Part 2
Lena malrapide fleksighis sur ambau genuoj, petege etendis la manojn, direktis siajn nigrajn okulojn ploreme al sia persekutantino kaj diris:
«Ho, kompatu min! Mi kuros en la mashino; sed, pro Dio, ne plu frapu min!»
Je tiu momento, la pordo vivege malfermighis, kaj Jan rapide eniris en la chambron; li kuris al Lena, shin restarigis kaj diris kun subpremata kolero al sia patrino:
«Ho, patrino, kiel vi kapablas esti tia? Estas chiam same: mi neniam povas iri al la kampo, ne audante vin alkriegi kaj insulti tiun malfelichan Lena kvazau beston. Se vi nepre volas shin mortigi, mortfrapu shin per unu frapo! Chu vi do ne vidas, ke shi estas malsana kaj ftizas?...»
Je tiuj lastaj vortoj larmoj shprucis el la okuloj de la knabo, kaj li aldiris petante:
«Ho, patrino, lasu shin trankvila! Se ne, mi diras tion al vi: kun la unuaj soldatoj, kiuj preterpasos, mi kuniros, kaj plu neniam vi revidos min!»
«Mi diras ke shi kuros en la buterigilo! Tio lernigos al shi pereigi la hundon!» kriis la farmmastrino.
«Kion vi diras, patrino?» kriis Jan kun timo kaj indigno. «Shi? Lena? kuri en la buterigilo! Ho, ho, patrino, tio estas troa. Rapide, diru al mi, chu vi forlasas tiun malbonan ideon,--rapide, rapide!»
«Vidu lin tremantan, la frenuzulon!» diris la patrino moke ridante. «Kaj kion vi farus?»
«Auskultu, patrino,» respondis Jan kun seriozo, kiu faris grandan impreson sur la farmmastrinon, «se Lena iras en la butermashino, tiam mi foriras de tie chi, ech se vi min ligus per katenoj.... Kredu min, patrino, au mi tion jhuros per terura jhuro!»
Nun la mastrino ankau tremis pro subpremita kolero; kauzis al shi frenezan furiozon, ke shi devis klinighi antau la minaco de sia filo. Li estis la sola viro en la farmejo, kaj havis jam sufiche da fortoj kaj sperto por plenumi en la terkulturo la taskon de sia mortinta patro. Lia foriro estus la ruinigho de la farmbieno.--Dum la mastrino klinigis la vizaghon de la junulino per siaj flamaj rigardoj, shi kriis:
«Nu, ke shi tiam foriru el mia cheesto. Levighu, mallaboremulino! kun la blanka bovino al la vojrando--kaj ke mi ne plu vidu vin antau la kvara, au mi maldolche trafos vin!--Kaj vi, Jan, diru al Trien, ke shi venu por buterigi.»
Lena eliris malrapide el la chambro por preni la bovinon el la stalo. Alveninte che la pordo, shi turnis la kapon kaj jhetis el siaj brilantaj nigraj okuloj malrapidan kaj malviglan rigardon al Jan, kvazau shi volis diri:
«Dankon, dankon,--vi protektas mortantinon! Mi preghos por vi kiam mi estos alveninta en la chielo.»
II.
Jen marshas Lena kun la bovino por serchi laulonge de la rivereto la forgesitan herbon. Shi kondukas la beston per la shnuro kaj promenas malrapide antau ghi sur la vojeto. Alveninte che loko, kie la erikejo limtushas la malaltajn marchterojn, kaj estas samtempe ombrita de alnarbetoj kaj movighantaj juniperoj, Lena deflankighas kelkajn pashojn de la vojeto. Tie chi staras fago, kiu eble estis semita de birdo; char kiel ajn malproksimen oni povas vidi, oni ne plu renkontas foliajhon similan al ghia. Che la piedo de la alta fago, Lena eksidas teren; shi profunde klinas la kapon, senmove rigardas malsupren, ellasas la shnuron kaj refalas en sian kutiman revadon.
Nun, en la libera aero, sub la nemezurebla chielo, shi desharghas sian koron de l' entenita malghojo; shia busho ne plendas, neniu sopiro eliras el shia brusto; sed mallauta fluo de brilantaj akvoperloj rulighas sur shiajn genuojn. Longe, tre longe dauras shia doloro; tamen, shiaj larmoj iom post iom malpliighas, kaj fine shi relevas la kapon. Shi direktas sian malsekan pupilon chielen kaj kantas, kvazau shi sendus preghon al Dio:
Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu! Fero varmighas, Brako levighas. Frapu vi, nu! Rikke-tikke-tu.
Kion do povis en la busho de Lena signifi tiu mistera kaj stranga kanto? Vane oni pri tio demandus al shi klarigon; char shi mem estis nekonscia kial shiaj lipoj, sen shia scio, konstante ripetis la saltetantajn vortojn de la kanto. Shi ankau ne memoris ke iu estus iam antau shi kantinta la kanton, kaj ech kredis ke ghi, sen antaua kauzo, kun rimo kaj ritmo estis formighinta en la fundo de shia koro. Ghi nun estis parto de shia mistera estajho, kiel dua, nur por shi komprenebla vocho; kvankam la kanto nenion klaran esprimis al shia spirito, shi tamen amis ghin kiel richan fonton de konsolo kaj plidolchigo de sia sufero, kaj shi kutimis, en chiuj momentoj de ghojo au malghojo, ghin uzi kiel esprimon de siaj plej profundaj emocioj.
Tiel potenca estis la kanto sur shian propran animstaton, ke shi, post kiam shi estis ghin diversfoje kaj kun pli kaj pli gaja tono ripetinta, shajnis tute forgesi ke shi estis destinita por perei kaj morti sub kruelaj agadoj. La sorcha Rikke-tikke-tak lumigis shian vizaghon per ripozo kaj paco; shi tiam malrapide levighis, kondukis la bovinon iom antauen al pli tauga vojrando, kaj trakuris la erikejon ghis sabla monteto, kiu iom pli malproksime altighis super la nemezurebla ebenajho.
Sur la supro de tiu nuda sablomonto, estis enpremita la formo de sidanta homa korpo. Sendube Lena tre ofte vizitis tiun lokon; char shi nun ankau sidighis sur la teron kiu portis la premsignon de shia korpo. Kun antauenklinita kapo, kun la malstrechitaj brakoj sur la genuoj, shi direktis sian nigran pupilon al bluighanta punkto che la senlima horizonto.
De tiu punkto, eble malproksima urbo, shajnis eliri vojo, kiu kun chiuspecaj kapricaj kurbighoj trazigzagis la erikejon kaj, flanke de la farmejo, perdighis en la marchherbejoj. Al la apenau videbla komenco de tiu vojo la okuloj de Lena estis senmove direktitaj; shi tie sidis kiel la orfino de l' fishkaptisto, kiu de la supro de la dunoj superrigardas la kvietan maretendajhon kaj kun timeganta koro atendas barkon kiu neniam plu revenos! Sed ne estis tute same por Lena; shi ankau atendis ion, sed ne sciis kiun nek kion shia koro deziras. Shi, vere, chiam rigardadis sur la vojon, kaj eble kushis en shi la sekreta espero, ke lau tiu vojo alvenos savonto; sed shi konis neniun en la mondo; centoj da vojaghantoj povus preterpasi, ne vekante shian atenton. Chu shi do estis freneza? Ho, tute ne,--kvankam la filinoj de la farmmastrino shin nomis la frenezulino.
Pro senchesa doloro kaj sub la premegado de l' malbona akcepto, Lena estis al si kreinta vivmanieron por si mem. Shiaj nekomprenitaj agoj shajnis ja ofte porti la stampon de l' frenezeco; kaj tamen, pro tiu senchesa pripensado, shia spirito estis delikatighinta, kaj shia imago estis akirinta mirindan potencon. La sekretaj emocioj, kiuj suprenighis el shia brusto, neniel estis detruintaj shian jughadon; shi pripensis kaj meditis chion kio al shi okazis, sed la rezulto de shia pensado chiam en shi restis enfermita. Por kio utilis al shi inteligenteco kaj prudento? Chu shi ne estis destinita al certa konsumigho?
La suno jam lumigis la okcidentan deklivon de l' sablomonteto; jam estis de longe posttagmezo, kaj Lena sidis ankorau tie, direktante sian fiksan rigardon al la bluighanta punkto. Shi malsatis kaj tion ja sentis; shiaj intestoj certe dolore sin sentigis... Sed shi restis sidanta.
Je tiu momento juna kamparano penetris singarde tra la alnarbetaro, laulonge de l' rivereto; kelkfoje li deturnis la kapon al la farmejo, kvazau li timis ke oni vidos lin, kaj fine alvenis che la fago, kie la junulino estis vershinta siajn larmojn.
Tiam, sin turnante al la sabloduno, li metis ambau siajn manojn al la busho, por doni al sia vocho difinitan kaj limigitan direkton, kaj kriis:
«Lena! Lena!»
La knabino levighis kaj alproksimighis kun malrapidaj pashoj al la juna kamparano, kiu per la fingro montris al shi, ke shi sidighu apud li. Tiam li prenis de sub sia kitelo tranchajhon da nigra pano kaj pecon da lardo, distranchis tiun chi lastan per sia tranchilo en pecetojn sur la panon, kaj, ghin prezentante al la junulino, li diris mallaute, dum li metis krucheton da biero kontrau juniperarbeton:
«Lena, jen manghajho kaj trinkajho.»
La junulino lin rigardis kun profunda dankeco kaj komencis efektive manghi la nutrajhon, dirante per mallauta vocho:
«Jan, Dio vin rekompencos, char vi protektas min en mia mizera vivo. Dankon pro via dolcha amikeco.»
Intertempe la brusto de la juna kamparano estis premita de doloro; li nenion diris, kaj rapida larmo fluis el liaj bluaj okuloj, ghis kiam Lena, finmanghinte, metis sian manon sur lian shultron kaj komencis kun li la jenan interparoladon:
«Jan, mia bona amiko, ne chagrenighu pro mi. Viaj larmoj pli doloras min ol la frapoj de via patrino.»
«Pardonu shin pro mi. Char se vi mortus ne preghinte por shi, ho, tiam post chi tiu vivo ne estus por shi chielo... Shi estas tamen mia patrino, Lena. Pardonu do al shi.»
«Estas nenio por al shi pardoni, Jan; en mi ne estas malamo, ech ne memoro pri la sufero. Mi jam chion forgesis.»
«Ne trompu min, Lena. Kiu povas forgesi tiajn malbonajn agadojn?»
«Mi jam pli ol unu fojon diris tion al vi, kaj vi ne komprenas min, char mi mem ne komprenas kiamaniere mi vivas. Dum oni man- kaj piedfrapas min, mia korpo sentas ja doloron, sed mia spirito restas libera, kaj ghi daurigas revadi pri io duba kaj nekonata, kio preterflugas antau miaj okuloj, kaj karesas min. Tiuj revoj estas la nutrajho de mia animo;--per ili mi chion forgesas: ili parolas al mi pri alia, pli bona vivo kaj kredigas al mi, ke mi ne chiam restos orfino. Chu Dio en la chielo farighos mia patro, au chu mi revidos mian patrinon, antau ol morti? Mi ne scias!»
«Viaj gepatroj estas mortintaj, Lena. Mia patrino ofte diris tion al mi. Sed pro tio ne estu malgaja: vidu miajn brakojn, kiel fortaj ili jam estas! Ankorau kelkajn jarojn, kaj mi estos viro. Ho, vivu ghis tiu tempo, Lena! Mi laboros por vi de l' mateno ghis la vespero, ech se mi eterne devus esti via servisto.»
«Mia servisto, vi!... Tio ne okazos, Jan. Rigardu mian vizaghon, kaj diru, kion vi vidas en miaj travideblaj vangoj?»
La juna kamparano metis ambau manojn antau sian kapon, kaj diris enbushe kun dolora ekghemo:
«La morton, la morton!»
Longa silento regis nun sub la tremetantaj juniperoj, ghis kiam Jan, prenante la manon de Lena, shin jene alparolis:
«Lena, vi neniam konis viajn mortintajn gepatrojn; de via infaneco vi estis edukata de mia patrino, kaj vi travivis pli da sufero kaj doloro, ol dek homoj povus elporti. Se tio daurus, vi mortus, mi tion konfesas kun plorantaj okuloj; sed se de nun oni lasus vin trankvila kaj bone agus al vi, chu vi ne daurigus vivi?»
«Daurigi vivi?» ripetis Lena, «kiu konas la horon de sia morto? Mi komprenas kion vi volas fari.--Kial pro mi eksciti vian patrinon kaj altiri sur vin shian malamon?»
«Kial!» kriis Jan kun duonkolera esprimo. «Kial? Ho, mi nescias; sed, kredu min: se vi havas fiksan ideon, revon, kiu tute plenigas vin, mi ankau havas ideon, kiu chiam akompanas min, che la plej peniga laboro same kiel dum la plej profunda dormado. Tiu ideo, estas ke mi devas kompensi por vi la malbonajhojn kiujn faris al vi mia patrino. Ho, Lena, mi ne parolas tiel bele kaj konvinke kiel vi; sed, pro Dio, ne dubu pri tio: de post la tago de via morto Jan ne plu laboros, kaj baldau, en la tombejo, li kushos sub la tero apud vi! Kaj se vi demandus min kial, mi ne povus doni al vi klarigon. Sub mia kitelo batas koro kiu sentas chi tion: vi estas malfelicha orfino,--tio al mi sufichas. Daurigu do vivi, Lena, ghis kiam mi estos plenkreska kaj plenagha; tiam mia laboro...»
«Hejmen kun la bovino!» subite kriis de malproksime minacanta vocho.
Jan levighis, rigardis petegante en la okulojn de Lena kaj malaperis inter la alnarbetaro, dum li dolche diris:
«Mi tuj venos al la farmejo. Iru kviete, shi ne frapos vin!»
Lena prenis la bovinshnuron en la manon kaj enpashis malrapide la vojeton al la farmejo.
III.
En la vilagho Westmal[4] staris malgranda forghejo, en kiu kvar viroj, la mastro kaj tri laboristoj, sin okupis pri diversaj forghlaboroj. Tiom kiom ebligis la bruo de l' fajliloj kaj marteloj, oni tie parolis pri l' imperiestro Napoleono kaj pri liaj grandaj agoj. Unu el la helpantoj, al kiu mankis du fingroj de la maldekstra mano, jhus komencis gravan rakonton el la milito de Italujo, kiam subite du rajdantoj haltis antau la forghejo, kaj unu el ili kriis al la forghistoj:
«Chi tien, amikoj! oni hufnajlu mian chevalon!»
La laboristoj rigardis scivole la du fremdulojn, kiuj nun desaltis de siaj chevaloj. Oni facile povis rimarki ke ambau estis militistoj, char unu el ili havis profundan cikatron tra sia vizagho kaj portis rughan rubandon sur sia vesto; la alia, kvankam ankau vestita per richaj burghaj vestajhoj, shajnis submetita al li kaj prenis la bridon de lia chevalo, kun la demando:
«Che kiu piedo, kolonelo?»
«Antaue, maldekstre, leutenanto!» estis la simpla respondo.
Dum unu el la helpantoj prenis la chevalon kaj ghin kondukis en la hufstalon, la kolonelo eniris la forghejon, ghin atente chirkaurigardis kaj prenis lauvice diversajn laborilojn en la manon, kvazau li provis rekoni kelkajn da ili. Kaj efektive li baldau trovis kion li serchis: per unu mano li tenis nun pezan prenilon kaj per la alia martelon, kaj rigardis tiujn ilojn kun nekomprenebla rideto, kiu tiel mirigis la laboristojn, ke ili restis kun malfermita busho rigardantaj la fremdulon.
Intertempe la fero estis metita en la fajron; la balgoblovilo ghemis, kaj brilaj fajreroj chirkauis la flamajn karbojn. La laboristoj staris pretaj, kun la marteloj en la manoj; la mastro prenis la feron el la fajro kaj komencis la lauritman forghbruadon.
Tiu gaja muziko shajnis tre emocii la kolonelon; li auskultis kun ghoja esprimo sur la vizagho, kvazau alloga kordludado sonis en liaj oreloj. Tamen, kiam oni estis tuj deprenonta la hufferon de l' amboso, por provi ghin che la piedo de la chevalo, fierega malshato sin montris sur lia vizagho;--li prenis el la manoj de la mastro la prenilon kun la fero, tiun chi remetis en la fajron, kriante:
«Ne tiel! Kiel maldelikatan vi farus? Nu, gaje, knabo, blovu nur!»
Dum oni plenumis lian ordonon pro respekto kaj chiu lin kun miro rigardis, li demetis sian veston kaj nudigis siajn muskolhavajn brakojn. Kiam la fero estis blanke varmigita, li ghin metis sur la amboson. Tiam, prenante la manmartelon, same kiel _fajrolaboristo_[5], li gaje kriis al la helpantoj:
«Atentu, viroj! Mi batas takton, ni forghos huffereton tian, ke la chevaloj de l' imperiestro ne havas pli bonajn. Nu! Atentu la kanton!
Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu! Fero varmighas, Brako levighas. Frapu vi, nu! Rikke-tikke-tu.
Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu! Fer' malmolighas, Kor' kuraghighas. Frapu vi, nu! Rikke-tikke-tu.
Nu, rigardu tiun huffereton!»
La laboristoj rigardadis la belan kaj delikatan hufferon kun malfermita busho kaj kvazau mutighintaj. Nur la mastro shajnis pensi pri io alia kaj de temp' al tempo skuis la kapon, kiel iu, kiu enprofundighis en dubon. Li pliproksimighis al la fremdulo, kiu nun jam estis ree surmetinta sian veston; sed kiel ajn atentege li lin rigardadis, li tamen shajnis ne rekoni lin.
Rapide nun la chevalo estis hufnajlita, kaj jam atendis antau la forghejo por preni sian rajdanton. La kolonelo donis al la mastro kaj al chiuj laboristoj afablan manpremon, kaj metis du orajn Napoleonojn sur la amboson, dirante:
«Unu por la mastro,--unu por la helpantoj. Trinku vi chiuj gaje je mia sano!»
Poste li surchevalighis kaj kun sia kunulo antauen rajdis en la vilaghon.
La du fremduloj estis apenau malaperintaj malantau ia angulo, kiam la laboristoj kune sin turnis al la mastro kaj lin rigardis kun demandanta mieno.
«Kolonelo, kolonelo!» murmuris unu el ili, «mi diras ke la viro estas forghisto, au estis. Mi estas certa ke vi konas lin, mastro!»
«Verdire», respondis la mastro, «en mia vivo mi nur konis unu personon, kiu kun tiom da rapideco kapablis forghi tian malpezan kaj delikatan hufferon. Kaj se mi ne eraras, la kolonelo estas neniu alia ol Karel van Milgem, kiun kutime oni nomis Rikke-tikke-tak.»
«Chu li eble estas la gaja forghisto de Westmal?» diris unu el la laboristoj. «Mi multe audis pri Karel Rikke-tikke-tak; sed tiu estis ebriulo, malsprita drinkemulo, kiu ofte malordigis la tutan vilaghon. La kolonelo shajnas multe tro respektinda viro. Estas neeble!»
La mastro sidighis sur la amboson kiel iu, kiu sin preparas por rakonti, kaj jene parolis al la helpantoj:
«Amikoj, nia tagsalajro estas chiuokaze dekoble perlaborita; ni ne plu laboros antau la ripoztempo. Auskultu kaj jughu vi mem. La kolonelo estas certe Karel van Milgem. Antau proksimume dekses jaroj loghis tie chi, en tiu sama forghejo, juna viro, kiu estis edzighinta kun belega kamparanino el la chirkauajho de Moll. Ili tiel amegis unu la alian, ke la tuta vilagho miris pri tia chiela edzigho. Karel van Milgem, char tiu chi viro estis li, laboris de l' mateno ghis la vespero, tiom ke shvito gutetis de lia frunto, kaj char la tutan tagon li kantis che l' amboso tiun saman strangan kanteton, kiun tiel bone konas la kolonelo, oni inter la amikoj lin nomis Karel Rikke-tikke-tak. Kontenta li estis chiam, humora en chiuj siaj respondoj, kaj neniam eliris el lia busho vorto kiu ne gaje ridigis. Pro tio, ne estis en Westmal unu homo tiom amata de chiuj kiom Karel, la gaja forghisto. Jam Karel estis de kelkaj jaroj edzighinta, ne havante infanojn, kiam subite li rimarkis ke li baldau estos patro. Nun lia ghojo ne plu havis limojn; la stranga kanto de Rikke-tikke-tak ne chesis sin audigi de l' mateno ghis la vespero, kaj tie chi kaj tie oni ektimis, ke Karel povus frenezighi; char pro ghojo li ne plu povis kvietighi. La tago fine venis: Karel ighis patro de charma filineto; sed, ho ve! lia malfelicha edzino ne plu levighis. Shi kushas en la tombejo;--vi ja scias, kie staras la fera kruceto. De post tiu malfelicha momento, Karel ne plu estis la sama viro; li lasis la martelon kushanta apud la amboso, ekbruligis sian fajron ne plu du fojojn chiusemajne kaj komencis drinki, kvazau li volus sin memmortigi. Chiuj liaj kantetoj estis forgesitaj, kaj li tiel senmore vivadis, ke li farighis la skandalo de la tuta vilagho. Kiam li revenis hejmen, ebria kaj kolera, li kutime agis kvazau frenezulo; sed la servistino, kiu loghis che li por prizorgi la infanon, konis certan rimedon por trankviligi lin. Shi metis lian filineton sur liajn brakojn,--kaj, kiel ajn ebria estis tiam Karel, li kvietighis per la vido de sia infano kvazau per nekonata sorchpotenco. Tiam li gaje ridis kiel antaue, metis la infanon sur sian genuon, kaj, shin rajdigante kvazau sur chevalo, li chiufoje kantis ankorau kun nova ghojo sian strangan kanton de Rikke-tikke-tak. Ke Karel iam estis farighinta tute malbona viro, mi ne kredas; chiu sufiche sciis, ke la morto de lia tro amata edzino estis la kauzo de lia chagreno kaj de lia drinkemo; kaj chiufoje kiam Karel devis preteriri la tombejon kaj la feran krucon, ech kiam li estis tiel ebria ke li ne plu kapablis stari, tamen larmoj elshprucis el liaj okuloj, dum chiuj tion vidis. Tial oni tre kompatis lin, kaj la najbaroj, sen lia scio, provizis lian infanon per chio. Tiu vivmaniero estis daurinta proksimume tri jarojn, kiam Karel grave malsanighis kaj sufiche longatempe devis resti en sia lito. Liaj amikoj, helpatoj de la pastro, tiel bone estis admonintaj lin dum lia malsano, ke li shajnis tute resanigita je sia drinkemo; sed alia ideo estis en li naskighinta. Li volis forlasi la vilaghon, kie la tombo de lia edzino tro ofte sin al li prezentis; kaj, ne dirinte al iu ajn kien li volis iri, li vendis sian forghejon, kunprenis ian frumatenon sian kvarjaran infanon tra la erikejo, kaj restis for. Neniam, de tiu tempo, ni audis ion pri li au lia infano.»
«La kolonelo estas Karel Rikke-tikke-tak; tio ne estas pridubebla!» kriis unu el la laboristoj.
«Certe, li estas van Milgem mem,» daurigis la mastro. «Li prenis multajn ilojn en la manon: tiuj kiujn mia patro au mi faris au achetis, li chiujn indiferente demetis, sed chiujn laborilojn kiuj estas konservitaj el la forghejo de Rikke-tikke-tak, li rigardis kun emocio;--vi ja bone tion rimarkis,--kaj ankau lia Kempenlanda lingvo, lia lerteco en la forghado kaj super chio lia kanteto! Jes, jes, li estas knabo el nia vilagho... Kiu tion dirus, kolonelo!»
Dum en la forghejo oni tiele daurigis paroli pri Karel Rikke-tikke-tak, la du fremduloj estis enirintaj la gastejon _la Krono_, estis enstaligintaj siajn chevalojn kaj iom manghintaj; poste la kolonelo sole forlasis la gastejon, piediris sur la grandan vojon kaj alfrapis che la sekretario de la komunumo. Li estis kondukata en apartan chambreton kaj atendis sufiche longe, antau ol la sekretario revenis de la kampo kaj malfermis la pordon de la chambro kun profunda solena klinigho, dirante:
«Sinjoro kolonelo van Milgem, via humila servanto. Pardonu al mi, ke mi...»
Sed la kolonelo ne lasis al li la tempon por pliaj ghentilajhoj, kaj, afable prenante lian manon, li demandis:
«Nu, amiko, kion vi eksciis? Chu mia infano estas trovita?»
«Ne, sinjoro kolonelo, ne jam,» respondis la sekretario senkuraghe.
«Ve!» ghemis la militisto, malespere metante la manon sur la frunton, «chu mi do devus forlasi mian tutan esperon?»
«Sinjoro kolonelo,» rediris la sekretario, «bonvolu auskulti miajn klarigojn, kaj vi opinios ke, anstatau perdi chiun esperon, ni vershajne alproksimighas al la malkovro de la vero. Je via lasta vizito vi lasis al mi sufiche da mono por ke mi ne shparu kostojn por enketoj, kaj vi povas kredi ke mi nenion preterlasis por meriti vian favoron kaj la promesitajn mil frankojn. Jen tio kion mi eksciis. Kiam Karel van Milgem (la sekretario profunde klinighis antau la kolonelo) forlasis Westmal kun sia kvarjara infano, li diris al neniu kien li intencis iri; eble li mem tion ne sciis. Tiam mi per vi sciighis kaj trovis konfirmite per miaj esploroj, ke en Weelde, apud Turnhout, li konfidis sian infanon al ia maljuna lernejestro, Pieter Driessens, kiu ekster la vilagho vivis sole kaj izolite kun sia edzino. Karel van Milgem estis doninta al la adoptintaj gepatroj de sia infano malgrandan feran keston en kiu estis enshlosita la vendmono de lia forghejo, kaj kiun la du maljunuloj okaze de bezono povis malfermi, por ke al la infano kaj al ili mem ne manku io necesa. Tiam Karel van Milgem estas foririnta al Holando, kie, lau vershajno, li eniris militservadon sub la komando de la Franca generalo Pichegru. Certe estas, ke de tiu tempo li ne plu zorgis pri sia infano. Tion almenau rakontis al mi la enloghantoj de Weelde, kiuj estas konintaj Pieter Driessens.»
«Tiuj homoj ne scias kion ili diras, amiko,» interrompis lin la kolonelo, «mi skribis ech du fojojn el Egiptujo por informighi pri la stato de mia infano. Chiuj miaj leteroj restis sen respondo; kaj kiam, post la morto de Kleber, mi revenis Francujon, kaj estis fine al mi permesite veni persone por viziti mian infanon; kiam kun malkvieta koro mi galopis tra la erikejo kaj alproksimighis al la loko kie mi estis lasinta mian filinon,--mi nur trovis cindramason! Al vi diri kion mi sentis antau tiu terura vidajho, estas neeble, sekretario: vi ankau havas infanojn... Feliche mi audis el la busho de kelkaj kamparanoj, ke Pieter Driessens kun la malgranda Monica sin estis savinta el la brulado, kaj foririnta por peti almozojn.»