Part 1

Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. Thanks to the Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the original book.

RIKKE-TIKKE-TAK

HENDRIK CONSCIENCE

el la Flandra lingvo esperantigis MARIA POSENAER.

Rekomendita de la INTERNACIA UNUIGHO DE ESPERANTAJ VERKISTOJ.

1912

Tiu chi libro estas havebla che la tradukintino:

Kroonstraat, 45, Borgerhout-Antwerpen

(Belgujo)

Prezo: Fr. 2.00 (Sm. 0.800)

Antauparolo.

Kiam, antau kelkaj monatoj, aperis en la lokaj jhurnaloj la unuaj artikoletoj aludantaj la centan datrevenon de la naskigho de Conscience, mi sentis min tre felicha esti Esperantistino, kaj tuj mi faris projekton: Mi ankau, lau mia maniero, lau mia povo, honoros la plej grandan el niaj Flandraj romanverkistoj; mi resonigos lian gloran nomon tra la tuta mondo, tradukante, Esperanten, unu el liaj verkoj.

Mia elekto ne dauris longatempe. Al la festorganizontoj mi lasas la zorgon, rememorigi per brila procesio liajn historiajn romanojn, tiujn romanojn en kiuj la Flandraj herooj ghis morto bataladas por la akiro au la konservo de siaj plej sanktaj rajtoj. Kaj kiel ajn granda estas mia admiro por «la Leono de Flandro», «Jakobo de Artevelde», «la Kerloj de Flandro» kaj aliaj epopeoj, mi preferis kunvivi kun Conscience pli pacajn okazajhojn, kies scenejo estas la erikejo, lia amata Antverpena erikejo. La charma «Rikke-tikke-tak» plene nin forportas en tiun regionon, kiun Conscience tiel volonte kaj amplene prikantis.

* * * * *

La glora autoro de tiu rava verketo kaj de pli ol cent aliaj romanoj, preskau chiuj egale belaj kaj kortushaj, naskighis en Antverpeno la 3an de Decembro 1812a, en la popola havenkvartalo[1]. Lia patro, Pierre Conscience, estis Franco el Besançon, kaj servadis en la imperiestra shiparo. Trifoje li estis kaptita de la Angloj; fine li akiris sian liberecon, kaj enloghighis en Antverpeno, kie li funkciis kiel subinspektoro de la imperiestraj konstruejoj. Li edzighis kun Flandra virino; ilia unua infano estis Hendrik Conscience.

Malforta, malsaneta estajho estis la knabeto. La familia kuracisto antaudiris ke li pene vivos ghis la sepa jaro; sed se li atingos tiun dangheran aghlimon, li certe plifortighos. Kaj efektive, ghis la agho de sep jaroj, la infano restis terure malforta. Li ne kapablis marshi, ech ne per helpo de lambastonoj. Apud la fenestro, kushante sur tablo au sidante en alta kusensegho, li pasigis la longajn tagojn de sia mizera vivo, dum li vidis la petolajhojn kiujn faris sur la strato liaj gajaj samaghuloj.

Du jarojn post la naskigho de Hendrik, dua filo eniris la vivon; tute male je la unua, li estis tre forta kaj sana. La patrino plene sin dedichis al la kompatinda malsanulo; shi rakontis al li mirigajn rakontojn, kiuj aperigis, antau la okuloj de la knabeto, la felichan mondon de la angheloj, al kiu li ankau deziris alflugi. Kaj la patro, siavice, rakontis impresigajn aventurojn el la marmilito.

Intertempe la Napoleona potenco falis, kaj Pierre Conscience, senigita je sia funkcio, devis serchi aliajn vivrimedojn. Lia edzino starigis spicovendejon, dum li mem achetis difektitajn shipojn, kies restajhojn, post malkonstruo, li revendis. Krom tio, li faris komercon de malnovaj libroj.

La juna Hendrik trovis baldau plej grandan ghuadon en tiuj forlasitaj volumoj, amasigitaj en la subtegmentejo. Komence li nur rigardis la bildojn, sed post kiam lia patro lin instruis legi, lia spirito des pli vastighis ju pli lia korpo estis malforta. Avide li tralegadis tiujn forigitajn literaturajhojn, kiuj, kune kun la edukado de lia patrino, naskis en la intelekto de la knabeto tiun imagon, tiun fantazion, kiu igas liajn verkojn tiel charmaj.

De post la sepa jaro la knabo plifortighis kaj kun sia frato vizitadis la lernejon, kie li faris mirindajn progresojn. Je tiu tempo mortis la kara patrino.

La patro lasis grandparte al la Naturo la zorgon korpe kaj spirite eduki la infanojn. Ili partoprenis lauplache la ludojn de la najbaraj knaboj. Vespere tiuj chi kunighis antau la domo de Conscience. Sur la sojlo, meze de siaj kunuloj, la antaudestinita infano ekzercis sian imagforton per la rakontado de longaj lokaj historioj, kiuj kvazau ensorchis liajn auskultantojn. Kaj chiutage la rakontoj plilongighis per novaj, de la rakontanto elpensitaj okazajhoj.

Ankau la teatra arto allogis la junan Conscience; dum du jaroj li estis fidela vizitanto de tiuj subteraj marionetludejoj, nomitaj «Keloj de l' Pulchineloj», en kiuj, po du cendoj[2], oni povis ghui chiujn impresojn de teatra prezentado.

Conscience estis dekjara kiam lia patro decidis transloghighi en la kamparon; ekster la tiamaj Antverpenaj remparoj, che izola loko nomita la «Verda Angulo», li konstruis, per ruboj de shipoj, tute simplan lignan dometon. En tiu silenta kaj ripoziga rifughejo, for de la urbaj bruoj, la estonta romanverkisto pasigis kelkajn el siaj plej belaj jaroj. Tie efektive naskighis en li tiu varma amo al la naturo kiu tiel forte montrighas en chiuj liaj verkoj. Pli ol iam forlasite al si mem, la knabo estis profunde impresata de la beleco de la kamparo, de la melankolia charmo de la Flandraj ebenajhoj. Ravate li pasigis la tagojn, observante la vivon de l' bestetoj kaj kreskajhoj; chiu mateno alportis al li novan kauzon de admiro: la levigho de la suno, la aromricha aero, la fresha roso, la vekigho de la birdoj, la kresko de l' burghonoj, la apero de l' folioj, la malfermigho de l' florkronoj, la zumado de l' insektoj kaj la murmurado de la ventoj; chiuj tiuj impresoj igis Conscience la delikata poeto, la paca revulo kaj sincera kredulo, kiu, en sia sentema kaj pura animo malfermita al chiuj noblaj sentoj, kreos ian tagon tiom da charmaj kamparaj rakontoj.

* * * * *

Tri jaroj preterpasis en tiu shajna indiferenteco, kiu tamen tiel ege influos la estontecon. Tiam la patro de Conscience reedzighis, li vendis la dometon de la Verda Angulo, kaj la tuta familio transloghighis al Borgerhout. Infanoj naskighis tiel multnombraj ke, malgrau la shparemo de la nova edzino, la laboro de la eksmaristo ne plu sufichis por ilin nutri; kaj la malplej junaj filoj devis elekti profesion. Hendrik, la malfortulo, la klerulo, farighos instruisto, kaj lia pli forta frato, charpentisto.

En tiu tempo ekzistis en Borgerhout iu lernejo, kies direktoro estis lerta pedagogo. De li, la juna Hendrik ricevis chiujn necesajn konojn, kaj baldau farighis lia helpanto. La direktoro, rimarkinte lian neordinaran emon, instruis al li la anglan lingvon. Poste Conscience eniris alian instruejon, en Antverpeno, samtempe kiel lernanto kaj instruanto, kaj fine, kiel subinstruisto, la tiame tre konatan kolegion de S-ro Delin, nur vizitatan de la nobelaj kaj richaj knaboj. Multe suferis la juna instruisto pro sia modesta ekstermoda vestmaniero. Lia patro pri tiu punkto ne estis milda; hejme devis ja manghi la multnombraj gefratetoj.

En tiu instruejo funkciis ankorau Conscience, kiam lin atingis la memorindaj okazintajhoj de la jaro 1830a, en kiuj li tuj ageme partoprenis. Je la unuaj pafoj, li forlasis sian profesorseghon, kaj kuris al la liberigo de la patrujo. En sia verko «la Revolucio de 1830a», li rememorigas inter aliaj faktoj chiujn okazajhojn de sia militista vivo. Multaj el ili estas malgajaj. En la batalo de Loveno[3] li estis vundita.

Dum la migradoj de la juna soldato tra Kempenlando, li konatighis kun la Flandraj kamparanoj, li pristudis iliajn morojn, kaj malkovris, sub la maldelikata suprajho, la noblecon de ilia karaktero. Li kunvivis ilian vivon, kaj vespere, che la familia tablo, li charmis ilin per sia rakonttalento. Tiu vivado en Kempenlando dum lia militservado decidige influos lian estontan verkadon.

Dum forpermeso por viziti siajn gepatrojn, li konatighis kun S-ro Jan Delaet, kiu al li konigis la literaturon. Ankau Conscience volis fari versojn. Reirinte al sia regimento, li, en chiuj liberaj momentoj, sin tute dedichis al verkado; li estis la «poeto» inter la soldatoj, kaj lia patro kun granda bedauro kaj timo pri l' estonteco, eksciis tiun inklinon. Conscience, en tiu tempo, versfaris ankorau franclingve, sed tiuj estis nur esploroj sur necerta kampo.

* * * * *

En 1836a, Conscience povis fine reiri en la civilan vivon. La infano nun estis viro, kiun sperto igis forta je korpo kaj spirito. Li revenis Antverpenon, en la gepatran domon, kaj vizitis seninterrompe la tiamajn junajn pentristojn kaj verkistojn. Li amikighis kun Theodoor Van Rijswijck, la Antverpena popola poeto; tiu chi incitis lin alighi al la artamanta klubo «Olijftak», kiu tiam reprezentis la Flandran skolon en ghia plej nobla celado. Ghiaj anoj entuziasme klopodis por la renovigho de Flandro kaj la revivigho de nia tiam tiel subpremata gepatra lingvo. Sed por farighi ano de tiu societo, la kandidato devis prezenti provajhon. Je tiu tempo Conscience estis trovinta malnovan kronikon, priskribon de la Nederlandoj, de la Firenzano Guicciardini. Kaj li deziris verki skizon pri la disrompado de sanktfiguroj en Antverpeno, en 1566a. Li komencis franclingve, sed li ne estis kontenta pri sia laboro. Senkuraghigite, li forjhetis sian skizon, kiam, preskau nekonscie, li skribis la vortojn: «Het was in den jare 1566, ...» (Estis en la jaro 1566a). Kaj subite lia plumo kuris sur la papero, la frazoj sekvis la frazojn, dekkvin paghoj plenighis. Ili estis la antauludo de lia unua verko «Het Wonderjaar» (la Jaro de l' Mirindajhoj).

La legado de tiu unua chapitro naskis grandan entuziasmon che la klubanoj. Kaj sammaniere, chapitro post chapitro, la malgranda provo farighis fama historia romano. Dank' al la helpo de malavaraj amikoj, ghi povis esti presata (1837a).

Sed intertempe la juna verkisto devis vivi. Lia patro, kiel Franco, bedaure estis observinta lian eniron en la Flandran literaturmovadon. «Mia patro forgesis,» diris Conscience mem, «ke mia patrino estis Flandranino, ke mi estis edukita flandre kaj kreskis inter Flandranoj en la Flandra lando. Li tiel ofte kaj akre al mi riprochis mian personan inklinon, ke mi fine forlasis la gepatran domon kaj enloghighis en gastejo. Tiam, senigite je chiuj vivrimedoj, mi danke akceptis oficeton che la provinca administracio. Tage mi kunmetis ciferojn, kaj nokte mi verkis novajn librojn.»

Kaj efektive, la sukceso de «la Jaro de l' Mirindajhoj» lin estis incitinta verki duan volumon, «Fantazio» (prozajhoj kaj versajhoj), kaj tuj poste la faman «Leono de Flandro», lian chefverkon.

Tie chi mankas al ni la loko por, pashon post pasho, sekvi Conscience kiel homon kaj verkiston. Ni diru nur ke komence li renkontis multajn malfacilajhojn en la batalo por la vivo. Premita de mizero, li ech dubis pri sia talento, kaj farighis ghardenisto che sia amiko, la tiam tre konata kulturisto Van Geert. Sed ghardenisto li ne restos, almenau ne en la kulturejo de Van Geert. Li kreskigos florojn, belajn florojn literaturajn, en la ghardeno de la malfelicha Flandro!

Post belega funebra parolado, de li farita, flandralingve, che la tombo de la Direktoro de l' Akademio de Belartoj, Conscience estis komisiita de la Registaro por verki Historion de Belgujo. Je la sama tempo li farighis registristo che la Akademio; dum dekkvar jaroj li okupadis tiun funkcion.

En la jaro 1857a, Conscience transloghighis al Kortrijk (Okcidenta Flandro, apud la Franca landlimo), kaj funkciis tie dum dek jaroj, kiel distrikta komisario. Malbona vento estis blovinta el la Sudo; senditoj de Napoleono IIIa propagandis che la limloghantoj por aligho al Francujo. Tial la Ministro pri Internaj Aferoj sendis en tiun regionon la patrujaman Conscience, la konvinkitan Flandranon, kies popolaj rakontoj devos pli ol chio alligi la loghantojn al ilia patra tero.

En 1868a, Conscience estis nomata konservisto de la Reghaj Muzeoj de Belartoj, en Bruselo. Antaue oni estis lin nominta profesoro pri Flandra literaturo che la Universitato en Gent, sed Conscience estis rifuzinta tiun altan profesion, char li timis, ke la okupado de la romanverkisto malutilos al tiu de la profesoro.

* * * * *

Pri la verkaro de Conscience, ni ripetos kelkajn vortojn diritajn de la autoro mem:

«Mi volis igi chiujn miajn librojn legataj de la popolo. Verkante, mi chiam prenis kiel provilon la intelekton kaj la edukadon de la simplaj homoj. Mi nenion skribis, kion la popolo ne povis kompreni. Chiam mi evitis flati la pasiojn kaj plibeligi la malvirtojn, por prezenti malbonajn agojn kiel plachajn kaj allogajn.»

Kaj efektive la popolo legis la librojn de Conscience, kaj ghi amis la verkiston kaj la homon kiu donis al ghi tiun noblan ghuadon. Neniu autoro spertis saman popularecon. En la plej malgrandaj vilaghoj de Kempenlando, de Flandro au Brabanto, chie kie aperis Conscience dum siaj multnombraj esplorvagadoj, chie li tuj estis rekonata kaj aklamata, kaj oni citas multajn anekdotojn pri tiuj improvizitaj elmontroj.

Liaj simplaj rakontoj charmis ne nur la Flandrajn gelegantojn. La plimulto el ili estis sinsekve germanen, anglen, italen kaj francen tradukataj. Kiam aperis la centa libro de Conscience, en 1881a, grandaj festoj estis organizitaj en Bruselo; el chiuj partoj de la lando alvenis societoj por honori Lin kiu igis sian popolon legi. Kaj la urbo Antverpeno sciigis ke ghi starigos lian statuon. Du jarojn poste, la bildo estis inaugurata, dum, en Bruselo, la granda homo, morte malsana, kushis sur sia lito.

Antau ol turni tiun finan paghon el la vivo de Conscience, ni diru ankorau kelkajn vortojn pri lia familio. En 1842a li estis edzighinta kun la Antverpenanino Maria Peinen. Sinjorino Conscience diris ofte pri sia edzo: «Li estas la plej bona el la homoj. Neniam mi audis de li malafablan vorton.» Du filoj kaj unu filino naskighis, la tuta ghojo de la gepatroj. Kaj terura sortfrapo forrabis samtempe la du knabojn. Tifusa epidemio regis en la chefurbo. La pli juna filo malsanighis. Kaj la alia, dudeksepjara, lau la konsilo de la patro forlasis Bruselon por eviti la infekton. Sed baldau alvenis telegramo: «Venu baldau, Hildevert estas mortanta.» Kaj la malfelicha patro alvenis nur por fermi la okulojn de sia filo. Alia telegramo lin revokis Bruselon. Du tagojn poste, la dekdujara Hendrik ankau estis mortinta.

Post tiu kruela frapo, la granda verkisto restis kvazau neniigita. Lia famo, lia gloro, al kiu ili ankorau utilus! Kaj chiujn memorajhojn, manuskriptojn, admiresprimojn de eminentuloj el la tuta mondo, li pro malespero forbruligis.

Lia filino, Maria, edzinighis kun la konata Flandra poeto Antheunis, kaj iliaj charmaj gefiloj plibeligis la lastajn jarojn de la avo.

Ili chirkauis lian mortliton, kiam, la 10an de Septembro 1883a, la granda geniulo elspiris la lastan spiron.

La urbestraro de Antverpeno lin enterigis kvazau princon. Imponanta monumento staras sur la tombo de la granda homo, sed pli grandan monumenton li havas en la memoro de la Flandra popolo, kiu dankas al li la rehonorigon de sia lingvo kaj la realtighon de Flandro.

* * * * *

Kaj nun, cent jaroj preterpasis de post la naskigho de la malsaneta infano en la Pompstraat, tiu infano kiu farighis unu el la plej famaj inter la Antverpenanoj. Kaj Antverpeno lin prifestos. Brila procesio traveturos la chefajn stratojn de la urbo. Chiu charo reprezentos ian karakterizan paghon el liaj verkoj. Lia tuta verkaro estos lukse eldonita. Kantato resonigos per dolchaj sonoj lian memoron. Povu ankau chi tiu tradukajho de unu el liaj plej belaj idiliaj rakontoj porti ghis malproksime, tra la tuta Esperantista mondo, la gloran nomon de nia kara Conscience!

Marto 1912a. M. P.

PIEDNOTOJ:

[1] Chiujn detalojn pri la vivo de la granda verkisto mi cherpis el la libroj: «Hendrik Conscience», de George Eeckhoud, flandren tradukita de W. D. Leen, kaj «Het leven van Hendrik Conscience aan het volk verteld» (La vivo de Hendrik Conscience rakontata al la popolo), de A. Hans.

[2] fr. 0.04 = Sm. 0.016.

[3] Leuven--Louvain.

Rikke-Tikke-Tak

I.

Ne estas antau longe kiam mi vizitis la farmbienon, en kiu komencighas la rakonto de Rikke-tikke-tak; ghi staras ankorau inter Desschel kaj Milgem, je dekduo da mejloj orienten de Antverpeno, kaj estas enloghata de terkulturistoj, kiuj apenau memoras la nomon de Jan Daelmans.

Kiel ajn pentrinda estas tiu domo, ghi tamen prezentas nenion rimarkindan: sempervivoj kaj muskoj verdigas ghiajn bruletigitajn tegmentojn; ghiaj elpecetighintaj muroj sin kashas malantau karesanta foliajho; porkoj saltetas apud la sterkamaso inter kokbirdoj kaj kolomboj, kaj pli malproksime, en la bovejo, oni vidas tri brilpurajn bovinojn kiuj machadas molajn trifoliojn...

Sed plej belaj apud la izolita farmdomo estas la nemezurebla erikejo kiu etendighas laulonge de ghia fasado ghis malproksime trans la horizonto; la rivereto, kiu malantau ghia florghardeno alrapidas al la marchherbejoj,--kaj la verdaj aleetoj de alnoj kaj salikoj, kiuj akompanas la fluon de l' arghentsimila erikejvejno; ankau la senlima blua chielo, la mistera zumetado de la griloj kaj la amema kantsonorado de l' birdoj, kiuj elektis tiun izolitan farmejon kiel patrujon kaj ripozejon.

* * * * *

Okazis dum frua mateno de la jaro 1807a; la sundisko ne jam levighis super la erikeja ebenajho, kaj apenau oni audis jen kaj jen birdon ekkantantan la antauludon de la belega matenkanto de l' naturo. Ankau en la interna chambro de l' farmejo regis ankorau profunda noktsilento; nur fajreto brulis kraketante en la vasta fajrejo; la horlogho daurigis sian senripozan tiktakon, kaj pli malproksime en duonombra angulo, bruetis la unutona ronkado de shpinrado.

Apud tiu shpinilo trovighis knabino kun stranga eksterajho. Lau sia vizagho, shi shajnis proksimume deksesjara; shia vestajho estis ne senmakula, ech plighustadire senzorga; sed la esprimo de shia pura vizagho havis ion fremdan, ion noblan, kiu kaptis la atenton de l' observanto kaj neeviteble, per movo de kompato, lin altiris al la knabino. Bela oni ne povis shin nomi; shi estis ja pala kiel travidebla marmoro, kaj shiaj gagatnigraj okuloj,--kiam de sub la longaj okulharoj ili jhetis fajrersimilan rigardon,--shajnis maldolchaj kaj malagrablaj. Sed venis ankau momentoj, dum kiuj shi, kvazau frenezulino, lasis malrapide kaj submetighe vagadi la malviglan pupilon;--dum kiuj shia vizagho kovrighis per gaja rideto, kvazau en shia koro parolis vocho ghojiga;--kaj tiam, tiam shi estis bela kiel alabastra bildo de l' velkanta floro, kiu malfermas ankorau sian kalikon por la suno, kvankam la vermo jam tramordetis ghian radikon.

De antau unu horo shi sidis tie antau la shpinrado, kvazau shi estis parto de la ilo, tiel neatente shi shovis la linon inter siaj fingroj: profunda revado shin estis chirkauinta en nubo; la materia mondo estis por shi malaperinta kaj nun chiela ghojo brilis sur shia vizagho.

Kia ghojiga penso suprenighis tiam el shia koro ghis shia ridanta vizagho? Shi mem ne sciis.--Vidu, shi malfermas sian belan bushon: shi kantas! Rava devas esti tiu kanto, se ghi esprimas shian emocion; shia vocho estas dolcha kaj preskau neaudebla kiel la malproksima sono de arghenta trinkpokalo; sed fremda kaj stranga estas shia saltetanta kantajho,--shi kantas:

Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu! Fero varmighas, Brako levighas. Frapu vi, nu! Rikke-tikke-tu.

Kaj tiam shi denove enighas en sian misteran meditadon.

Dum la junulino, kun klinita kapo, tie sidis antau la shpinilo, kaj en memforgeso shajnis enprofundighinta, maljuna virino venis de la shtuparo en la chambron. Lau la mastra rigardo kiun shi direktis al la estingita fajro kaj al la knabino, shi povis esti neniu alia ol la farmmastrino. Shia okulo tuj flamis pro kolero, kaj, irante al la revanta knabino, shi donis al shi tiel fortan vangofrapon, ke la surprizita revantino preskau falis de sia segho.

«Kio!» kriis la farmistino. «Vi mallaboremulino! Ekbruligu la fajron! Rapide, au mi prenos bastonon por veki vin, mallaborema kreajho!»

La junulino starighis kaj iris al la fajro, por plenumi la brutan ordonon de la farmestrino; shi kredeble estis alkutimigita de longe je tia kruela agmaniero, char shia marmorsimila vizagho atestis nek doloron, nek suferon; nur sur unu el shiaj vangoj ardis rugha makulo, kiu sufiche montris ke la ricevita frapo shin estis dolore kontuzinta.

Tuj kiam la farmmastrino vidis la fajron flamantan sub la kaldrono, shi iris al la shtuparo kaj kriis kiel eble plej laute:

«Levighu, vi mallaboremuloj! au mi venos por malsuprenirigi vin, dormuloj! Nu, Trien, Barbel, Jan! levighu, estas la kvara!»

Malmultajn minutojn poste la vokitoj venis malsupren. Koncerne la du knabinojn, ili estis la filinoj de la mastrino kaj eble estis iom malpli ol dudekjaraj; cetere, same kiel la plimulto el la kamparaninoj, ili estis vastkorpaj kaj fortikaj, sen ia distingigho.

La knabo, kiun lia patrino estis nominta Jan, ne havis pli ol deksep jarojn. Lia vizagho havis trajtojn maldelikatajn, sed estis regula kaj vira; liaj esplorantaj rigardoj kaj movighema vizagho atestis, ke, kvankam la naturo ne donacis al li grandan inteligentecon, li estis tamen bela kaj vigla knabo. Liaj bluaj okuloj kaj longaj blondaj haroj metis sur liajn vizaghtrajtojn stampon de boneco kaj de dolchaj sentoj, kiuj efektive kushis en lia koro.

Li sola iris al la knabino, kiu staris apud la fajro, kaj diris al shi per mallauta vocho:

«Bonan matenon, Lena!»

Al tio vocho ankorau pli mallauta respondis:

«Bonan matenon, Jan. Mi dankas vin.»

Antau ol chiu en la farmejo iris al sia laboro, la kafo estis metata sur la tablon, kaj la farmmastrino detranchis por chiuj iliajn buterpanojn. La juna Lena ricevis kiel sian porcion pecon da pano, kiu ne estus suficha por satigi infanon. Tamen, shi ne shajnis tion rimarki, kaj ech shiaj okuloj ne plendis pri la krueleco de la mastrino. Jan rigardis Lena kun profunda kompato; kaj kiam li rimarkis ke la pano de la knabino estis preskau tute manghita, li anstataumetis parton de sia pano, chiufoje kiam lia patrino estis deturninta la okulojn.

Post la matenmangho Jan eliris el la domo kun siaj fratinoj por komenci la chiutagan laboron. Lena restis che la farmejo kun la mastrino, por stari kun shi apud la buterbarelo, dum la hundo turnos la radon.

Tuj kiam la lakto estis vershita en la barelon kaj chio estis preta por la buterfarado, la mastrino eliris por irigi la hundon en la mashinon, sed trovis ghin mortinta en sia ejo. Tiam shia malbona furiozo ne plu havis limojn, shi enkuris kvazau frenezulino, frapis la malfelichan Lena sur la vizaghon, shin pushis en la chambron, kaj nur tiam kriis:

«La hundo estas mortinta, vi knabinacho! Vi hierau ne donis al ghi nutrajhon; sed mi lernigos tion al vi. Chi tien!...»

Kaj tiam shi rekomencis tre kruele frapi la silentantan junulinon, dum shi ekkriis:

«Silentu ghis kiam vi krevos, obstina azenino! Chu vi parolos? Au mi disrompos al vi brakojn kaj krurojn!»

«Mastrino,» diris Lena, kvazau indiferente, «mi hierau donis manghajhojn al la hundo. La telero staras ankorau plena antau ghia kagho.»

«Kiel, la telero plena?» kriegis la farmmastrino. «Hipokritulino! Hodiau matene vi metis la nutrajhon en la teleron. Chu vi pensas ke mi ne konas viajn ruzojn? Sed vi pentos tion. Nun vi mem kuros en la butermashino. Antauen! kaj rapide al la rado!»

Vershajne tia nova malbonago kauzis al Lena grandan timon, char shi ektremis en chiuj membroj, kaj staris meze de la chambro kun klinita kapo kaj pendantaj brakoj, kiel kondamnitino, kiu estas kondukota al la eshafodo. Tamen, shi ne diris unu vorton.

La pacienca submetigho de la knabino ne plachis al la farmmastrino: pro sia subpremata furiozo shi tiris branchon el la branchfasko kiu kushis apud la fajrejo, ghin levis, kvazau shi per ghi volus frapi Lena sur la kapon, kaj ripetis sian ordonon:

«Nu, rapide al la butermashino! Chu vi iras au ne?»