Rosmersholm: Dramo en kvar aktoj
Part 1
Produced by Andrew Sly
HENRIK IBSEN
ROSMERSHOLM
Dramo en kvar aktoj
(Rosmersholm)
(1886)
Tradukis: Odd Tangerud
Eldonejo: Jec Scandinavia a/s
Postboks 54 N - 3401 Lier Tlf. 32 85 50 03. Fax. 32 85 50 82
ROSMERSHOLM
ROLOJ:
JOHANNES ROSMER, posedanto de Rosmersholm, antauxa pastro. REBEKKA WEST, en la domo de ROSMER. REKTORO KROLL, bofrato de ROSMER. ULRIK BRENDEL. PEDER MORENSGARD. SINJORINO HELSETH, dommastrino en Rosmersholm.
Finnmark = laplej norda regiono (fylke) en Norvegio.
(La intrigo okazas en _Rosmersholm_, malnova grandbieno en la najbarejo de malgranda urbo cxe fjordo en okcidenta _Norvegio_.)
UNUA AKTO
(La sidcxambro en _Rosmersholm_; spaca, antikveca kaj hejmeca. Antauxe cxe la muro dekstre estas kahelforno ornamita per fresxaj brancxoj de betulo, kaj per kampofloroj. Pli malantauxe estas pordo. Sur la fona muro estas duflugila pordo al la antauxcxambro. Sur la muro maldekstre estas fenestro, kaj antaux gxi ornamvazo kun floroj kaj plantoj. Apud la forno estas tablo kun sofo kaj apogsegxoj. Sur la muroj pendas malnovaj kaj ankaux kelkaj iom pli novaj portretoj de pastroj, oficiroj kaj sxtataj oficistoj en uniformo. La fenestro estas malferma. Same la pordo al la antauxcxambro kaj la ekstera pordo de la domo. Ekstere oni vidas grandajn, maljunajn arbojn en aleo kondukanta al la biendomo. Somera vespero. La suno subigxis.)
(_Rebekka West_ sidas en apogsegxo apud la fenestro krocxetante sur granda, blanka lansxalo, preskaux finkrocxita. Foje sxi ekrigardas eksteren inter la floroj. Iom poste _sinjorino Helseth_ envenas de dekstre.)
SINJORINO HELSETH
Eble estas tempo, ke mi komencu pretigi la vespertablon, frauxlino.
REBEKKA WEST
Jes, faru. La pastro ja certe baldaux venos.
SINJORINO HELSETH
Cxu ne estas trablovo, _tie_ kie la frauxlino sidas?
REBEKKA
Jes iomete. Bonvolu fermi.
(Sinjorino Helseth aliras kaj fermas la antauxcxambran pordon; poste sxi iras al la fenestro.)
SINJORINO HELSETH
(volas fermi, sed elrigardas) Sed cxu ne estas la pastro, kiu iras tie?
REBEKKA
(rapide) Kie? (ekstaras) Jes, estas li. (malantaux la kurteno) Iru flanken. Ke li ne ekvidu nin.
SINJORINO HELSETH
(meze sur la planko) Cxu pensi, frauxlino, -- li denove komencas iri la muelejvojon.
REBEKKA
Li ankaux iris la muelejvojon antauxhieraux. (rigardetas inter la kurteno kaj la fenestrokadro) Sed nun ni vidu --
SINJORINO HELSETH
Cxu li kuragxas transiri la ponteton?
REBEKKA
Estas tio, kion mi volas vidi. (iom poste) Ne. Li turnas sin. Iras supre ankaux hodiaux. (iras for de la fenestro) Longa cxirkauxvojo.
SINJORINO HELSETH
Bona Dio, jes. Certe estas preme por la pastro transpasxi sur _tiu_ ponteto. _Tie_, kie tiajxo okazis, _tie_ --
REBEKKA
(kunmetas la krocxajxon) Ili longe ligigxas al siaj mortintoj en Rosmersholm.
SINJORINO HELSETH
Mi kredas _tion_, mi, frauxlino, ke estas la mortintoj, kiuj ligas sin tiel longe al Rosmersholm.
REBEKKA
(rigardas sxin) La mortintoj?
SINJORINO HELSETH
Jes, mi dirus, ke aspekte ili ne kapablas fortiri sin de tiuj, kiuj restas.
REBEKKA
Kial vi tiel pensas?
SINJORINO HELSETH
Jes, cxar alie ne venus tiu blanka cxevalo, mi opinias.
REBEKKA
Kio vere estas tio, cxi tio pri tiu blanka cxevalo, sinjorino Helseth?
SINJORINO HELSETH
Ho, ne estas priparolinda. Pri tiajxo ankaux vi ja ne kredas.
REBEKKA
Cxu _vi_ do kredas pri tiajxo?
SINJORINO HELSETH
(aliras kaj fermas la fenestron) Ho, mi ne volas esti ridindulino por la frauxlino. (elrigardas) Ho -- cxu ne la pastro estas denove tie sur la mueleja vojo --?
REBEKKA
(elrigardas) _Jena_ viro? (iras al la fenestro) Estas ja la rektoro!
SINJORINO HELSETH
Jes, gxuste, estas la rektoro.
REBEKKA
Ho, estas gxojige! Cxar vi vidos, ke li intencas viziti nin.
SINJORINO HELSETH
Li iras rekte trans la ponton, li. Spite al tio ke sxi estis lia samsanga fratino. Nu, mi do eniru por pretigi la vespertablon, frauxlino! (Sxi eliras dekstren.)
(_Rebekka_ staras momenton apud la fenestro; jen sxi salutas, ridetas kaj kapsignas eksteren.)
(Malheligxas.)
REBEKKA
(aliras kaj parolas tra la pordo dekstre) Ho, kara sinjorino Helseth, vi do metu ion bonan sur la tablon. Vi ja scias, kion la rektoro pleje sxatas.
SINJORINO HELSETH
(de ekstere) Bone, frauxlino, mi faros.
REBEKKA
(malfermas la pordon al la antauxcxambro) Nu, fine do --! Kore bonvena, kara rektoro!
REKTORO KROLL
(en la antauxcxambro, formetas sian bastonon) Dankon. Mi do ne venas gxenante?
REBEKKA
Vi? Honto al vi --!
KROLL
(envenas) Cxiam afabla. (cxirkauxrigardas) Rosmer, cxu en sia cxambro?
REBEKKA
Ne, li promenas. Li forestas iom pli longe ol kutime. Sed nun li baldaux venos. (montras al la sofo) Bonvolu sidi dume.
KROLL
(demetas la cxapelon) Multan dankon. (eksidas kaj cxirkauxrigardas) Ho kiel bela kaj sxatinda vi farigis la malnovan cxambron. Floroj alte kaj malalte.
REBEKKA
Rosmer multe sxatas fresxajn florojn cxirkaux si.
KROLL
Ankaux vi, mi opinias.
REBEKKA
Jes. Sxajnas al mi, ke ili agrable lulas niajn sentojn. Antauxe ni devis ja rezigni pri tiu gxuo.
KROLL
(kapsignas peze) Kompatinda Beate ne toleris la odoron.
REBEKKA
Ecx ne la kolorojn. Sxi kvazaux konfuzigxis --
KROLL
Mi bone memoras. (en pli malpeza tono) Nu, kiel do statas cxi tie?
REBEKKA
Jes, cxio iras laux la ebeno. Unu tagon kiel la alian. -- Kaj cxe vi? Via edzino --?
KROLL
Ho, kara frauxlino West, ni ne parolu pri la mia. En familio cxiam estas io aux alia kio kontrauxas. Precipe en tiaj tempoj, kiajn ni nun havas.
REBEKKA
(iomete poste, eksidas en apogsegxon apud la sofo) Kial vi ecx ne vizitis nin unu solan fojon dum cxiuj la lernejaj feritagoj?
KROLL
Nu, oni ja ne devas alkuri la pordojn de homoj --
REBEKKA
Se vi scius, kiom ni sopiris viziton de vi --
KROLL
-- kaj krome mi ja forvojagxis --
REBEKKA
Jes, tiujn du semajnojn. Vi ja cxirkauxiris al popolaj kunvenoj?
KROLL
(kapsignas) Kaj kion vi diras al tio? Cxu vi imagus, ke mi en miaj tagoj de maljuneco farigxus agitanto? Cxu?
REBEKKA
(ridetas) Iomete vi ja cxiam agitis, rektoro Kroll.
KROLL
Nu jes, tiel por mia privata gxuo. Sed de nun farigxos vera sincereco. -- Cxu vi foje legas tiujn radikalajn gazetojn?
REBEKKA
Jes, kara rektoro, mi ne neas ke --
KROLL
Kara frauxlino West, nenio hontinda estas en tio. Ne por vi.
REBEKKA
Ne, tiel ankaux mi opinias. Mi devas ja informigxi. Scii pri la aferoj --
KROLL
Nu, cxiuokaze mi ja ne postulas de vi, kiel virino, ke vi decidu pri partio en la civitana malunueco, civitana milito mi povus diri, kiu furoras cxi tie. -- Sed vi do legis kiel tiuj sinjoroj el la "popolo" permesis al si riprocxacxi min? Kiaj malicaj krudajxoj ili kuragxis permesi al si.
REBEKKA
Jes, sed sxajnas al mi, ke vi tre forte kontrauxmordis.
KROLL
Mi faris. Mi povas mem diri. Cxar nun mi gustumas sangon. Kaj ili spertos, ke mi ne estas tia viro, kiu libervole nudigas sian dorson --. (interrompas) Sed auxskultu nun, -- ni ne adoptu tiun bedauxrindan kaj sxirantan temon cxi-vespere.
REBEKKA
Ne, ni ne faru, kara rektoro.
KROLL
Prefere diru kiel vi nun vere fartas cxi tie en Rosmersholm, nun post kiam vi farigxis sola? Post kiam nia kompatinda Beate --?
REBEKKA
Jes, dankon; mi fartas suficxe bone cxi tie. Granda malpleneco estas ja post sxi multmaniere. Kaj ankaux sopiro kaj aflikto, -- kompreneble. Sed alie ja --
KROLL
Cxu vi intencas resti cxi tie? Dauxre, mi pensas.
REBEKKA
Ho, kara rektoro, mi ne pensas pri io decide en tiu rilato. Mi ja nun kutimigxis, aparteni al la domo, ankaux mi.
KROLL
Jes _vi_. Tion mi ja opinius.
REBEKKA
Kaj tiom longe kiom sinjoro Rosmer trovas, ke mi povas esti al ia hejmeco kaj utileco por li, -- mi do certe restos, mi pensas.
KROLL
(rigardas sxin senteme) Sciu, -- estas io granda en tio cxi, por virino, tiel trapasi sian tutan junecon en sindonemo por aliuloj.
REBEKKA
Ho, por kio mi alie vivus?
KROLL
Unue vi subigxis al tiu eterna peno por via lama, postulema propatro --
REBEKKA
Ne pensu, ke doktoro West estis postulema tie norde en Finnmark. Estis la teruraj marvojagxoj, kiuj rompis lin. Sed kiam ni translogxigxis cxi-suden, -- jes, tiam venis iuj severaj jaroj, antaux ol li finluktis.
KROLL
Cxu ili ne farigxis ankoraux pli severaj por vi, la jaroj, kiuj sekvis?
REBEKKA
Ne, kiel vi parolas! Mi, kiu tiel intime amis Beate --. Kaj kiel dolorige sxi, la kompatindulino, bezonis flegadon kaj indulgan vartadon.
KROLL
Dankon al vi, cxar vi memoras sxin kun indulgo.
REBEKKA
(proksimigas sin) Kara rektoro, vi diras tion tiel bele kaj sentoplene, ke mi certas, ke neniu missento kusxas sube.
KROLL
Missento? Kion vi aludas per tio?
REBEKKA
Nu, ne estus ja strange, se estus por vi gxene vidi min, fremda homo, disponadi cxi tie en Rosmersholm.
KROLL
Ne, sed kiel vi --!
REBEKKA
Sed tiel vi do ne pensas (etendas al li la manon) Dankon, kara rektoro! Dankon, dankon pro tio.
KROLL
Sed kiel vi do povis ekhavi tian ideon?
REBEKKA
Mi komencis timigxi, cxar vi malofte vizitetis nin.
KROLL
Jen vi iris strangan erarvojon, frauxlino West. Kaj krome, -- nenio estas ja vere sxangxita. Estas ja vi, -- kaj sole vi, -- kiu mastrumis cxi tie ecx dum la lasta malfelicxa tempo de kompatinda Beate.
REBEKKA
Estis ja pli ia regenteco en la nomo de la sinjorino.
KROLL
Sed kiaj ajn la aferoj --. Sciu, frauxlino West, -- laux mi ne estus kontrauxinde, se vi --, tamen eble tiajxo ne estas dirinda.
REBEKKA
Kion vi aludas?
KROLL
Se povus farigxi, ke vi prenus la vakan lokon --
REBEKKA
Mi havas la lokon, kiun mi deziras, sinjoro rektoro.
KROLL
En ago, jes; sed ne en --
REBEKKA
(interrompante serioze) Honto al vi, rektoro Kroll. Kiel vi povas sxerci pri tiajxo?
KROLL
Ho jes, iel nia bona Johannes Rosmer eble opinias, ke li havis pli ol suficxe da edzeco. Sed tamen --
REBEKKA
Auxdu, -- mi preskaux devas priridi vin.
KROLL
Tamen --. Diru, frauxlino West --. Se permesigxas la demando --. Kiom agxa vere estas vi?
REBEKKA
Honte dirite mi ja plenumis mian dudeknauxan, sinjoro rektoro. Mi estas nun en mia trideka.
KROLL
Nu-ja. Kaj Rosmer, -- kiom agxa estas li? Mi pripensu. Li havas kvin jarojn malpli ol mi. Do li plenumis la kvardektrian. Sxajnas al mi, ke bone konvenus.
REBEKKA
(ekstaras) Certe, certe. Bone konvenus. -- Cxu vi trinkos teon kune kun ni cxi-vespere?
KROLL
Jes, dankon. Mi intencis iomete resti. Cxar estas afero, kiun mi devas priparoli kun nia bona amiko. -- Kaj, frauxlino West, por ke vi ne ekhavu malgxustajn pensojn denove, mi ofte vizitetos vin, -- kiel pasinte.
REBEKKA
Ho jes, faru. (agitas liajn manojn) Dankon, dankon! Vi tamen vere estas afabla.
KROLL
(murmuras) Cxu? Jen pli ol kion mi auxdas hejme.
(_Johannes Rosmer_ envenas tra la pordo dekstre.)
REBEKKA
Sinjoro Rosmer, -- cxu vi vidas kiu sidas tie?
JOHANNES ROSMER
Sinjorino Helseth diris.
(_Rektoro Kroll_ ekstaris.)
ROSMER
(milde kaj mallauxte, premas liajn manojn) Bonvenon denove al la domo, kara Kroll. (metas la manojn sur liajn sxultrojn kaj rigardas lin en la okulojn) Vi kara, bona amiko! Mi ja sciis, ke iam fine farigxus inter ni kiel antauxe.
KROLL
Sed bona homo, -- cxu ankaux vi enteksigxis en tiun frenezan imagajxon, ke io misestus!
REBEKKA
(al _Rosmer_) Jes, imagu, -- kiel bonege estas, ke nur estis imagajxo.
ROSMER
Cxu vere estis, Kroll? Sed kial vi tiel tute retiris vin de ni?
KROLL
(sincere kaj mallauxte) Cxar mi ne volis reaperanti kiel memoro pri viaj malfelicxaj jaroj -- kaj pri sxi, -- kiu trovis finon en la mueleja akvofalo.
ROSMER
Estis ja bela penso de vi. Vi cxiam estas indulga. Sed vi tute ne bezonis teni vin fore pro tiu kauxzo. -- Venu; ni eksidu en la sofon. (ili eksidas) Ne aspektas por mi dolore pensi pri Beate. Cxiun tagon ni parolas pri sxi. Sxi ja dauxre apartenas al la domo, ni trovas.
KROLL
Cxu vere?
REBEKKA
(eklumigas la lampon) Jes, ni vere faras.
ROSMER
Estas ja sengxene. Ni ambaux amis sxin kore. Kaj ambaux ni, Rebek-- frauxlino West kaj mi, ni scias en ni mem, ke ni faris cxion eblan por la kompatinda suferantino. Estas nenio por riprocxi nin. -- Ial, mi trovas, ke estas io milda kaj dolcxa en la penso pri Beate nun.
KROLL
Vi karaj bonaj homoj! De nun mi venos vizite cxiun tagon.
REBEKKA
(eksidas en apogsegxon) Jes, ke ni vidu, ke vi tenu vian vorton.
ROSMER
(iomete hezite) Vi Kroll, -- mi ege dezirus, ke nia interrilato neniam estus interrompita. Vi ja estis, la memkomprenebla konsilanto por mi tiom longe kiom ni interkonatigxis. Ekde kiam mi farigxis studento.
KROLL
Nu ja; kaj tion mi alte estimas. Cxu estas io aparta --?
ROSMER
Pri multo kaj multe mi dezirus sengxene paroli kun vi. Iel intime el la koro.
REBEKKA
Jes, cxu ne, sinjoro Rosmer? Sxajnas al mi, ke estus bone -- inter malnovaj amikoj --
KROLL
Ho, sciu, ke mi havas ecx pli por priparoli kun vi. Cxar nun mi farigxis aktiva politikisto, kiel vi certe scias.
ROSMER
Jes, vi ja farigxis. Kiel tio efektive okazis?
KROLL
Mi devis. Devis, kvankam senvola mi estis. Ne eblas nun stari kiel sencela rigardanto. Nun, kiam la radikaluloj bedauxrinde prenis la potencon, -- nun jam urgxas --. Tial mi ja igis nian etan rondon de amikoj en la urbo unuigxi pli dense. Ja urgxas, mi diras!
REBEKKA
(kun rideto) Cxu vere ne estas iom malfrue?
KROLL
Sendube estus pli avantagxe, se ni estus haltiginta la evoluon je pli frua tempopunkto. Sed kiu povus antauxvidi tion, kio venus? Almenaux mi ne. (ekstaras kaj pasxadas sur la planko) Jes, nun mi efektive malfermis la okulojn. Cxar nun la ribela spirito ecx penetris en la lernejon.
ROSMER
En la lernejon? Do ne en vian lernejon?
KROLL
Gxuste tiel. En mian propran lernejon. Kion vi pensas! Mi malkovris, ke la knaboj en la plej supera klaso, -- nu, kelkaj el la knaboj, -- dum duona jaro ili havas sekretan asocion, kaj en gxi ili abonas la gazeton de Mortensgard!
REBEKKA
Nu, "La Lumturon".
KROLL
Jes, cxu ne sxajnas al vi, ke estas saniga animnutrajxo por estontaj publikaj oficistoj, cxu? Sed la plej bedauxrinda en la afero estas, ke estas la plej naturdotitaj knaboj en la klaso kiuj konspiris kaj faris tiun komploton kontraux mi. Estas nur la fusxuloj kaj la postrestantoj, kiuj detenis sin.
REBEKKA
Cxu tio tusxas vin tiel forte, rektoro?
KROLL
Cxu tusxas min! Tiel vidi min malhelpata kaj kontrauxlaborata en mia vivoverko. (pli mallauxte) sed mi povus diri, ke _tio_ povus esti kiel estas. Sed nun venas la plej malbona (cxirkauxrigardas) Cxu estas iu kiu sxtelauxskultas cxe la pordoj?
REBEKKA
Ho, tute ne.
KROLL
Do sciu, ke la malakordo kaj ribelo penetris en mian propran domon. En mian propran, trankvilan hejmon. Maltrankviligis por mi la hejman pacon.
ROSMER
(ekstaras) Kion vi diras! Hejme cxe vi --?
REBEKKA
(iras al la rektoro) Sed kara, kio do okazis?
KROLL
Imagu, ke miaj propraj infanoj --. Mallonge, -- estas Lauxrits, kiu estras la lernejan komploton. Kaj Hilda brodis rugxan dokumentujon por stoki "La Lumturon".
ROSMER
Tion mi ecx neniam songxus, -- ke cxe vi, -- en via domo --
KROLL
Ne, kiu songxus pri tiajxo? En mia domo, kie cxiam regis obeemo kaj ordo, -- kie gxis nun regis unu sola samopinia volo --
REBEKKA
Kiel traktas via edzino tion cxi?
KROLL
Nu vidu, tio estas la plej nekredebla el cxio. Sxi, kiu cxiujn siajn tagojn -- en aferoj gravaj kaj malgravaj -- samopiniis kun mi kaj akceptis miajn vidpunktojn, sxi ne gxenas sin klini al la flanko de la infanoj en multaj rilatoj. Kaj krome sxi kulpigas _min_ pro la okazajxoj. Sxi diras, ke mi subpremas la junulojn. Ecx se ja necesus, ke --. Nu, tiel la malpaco regas hejme. Sed tion mi priparolas plej eble malmulte, kompreneble. Tiajxon oni ja prefere silentigu. (pasxadas) Nu ja, nu ja, nu ja. (Li haltas cxe la fenestro kun la manoj surdorse kaj elrigardas.)
REBEKKA
(proksimigxis al _Rosmer_ kaj diras mallauxte kaj nerimarkate de la _rektoro_) Faru!
ROSMER
(sammaniere) Ne cxi-vespere!
REBEKKA
(kiel antauxe) Jes, gxuste nun. (Sxi prenas lokon apud la lampo.)
KROLL
(pasxas antauxen) Jes, mia kara Rosmer, nun vi do scias, kiel la moderna spirito jxetis siajn ombrojn en mian hejman vivon kiel sur mian oficialan laboron. Kaj tiun koruptan, degenerigan spiriton, cxu mi ne kontrauxbatalu gxin per cxiuj armiloj ekhaveblaj? Ho jes, tion mi intencas. Kaj en skribo kaj en parolo.
ROSMER
Cxu vi ankaux esperas ion atingi tiel?
KROLL
Mi almenaux servu mian sxtatanecan devigan servon. Kaj mi opinias, ke estas la devo de cxiu patriamanto kaj por cxiu, kiu havas zorgon por la bona tasko, fari la samon. Vidu, -- pro tio mi ja venis cxi tien al vi cxi-vespere.
ROSMER
Sed kara, al kio vi aludas --? Kion mi povas --?
KROLL
Vi helpu viajn malnovajn amikojn. Faru kiel ni aliuloj. Asistu kiel vi plej eble povas.
REBEKKA
Sed rektoro Kroll, vi ja scias pri la malemo de sinjoro Rosmer partopreni en tiajxo.
KROLL
Tiun malemon li devas venki nun. -- Vi ne suficxe informigxas, Rosmer. Vi sidas cxi tie inter muroj kun viaj historiaj kolektajxoj. Bona Dio, -- respekto por genealogio kaj cxio apartenanta al gxi. Sed la tempo ne estas por tiaj okupoj -- bedauxrinde. Vi ne imagas, kiel estas la stato ekstere en la socio. Turnigxis preskaux cxiuj konceptoj. Bezonigxas giganta laboro por ree forigi cxiujn tiujn erarojn.
ROSMER
Mi ja kredas. Sed tia laboro ne konvenas al mi.
REBEKKA
Kaj mi ankaux opinias, ke sinjoro Rosmer atingis al nova vido sur la aferoj en la vivo, kaj vidas per pli malfermaj okuloj ol antauxe.
KROLL
(en surprizo) Pli malfermaj?
REBEKKA
Jes, aux pli liberaj do. Pli senantauxjugxaj.
KROLL
Kion tio signifas? Rosmer, -- vi do ne estas tiel malforta, ke vi lasus vin logi de tia hazarda okazajxo, kiam la amas-estrantoj gajnis tempan venkon!
ROSMER
Kara, vi ja scias, kiel malmulte mi komprenas la politikon. Tamen sxajnas al mi, ke en la lastaj jaroj penetrigxis iom pli da sendependeco en la pensojn de la unuopuloj.
KROLL
Nu, -- kaj tion vi estimas tiel senpere kiel bonon? Cetere vi grave eraras, mia amiko. Informigxu pri la opinioj, kiuj valoras inter la radikaluloj, kaj cxi tie kaj en la urbo. Ne estas snufo alia ol la sagxo predikata en "La Lumturo".
REBEKKA
Jes, Mortensgard potencas super multuloj en la najbareco.
KROLL
Jes, imagu! Viro kun tia kotigita pasinteco. Homo, kiu pro maldeca rilato estas forkondamnita de sia instruista posteno --! Tia ulo komencas roli kiel popola gvidanto! Kaj li sukcesas! Li efektive sukcesas! Nun li volas pliampleksigi sian gazeton, mi auxdas. Mi scias de fidinda fonto, ke li sercxas tauxgan kunlaboranton.
REBEKKA
Sxajnas al mi strange, ke vi kaj viaj amikoj ne starigas ion kontraux lin.
KROLL
Estas gxuste, kion ni nun volas fari. Hodiaux ni acxetis "La Gubernian Gazeton". La acxetsumo ne prezentis malfacilajxon. Sed -- (turnas sin al Rosmer) Jes, nun mi venas al mia vera misio al vi. Estas la estrado, -- la jxurnalista estrado, kiu mankas al ni, komprenu. -- Diru, Rosmer, -- cxu ne vi pro la bona afero sentus vin vokata por transpreni gxin?
ROSMER
(preskaux terurigata) Mi!
REBEKKA
Sed kiel povas vi pensi tiajxon?
KROLL
Ke vi timas la popolajn kunvenojn, kaj ne volas nudigi vin al la traktado, kiu _tie_ prezentigxas, estas ja suficxe kompreneble. Sed la pli retirita agado de redaktoro, aux, por pli gxuste diri --
ROSMER
Ne, ne, kara amiko, ne petu min pri tio cxi.
KROLL
Mi mem volonte sxatus eksperimenti ankaux en _tiu_ flanko. Sed estus tute nefareble por mi. Mi estas jam antauxe tiom sxargxita de sennombraj farendajxoj --. Vi, kontrauxe, kiu ne plu premigxas de iu publika ofica laboro, -- Ni aliuloj kompreneble helpos vin laux ebleco.
ROSMER
Mi ne povas, Kroll. Mi ne tauxgas al tio.
KROLL
Ne tauxgas? La sama vi diris, kiam via patro havigis al vi la pastorecon --
ROSMER
Mi pravis. Tial mi ja forlasis gxin.
KROLL
Ho, se vi farigxos same bona redaktoro, kiel vi estis pastro, ni estos kontentaj.
ROSMER
Kara Kroll, -- mi nun diras al vi fojon finan, -- mi ne faros.
KROLL
Nu, sed vian nomon vi tamen pruntedonu al ni?
ROSMER
Mian nomon?
KROLL
Jes, ecx nur la nomo Johannes Rosmer estos gajno por la gazeto. Ni aliuloj ja nur valoras kiel tipaj partianoj. Mi mem estas ecx elkriita kiel acxa fanatikulo, mi auxdas. Tial ni ne povas esperi, sub propra nomo, havigi al la gazeto akcepton inter la misgviditaj amasoj. Vi, kontrauxe, -- vi cxiam tenis vin ekster la lukto. Via milda, honesta animo, -- via alta pensmaniero, -- via senriprocxa honesteco estas konata kaj taksata de cxiuj en niaj rondoj. Kaj la estimo kaj respekto, kiujn via antauxa pastra ofico donas al vi! Kaj fine la honorinda familia nomo!
ROSMER
Ho la familia nomo --
KROLL
(montras al la portretoj) Rosmeroj de Rosmersholm, pastroj kaj oficiroj. Alte konfiditaj publikaj oficistoj. Seneraraj honestuloj cxiuj, -- familio, kiu nun baldaux du jarcentojn sidas cxi tie kiel la plej eminenta en la distrikto. (metas la manon sur lian sxultron) Rosmer, -- vi devas al vi mem kaj al la tradicioj de via parencaro kuniri kaj defendi tion, kio estas gxis nun akceptita en nia socio. (turnas sin) Jes, kion _vi_ diras, frauxlino West?
REBEKKA
(kun silenta rido) Kara rektoro, -- por mi tio cxi aspektas nedireble ridinde.
KROLL
Kio! Ridinde?
REBEKKA
Jes, cxar nun mi volas diri al vi tute malkasxe --
ROSMER
(rapide) Ne, ne, -- ne faru! Ne nun!
KROLL
(rigardas ilin lauxvice) Sed kio do, je la granda mondo, karaj amikoj --? (interrompas) Hm! (_Sinjorino Helseth_ venas en la pordo dekstre.)
SINJORINO HELSETH
Jen estas viro en la kuireja koridoro. Li diras, ke li volas saluti la pastoron.
ROSMER
(malpezigita) Ho nu. Jes petu lin bonvole enveni.
SINJORINO HELSETH
Cxi tien en la sidcxambron?
ROSMER
Jes ja.
SINJORINO HELSETH
Sed li ne aspektas tiel, ke oni povas inviti lin en la sidcxambron.
REBEKKA
Kiel li do aspektas, sinjorino Helseth?
SINJORINO HELSETH
Ho, ne estas vere bele, frauxlino.
ROSMER
Li ne diris kiel li nomigxas, cxu?
SINJORINO HELSETH
Jes, sxajnas al mi, ke li nomas sin Hekman aux ion tian.
ROSMER
Mi konas neniun kun tiu nomo.
SINJORINO HELSETH
Kaj li ankaux diris, ke li nomigxas Ulrik.
ROSMER
(mire) Ulrik Hetman! Cxu tiel?
SINJORINO HELSETH
Jes, Hetman li diris.
KROLL
Tiun nomon mi ja antauxe auxdis --
REBEKKA
Estas ja sub tiu nomo ke li skribis, li, tiu strangulo --
ROSMER
(al _Kroll_) Estas la pseuxdonimo de Ulrik Brendel.
KROLL
La pereulo Ulrik Brendel. Gxuste.
REBEKKA
Nu, do li dauxre vivas.
ROSMER
Li cxirkauxveturis kun teatra asocio, mi opiniis.
KROLL
La lasta kion mi auxdis pri li, estis ke li sidas en punlaborejo.
ROSMER
Petu lin enveni, sinjorino Helseth.
SINJORINO HELSETH
Jes, jes. (Sxi eliras.)
KROLL
Cxu vi vere volas toleri tiun homon en via salono?
ROSMER
Ho, vi ja scias, ke li estis mia instruisto dum ioma tempo.
KROLL
Jes, mi scias ke li vizitadis cxi tie sxtopante vian kapon per revoluciaj opinioj, kaj ke via patro forpelis lin per sia rajdvipo.
ROSMER
(iomete amare) Patro estis majoro ankaux hejme en sia domo.
KROLL
Vi danku lin pro tio en lia tombo, mia kara Rosmer. Nu!
(_Sinjorino Helseth_ malfermas la pordon dekstre por _Ulrik Brendel_, eliras kaj fermas la pordon post li. Li havas imponan staturon, sed estas iom malgrasa tamen vigla, kaj kun grizaj haroj kaj barbo. Cetere vestita kiel ordinara vagabondo. Eluzita surtuto; malbonaj sxuoj, cxemizo ne vidigxas. Malnovaj nigraj gantoj; mola malpura cxapelo kunpremita sub la brako kaj promena bastono en la mano.)
ULRIK BRENDEL
(unue necerta, iras rapide al la rektoro kaj etendas al li la manon) Bonan vesperon, Johannes!
KROLL
Pardonu --
BRENDEL
Cxu vi ne atendis revidi min? Kaj inter cxi tiuj malbenitaj muroj?
KROLL
Pardonu --. (montras) _Tie_ --
BRENDEL
(turnas sin) Gxuste. Jen li estas. Johannes, -- mia knabo, -- vi, kiun mi pleje amis --!
ROSMER
(etendas al li la manon) Mia antauxa instruisto.
BRENDEL
Spite al certaj memorajxoj mi tamen ne volis preterpasi Rosmersholm sen fari rapidan viziteton.
ROSMER
Nun vi ja estas kore bonvena, sciu.
BRENDEL
Ah, tiu alloga sinjorino --? (kapklinas) La provostino kompreneble.
ROSMER