de la gambe_, osnonna. =Gratter=, _je me gratte_, gatketach, chatketach, hatkedach; _je gratte quelq_, kekedach, chekedach, chagokedach; _je gratte une peau_, kogonch, chogonch, rogonch; _peau gratter_, hiogonh8ero. =Gratis=, _je donne_, g8ati skehion. =Gravé=, kayanati; _je grave_, guianata, chianata, hayanata. =Gré=, _de mon bon gré_, hagrih8ihosek, horih8ihosek, sarih8ihosek. =Grêle=, hônêcha; _il grele_, houvcharonkondies. =Grenne=, honinchta. =Grenouille=, sk8arak. =Grez=, _du_, _pierre_, êhiotiônk8a. =Gril=, ondeskondakk8a. =Griller=, kentchidach, chentchidach, hahentchidach; _cela est grillé_, kahentchitah8i. =Gris=, hohessa hen; _j'ai les cheveux gris_, kouhratin, chonhratin, ahonhratin. =Grimace=, _je fais la_, degatkoncharonnionch. =Grincer=, _je grince les dents_, degutnodgiatahionch, dechadnod etc, dehadnod etc. =Grive=, tchichkagak. =Gronder=, _je gronde quelqu'un_, kedach8ahens, chedach8ahens, chagodach8ahens. =Gros=, goh8anen. =Groiselle=, honadgiokk8a. =Grosse=, _je suis_, gnèri, chneri, hanéri. =Grossier=, hodé; _je suis_, haguidi; _tu es_, saindé. =Grossis=, _je_, (_je deviens gros_,)8akkoh8anenkhé, chkohs8nenkhé, hakkôh8anenkhé; _je grossis quelque chose_, kekohanata, chkohanata, hakohanata. =Grue=, tarera. =Gué=, _à_, dehiontchot8ach. =Guenon=, guennonha, _vel_ ong8é... gakonchondakk8a. =Guespe=, hônakkonda. =Guerre=, _la_, honodaguettat; _je vas en guerre_, gareg8ach, sareg8ach, hareg8ach. =Guéri=, _je suis gueri_, s8agadon, dzisadon, shôdon, vel onhatedgienhi; _je gueris quelqu'un_, kedgieus, chedgiens, chagodgiens. =Guette=, _je_, deh8agnenrayen, desanenrayen, dehonenrayen. =Gueule=, v. _bouche_. =Gueux=, _je suis_, degatonhonkariakch, desatonhonkariakch, dehatonhon etc. =Guese=, _je_, knegahné, chnegahné, hanegahné. =Guide=, dehaha hakk8a. =Guide=, _je_, degahahakk8en hatie, dechahahakk8en etc, dehahahakk8en. =Guimauve=, herbe,----.

=H.=

=Habile=, _je suis_, gmeyennio, cheyenniô, hayennio. =Hall=, _exclamation_, h gué. =Habiller=, _j'habille quelqu'un_, kehiatah8ita, cheyatah8itta, chagoyata; _je m'habille_, gadiatah8ita, chadiatah8ita, hadiatahsi. =Habit=, _mon_, gatiatah8itchera degananeta, satiatah8itchera, hôtiata8itchera. =Habitant=, hayent8ach. =Habite, j'=, guennagueratch, chennagueratch, hennagueratch. =Habitude=, _c'est mon=, toniguiennoden, toni chiennoden, toni hayennoden. =Habituer=, _je m'habitue à quelque chose_, haguiendetchkon, sayendetchkon, hoyendetchkon. =Hable=, _je_, guennoyenta, chennoyenta, hennoyenta. =Hache=, ask8echia; _ma hache_, hagask8echia, sask8sechia, hosk8echia. =Hache=, _je_, dekritta, dechritta, deharitta. =Hair=, _je hais quelque chose_, guech8ahens, chech8ahens, hach8ahens; _je hais quelqu'un_, kech8ahens, chech8ahens, chagoch8ahens. =Halé=, _je suis_, hakrak8aritti, sarakk8aritti, hôrakk8aritti. =Haleine=, _mon_, gatonrits, chatonries, hatonries, _vel_ hagonrichera, chonrichera, ahonrichera; _je prends halene_, degadonricheratironta, dechadonri, dehadonri; _ il ne fait pas une halene de vent_, hiata tkaarôtha; _je suis hors d'halene_, gatonriakta, chatonriokta, hatonriokta. =Hameçon=, gachah8inontchera. =Hanche=, _la_, tcha gatnit chokta. =Hanneton=, hônôh8a. =Hanter=, _je hante quelqu'un_, keyerondarha, heyerondarha, chagoyerondarha. =Harang=, chonh8a. =Haranguer=, n'heh8ennotatié, sonk-hah8ennotatié; _je harangue en conseil_, haguetaa kahachera gonh8a; _je harangue dans le village_, koh8ennototié, ch8ennotatié, hah8ennotatié. =Hardes=, _mes_, gasseronniatha, chasseronniatha, hasseronniatha. =Harcele=, _je_, deguechkenheyata, dechechken, dechago. =Hardi=, _je suis_, hiachtente (_i.e. de rien_) haguidateronha (_je n'ai peur_.) =Hargneux=, agad8ennori, sah8ennori, hah8ennori. =Harpon=, dehiotgionda hechta; =je pesche au harpon_, gatecheg8aharonk, chatecheg8a, hatecheg8a. =Hazard=, _par_, g8ata hadienra. =Hater=, _se_, deh8aknon8ariahen, desanon, dehonon, voyez _depescher_. =Haure=, ontonh8iniondakk8a. =Haussé=, degensechti, _vel_ hentkenkatati; _je hausse_, hentken (_i.e. en haut_) kraha (_je leve_), chraha, hahraha; _je me hausse_, hentken gadatraha, chadatr etc, hadatraha. =Haut=, hentken. =Hauteur=, _ma_, tcha ni knenhies, chnenhies, hanenhies. =Hauteur=, _montagne_, onondahra. =Haut= _mal_, _je tombe du_, akehontahas, sachontahas, hôchontahas. =Haye= _d'épine_, dehioh8iktaronh8a. =Hé=, _intergection_, ahi. =Hebeté=, _je suis_, haguidé, saindé, hôdé; _je rend hébeté_, kedechta, chedechta, chagodechta. =Hellebore=,----. =Hemoragie=, dehiênionkas. =Hennir=, _je hennis_, degarsint8ach, decharsint8ach, deharsin. =Herbe=, hah8ennokkera. =Herce=, _unne_, deganodgionda gassereta. =Herissé=, dehononkeri. =Herisson=, honhêta. =Hermaphrodite=, hehron enerôta. =Heron=, honiniassag8aton. =Hesiter=, _je hesite à faire quelque chose_, a sonte hagad8ennondag8en, chad8en etc, had8en etc, gadouennokta, chad8ennokta, had8en; _je hesite en parlant_, tchagataa, tcha sataa, hotaa. =Hestre=, hoskenra. =Heure=, ils ne comptent point les heures. =Heure=, _tout à l'heure_, onkken, _vel_ onh8a, _vel_ kendgik; _si la chose est passé_, achiadgik. _A la bonne heure_, _tant mieux_, dehianerinha. =Heureux=, _je suis_, haguitenri, saintenri, gotenri. =Hibou=, kekôa. =Hier=, hacheté; _avant hiers_, chichetek. =Hirondelle=, dgironhiori. =Histoire=, garih8a; _je conte une histoire_, gatoriaha, chatoriaha, hatoriaha. =Hyvers=, kocheragué; _au milieu de l'hyvers_, kocherahen; _le commencement de l'hyvers_, hocherakta; _le fin de l'hyvers_, hocheraguenhiata. =Hyverne, j'=, gadocheriak, chadocheriak, hadocheriak. =Hola=, _assez_, onen, _vel_ ak8i, _ne fait pas_. =Homme=, ong8e; _je suis homme_, hagong8é, chong8é, rong8é; _il est homme à mentir_, on tourne, _il est homme qui menteroit_, ahennoyenta tchanihayadoten. =Honorer=, _j'honore quelqu'un_, kerakk8a, cherakk8a, chagorakk8a. =Honte=, _j'ai_, gatehens, chatehens, hatehens. =Hontoye=, _je_, keyatehata, cheyatehata, chagoyatehata. =Hoquet=, _j'ai le_. =Horloge=, _unne_, garakk8ichiak. =Horreur=, _cela fait_, hôttag8at. =Horrible=, deyodenonhianitti, _vel_ sanigonkenheyat. =Hors=, _dehors_, aste; _je mets quelqu'un dehors_, keyaditkench, cheyaditkench, chagoysiditkench. =Hoste=, _mon_, 8aguion (_j'arive_) tcha (_dans_) hononchiayen (_sa cabane_) _ton_, 8acheon (_tu_) etc; _son_, 8ahayon (_il arive_) etc. =Huée=, _je fais la huée_, dekeyadondarikta, decheya, dechago. =Huit=, tegueron. =Huile=, ôhna. =Huile, j'=, gnokach, chnokach, hanôkach; _huilée_, ganonkah8i. =Humecté=, kananah8enta, hananah8enta. =Humeur=, _je suis de mauvaise humeur_, degatariendokch, dechaterien etc, dehaterien; _je suis de bonne_ _humeur_. hagnigonronh8esk8ak; _c'est mon humeur_, toni knigonrotin. =Humide=, hout chatenhi. =Hupé=, hostôserôta, hogokgiâhra. =Hurle=, _je_, _comme un loup_, garkentat, charkentat, harkentat. =Hydropique=, haguiadoh8a, sadiadoh8a, hodia etc. =Hypocrite=, krih8i h8sti hen.

=I=.